वेतालपञ्चविंशतिकाVetālapañcaviṃśatikā

VetPV, 1

1 of 2 · 102 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्रणम्य शिरसा देवं गणनाथं विनायकम् । (१।१)

praṇamya śirasā devaṃ gaṇanāthaṃ vināyakam |

1.2१.२

लोकानां च विनोदाय करिष्यामि कथाम् इमाम् ॥ (१।२)

lokānāṃ ca vinodāya kariṣyāmi kathām imām ||

2.1२.१

प्रारभ्यते न खलु विघ्नभयेन नीचैः । (२।१)

prārabhyate na khalu vighnabhayena nīcaiḥ |

2.2२.२

आरभ्य विघ्नविहिता विरमन्ति मध्याः ॥ (२।२)

ārabhya vighnavihitā viramanti madhyāḥ ||

3.1३.१

विघ्नैः सहस्रगुणितैर् अपि हन्यमानाः । (३।१)

vighnaiḥ sahasraguṇitair api hanyamānāḥ |

3.2३.२

प्रारब्धम् उत्तमगुणा न परित्यजन्ति ॥ (३।२)

prārabdham uttamaguṇā na parityajanti ||

4.1४.१

केचित् प्राञ्जलिम् इच्छन्ति केचिद् वक्रं वचो बुधाः । (४।१)

kecit prāñjalim icchanti kecid vakraṃ vaco budhāḥ |

4.2४.२

केचित् कथां रसस्फीताम् अतः सर्वं विधीयते ॥ (४।२)

kecit kathāṃ rasasphītām ataḥ sarvaṃ vidhīyate ||

5.1५.१

अस्ति दक्षिणापथे जनपदे प्रतिष्ठानं नाम नगरम् तत्र विक्रमसेनो नाम राजा ॥ (५।१)

asti dakṣiṇāpathe janapade pratiṣṭhānaṃ nāma nagaram tatra vikramaseno nāma rājā ||

6.1६.१

कीदृशो राजा । (६।१)

kīdṛśo rājā |

6.2६.२

सूर्यकोटिसमाभासो विद्युज्ज्योतिःसमप्रभः । (६।२)

sūryakoṭisamābhāso vidyujjyotiḥsamaprabhaḥ |

6.3६.३

सिंहासनवरे रम्ये मन्त्रिवर्गपुरस्कृतः ॥ (६।३)

siṃhāsanavare ramye mantrivargapuraskṛtaḥ ||

7.1७.१

कन्दर्प इव रूपाढ्यो हरिवज्जनवल्लभः । (७।१)

kandarpa iva rūpāḍhyo harivajjanavallabhaḥ |

7.2७.२

समुद्र इव मर्यादी समानः सर्वदा सताम् ॥ (७।२)

samudra iva maryādī samānaḥ sarvadā satām ||

8.1८.१

हिमकुन्देन्दुतुल्याभः शरच्छीतांशुनिर्मलः । (८।१)

himakundendutulyābhaḥ śaracchītāṃśunirmalaḥ |

8.2८.२

सितपद्मसमाभासः शुद्धस्फटिकनिर्मलः ॥ (८।२)

sitapadmasamābhāsaḥ śuddhasphaṭikanirmalaḥ ||

9.1९.१

नानादानपरो नित्यं नानाधर्मपरायणः । (९।१)

nānādānaparo nityaṃ nānādharmaparāyaṇaḥ |

9.2९.२

प्रलयाग्निसमः कोपे तडित्कोटिसमप्रभः ॥ (९।२)

pralayāgnisamaḥ kope taḍitkoṭisamaprabhaḥ ||

10.1१०.१

प्रभूतकान्तितेजस्वी उद्यमी च प्रतापवन् । (१०।१)

prabhūtakāntitejasvī udyamī ca pratāpavan |

10.2१०.२

विस्फुरद्रश्मितेजाढ्यो बभूव कुलनन्दनः ॥ (१०।२)

visphuradraśmitejāḍhyo babhūva kulanandanaḥ ||

11.1११.१

साधूनां पालनं सम्यग् दुष्टानां निग्रहस् तथा । (११।१)

sādhūnāṃ pālanaṃ samyag duṣṭānāṃ nigrahas tathā |

11.2११.२

एष राज्ञां परो धर्मः परत्रेह च शर्मणे ॥ (११।२)

eṣa rājñāṃ paro dharmaḥ paratreha ca śarmaṇe ||

12.1१२.१

एवं गुणसमाविष्टो राजा सर्वावसरम् आस्थान उपविष्टोऽस्ति ॥ (१२।१)

evaṃ guṇasamāviṣṭo rājā sarvāvasaram āsthāna upaviṣṭo'sti ||

13.1१३.१

कस्मिंश्चिद् दिवसे कुतो ऽपि स्थानाच्छान्तिशीलो नाम योगी दिगम्बरः समायातः फलहस्तः सन् सभां प्रविश्य राज्ञो हस्ते फलं दत्तवान् ॥ (१३।१)

kasmiṃścid divase kuto 'pi sthānācchāntiśīlo nāma yogī digambaraḥ samāyātaḥ phalahastaḥ san sabhāṃ praviśya rājño haste phalaṃ dattavān ||

14.1१४.१

राज्ञासनं दत्तं ताम्बूलं च ॥ (१४।१)

rājñāsanaṃ dattaṃ tāmbūlaṃ ca ||

15.1१५.१

स तु क्षणम् आसने स्थित्वा ततो निजमार्गे गतः ॥ (१५।१)

sa tu kṣaṇam āsane sthitvā tato nijamārge gataḥ ||

16.1१६.१

अनया रीत्या राज्ञो हस्ते फलं दत्त्वा प्रत्यहं दर्शनं करोति ॥ (१६।१)

anayā rītyā rājño haste phalaṃ dattvā pratyahaṃ darśanaṃ karoti ||

17.1१७.१

एकस्मिन् दिवसे राज्ञो हस्तात् पतितं फलं मर्कटेन विदारितम् तन्मध्याद् रत्नम् एकं भूमौ निपतितम् तस्य कान्त्या महान् उद्द्योतो जातः सर्वेऽपि लोकाः सविस्मयाः संजाताः ॥ (१७।१)

ekasmin divase rājño hastāt patitaṃ phalaṃ markaṭena vidāritam tanmadhyād ratnam ekaṃ bhūmau nipatitam tasya kāntyā mahān uddyoto jātaḥ sarve'pi lokāḥ savismayāḥ saṃjātāḥ ||

18.1१८.१

तदा राजा साश्चर्यो बभूव राज्ञोक्तम् भो दिगम्बर महद् रत्नं त्वया केन कारणेनानीतम् ॥ (१८।१)

tadā rājā sāścaryo babhūva rājñoktam bho digambara mahad ratnaṃ tvayā kena kāraṇenānītam ||

19.1१९.१

तदा दिगम्बरेणोक्तम् महाराज श्रूयताम् शास्त्रे कथितम् अस्ति । (१९।१)

tadā digambareṇoktam mahārāja śrūyatām śāstre kathitam asti |

19.2१९.२

रिक्तपाणिर् न पश्येत राजानं भिषजं गुरुम् । (१९।२)

riktapāṇir na paśyeta rājānaṃ bhiṣajaṃ gurum |

19.3१९.३

दैवज्ञं पुत्रकं मित्रं फलेन फलम् आदिशेत् ॥ (१९।३)

daivajñaṃ putrakaṃ mitraṃ phalena phalam ādiśet ||

20.1२०.१

महाराज मया अनेकानीदृशानि रत्नानि फलमध्यस्थितानि द्वादशवर्षपर्यन्तं तव हस्ते समर्पितानि ॥ (२०।१)

mahārāja mayā anekānīdṛśāni ratnāni phalamadhyasthitāni dvādaśavarṣaparyantaṃ tava haste samarpitāni ||

21.1२१.१

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राज्ञा भाण्डागारिक आकारितः ॥ (२१।१)

tasya tad vacanaṃ śrutvā rājñā bhāṇḍāgārika ākāritaḥ ||

22.1२२.१

राज्ञोक्तम् भो भाण्डागारिक अनेन दिगम्बरेण दत्तानि यानि फलानि त्वया भाण्डागारे क्षिप्तानि तानि सर्वाण्यानय ॥ (२२।१)

rājñoktam bho bhāṇḍāgārika anena digambareṇa dattāni yāni phalāni tvayā bhāṇḍāgāre kṣiptāni tāni sarvāṇyānaya ||

23.1२३.१

राज्ञो वचनं श्रुत्वा तेनानीतानि प्रत्येकम् उत्कृष्य दृष्टानि सर्वाण्य् अपि रत्नैः पूर्णानि राजा च हृष्टमनाः संजातः ॥ (२३।१)

rājño vacanaṃ śrutvā tenānītāni pratyekam utkṛṣya dṛṣṭāni sarvāṇy api ratnaiḥ pūrṇāni rājā ca hṛṣṭamanāḥ saṃjātaḥ ||

24.1२४.१

ततो राज्ञा रत्नसमूहं दृष्ट्वा भणितम् भो दिगम्बर एतानि सर्वाणि रत्नानि बहुमूल्यानि किमर्थम् आनीतानि अहम् एकस्यापि रत्नस्य मौल्यं दातुम् असमर्थः त्वम् अतः परं किम् अभिलषसि तत् कथय ॥ (२४।१)

tato rājñā ratnasamūhaṃ dṛṣṭvā bhaṇitam bho digambara etāni sarvāṇi ratnāni bahumūlyāni kimartham ānītāni aham ekasyāpi ratnasya maulyaṃ dātum asamarthaḥ tvam ataḥ paraṃ kim abhilaṣasi tat kathaya ||

25.1२५.१

योगिनोक्तम् । (२५।१)

yoginoktam |

25.2२५.२

अपि स्वल्पतरं कार्यं यदि स्यात् पृथिवीपतेः । (२५।२)

api svalpataraṃ kāryaṃ yadi syāt pṛthivīpateḥ |

25.3२५.३

सभामध्ये न वक्तव्यं प्रोवाचेदं बृहस्पतिः ॥ (२५।३)

sabhāmadhye na vaktavyaṃ provācedaṃ bṛhaspatiḥ ||

26.1२६.१

सिद्धमन्त्रौषधं धर्मं गृहछिद्रं च मैथुनम् । (२६।१)

siddhamantrauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhachidraṃ ca maithunam |

26.2२६.२

कुभुक्तं कुश्रुतं मर्म मतिमान् न प्रकाशयेत् ॥ (२६।२)

kubhuktaṃ kuśrutaṃ marma matimān na prakāśayet ||

27.1२७.१

षट्कर्णो भिद्यते मन्त्रश् चतुर्कर्णः स्थिरो भवेत् । (२७।१)

ṣaṭkarṇo bhidyate mantraś caturkarṇaḥ sthiro bhavet |

27.2२७.२

द्विकर्णस्य तु मन्त्रस्य ब्रह्माप्यन्तं न गच्छति ॥ (२७।२)

dvikarṇasya tu mantrasya brahmāpyantaṃ na gacchati ||

28.1२८.१

गिरिपृष्ठं समारुह्य प्रासादे वा रहो गतः । (२८।१)

giripṛṣṭhaṃ samāruhya prāsāde vā raho gataḥ |

28.2२८.२

अरण्ये निर्जने स्थाने तत्र मन्त्रो विधीयते ॥ (२८।२)

araṇye nirjane sthāne tatra mantro vidhīyate ||

29.1२९.१

देव एकान्ते विज्ञापयिष्यामि ॥ (२९।१)

deva ekānte vijñāpayiṣyāmi ||

30.1३०.१

राज्ञा निर्जनं कृतम् योगिनोक्तम् देव अस्यां कृष्णचतुर्दश्यां गोदानदीतीरे महाश्मशाने मन्त्रसाधनं करिष्यामि ॥ (३०।१)

rājñā nirjanaṃ kṛtam yoginoktam deva asyāṃ kṛṣṇacaturdaśyāṃ godānadītīre mahāśmaśāne mantrasādhanaṃ kariṣyāmi ||

31.1३१.१

साधिते सति अष्टौ महासिद्धयो भविष्यन्ति । (३१।१)

sādhite sati aṣṭau mahāsiddhayo bhaviṣyanti |

31.2३१.२

अणिमा महिमा चैव लघिमा गरिमा तथा । (३१।२)

aṇimā mahimā caiva laghimā garimā tathā |

31.3३१.३

प्राप्तिः प्राकाम्यम् ईशित्वं वशित्वं चाष्ट सिद्धयः ॥ (३१।३)

prāptiḥ prākāmyam īśitvaṃ vaśitvaṃ cāṣṭa siddhayaḥ ||

32.1३२.१

पुमांस्तु धैर्यसम्पन्नो भवत्युत्तरसाधकः । (३२।१)

pumāṃstu dhairyasampanno bhavatyuttarasādhakaḥ |

32.2३२.२

यस्माद् अधीरो मन्त्रस्य सिद्धस्यापि विनाशकः ॥ (३२।२)

yasmād adhīro mantrasya siddhasyāpi vināśakaḥ ||

33.1३३.१

धीरस् तु त्वदृते नान्यः पुरुषः प्रतिभाति मे । (३३।१)

dhīras tu tvadṛte nānyaḥ puruṣaḥ pratibhāti me |

33.2३३.२

अतोऽहं कर्तुम् इच्छामि त्वाम् एवोत्तरसाधकम् ॥ (३३।२)

ato'haṃ kartum icchāmi tvām evottarasādhakam ||

34.1३४.१

तदर्थं त्वं ममोत्तरसाधको भव ॥ (३४।१)

tadarthaṃ tvaṃ mamottarasādhako bhava ||

35.1३५.१

रात्रौ सखड्गेन भवता एकाकिना मत्समीपम् आगन्तव्यम् ॥ (३५।१)

rātrau sakhaḍgena bhavatā ekākinā matsamīpam āgantavyam ||

36.1३६.१

राज्ञा प्रतिपन्नम् एवम् अहं करिष्यामि ॥ (३६।१)

rājñā pratipannam evam ahaṃ kariṣyāmi ||

37.1३७.१

तदनन्तरं सर्वोपस्करद्रव्याणि गृहीत्वा दिगम्बरश् चतुर्दश्यां महाश्मशाने गतः ॥ (३७।१)

tadanantaraṃ sarvopaskaradravyāṇi gṛhītvā digambaraś caturdaśyāṃ mahāśmaśāne gataḥ ||

38.1३८.१

राजापि रजन्यां कृष्णवासांसि गृहीत्वा तत्रैव समायातः ॥ (३८।१)

rājāpi rajanyāṃ kṛṣṇavāsāṃsi gṛhītvā tatraiva samāyātaḥ ||

39.1३९.१

सो ऽपि राजानं दृष्ट्वा हृष्टरोमा संजातः ॥ (३९।१)

so 'pi rājānaṃ dṛṣṭvā hṛṣṭaromā saṃjātaḥ ||

40.1४०.१

योगिनोक्तम् भो राजन् योजनार्धे महाश्मशानम् अस्ति तत्र शिंशिपावृक्षे मृतकम् अवलम्बितम् आस्ते तत्र गत्वा तन् मृतकं गृहीत्वा शीघ्रम् आगच्छ ॥ (४०।१)

yoginoktam bho rājan yojanārdhe mahāśmaśānam asti tatra śiṃśipāvṛkṣe mṛtakam avalambitam āste tatra gatvā tan mṛtakaṃ gṛhītvā śīghram āgaccha ||

41.1४१.१

यदि वदसि तर्हि तन्मृतकं पुनर् वृक्षे यास्यति ॥ (४१।१)

yadi vadasi tarhi tanmṛtakaṃ punar vṛkṣe yāsyati ||

42.1४२.१

तद् वचनम् आकर्ण्य असमसाहसिको राजा शिंशिपावृक्षस्योपरि प्रचलितः ॥ (४२।१)

tad vacanam ākarṇya asamasāhasiko rājā śiṃśipāvṛkṣasyopari pracalitaḥ ||

43.1४३.१

राजा श्मशानं सम्प्राप्य निःशङ्को धूमसंकुलम् । (४३।१)

rājā śmaśānaṃ samprāpya niḥśaṅko dhūmasaṃkulam |

43.2४३.२

सर्वोपस्करसंयुक्तं श्मशानं भाति भूतले ॥ (४३।२)

sarvopaskarasaṃyuktaṃ śmaśānaṃ bhāti bhūtale ||

44.1४४.१

मस्तिष्कलिप्तशुभ्रास्थिप्राकारं लोहिताशयम् । (४४।१)

mastiṣkaliptaśubhrāsthiprākāraṃ lohitāśayam |

44.2४४.२

आक्रीडम् इव कालस्य कपालचषकाकुलम् ॥ (४४।२)

ākrīḍam iva kālasya kapālacaṣakākulam ||

45.1४५.१

धूमान्धकारमलिनं रक्षोरावाभिगर्जितम् । (४५।१)

dhūmāndhakāramalinaṃ rakṣorāvābhigarjitam |

45.2४५.२

चञ्चच्चिताग्नितडितं कालमेघ इवोत्थितः ॥ (४५।२)

cañcaccitāgnitaḍitaṃ kālamegha ivotthitaḥ ||

46.1४६.१

गृध्राकृष्टान्त्रमालाभिः कृतप्रालम्बविभ्रमम् । (४६।१)

gṛdhrākṛṣṭāntramālābhiḥ kṛtaprālambavibhramam |

46.2४६.२

काल इवोत्सवे मत्तः कृत्तिकानृत्यकम्पितम् ॥ (४६।२)

kāla ivotsave mattaḥ kṛttikānṛtyakampitam ||

47.1४७.१

जीर्णास्थिनलकछिद्रक्षिप्रसंजातमारुतम् । (४७।१)

jīrṇāsthinalakachidrakṣiprasaṃjātamārutam |

47.2४७.२

संचरद्योगिनीवृन्दनूपुरैर् इव नादितम् ॥ (४७।२)

saṃcaradyoginīvṛndanūpurair iva nāditam ||

48.1४८.१

दिक्षु प्रतिफलद्घोरकैरवस्फारहुंकृतम् । (४८।१)

dikṣu pratiphaladghorakairavasphārahuṃkṛtam |

48.2४८.२

त्रिजगत्प्रलयारम्भकृत्ॐकार इवान्तकः ॥ (४८।२)

trijagatpralayārambhakṛtoṃkāra ivāntakaḥ ||

49.1४९.१

मण्डितं मुण्डखण्डैश् च कङ्कालकुलमालितम् । (४९।१)

maṇḍitaṃ muṇḍakhaṇḍaiś ca kaṅkālakulamālitam |

49.2४९.२

ज्वलनाङ्गारमलिनं द्वितीयम् इव भैरवम् ॥ (४९।२)

jvalanāṅgāramalinaṃ dvitīyam iva bhairavam ||

50.1५०.१

कर्णशल्योद्धतारावं दुःशासनवधाकुलं । (५०।१)

karṇaśalyoddhatārāvaṃ duḥśāsanavadhākulaṃ |

50.2५०.२

संचरद्भीमपुरुषं द्वितीयम् इव भारतम् ॥ (५०।२)

saṃcaradbhīmapuruṣaṃ dvitīyam iva bhāratam ||

51.1५१.१

बहुछलं द्यूतम् इव स्त्रीचित्तम् इव दारुणम् । (५१।१)

bahuchalaṃ dyūtam iva strīcittam iva dāruṇam |

51.2५१.२

अविवेक इवानेकशङ्कातङ्कनिकेतनम् ॥ (५१।२)

aviveka ivānekaśaṅkātaṅkaniketanam ||

52.1५२.१

स्वरोत्कटजनस्थानं घोरशूर्पणखीवृतम् । (५२।१)

svarotkaṭajanasthānaṃ ghoraśūrpaṇakhīvṛtam |

52.2५२.२

दण्डकारण्यसदृशं मारीचचकितान्तरम् ॥ (५२।२)

daṇḍakāraṇyasadṛśaṃ mārīcacakitāntaram ||

53.1५३.१

भ्रान्ताकम्पनधूम्राक्षमेघनादविभीषणम् । (५३।१)

bhrāntākampanadhūmrākṣameghanādavibhīṣaṇam |

53.2५३.२

लङ्कादाह इवोत्पन्नो जीवद्रावणविघ्नकम् ॥ (५३।२)

laṅkādāha ivotpanno jīvadrāvaṇavighnakam ||

54.1५४.१

समग्रदुःखनिलयं भूतसंघप्रधर्षणम् । (५४।१)

samagraduḥkhanilayaṃ bhūtasaṃghapradharṣaṇam |

54.2५४.२

बहुछिद्रघनाश्लिष्टं प्रेतराशिनिरन्तरम् ॥ (५४।२)

bahuchidraghanāśliṣṭaṃ pretarāśinirantaram ||

55.1५५.१

मांसपूरितवक्त्राश् च मदिरानन्दचेतसः । (५५।१)

māṃsapūritavaktrāś ca madirānandacetasaḥ |

55.2५५.२

दृश्यन्ते बहुधा तत्र भूतवेतालराक्षसाः ॥ (५५।२)

dṛśyante bahudhā tatra bhūtavetālarākṣasāḥ ||

56.1५६.१

तत्र गत्वा राज्ञा शिंशिपावृक्षम् आरुह्य छुरिकया पाशं छित्त्वा मृतकं भूतले पातितम् ॥ (५६।१)

tatra gatvā rājñā śiṃśipāvṛkṣam āruhya churikayā pāśaṃ chittvā mṛtakaṃ bhūtale pātitam ||

57.1५७.१

कीदृशं मृतकम् । (५७।१)

kīdṛśaṃ mṛtakam |

57.2५७.२

नीलजीमूतसंकाशम् ऊर्ध्वकेशं भयावहम् । (५७।२)

nīlajīmūtasaṃkāśam ūrdhvakeśaṃ bhayāvaham |

57.3५७.३

वर्तुलाक्षं च निर्मांसं प्रेतमुद्राविभूषितम् ॥ (५७।३)

vartulākṣaṃ ca nirmāṃsaṃ pretamudrāvibhūṣitam ||

58.1५८.१

उत्तीर्णो यावद् राजा तावन्मृतकं तत्रैव शाखायाम् अवलम्बितम् ॥ (५८।१)

uttīrṇo yāvad rājā tāvanmṛtakaṃ tatraiva śākhāyām avalambitam ||

59.1५९.१

पुनर् अपि राजा वृक्षम् आरुह्य मृतकं स्कन्धे धृत्वा उत्तीर्य मार्गे चलितः ॥ (५९।१)

punar api rājā vṛkṣam āruhya mṛtakaṃ skandhe dhṛtvā uttīrya mārge calitaḥ ||

60.1६०.१

मार्गे चलिते सति शवसंक्रमितेन वेतालेन राजानं प्रत्यभिहितम् भो राजन् । (६०।१)

mārge calite sati śavasaṃkramitena vetālena rājānaṃ pratyabhihitam bho rājan |

60.2६०.२

काव्यशास्त्रविनोदेन कालो गच्छति धीमताम् । (६०।२)

kāvyaśāstravinodena kālo gacchati dhīmatām |

60.3६०.३

व्यसनेन तु मूर्खाणां निद्रया कलहेन वा ॥ (६०।३)

vyasanena tu mūrkhāṇāṃ nidrayā kalahena vā ||

61.1६१.१

विनयेन विना का श्रीः का निशा शशिना विना । (६१।१)

vinayena vinā kā śrīḥ kā niśā śaśinā vinā |

61.2६१.२

रहिता सत्कवित्वेन कीदृशी वाग्विदग्धता ॥ (६१।२)

rahitā satkavitvena kīdṛśī vāgvidagdhatā ||

62.1६२.१

राजन् श्रूयताम् तावत् कथाम् एकां कथयामि ॥ (६२।१)

rājan śrūyatām tāvat kathām ekāṃ kathayāmi ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

VetPV, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit