अभिधर्मकोशAbhidharmakośa

AbhidhKo, 2

2 of 3 · 50 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

चतुर्ष्वर्थेषु पञ्चानामाधिपत्यं द्वयोः किल । (१।१)

caturṣvartheṣu pañcānāmādhipatyaṃ dvayoḥ kila |

1.2१.२

चतुर्णां पञ्चकाष्टानां संक्लेशव्यवदानयोः ॥ (१।२)

caturṇāṃ pañcakāṣṭānāṃ saṃkleśavyavadānayoḥ ||

2.1२.१

स्वार्थोपलब्ध्याधिपत्यात् सर्वस्य च षडिन्द्रियम् । (२।१)

svārthopalabdhyādhipatyāt sarvasya ca ṣaḍindriyam |

2.2२.२

स्त्रीत्वपुंस्त्वाधिपत्यात्तु कायात् स्त्रीपुरुषेन्द्रिये ॥ (२।२)

strītvapuṃstvādhipatyāttu kāyāt strīpuruṣendriye ||

3.1३.१

निकायस्थितिसंक्लेशव्यवदानाधिपत्यतः । (३।१)

nikāyasthitisaṃkleśavyavadānādhipatyataḥ |

3.2३.२

जीवितं वेदनाः पञ्च श्रद्धाद्याश्चेन्द्रियं मताः ॥ (३।२)

jīvitaṃ vedanāḥ pañca śraddhādyāścendriyaṃ matāḥ ||

4.1४.१

आज्ञास्याम्याख्यम् आज्ञाख्यम् आज्ञातावीन्द्रियं तथा । (४।१)

ājñāsyāmyākhyam ājñākhyam ājñātāvīndriyaṃ tathā |

4.2४.२

उत्तरोत्तरसंप्राप्तिनिर्वाणाद्याधिपत्यतः ॥ (४।२)

uttarottarasaṃprāptinirvāṇādyādhipatyataḥ ||

5.1५.१

चित्ताश्रयस्तद्विकल्पः स्थितिः संक्लेश एव च । (५।१)

cittāśrayastadvikalpaḥ sthitiḥ saṃkleśa eva ca |

5.2५.२

संभारो व्यवदानं च यावता तावदिन्द्रियम् ॥ (५।२)

saṃbhāro vyavadānaṃ ca yāvatā tāvadindriyam ||

6.1६.१

प्रवृत्तेराश्रयोत्पत्तिस्थितिप्रत्युपभोगतः । (६।१)

pravṛtterāśrayotpattisthitipratyupabhogataḥ |

6.2६.२

चतुर्दश तथान्यानि निवृत्तेरिन्द्रियाणि वा ॥ (६।२)

caturdaśa tathānyāni nivṛtterindriyāṇi vā ||

7.1७.१

दुःखेन्द्रियम् अशाता या कायिकी वेदना सुखम् । (७।१)

duḥkhendriyam aśātā yā kāyikī vedanā sukham |

7.2७.२

शाता ध्याने तृतीये तु चैतसी सा सुखेन्द्रियम् ॥ (७।२)

śātā dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam ||

8.1८.१

अन्यत्र सा सौमनस्यं अशाता चैतसी पुनः । (८।१)

anyatra sā saumanasyaṃ aśātā caitasī punaḥ |

8.2८.२

दौर्मनस्यमुपेक्षा तु मध्या उभयी अविकल्पनात् ॥ (८।२)

daurmanasyamupekṣā tu madhyā ubhayī avikalpanāt ||

9.1९.१

दृग्भावनाशैक्षपथे नव त्रीणि अमलं त्रयम् । (९।१)

dṛgbhāvanāśaikṣapathe nava trīṇi amalaṃ trayam |

9.2९.२

रूपीणि जीवितं दुःखे सास्रवाणि द्विधा नव ॥ (९।२)

rūpīṇi jīvitaṃ duḥkhe sāsravāṇi dvidhā nava ||

10.1१०.१

विपाको जीवितं द्वेधा द्वादश अन्त्याष्टकादृते । (१०।१)

vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśa antyāṣṭakādṛte |

10.2१०.२

दौर्मनस्याच्च तत्त्वेकं सविपाकं दश द्विधा ॥ (१०।२)

daurmanasyācca tattvekaṃ savipākaṃ daśa dvidhā ||

11.1११.१

मनोऽन्यवित्तिश्रद्धादीनि अष्टकं कुशलं द्विधा । (११।१)

mano'nyavittiśraddhādīni aṣṭakaṃ kuśalaṃ dvidhā |

11.2११.२

दौर्मनस्यं मनोऽन्या च वित्तिस्त्रेधा अन्यदेकधा ॥ (११।२)

daurmanasyaṃ mano'nyā ca vittistredhā anyadekadhā ||

12.1१२.१

कामाप्तममलं हित्वा रूपाप्तं स्त्रीपुमिन्द्रिये । (१२।१)

kāmāptamamalaṃ hitvā rūpāptaṃ strīpumindriye |

12.2१२.२

दुःखे च हित्वा आरूप्याप्तं सुखे चापोह्य रूपि च ॥ (१२।२)

duḥkhe ca hitvā ārūpyāptaṃ sukhe cāpohya rūpi ca ||

13.1१३.१

मनोवित्तित्रयं त्रेधा द्विहेया दुर्मनस्कता । (१३।१)

manovittitrayaṃ tredhā dviheyā durmanaskatā |

13.2१३.२

नव भावनया पञ्च त्वहेयान्यपि न त्रयम् ॥ (१३।२)

