अश्वलायनगृह्यसूत्रAśvalāyanagṛhyasūtra
AśvGṛSū, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अथ खलूच्चावचा जनपदधर्मा ग्रामधर्माश् च तान् विवाहे प्रतीयात् ॥ (१।१)
atha khalūccāvacā janapadadharmā grāmadharmāś ca tān vivāhe pratīyāt ||
पश्चाद् अग्नेर् दृषदम् अश्मानं प्रतिष्ठाप्योत्तरपुरस्ताद् उदकुम्भं समन्वारब्धायां हुत्वा तिष्ठन् प्रत्यङ्मुखः प्राङ्मुख्या आसीनाया गृभ्णामि ते सौभगत्वाय हस्तम् इत्य् अङ्गुष्ठम् एव गृह्णीयाद् यदि कामयीत पुमांस एव मे पुत्रा जायेरन्न् इति ॥ (३।१)
paścād agner dṛṣadam aśmānaṃ pratiṣṭhāpyottarapurastād udakumbhaṃ samanvārabdhāyāṃ hutvā tiṣṭhan pratyaṅmukhaḥ prāṅmukhyā āsīnāyā gṛbhṇāmi te saubhagatvāya hastam ity aṅguṣṭham eva gṛhṇīyād yadi kāmayīta pumāṃsa eva me putrā jāyerann iti ||
प्रदक्षिणम् अग्निम् उदकुम्भं च त्रिः परिणयं जपत्य् अमो ऽहम् अस्मि सा त्वं सा त्वम् अस्य् अमो ऽहम् । (६।१)
pradakṣiṇam agnim udakumbhaṃ ca triḥ pariṇayaṃ japaty amo 'ham asmi sā tvaṃ sā tvam asy amo 'ham |
सम्प्रियौ रोचिष्णू सुमनस्यमानौ जीवेव शरदः शतम् इति ॥ (६।४)
sampriyau rociṣṇū sumanasyamānau jīveva śaradaḥ śatam iti ||
परिणीय परिणीयाश्मानम् आरोहयतीमम् अश्मानम् आरोहाश्मेव त्वं स्थिरा भव । (७।१)
pariṇīya pariṇīyāśmānam ārohayatīmam aśmānam ārohāśmeva tvaṃ sthirā bhava |
वध्वञ्जला उपस्तीर्य भ्राता भ्रातृस्थानो वा द्विर् लाजान् आवपति ॥ (८।१)
vadhvañjalā upastīrya bhrātā bhrātṛsthāno vā dvir lājān āvapati ||
स इमां देवो ऽर्यमा प्रेतो मुञ्चातु नामुतः स्वाहा । (१३।२)
sa imāṃ devo 'ryamā preto muñcātu nāmutaḥ svāhā |
स इमां देवो वरुणः प्रेतो मुञ्चातु नामुतः स्वाहा । (१३।४)
sa imāṃ devo varuṇaḥ preto muñcātu nāmutaḥ svāhā |
स इमां देवः पूषा प्रेतो मुञ्चातु नामुतः स्वाहेत्य् अविच्छिन्दत्य् अञ्जलिं स्रुचेव जुहुयात् ॥ (१३।६)
sa imāṃ devaḥ pūṣā preto muñcātu nāmutaḥ svāhety avicchindaty añjaliṃ sruceva juhuyāt ||
अपरिणीय शूर्पपुटेनाभ्यात्मं तूष्णीं चतुर्थम् ॥ (१४।१)
apariṇīya śūrpapuṭenābhyātmaṃ tūṣṇīṃ caturtham ||
ओप्योप्य हैके लाजान् परिणयन्ति तथोत्तमे आहुती न संनिपततः ॥ (१५।१)
opyopya haike lājān pariṇayanti tathottame āhutī na saṃnipatataḥ ||
अथैनाम् अपराजितायां दिशि सप्त पदान्य् अभ्युत्क्रामयतीष एकपद्य् ऊर्जे द्विपदी रायस्पोषाय त्रिपदी मायोभव्याय चतुष्पदी प्रजाभ्यः पञ्चपद्य् ऋतुभ्यः षट्पदी सखा सप्तपदी भव सा माम् अनुव्रता भव । (१९।१)
athainām aparājitāyāṃ diśi sapta padāny abhyutkrāmayatīṣa ekapady ūrje dvipadī rāyaspoṣāya tripadī māyobhavyāya catuṣpadī prajābhyaḥ pañcapady ṛtubhyaḥ ṣaṭpadī sakhā saptapadī bhava sā mām anuvratā bhava |
पुत्रान् विन्दावहै बहूंस् ते सन्तु जरदष्टय इति ॥ (१९।२)
putrān vindāvahai bahūṃs te santu jaradaṣṭaya iti ||
उभयोः संनिधाय शिरसी उदकुम्भेनावसिच्य ॥ (२०।१)
ubhayoḥ saṃnidhāya śirasī udakumbhenāvasicya ||
ब्राह्मण्याश् च वृद्धाया जीवपत्या जीवप्रजाया अगार एतां रात्रिं वसेत् ॥ (२१।१)
brāhmaṇyāś ca vṛddhāyā jīvapatyā jīvaprajāyā agāra etāṃ rātriṃ vaset ||
ध्रुवम् अरुन्धतीं सप्तर्षीन् इति दृष्ट्वा वाचं विसृजेत जीवपत्नी प्रजां विन्देयेति ॥ (२२।१)
dhruvam arundhatīṃ saptarṣīn iti dṛṣṭvā vācaṃ visṛjeta jīvapatnī prajāṃ vindeyeti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.