मदनपालनिघण्टुMadanapālanighaṇṭu

MPālNigh, 1

1 of 3 · 697 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

बीजं श्रुतीनां सुधनम् मुनीनां जीवञ्जडानाम् महदादिकानाम् । (१।१)

bījaṃ śrutīnāṃ sudhanam munīnāṃ jīvañjaḍānām mahadādikānām |

1.2१.२

आग्नेयमस्त्रम् भवपातकानां किंचिन्महः श्यामलम् आश्रयामि ॥ (१।२)

āgneyamastram bhavapātakānāṃ kiṃcinmahaḥ śyāmalam āśrayāmi ||

2.1२.१

लुब्धा कपोलमधुवारिमधुव्रताली कुम्भस्थलीमधुविभूषणलोहिताङ्गी । (२।१)

lubdhā kapolamadhuvārimadhuvratālī kumbhasthalīmadhuvibhūṣaṇalohitāṅgī |

2.2२.२

माणिक्यमौलिरिव राजति यस्य मौलौ विघ्नं स धूनयतु विघ्नपतिः सदा वः ॥ (२।२)

māṇikyamauliriva rājati yasya maulau vighnaṃ sa dhūnayatu vighnapatiḥ sadā vaḥ ||

3.1३.१

यो ध्वान्तसन्ततिगभीरपयोधिमध्यान्निष्कासयत्यशरणम् भुवनं निमज्जत् । (३।१)

yo dhvāntasantatigabhīrapayodhimadhyānniṣkāsayatyaśaraṇam bhuvanaṃ nimajjat |

3.2३.२

दत्त्वा जगत्त्रयहितः स्वकरावलम्बं वाञ्छां स वो दिनकरः सफलीकरोतु ॥ (३।२)

dattvā jagattrayahitaḥ svakarāvalambaṃ vāñchāṃ sa vo dinakaraḥ saphalīkarotu ||

4.1४.१

मिथ्याशनादि कृतदोषचयाद्रिकोपनद्यम्बुवर्धित उपद्रवनक्रभीमे । (४।१)

mithyāśanādi kṛtadoṣacayādrikopanadyambuvardhita upadravanakrabhīme |

4.2४.२

रोगाम्बुधौ भवजनस्य निमज्जतो यः पोतः प्रयच्छतु शुभानि स काशिराजः ॥ (४।२)

rogāmbudhau bhavajanasya nimajjato yaḥ potaḥ prayacchatu śubhāni sa kāśirājaḥ ||

5.1५.१

केचित्सन्ति निघण्टवोऽतिलघवः केचिन्महान्तः परे केचिद् दुर्गमनामकाः कतिपये भावस्वभावोज्झिताः । (५।१)

kecitsanti nighaṇṭavo'tilaghavaḥ kecinmahāntaḥ pare kecid durgamanāmakāḥ katipaye bhāvasvabhāvojjhitāḥ |

5.2५.२

तस्मान्नातिलघुर्न चातिविपुलः ख्यातादिनामा सताम् प्रीत्यै द्रव्यगुणान्वितोऽयमधुना ग्रन्थो मया बध्यते ॥ (५।२)

tasmānnātilaghurna cātivipulaḥ khyātādināmā satām prītyai dravyaguṇānvito'yamadhunā grantho mayā badhyate ||

6.1६.१

सर्वं कायेन संसाध्यन्तस्यायुः स्थितिकारणम् । (६।१)

sarvaṃ kāyena saṃsādhyantasyāyuḥ sthitikāraṇam |

6.2६.२

आयुर्वेदोपदेशस्तु कस्य न स्यात्सुखावहः ॥ (६।२)

āyurvedopadeśastu kasya na syātsukhāvahaḥ ||

7.1७.१

तत्रापि पूर्वं ज्ञातव्या द्रव्यनामगुणागुणाः । (७।१)

tatrāpi pūrvaṃ jñātavyā dravyanāmaguṇāguṇāḥ |

7.2७.२

अतस्त एव वक्ष्यन्ते तज्ज्ञाने हि क्रियाक्रमः ॥ (७।२)

atasta eva vakṣyante tajjñāne hi kriyākramaḥ ||

8.1८.१

हरीतकीहरस्य भवने जाता हरिता च स्वभावतः । (८।१)

harītakīharasya bhavane jātā haritā ca svabhāvataḥ |

8.2८.२

हरते सर्वरोगांश्च तेन प्रोक्ता हरीतकी ॥ (८।२)

harate sarvarogāṃśca tena proktā harītakī ||

9.1९.१

जीवन्ती पूतना पश्चादमृता विजयाभया । (९।१)

jīvantī pūtanā paścādamṛtā vijayābhayā |

9.2९.२

रोहिणी चेतकी सप्तभेदभिन्ना हरीतकी ॥ (९।२)

rohiṇī cetakī saptabhedabhinnā harītakī ||

10.1१०.१

जीवन्ती जीवनोद्योगात्पावनात्पूतना मता । (१०।१)

jīvantī jīvanodyogātpāvanātpūtanā matā |

10.2१०.२

सुधावदमृता ज्ञेया विजया विजयप्रदा ॥ (१०।२)

sudhāvadamṛtā jñeyā vijayā vijayapradā ||

11.1११.१

नृणामभयदा यस्मादभया तत्प्रकीर्तिता । (११।१)

nṛṇāmabhayadā yasmādabhayā tatprakīrtitā |

11.2११.२

रोहिणी तु गुणारोहाच्चेतनाच्चेतकी मता ॥ (११।२)

rohiṇī tu guṇārohāccetanāccetakī matā ||

12.1१२.१

जीवन्ती स्वर्णवर्णाभा पूतनास्थिमती । (१२।१)

jīvantī svarṇavarṇābhā pūtanāsthimatī |

12.2१२.२

अमृता त्रिदला प्रोक्ता विजया तुम्बरूपिणी ॥ (१२।२)

amṛtā tridalā proktā vijayā tumbarūpiṇī ||

13.1१३.१

पञ्चाङ्गी त्वभया ज्ञेया मता वृत्ता तु रोहिणी । (१३।१)

pañcāṅgī tvabhayā jñeyā matā vṛttā tu rohiṇī |

13.2१३.२

त्र्यङ्गी चेतकी ज्ञेया कर्म तासामथोच्यते ॥ (१३।२)

tryaṅgī cetakī jñeyā karma tāsāmathocyate ||

14.1१४.१

सर्वरोगेषु जीवन्ती प्रलेपे पूतना हिता । (१४।१)

sarvarogeṣu jīvantī pralepe pūtanā hitā |

14.2१४.२

शुद्ध्यर्थममृता प्रोक्ता विजया सर्वरोगहृत् ॥ (१४।२)

śuddhyarthamamṛtā proktā vijayā sarvarogahṛt ||

15.1१५.१

अक्षिरोगे ऽभया शस्ता रोहिणी व्रणरोहिणी । (१५।१)

akṣiroge 'bhayā śastā rohiṇī vraṇarohiṇī |

15.2१५.२

चेतकी चूर्णयोगे स्यात्सप्तधैवम् प्रकीर्तिता ॥ (१५।२)

cetakī cūrṇayoge syātsaptadhaivam prakīrtitā ||

16.1१६.१

शोणाच्छिन्ना गुडनिभा किंचिदम्ला कषायिणी । (१६।१)

śoṇācchinnā guḍanibhā kiṃcidamlā kaṣāyiṇī |

16.2१६.२

स्थूलत्वक् सरसा स्वल्पबीजा गुर्वी हरीतकी ॥ (१६।२)

sthūlatvak sarasā svalpabījā gurvī harītakī ||

17.1१७.१

चर्विता वर्धयत्यग्निं पेषिता मलशोधिनी । (१७।१)

carvitā vardhayatyagniṃ peṣitā malaśodhinī |

17.2१७.२

स्विन्ना संग्राहिणी प्रोक्ता भृष्टा पथ्या त्रिदोषनुत् ॥ (१७।२)

svinnā saṃgrāhiṇī proktā bhṛṣṭā pathyā tridoṣanut ||

18.1१८.१

ग्रीष्मे तुल्यगुडां सुसैन्धवयुतां मेघावनद्धाम्बरे सार्द्धं शर्करया शरद्यमलया शुण्ठ्या तुषारागमे । (१८।१)

grīṣme tulyaguḍāṃ susaindhavayutāṃ meghāvanaddhāmbare sārddhaṃ śarkarayā śaradyamalayā śuṇṭhyā tuṣārāgame |

18.2१८.२

पिप्पल्या शिशिरे वसन्तसमये क्षौद्रेण संयोजितां राजन्प्राप्य हरीतकीमिव गदा नश्यन्तु ते शत्रवः ॥ (१८।२)

pippalyā śiśire vasantasamaye kṣaudreṇa saṃyojitāṃ rājanprāpya harītakīmiva gadā naśyantu te śatravaḥ ||

19.1१९.१

शिवा हरीतकी पथ्या चेतकी विजया जया । (१९।१)

śivā harītakī pathyā cetakī vijayā jayā |

19.2१९.२

प्रपथ्या प्रमथामोघा कायस्था प्राणदामृता ॥ (१९।२)

prapathyā pramathāmoghā kāyasthā prāṇadāmṛtā ||

20.1२०.१

जीवनीया हैमवती पूतना पृतनाभया । (२०।१)

jīvanīyā haimavatī pūtanā pṛtanābhayā |

20.2२०.२

वयस्था नन्दिनी ज्ञेया श्रेयसी रोहिणी तथा ॥ (२०।२)

vayasthā nandinī jñeyā śreyasī rohiṇī tathā ||

21.1२१.१

हरीतकी पञ्चरसालवणा तुवरोत्कटा । (२१।१)

harītakī pañcarasālavaṇā tuvarotkaṭā |

21.2२१.२

रूक्षोष्णा दीपनी मेध्या स्वादुपाका रसायिनी ॥ (२१।२)

rūkṣoṣṇā dīpanī medhyā svādupākā rasāyinī ||

22.1२२.१

सरा बुद्धिप्रदायुष्या चक्षुष्या बृंहणी लघुः । (२२।१)

sarā buddhipradāyuṣyā cakṣuṣyā bṛṃhaṇī laghuḥ |

22.2२२.२

श्वासकासप्रमेहार्शःकुष्ठशोफोदरकृमीन् ॥ (२२।२)

śvāsakāsapramehārśaḥkuṣṭhaśophodarakṛmīn ||

23.1२३.१

वैस्वर्यग्रहणीदोषविबन्धविषमज्वरान् । (२३।१)

vaisvaryagrahaṇīdoṣavibandhaviṣamajvarān |

23.2२३.२

गुल्माध्मानव्रणच्छर्दिहिक्काकण्डूहृदामयान् ॥ (२३।२)

gulmādhmānavraṇacchardihikkākaṇḍūhṛdāmayān ||

24.1२४.१

कामलां शूलम् आनाहं प्लीहानं चापकर्षति । (२४।१)

kāmalāṃ śūlam ānāhaṃ plīhānaṃ cāpakarṣati |

24.2२४.२

मधुराम्लतया वातं कषायस्वादुभावतः । (२४।२)

madhurāmlatayā vātaṃ kaṣāyasvādubhāvataḥ |

24.3२४.३

पित्तं हन्ति कफं तद्वत्कटुत्वेन हरीतकी ॥ (२४।३)

pittaṃ hanti kaphaṃ tadvatkaṭutvena harītakī ||

25.1२५.१

अध्वातिखिन्नः परिहीनतेजा रूक्षः कृशो लङ्घनकर्शितश्च । (२५।१)

adhvātikhinnaḥ parihīnatejā rūkṣaḥ kṛśo laṅghanakarśitaśca |

25.2२५.२

पित्ताधिको गर्भवती च नारी ज्वर्यल्पवीर्यस्त्वभयां न खादेत् ॥ (२५।२)

pittādhiko garbhavatī ca nārī jvaryalpavīryastvabhayāṃ na khādet ||

26.1२६.१

धात्रीफलामृतफलामलकं श्रीफलं शिवम् । (२६।१)

dhātrīphalāmṛtaphalāmalakaṃ śrīphalaṃ śivam |

26.2२६.२

तद्वद् धात्रीफलं वृष्यं विशेषाद् रक्तपित्तजित् ॥ (२६।२)

tadvad dhātrīphalaṃ vṛṣyaṃ viśeṣād raktapittajit ||

27.1२७.१

अम्लत्वात् पवनं हन्ति पित्तम् माधुर्यशैत्यतः । (२७।१)

amlatvāt pavanaṃ hanti pittam mādhuryaśaityataḥ |

27.2२७.२

कफं रूक्षकषायत्वात् तस्मात् किम् अधिकम् फलम् ॥ (२७।२)

kaphaṃ rūkṣakaṣāyatvāt tasmāt kim adhikam phalam ||

28.1२८.१

कुर्यात्पित्तं तदम्लत्वात् कफम् माधुर्यशैत्यतः । (२८।१)

kuryātpittaṃ tadamlatvāt kapham mādhuryaśaityataḥ |

28.2२८.२

वातं रूक्षकषायत्वाद् एवं किं न विपर्ययः ॥ (२८।२)

vātaṃ rūkṣakaṣāyatvād evaṃ kiṃ na viparyayaḥ ||

29.1२९.१

धात्र्यास्त्रिदोषहन्तृत्वं शक्त्यैव मुनिभिः स्मृतम् । (२९।१)

dhātryāstridoṣahantṛtvaṃ śaktyaiva munibhiḥ smṛtam |

29.2२९.२

सम्भावनावशादुक्ता रसादेरपि हेतुता ॥ (२९।२)

sambhāvanāvaśāduktā rasāderapi hetutā ||

30.1३०.१

विभीतकविभीतकः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः । (३०।१)

vibhītakavibhītakaḥ karṣaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ |

30.2३०.२

वासन्तो ऽक्षो विन्ध्यजातः संवर्तस्तिलपुष्पकः ॥ (३०।२)

vāsanto 'kṣo vindhyajātaḥ saṃvartastilapuṣpakaḥ ||

31.1३१.१

विभीतकः स्वादुपाकः कषायः कफपित्तनुत् । (३१।१)

vibhītakaḥ svādupākaḥ kaṣāyaḥ kaphapittanut |

31.2३१.२

उष्णवीर्यो हिमस्पर्शो भेदनः कासनाशनः ॥ (३१।२)

uṣṇavīryo himasparśo bhedanaḥ kāsanāśanaḥ ||

32.1३२.१

रूक्षो नेत्रहितः केश्यो मज्जातो मदकारकः । (३२।१)

rūkṣo netrahitaḥ keśyo majjāto madakārakaḥ |

32.2३२.२

त्रिफलात्रिफलैतत्त्रयेण स्याद्वरा श्रेष्ठा फलोत्तमा ॥ (३२।२)

triphalātriphalaitattrayeṇa syādvarā śreṣṭhā phalottamā ||

33.1३३.१

त्रिफला कुष्ठमेहास्रकफपित्तविनाशिनी । (३३।१)

triphalā kuṣṭhamehāsrakaphapittavināśinī |

33.2३३.२

चक्षुष्या रोपणी हृद्या वयसः स्थापनी सरा ॥ (३३।२)

cakṣuṣyā ropaṇī hṛdyā vayasaḥ sthāpanī sarā ||

34.1३४.१

भूम्यामलकीभूधात्री बहुपत्रा स्याज्जटातामलकी शिवा । (३४।१)

bhūmyāmalakībhūdhātrī bahupatrā syājjaṭātāmalakī śivā |

34.2३४.२

भूधात्री वातकृत्तिक्ता कषाया मधुरा हिमा ॥ (३४।२)

bhūdhātrī vātakṛttiktā kaṣāyā madhurā himā ||

35.1३५.१

पिपासाकासपित्तास्रकफपाण्डुक्षतापहा । (३५।१)

pipāsākāsapittāsrakaphapāṇḍukṣatāpahā |

35.2३५.२

जलआउलाप्राचीनामलकम् प्राची नागरं रक्तकम् मतम् ॥ (३५।२)

jalaāulāprācīnāmalakam prācī nāgaraṃ raktakam matam ||

36.1३६.१

तत्पक्वम् पित्तकफकृच्छुष्कं गुरु समीरजित् । (३६।१)

tatpakvam pittakaphakṛcchuṣkaṃ guru samīrajit |

36.2३६.२

वासावासा वृषः सिंहमुखो भिषङ्माता ऽटरूषकः ॥ (३६।२)

vāsāvāsā vṛṣaḥ siṃhamukho bhiṣaṅmātā 'ṭarūṣakaḥ ||

37.1३७.१

शुक्ला हैमवती चैव सिंही स्याद् वाजिदन्तिका । (३७।१)

śuklā haimavatī caiva siṃhī syād vājidantikā |

37.2३७.२

वासको वातकृत् स्वर्यः कफपित्तास्रनाशनः ॥ (३७।२)

vāsako vātakṛt svaryaḥ kaphapittāsranāśanaḥ ||

38.1३८.१

श्वासकासज्वरच्छर्दिमेहकुष्ठक्षयापहः । (३८।१)

śvāsakāsajvaracchardimehakuṣṭhakṣayāpahaḥ |

38.2३८.२

गुडूचीगुडूची कुण्डली छिन्ना वयस्थामृतवल्लरी ॥ (३८।२)

guḍūcīguḍūcī kuṇḍalī chinnā vayasthāmṛtavallarī ||

39.1३९.१

छिन्नोद्भवा छिन्नरुहामृतकन्दा विलासिनी । (३९।१)

chinnodbhavā chinnaruhāmṛtakandā vilāsinī |

39.2३९.२

वत्सादनी चन्द्रहासा जीवन्ती चक्रलक्षणा ॥ (३९।२)

vatsādanī candrahāsā jīvantī cakralakṣaṇā ||

40.1४०.१

गुडूची कटुका लघ्वी स्वादुपाका रसायनी । (४०।१)

guḍūcī kaṭukā laghvī svādupākā rasāyanī |

40.2४०.२

संग्राहिणी कषायोष्णा वृष्या तिक्ताग्निदीपनी ॥ (४०।२)

saṃgrāhiṇī kaṣāyoṣṇā vṛṣyā tiktāgnidīpanī ||

41.1४१.१

कामलाकुष्ठवातासृग्ज्वरपित्तकृमीन् जयेत् । (४१।१)

kāmalākuṣṭhavātāsṛgjvarapittakṛmīn jayet |

41.2४१.२

घृतेन वातं सगुडा विबन्धम् पित्तं सिताढ्या मधुना कफं च । (४१।२)

ghṛtena vātaṃ saguḍā vibandham pittaṃ sitāḍhyā madhunā kaphaṃ ca |

41.3४१.३

वातास्रम् उग्रं रुबुतैलमिश्रा शुंठ्यामवातं शमयेद् गुडूची ॥ (४१।३)

vātāsram ugraṃ rubutailamiśrā śuṃṭhyāmavātaṃ śamayed guḍūcī ||

42.1४२.१

बिल्वबिल्वः शलाटुः शैलूषो मालूरश्च सदाफलः । (४२।१)

bilvabilvaḥ śalāṭuḥ śailūṣo mālūraśca sadāphalaḥ |

42.2४२.२

लक्ष्मीफलो गन्धगर्भः शांडिल्यः कण्टकी मतः ॥ (४२।२)

lakṣmīphalo gandhagarbhaḥ śāṃḍilyaḥ kaṇṭakī mataḥ ||

43.1४३.१

बिल्वं ग्राहि कषायोष्णं कटु दीपनपाचनम् । (४३।१)

bilvaṃ grāhi kaṣāyoṣṇaṃ kaṭu dīpanapācanam |

43.2४३.२

हृद्यम् बालं लघु स्निग्धं तिक्तं वातकफापहम् ॥ (४३।२)

hṛdyam bālaṃ laghu snigdhaṃ tiktaṃ vātakaphāpaham ||

44.1४४.१

वृद्धं गुरु त्रिदोषं स्याद्दुर्जरम् पूतिमारुतम् । (४४।१)

vṛddhaṃ guru tridoṣaṃ syāddurjaram pūtimārutam |

44.2४४.२

विदाहि विष्टम्भकरं मधुरं वह्निमान्द्यकृत् ॥ (४४।२)

vidāhi viṣṭambhakaraṃ madhuraṃ vahnimāndyakṛt ||

45.1४५.१

ग्रहणीकफवातामशूलघ्नी बिल्वपेशिका । (४५।१)

grahaṇīkaphavātāmaśūlaghnī bilvapeśikā |

45.2४५.२

अग्निमन्थअग्निमन्थो जयः केतुररणिर्वैजयन्तिका । (४५।२)

agnimanthaagnimantho jayaḥ keturaraṇirvaijayantikā |

45.3४५.३

अग्निमन्थः श्वयथुहृद् वीर्योष्णः कफवातनुत् ॥ (४५।३)

agnimanthaḥ śvayathuhṛd vīryoṣṇaḥ kaphavātanut ||

46.1४६.१

पाटलापाटला कामदूती स्यात्कुम्भीका कालवृन्तिका । (४६।१)

pāṭalāpāṭalā kāmadūtī syātkumbhīkā kālavṛntikā |

46.2४६.२

स्थाल्यमोघा मधोदूर्ती ताम्रपुष्पाम्बुवासिनी । (४६।२)

sthālyamoghā madhodūrtī tāmrapuṣpāmbuvāsinī |

46.3४६.३

अन्या फलेरुहा श्वेता कुम्भीका काष्ठपाटला ॥ (४६।३)

anyā phaleruhā śvetā kumbhīkā kāṣṭhapāṭalā ||

47.1४७.१

पाटलारुचिशोफार्शःश्वासतृट्छर्दिनाशिनी । (४७।१)

pāṭalāruciśophārśaḥśvāsatṛṭchardināśinī |

47.2४७.२

अनुष्णं तुवरं स्वादु तत्पुष्पं कफरक्तनुत् । (४७।२)

anuṣṇaṃ tuvaraṃ svādu tatpuṣpaṃ kapharaktanut |

47.3४७.३

पित्तातिसारदाहघ्नं फलं हिक्कास्रपित्तजित् ॥ (४७।३)

pittātisāradāhaghnaṃ phalaṃ hikkāsrapittajit ||

48.1४८.१

काश्मिरीकाश्मीरी सर्वतोभद्रा श्रीपर्णी कृष्णवृन्तिका । (४८।१)

kāśmirīkāśmīrī sarvatobhadrā śrīparṇī kṛṣṇavṛntikā |

48.2४८.२

गम्भारी काश्मरी हीरा काश्मर्यो भद्रपर्णिका ॥ (४८।२)

gambhārī kāśmarī hīrā kāśmaryo bhadraparṇikā ||

49.1४९.१

काश्मरी ज्वरशूलघ्नी वीर्योष्णा मधुरा गुरुः । (४९।१)

kāśmarī jvaraśūlaghnī vīryoṣṇā madhurā guruḥ |

49.2४९.२

तत्पुष्पं वातलं ग्राहि पित्तासृक्प्रदरापहम् ॥ (४९।२)

tatpuṣpaṃ vātalaṃ grāhi pittāsṛkpradarāpaham ||

50.0५०.०

फलं रसायनं केश्यं बृंहणं शुक्रलं गुरु ॥ (५०।०)

phalaṃ rasāyanaṃ keśyaṃ bṛṃhaṇaṃ śukralaṃ guru ||

51.0५१.०

वातपित्तक्षयतृष्णारक्तमूत्रविबन्धनुत् ॥ (५१।०)

vātapittakṣayatṛṣṇāraktamūtravibandhanut ||

52.0५२.०

श्योनाकश्योनाकः पृथुशिंबः स्याच्छुकनासः कुटन्नटः ॥ (५२।०)

śyonākaśyonākaḥ pṛthuśiṃbaḥ syācchukanāsaḥ kuṭannaṭaḥ ||

53.1५३.१

भूतवृक्षश्चकट्वङ्गष् टुण्टुकः शलकोऽरलुः । (५३।१)

bhūtavṛkṣaścakaṭvaṅgaṣ ṭuṇṭukaḥ śalako'raluḥ |

53.2५३.२

मयूरजंघो भल्लूकः प्रियञ्जीवः ॥ (५३।२)

mayūrajaṃgho bhallūkaḥ priyañjīvaḥ ||

54.1५४.१

कटम्भरः श्योनाको दीपनः पाके कटुस् तुवरको हिमः । (५४।१)

kaṭambharaḥ śyonāko dīpanaḥ pāke kaṭus tuvarako himaḥ |

54.2५४.२

ग्राही तिक्तोऽनिलश्लेष्मपित्तकासामनाशनः ॥ (५४।२)

grāhī tikto'nilaśleṣmapittakāsāmanāśanaḥ ||

55.1५५.१

बृहत्पञ्चमूलबिल्वादिभिः पञ्चभिरेभिरेतैः स्यात्पञ्चमूलं महदग्निकारि । (५५।१)

bṛhatpañcamūlabilvādibhiḥ pañcabhirebhiretaiḥ syātpañcamūlaṃ mahadagnikāri |

55.2५५.२

लघूष्णतिक्तं रसतः कषायम् मेदःकफश्वाससमीरहारि ॥ (५५।२)

laghūṣṇatiktaṃ rasataḥ kaṣāyam medaḥkaphaśvāsasamīrahāri ||

56.1५६.१

गोक्षुरकगोक्षुरस्त्रिकटः कण्टफलः स्यात् स्वादुकण्टकः । (५६।१)

gokṣurakagokṣurastrikaṭaḥ kaṇṭaphalaḥ syāt svādukaṇṭakaḥ |

56.2५६.२

गोकण्टको भक्ष्यकण्टस् त्रिकण्टो व्यालदंष्ट्रकः ॥ (५६।२)

gokaṇṭako bhakṣyakaṇṭas trikaṇṭo vyāladaṃṣṭrakaḥ ||

57.1५७.१

श्वदंष्ट्रः स्थलशृङ्गाटः षडङ्गः क्षुरकस्त्रिकः । (५७।१)

śvadaṃṣṭraḥ sthalaśṛṅgāṭaḥ ṣaḍaṅgaḥ kṣurakastrikaḥ |

57.2५७.२

गोक्षुरः शीतलः स्वादुर् बलकृद् वस्तिशोधनः ॥ (५७।२)

gokṣuraḥ śītalaḥ svādur balakṛd vastiśodhanaḥ ||

58.1५८.१

प्रमेहश्वासकासाश्मकृच्छ्रहृद्रोगवातजित् । (५८।१)

pramehaśvāsakāsāśmakṛcchrahṛdrogavātajit |

58.2५८.२

शालिपर्णीशालिपर्णी ध्रुवा सौम्या त्रिपर्णी पीतनी स्थिरा ॥ (५८।२)

śāliparṇīśāliparṇī dhruvā saumyā triparṇī pītanī sthirā ||

59.1५९.१

विदारिगन्धातिगुहा दीर्घमूलांशुमत्यपि । (५९।१)

vidārigandhātiguhā dīrghamūlāṃśumatyapi |

59.2५९.२

शालिपर्णी गुरुश्छर्दिज्वरश्वासातिसारनुत् ॥ (५९।२)

śāliparṇī guruśchardijvaraśvāsātisāranut ||

60.1६०.१

शोषदोषत्रयहरा बृंहण्युष्णा रसायिनी । (६०।१)

śoṣadoṣatrayaharā bṛṃhaṇyuṣṇā rasāyinī |

60.2६०.२

पृष्ठिपर्णीपृष्ठिपर्णी क्रोष्टुपुच्छी धावनी कलशी गुहा । (६०।२)

pṛṣṭhiparṇīpṛṣṭhiparṇī kroṣṭupucchī dhāvanī kalaśī guhā |

60.3६०.३

शृगालवृन्ताङ्घ्रिबला पृथक्पर्णी च पर्णिका । (६०।३)

śṛgālavṛntāṅghribalā pṛthakparṇī ca parṇikā |

60.4६०.४

पृश्निपर्णी लघुर् वृष्या मधुरोष्णा विनाशयेत् ॥ (६०।४)

pṛśniparṇī laghur vṛṣyā madhuroṣṇā vināśayet ||

61.1६१.१

रक्तातिसारतृड्दाहदोषत्रयवमिज्वरान् । (६१।१)

raktātisāratṛḍdāhadoṣatrayavamijvarān |

61.2६१.२

बृहतीबृहती स्थूलभण्टाकी विशदा च महोटिका । (६१।२)

bṛhatībṛhatī sthūlabhaṇṭākī viśadā ca mahoṭikā |

61.3६१.३

वार्ताकी महती सिंही कण्टकी राष्ट्रिका कुली ॥ (६१।३)

vārtākī mahatī siṃhī kaṇṭakī rāṣṭrikā kulī ||

62.1६२.१

बृहती ग्राहिणी हृद्या पाचनी कफवातजित् । (६२।१)

bṛhatī grāhiṇī hṛdyā pācanī kaphavātajit |

62.2६२.२

उष्णा कुष्ठज्वरश्वासशूलकासाग्निमान्द्यहृत् ॥ (६२।२)

uṣṇā kuṣṭhajvaraśvāsaśūlakāsāgnimāndyahṛt ||

63.1६३.१

कण्टालिकाकण्टालिका कण्टकिनी कण्टकारी निदग्धिका । (६३।१)

kaṇṭālikākaṇṭālikā kaṇṭakinī kaṇṭakārī nidagdhikā |

63.2६३.२

दुःस्पर्शा धावनी क्षुद्रा स्याद् व्याघ्री दुःप्रधर्षिणी ॥ (६३।२)

duḥsparśā dhāvanī kṣudrā syād vyāghrī duḥpradharṣiṇī ||

64.0६४.०

सितक्षुद्रा चन्द्रहासा लक्ष्मणा क्षेत्रदूतिका ॥ (६४।०)

sitakṣudrā candrahāsā lakṣmaṇā kṣetradūtikā ||

65.1६५.१

कण्टकारी सरा तिक्ता कटुका दीपनी लघुः । (६५।१)

kaṇṭakārī sarā tiktā kaṭukā dīpanī laghuḥ |

65.2६५.२

रूक्षोष्णा पाचनी कासश्वासज्वरकफानिलान् ॥ (६५।२)

rūkṣoṣṇā pācanī kāsaśvāsajvarakaphānilān ||

66.1६६.१

निहन्ति पीनसम् पार्श्वपीडाकृच्छ्रहृदामयान् । (६६।१)

nihanti pīnasam pārśvapīḍākṛcchrahṛdāmayān |

66.2६६.२

तद्वत्प्रोक्ता सितक्षुद्रा विशेषाद् गर्भकारिणी ॥ (६६।२)

tadvatproktā sitakṣudrā viśeṣād garbhakāriṇī ||

67.1६७.१

लघुपञ्चमूलह्रस्वाख्यम् पञ्चमूलं स्यात् पञ्चभिर् गोक्षुरादिभिः । (६७।१)

laghupañcamūlahrasvākhyam pañcamūlaṃ syāt pañcabhir gokṣurādibhiḥ |

67.2६७.२

बल्यम् पित्तानिलहरं नात्युष्णं स्वादु बृंहणम् । (६७।२)

balyam pittānilaharaṃ nātyuṣṇaṃ svādu bṛṃhaṇam |

67.3६७.३

दशमूलएताभ्यां पञ्चमूलाभ्यां दशमूलमुदाहृतम् । (६७।३)

daśamūlaetābhyāṃ pañcamūlābhyāṃ daśamūlamudāhṛtam |

67.4६७.४

दोषत्रयश्वासकासशिरःपीडापतन्त्रकान् । (६७।४)

doṣatrayaśvāsakāsaśiraḥpīḍāpatantrakān |

67.5६७.५

तन्द्रास्वेदज्वरानाहारुचिपार्श्वरुजो जयेत् ॥ (६७।५)

tandrāsvedajvarānāhārucipārśvarujo jayet ||

68.1६८.१

ऋद्धिवृद्धिऋद्धिः सुखं युगं लक्ष्मीः सिद्धिः सर्वजनप्रिया । (६८।१)

ṛddhivṛddhiṛddhiḥ sukhaṃ yugaṃ lakṣmīḥ siddhiḥ sarvajanapriyā |

68.2६८.२

ऋषिश्रेष्ठा रथाङ्गी स्यान् मङ्गला श्रावणी वसुः ॥ (६८।२)

ṛṣiśreṣṭhā rathāṅgī syān maṅgalā śrāvaṇī vasuḥ ||

69.1६९.१

योग्यं युग्या तुष्टिराशिर् वृद्धिरप्येतदाह्वया । (६९।१)

yogyaṃ yugyā tuṣṭirāśir vṛddhirapyetadāhvayā |

69.2६९.२

ऋद्धिर् बल्या त्रिदोषघ्नी शुक्रला मधुरा गुरुः ॥ (६९।२)

ṛddhir balyā tridoṣaghnī śukralā madhurā guruḥ ||

70.1७०.१

वृद्धिर्गर्भप्रदा शीता वृष्या कासक्षयामनुत् । (७०।१)

vṛddhirgarbhapradā śītā vṛṣyā kāsakṣayāmanut |

70.2७०.२

काकोलीकाकोली मधुरा वीरा कायस्था क्षीरशुक्लिका । (७०।२)

kākolīkākolī madhurā vīrā kāyasthā kṣīraśuklikā |

70.3७०.३

ध्वांक्षोली वायसोली स्यात् स्वादुमांसी पयस्विनी ॥ (७०।३)

dhvāṃkṣolī vāyasolī syāt svādumāṃsī payasvinī ||

71.1७१.१

द्वितीया क्षीरकाकोली शताह्वा क्षीरिणी मता । (७१।१)

dvitīyā kṣīrakākolī śatāhvā kṣīriṇī matā |

71.2७१.२

काकोलीयुगलं शीतं शुक्रलम् मधुरं गुरु ॥ (७१।२)

kākolīyugalaṃ śītaṃ śukralam madhuraṃ guru ||

72.1७२.१

जयेत् समीरदाहास्रपित्तशोषतृषाज्वरान् । (७२।१)

jayet samīradāhāsrapittaśoṣatṛṣājvarān |

72.2७२.२

मेदामेदा ज्ञेया शालिपर्णी दिव्या मेदोभवाध्वरा । (७२।२)

medāmedā jñeyā śāliparṇī divyā medobhavādhvarā |

72.3७२.३

महामेदा वसुच्छिद्रा नृदन्ती देवतामणिः ॥ (७२।३)

mahāmedā vasucchidrā nṛdantī devatāmaṇiḥ ||

73.1७३.१

मेदायुग्मं गुरु स्वादु वृष्यं स्तन्यकफावहम् । (७३।१)

medāyugmaṃ guru svādu vṛṣyaṃ stanyakaphāvaham |

73.2७३.२

बृंहणं शीतलम् पित्तरक्तक्षयसमीरनुत् ॥ (७३।२)

bṛṃhaṇaṃ śītalam pittaraktakṣayasamīranut ||

74.1७४.१

जीवकजीवको मधुरः शृङ्गी ह्रस्वाङ्गः कूर्चशीर्षकः । (७४।१)

jīvakajīvako madhuraḥ śṛṅgī hrasvāṅgaḥ kūrcaśīrṣakaḥ |

74.2७४.२

ऋषभो धीर इन्द्राक्षो विषाणी दुर्धरो वृषः ॥ (७४।२)

ṛṣabho dhīra indrākṣo viṣāṇī durdharo vṛṣaḥ ||

75.1७५.१

जीवकर्षभकौ बल्यौ शीतौ शुक्रकफप्रदौ । (७५।१)

jīvakarṣabhakau balyau śītau śukrakaphapradau |

75.2७५.२

हरतः पित्तदाहास्रकार्श्यवातक्षयामयान् ॥ (७५।२)

harataḥ pittadāhāsrakārśyavātakṣayāmayān ||

76.1७६.१

अष्टवर्गअष्टवर्गो ऽष्टभिर् द्रव्यैर् एतैः शीतोऽतिशुक्रलः । (७६।१)

aṣṭavargaaṣṭavargo 'ṣṭabhir dravyair etaiḥ śīto'tiśukralaḥ |

76.2७६.२

बृंहणः पित्तदाहास्रशोषघ्नः स्तन्यगर्भकृत् ॥ (७६।२)

bṛṃhaṇaḥ pittadāhāsraśoṣaghnaḥ stanyagarbhakṛt ||

77.1७७.१

जीवन्तीजीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया यशस्करी । (७७।१)

jīvantījīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā yaśaskarī |

77.2७७.२

शाकश्रेष्ठा जीवभद्रा मङ्गल्या जीववर्धिनी ॥ (७७।२)

śākaśreṣṭhā jīvabhadrā maṅgalyā jīvavardhinī ||

78.1७८.१

जीवन्ती शीतला स्वादुः स्निग्धा दोषत्रयापहा । (७८।१)

jīvantī śītalā svāduḥ snigdhā doṣatrayāpahā |

78.2७८.२

रसायनी बलकरी चक्षुष्या ग्राहिणी लघुः ॥ (७८।२)

rasāyanī balakarī cakṣuṣyā grāhiṇī laghuḥ ||

79.1७९.१

मधुयष्टीमधुयष्टी क्लीतनकं यष्टीमधु मधूलिका । (७९।१)

madhuyaṣṭīmadhuyaṣṭī klītanakaṃ yaṣṭīmadhu madhūlikā |

79.2७९.२

यष्ट्याह्वम् मधुकं यष्टीमधुकं जलजा मधु ॥ (७९।२)

yaṣṭyāhvam madhukaṃ yaṣṭīmadhukaṃ jalajā madhu ||

80.0८०.०

मधुयष्टी गुरुः शीता बल्या तृट्छर्दिपित्तनुत् । (८०।०)

madhuyaṣṭī guruḥ śītā balyā tṛṭchardipittanut |

80.1८०.१

माषपर्णीमाषपर्णी कृष्णवृन्ता काम्बोजी हयपुच्छिका । (८०।१)

māṣaparṇīmāṣaparṇī kṛṣṇavṛntā kāmbojī hayapucchikā |

80.2८०.२

मांसमाषा सिंहमुखी स्वादुमाषा महासहा ॥ (८०।२)

māṃsamāṣā siṃhamukhī svādumāṣā mahāsahā ||

81.1८१.१

मुद्गपर्णीमुद्गपर्णी क्षुद्रसहा शूर्पपर्णी कुरङ्गिनी । (८१।१)

mudgaparṇīmudgaparṇī kṣudrasahā śūrpaparṇī kuraṅginī |

81.2८१.२

वनजा रिङ्गणी शिवी सिंही मार्जारगन्धिका ॥ (८१।२)

vanajā riṅgaṇī śivī siṃhī mārjāragandhikā ||

82.1८२.१

माषपर्णी हिमा तिक्ता रूक्षा शुक्रबलासकृत् । (८२।१)

māṣaparṇī himā tiktā rūkṣā śukrabalāsakṛt |

82.2८२.२

मधुरा ग्राहिणी शोषवातपित्तज्वरास्रनुत् । (८२।२)

madhurā grāhiṇī śoṣavātapittajvarāsranut |

82.3८२.३

तद्वद्भवेन्मुद्गपर्णी त्रिदोषास्रहरा लघुः ॥ (८२।३)

tadvadbhavenmudgaparṇī tridoṣāsraharā laghuḥ ||

83.1८३.१

जीवनीयगणजीवन्ती शूर्पपर्णीयुक् काकोल्यौ जीवकर्षभौ । (८३।१)

jīvanīyagaṇajīvantī śūrpaparṇīyuk kākolyau jīvakarṣabhau |

83.2८३.२

मेदायष्टीति मधुरो जीवनीयो गणः स्मृतः ॥ (८३।२)

medāyaṣṭīti madhuro jīvanīyo gaṇaḥ smṛtaḥ ||

84.1८४.१

शुक्रकृद् बृंहणः शीतः स्तन्यगर्भकफप्रदः । (८४।१)