nava bhāvanayā pañca tvaheyānyapi na trayam ||

14.1१४.१

कामेष्वादौ विपाको द्वे लभ्यते नोपपादुकैः । (१४।१)

kāmeṣvādau vipāko dve labhyate nopapādukaiḥ |

14.2१४.२

तैः षड् वा सप्त वा अष्टौ वा षड् रूपेषु एकमुत्तरे ॥ (१४।२)

taiḥ ṣaḍ vā sapta vā aṣṭau vā ṣaḍ rūpeṣu ekamuttare ||

15.1१५.१

निरोधयत्युपरमान्नारूप्ये जीवितं मनः । (१५।१)

nirodhayatyuparamānnārūpye jīvitaṃ manaḥ |

15.2१५.२

उपेक्षां चैव रूपेऽष्टौ कामे दश नवाष्टौ वा ॥ (१५।२)

upekṣāṃ caiva rūpe'ṣṭau kāme daśa navāṣṭau vā ||

16.1१६.१

क्रममृत्यौ तु चत्वारि शुभे सर्वत्र पञ्च च । (१६।१)

kramamṛtyau tu catvāri śubhe sarvatra pañca ca |

16.2१६.२

नवाप्तिरन्त्यफलयोः सप्ताष्टनवभिर्द्वयोः ॥ (१६।२)

navāptirantyaphalayoḥ saptāṣṭanavabhirdvayoḥ ||

17.1१७.१

एकादशभिरर्हत्त्वमुक्तं त्वेकस्य संभवात् । (१७।१)

ekādaśabhirarhattvamuktaṃ tvekasya saṃbhavāt |

17.2१७.२

उपेक्षाजीवितमनोयुक्तो ऽवश्यं त्रयान्वितः ॥ (१७।२)

upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvitaḥ ||

18.1१८.१

चतुर्भिः सुखकायाभ्यां पञ्चभिश्चक्षुरादिमान् । (१८।१)

caturbhiḥ sukhakāyābhyāṃ pañcabhiścakṣurādimān |

18.2१८.२

सौमनस्यी च दुःखी तु सप्तभिः स्त्रीन्द्रियादिमान् ॥ (१८।२)

saumanasyī ca duḥkhī tu saptabhiḥ strīndriyādimān ||

19.1१९.१

अष्टाभिः एकादशभिस् त्व् आज्ञाज्ञातेन्द्रियान्वितः । (१९।१)

aṣṭābhiḥ ekādaśabhis tv ājñājñātendriyānvitaḥ |

19.2१९.२

आज्ञास्यामीन्द्रियोपेतस् त्रयोदशभिर् अन्वितः ॥ (१९।२)

ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvitaḥ ||

20.1२०.१

सर्वाल्पैर् निःशुभो ऽष्टाभिर् विन्मनःकायजीवितैः । (२०।१)

sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir vinmanaḥkāyajīvitaiḥ |

20.2२०.२

युक्तः बालस्तथारूप्ये उपेक्षायुर्मनःशुभैः ॥ (२०।२)

yuktaḥ bālastathārūpye upekṣāyurmanaḥśubhaiḥ ||

21.1२१.१

बहुभिर्युक्त एकान्नविंशत्यामलवर्जितैः । (२१।१)

bahubhiryukta ekānnaviṃśatyāmalavarjitaiḥ |

21.2२१.२

द्विलिङ्गः आर्यो रागी एकलिङ्गद्वयमलवर्जितैः ॥ (२१।२)

dviliṅgaḥ āryo rāgī ekaliṅgadvayamalavarjitaiḥ ||

22.1२२.१

कामेऽष्टद्रव्यकोऽशब्दः परमाणुरनिन्द्रियः । (२२।१)

kāme'ṣṭadravyako'śabdaḥ paramāṇuranindriyaḥ |

22.2२२.२

कायेन्द्रियी नवद्रव्यः दशद्रव्योऽपरेन्द्रियः ॥ (२२।२)

kāyendriyī navadravyaḥ daśadravyo'parendriyaḥ ||

23.1२३.१

चित्तं चैत्ताः सहावश्यं सर्वं संस्कृतलक्षणैः । (२३।१)

cittaṃ caittāḥ sahāvaśyaṃ sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇaiḥ |

23.2२३.२

प्राप्त्या वा पञ्चधा चैत्ता महाभूम्यादिभेदतः ॥ (२३।२)

prāptyā vā pañcadhā caittā mahābhūmyādibhedataḥ ||

24.1२४.१

वेदना चेतना संज्ञा छन्दः स्पर्शो मतिः स्मृतिः । (२४।१)

vedanā cetanā saṃjñā chandaḥ sparśo matiḥ smṛtiḥ |

24.2२४.२

मनस्कारो ऽधिमोक्षश्च समाधिः सर्वचेतसि ॥ (२४।२)

manaskāro 'dhimokṣaśca samādhiḥ sarvacetasi ||

25.1२५.१

श्रद्धाप्रमादः प्रश्रब्धिरुपेक्षा ह्रीर् अपत्रपा । (२५।१)

śraddhāpramādaḥ praśrabdhirupekṣā hrīr apatrapā |

25.2२५.२

मूलद्वयमहिंसा च वीर्यं च कुशले सदा ॥ (२५।२)

mūladvayamahiṃsā ca vīryaṃ ca kuśale sadā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

AbhidhKo, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit