Sign in

ऐतरेयोपनिषद्Aitareyopaniṣad

AitUp, 1, 3

3 of 13 · 44 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

स ईक्षतेमे नु लोकाश् च लोकपालाश् च । (१।१)

sa īkṣateme nu lokāś ca lokapālāś ca |

अन्नम् एभ्यः सृजा इति ॥ (१।२)

annam ebhyaḥ sṛjā iti ||

सो ऽपो ऽभ्यतपत् । (२।१)

so 'po 'bhyatapat |

ताभ्यो ऽभितप्ताभ्यो मूर्तिर् अजायत । (२।२)

tābhyo 'bhitaptābhyo mūrtir ajāyata |

या वै सा मूर्तिर् अजायतान्नं वै तत् ॥ (२।३)

yā vai sā mūrtir ajāyatānnaṃ vai tat ||

तद् एनत् सृष्टं पराङ् अत्यजिघांसत् । (३।१)

tad enat sṛṣṭaṃ parāṅ atyajighāṃsat |

तद् वाचाजिघृक्षत् । (३।२)

tad vācājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोद् वाचा ग्रहीतुम् । (३।३)

tan nāśaknod vācā grahītum |

स यद्धैनद् वाचाग्रहैष्यद् अभिव्याहृत्य हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (३।४)

sa yaddhainad vācāgrahaiṣyad abhivyāhṛtya haivānnam atrapsyat ||

तत् प्राणेनाजिघृक्षत् । (४।१)

tat prāṇenājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोत् प्राणेन ग्रहीतुम् । (४।२)

tan nāśaknot prāṇena grahītum |

स यद्धैनत् प्राणेनाग्रहैष्यद् अभिप्राण्य हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (४।३)

sa yaddhainat prāṇenāgrahaiṣyad abhiprāṇya haivānnam atrapsyat ||

तच् चक्षुषाजिघृक्षत् । (५।१)

tac cakṣuṣājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोच् चक्षुषा ग्रहीतुम् । (५।२)

tan nāśaknoc cakṣuṣā grahītum |

स यद्धैनच् चक्षुषाग्रहैष्यद् दृष्ट्वा हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (५।३)

sa yaddhainac cakṣuṣāgrahaiṣyad dṛṣṭvā haivānnam atrapsyat ||

तच्छ्रोत्रेणाजिघृक्षत् । (६।१)

tacchrotreṇājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोच्छ्रोत्रेण ग्रहीतुम् । (६।२)

tan nāśaknocchrotreṇa grahītum |

स यद्धैनच्छ्रोत्रेणाग्रहैष्यच्छ्रुत्वा हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (६।३)

sa yaddhainacchrotreṇāgrahaiṣyacchrutvā haivānnam atrapsyat ||

तत् त्वचाजिघृक्षत् । (७।१)

tat tvacājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोत् त्वचा ग्रहीतुम् । (७।२)

tan nāśaknot tvacā grahītum |

स यद्धैनत् त्वचाग्रहैष्यत् स्पृष्ट्वा हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (७।३)

sa yaddhainat tvacāgrahaiṣyat spṛṣṭvā haivānnam atrapsyat ||

तन् मनसाजिघृक्षत् । (८।१)

tan manasājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोन् मनसा ग्रहीतुम् । (८।२)

tan nāśaknon manasā grahītum |

स यद्धैनन् मनसाग्रहैष्यद् ध्यात्वा हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (८।३)

sa yaddhainan manasāgrahaiṣyad dhyātvā haivānnam atrapsyat ||

तच्छिश्नेनाजिघृक्षत् । (९।१)

tacchiśnenājighṛkṣat |

तन् नाशक्नोच्छिश्नेन ग्रहीतुम् । (९।२)

tan nāśaknocchiśnena grahītum |

स यद्धैनच्छिश्नेनाग्रहैष्यद् विसृज्य हैवान्नम् अत्रप्स्यत् ॥ (९।३)

sa yaddhainacchiśnenāgrahaiṣyad visṛjya haivānnam atrapsyat ||

तद् अपानेनाजिघृक्षत् । (१०।१)

tad apānenājighṛkṣat |

तद् आवयत् । (१०।२)

tad āvayat |

सैषो ऽन्नस्य ग्रहो यद् वायुः । (१०।३)

saiṣo 'nnasya graho yad vāyuḥ |

अन्नायुर् वा एष यद् वायुः ॥ (१०।४)

annāyur vā eṣa yad vāyuḥ ||

स ईक्षत कथं न्व् इदं मद् ऋते स्याद् इति । (११।१)

sa īkṣata kathaṃ nv idaṃ mad ṛte syād iti |

स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति । (११।२)

sa īkṣata katareṇa prapadyā iti |

स ईक्षत यदि वाचाभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि चक्षुषा दृष्टं यदि श्रोत्रेण श्रुतं यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्य् अपानेनाभ्यपानितं यदि शिश्नेन विसृष्टम् अथ को ऽहम् इति ॥ (११।३)

sa īkṣata yadi vācābhivyāhṛtaṃ yadi prāṇenābhiprāṇitaṃ yadi cakṣuṣā dṛṣṭaṃ yadi śrotreṇa śrutaṃ yadi tvacā spṛṣṭaṃ yadi manasā dhyātaṃ yady apānenābhyapānitaṃ yadi śiśnena visṛṣṭam atha ko 'ham iti ||

स एतम् एव सीमानं विदार्यैतया द्वारा प्रापद्यत । (१२।१)

sa etam eva sīmānaṃ vidāryaitayā dvārā prāpadyata |

सैषा विदृतिर् नाम द्वाः । (१२।२)

saiṣā vidṛtir nāma dvāḥ |

तद् एतन् नान्दनम् । (१२।३)

tad etan nāndanam |

तस्य त्रय आवसथास् त्रयः स्वप्ना अयम् आवसथो ऽयम् आवसथो ऽयम् आवसथ इति ॥ (१२।४)

tasya traya āvasathās trayaḥ svapnā ayam āvasatho 'yam āvasatho 'yam āvasatha iti ||

स जातो भूतान्य् अभिव्यैख्यत् किम् इहान्यं वावदिषद् इति । (१३।१)

sa jāto bhūtāny abhivyaikhyat kim ihānyaṃ vāvadiṣad iti |

स एतम् एव पुरुषं ब्रह्म ततमम् अपश्यद् इदम् अदर्शम् इती ३ ॥ (१३।२)

sa etam eva puruṣaṃ brahma tatamam apaśyad idam adarśam itī 3 ||

तस्माद् इदन्द्रो नाम । (१४।१)

tasmād idandro nāma |

इदन्द्रो ह वै नाम । (१४।२)

idandro ha vai nāma |

तम् इदन्द्रं सन्तम् इन्द्र इत्य् आचक्षते परोक्षेण । (१४।३)

tam idandraṃ santam indra ity ācakṣate parokṣeṇa |

परोक्षप्रिया इव हि देवाः परोक्षप्रिया इव हि देवाः ॥ (१४।४)

parokṣapriyā iva hi devāḥ parokṣapriyā iva hi devāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit