AbhidhKo, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
चतुर्ष्वर्थेषु पञ्चानामाधिपत्यं द्वयोः किल । (१।१)
caturṣvartheṣu pañcānāmādhipatyaṃ dvayoḥ kila |
चतुर्णां पञ्चकाष्टानां संक्लेशव्यवदानयोः ॥ (१।२)
caturṇāṃ pañcakāṣṭānāṃ saṃkleśavyavadānayoḥ ||
स्वार्थोपलब्ध्याधिपत्यात् सर्वस्य च षडिन्द्रियम् । (२।१)
svārthopalabdhyādhipatyāt sarvasya ca ṣaḍindriyam |
स्त्रीत्वपुंस्त्वाधिपत्यात्तु कायात् स्त्रीपुरुषेन्द्रिये ॥ (२।२)
strītvapuṃstvādhipatyāttu kāyāt strīpuruṣendriye ||
जीवितं वेदनाः पञ्च श्रद्धाद्याश्चेन्द्रियं मताः ॥ (३।२)
jīvitaṃ vedanāḥ pañca śraddhādyāścendriyaṃ matāḥ ||
आज्ञास्याम्याख्यम् आज्ञाख्यम् आज्ञातावीन्द्रियं तथा । (४।१)
ājñāsyāmyākhyam ājñākhyam ājñātāvīndriyaṃ tathā |
चित्ताश्रयस्तद्विकल्पः स्थितिः संक्लेश एव च । (५।१)
cittāśrayastadvikalpaḥ sthitiḥ saṃkleśa eva ca |
प्रवृत्तेराश्रयोत्पत्तिस्थितिप्रत्युपभोगतः । (६।१)
pravṛtterāśrayotpattisthitipratyupabhogataḥ |
दुःखेन्द्रियम् अशाता या कायिकी वेदना सुखम् । (७।१)
duḥkhendriyam aśātā yā kāyikī vedanā sukham |
शाता ध्याने तृतीये तु चैतसी सा सुखेन्द्रियम् ॥ (७।२)
śātā dhyāne tṛtīye tu caitasī sā sukhendriyam ||
दौर्मनस्यमुपेक्षा तु मध्या उभयी अविकल्पनात् ॥ (८।२)
daurmanasyamupekṣā tu madhyā ubhayī avikalpanāt ||
दृग्भावनाशैक्षपथे नव त्रीणि अमलं त्रयम् । (९।१)
dṛgbhāvanāśaikṣapathe nava trīṇi amalaṃ trayam |
विपाको जीवितं द्वेधा द्वादश अन्त्याष्टकादृते । (१०।१)
vipāko jīvitaṃ dvedhā dvādaśa antyāṣṭakādṛte |
दौर्मनस्याच्च तत्त्वेकं सविपाकं दश द्विधा ॥ (१०।२)
daurmanasyācca tattvekaṃ savipākaṃ daśa dvidhā ||
मनोऽन्यवित्तिश्रद्धादीनि अष्टकं कुशलं द्विधा । (११।१)
mano'nyavittiśraddhādīni aṣṭakaṃ kuśalaṃ dvidhā |
दौर्मनस्यं मनोऽन्या च वित्तिस्त्रेधा अन्यदेकधा ॥ (११।२)
daurmanasyaṃ mano'nyā ca vittistredhā anyadekadhā ||
कामाप्तममलं हित्वा रूपाप्तं स्त्रीपुमिन्द्रिये । (१२।१)
kāmāptamamalaṃ hitvā rūpāptaṃ strīpumindriye |
दुःखे च हित्वा आरूप्याप्तं सुखे चापोह्य रूपि च ॥ (१२।२)
duḥkhe ca hitvā ārūpyāptaṃ sukhe cāpohya rūpi ca ||
मनोवित्तित्रयं त्रेधा द्विहेया दुर्मनस्कता । (१३।१)
manovittitrayaṃ tredhā dviheyā durmanaskatā |
कामेष्वादौ विपाको द्वे लभ्यते नोपपादुकैः । (१४।१)
kāmeṣvādau vipāko dve labhyate nopapādukaiḥ |
तैः षड् वा सप्त वा अष्टौ वा षड् रूपेषु एकमुत्तरे ॥ (१४।२)
taiḥ ṣaḍ vā sapta vā aṣṭau vā ṣaḍ rūpeṣu ekamuttare ||
उपेक्षां चैव रूपेऽष्टौ कामे दश नवाष्टौ वा ॥ (१५।२)
upekṣāṃ caiva rūpe'ṣṭau kāme daśa navāṣṭau vā ||
क्रममृत्यौ तु चत्वारि शुभे सर्वत्र पञ्च च । (१६।१)
kramamṛtyau tu catvāri śubhe sarvatra pañca ca |
नवाप्तिरन्त्यफलयोः सप्ताष्टनवभिर्द्वयोः ॥ (१६।२)
navāptirantyaphalayoḥ saptāṣṭanavabhirdvayoḥ ||
एकादशभिरर्हत्त्वमुक्तं त्वेकस्य संभवात् । (१७।१)
ekādaśabhirarhattvamuktaṃ tvekasya saṃbhavāt |
उपेक्षाजीवितमनोयुक्तो ऽवश्यं त्रयान्वितः ॥ (१७।२)
upekṣājīvitamanoyukto 'vaśyaṃ trayānvitaḥ ||
चतुर्भिः सुखकायाभ्यां पञ्चभिश्चक्षुरादिमान् । (१८।१)
caturbhiḥ sukhakāyābhyāṃ pañcabhiścakṣurādimān |
सौमनस्यी च दुःखी तु सप्तभिः स्त्रीन्द्रियादिमान् ॥ (१८।२)
saumanasyī ca duḥkhī tu saptabhiḥ strīndriyādimān ||
अष्टाभिः एकादशभिस् त्व् आज्ञाज्ञातेन्द्रियान्वितः । (१९।१)
aṣṭābhiḥ ekādaśabhis tv ājñājñātendriyānvitaḥ |
आज्ञास्यामीन्द्रियोपेतस् त्रयोदशभिर् अन्वितः ॥ (१९।२)
ājñāsyāmīndriyopetas trayodaśabhir anvitaḥ ||
सर्वाल्पैर् निःशुभो ऽष्टाभिर् विन्मनःकायजीवितैः । (२०।१)
sarvālpair niḥśubho 'ṣṭābhir vinmanaḥkāyajīvitaiḥ |
युक्तः बालस्तथारूप्ये उपेक्षायुर्मनःशुभैः ॥ (२०।२)
yuktaḥ bālastathārūpye upekṣāyurmanaḥśubhaiḥ ||
द्विलिङ्गः आर्यो रागी एकलिङ्गद्वयमलवर्जितैः ॥ (२१।२)
dviliṅgaḥ āryo rāgī ekaliṅgadvayamalavarjitaiḥ ||
कामेऽष्टद्रव्यकोऽशब्दः परमाणुरनिन्द्रियः । (२२।१)
kāme'ṣṭadravyako'śabdaḥ paramāṇuranindriyaḥ |
कायेन्द्रियी नवद्रव्यः दशद्रव्योऽपरेन्द्रियः ॥ (२२।२)
kāyendriyī navadravyaḥ daśadravyo'parendriyaḥ ||
चित्तं चैत्ताः सहावश्यं सर्वं संस्कृतलक्षणैः । (२३।१)
cittaṃ caittāḥ sahāvaśyaṃ sarvaṃ saṃskṛtalakṣaṇaiḥ |
प्राप्त्या वा पञ्चधा चैत्ता महाभूम्यादिभेदतः ॥ (२३।२)
prāptyā vā pañcadhā caittā mahābhūmyādibhedataḥ ||
वेदना चेतना संज्ञा छन्दः स्पर्शो मतिः स्मृतिः । (२४।१)
vedanā cetanā saṃjñā chandaḥ sparśo matiḥ smṛtiḥ |
मनस्कारो ऽधिमोक्षश्च समाधिः सर्वचेतसि ॥ (२४।२)
manaskāro 'dhimokṣaśca samādhiḥ sarvacetasi ||
श्रद्धाप्रमादः प्रश्रब्धिरुपेक्षा ह्रीर् अपत्रपा । (२५।१)
śraddhāpramādaḥ praśrabdhirupekṣā hrīr apatrapā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.