śukrakṛd bṛṃhaṇaḥ śītaḥ stanyagarbhakaphapradaḥ |

84.2८४.२

रक्तपित्ततृषाशोषज्वरदाहक्षतापहः ॥ (८४।२)

raktapittatṛṣāśoṣajvaradāhakṣatāpahaḥ ||

85.1८५.१

एरण्डएरण्डो दीर्घदण्डः स्यात् तरुणो वर्धमानकः । (८५।१)

eraṇḍaeraṇḍo dīrghadaṇḍaḥ syāt taruṇo vardhamānakaḥ |

85.2८५.२

चित्रः पंचाङ्गुलो व्याघ्रपुच्छो गन्धर्वहस्तकः ॥ (८५।२)

citraḥ paṃcāṅgulo vyāghrapuccho gandharvahastakaḥ ||

86.1८६.१

रक्तैरण्डो हस्तिकर्णो व्याघ्रो व्याघ्रतलोरुवुः । (८६।१)

raktairaṇḍo hastikarṇo vyāghro vyāghrataloruvuḥ |

86.2८६.२

उत्तानपत्त्रो दुर्वात आमवैरी च चञ्चुलः ॥ (८६।२)

uttānapattro durvāta āmavairī ca cañculaḥ ||

87.1८७.१

एरण्डयुग्मम् मधुरम् उष्णं गुरु विनाशयेत् । (८७।१)

eraṇḍayugmam madhuram uṣṇaṃ guru vināśayet |

87.2८७.२

शोफकटीवस्तिशिरःपीडोदरज्वरान् ॥ (८७।२)

śophakaṭīvastiśiraḥpīḍodarajvarān ||

88.1८८.१

ब्रध्नश्वासकफानाहकासकुष्ठाममारुतान् । (८८।१)

bradhnaśvāsakaphānāhakāsakuṣṭhāmamārutān |

88.2८८.२

तत्फलम् भेदनं स्वादु शारमुष्णं समीरजित् ॥ (८८।२)

tatphalam bhedanaṃ svādu śāramuṣṇaṃ samīrajit ||

89.1८९.१

सारिवासारिवा शारदा स्फोता गोपकन्या प्रतानिका । (८९।१)

sārivāsārivā śāradā sphotā gopakanyā pratānikā |

89.2८९.२

गोपाङ्गना गोपवल्ली लताह्वा काष्ठसारिवा ॥ (८९।२)

gopāṅganā gopavallī latāhvā kāṣṭhasārivā ||

90.1९०.१

सारिवान्या कृष्णमूली भद्रा चन्दनसारिवा । (९०।१)

sārivānyā kṛṣṇamūlī bhadrā candanasārivā |

90.2९०.२

सारिवायुगलं स्वादु स्निग्धं शुक्रकरं गुरु । (९०।२)

sārivāyugalaṃ svādu snigdhaṃ śukrakaraṃ guru |

90.3९०.३

दोषत्रयास्रप्रदरज्वरातीसारनाशनम् ॥ (९०।३)

doṣatrayāsrapradarajvarātīsāranāśanam ||

91.1९१.१

यासयासो मरुद्भवो ऽनन्ता दीर्घमूलो यवासकः । (९१।१)

yāsayāso marudbhavo 'nantā dīrghamūlo yavāsakaḥ |

91.2९१.२

बालपत्त्रः समुद्रान्तो दूरमूलो ऽतिकण्टकः ॥ (९१।२)

bālapattraḥ samudrānto dūramūlo 'tikaṇṭakaḥ ||

92.1९२.१

धन्वयासस् ताम्रमूली दुःस्पर्शा स्याद् दुरालभा । (९२।१)

dhanvayāsas tāmramūlī duḥsparśā syād durālabhā |

92.2९२.२

वासकः कच्छुरा ताम्रमूला धन्वयवासकः ॥ (९२।२)

vāsakaḥ kacchurā tāmramūlā dhanvayavāsakaḥ ||

93.1९३.१

यासः स्वादुः सरस्तिक्तो हिमः पित्तहरो लघुः । (९३।१)

yāsaḥ svāduḥ sarastikto himaḥ pittaharo laghuḥ |

93.2९३.२

हन्ति रक्तकफभ्रान्तीस् तद्वद्धन्वयवासकः ॥ (९३।२)

hanti raktakaphabhrāntīs tadvaddhanvayavāsakaḥ ||

94.1९४.१

मुण्डीमुण्डी भिक्षुः परिव्राजी श्रावणी स्यात् तपोधना । (९४।१)

muṇḍīmuṇḍī bhikṣuḥ parivrājī śrāvaṇī syāt tapodhanā |

94.2९४.२

श्रावणा श्रीमती मुण्डा तिक्ता श्रवणशीर्षका ॥ (९४।२)

śrāvaṇā śrīmatī muṇḍā tiktā śravaṇaśīrṣakā ||

95.1९५.१

मुण्डी तिक्ता कटुः पाके वीर्योष्णा मधुरा लघुः । (९५।१)

muṇḍī tiktā kaṭuḥ pāke vīryoṣṇā madhurā laghuḥ |

95.2९५.२

मेध्या गण्डापचीछर्दिकृमियोन्यर्तिपाण्डुजित् ॥ (९५।२)

medhyā gaṇḍāpacīchardikṛmiyonyartipāṇḍujit ||

96.1९६.१

महामुण्डीमहामुण्डी लोभनीया छिन्नग्रन्थिनिका मता । (९६।१)

mahāmuṇḍīmahāmuṇḍī lobhanīyā chinnagranthinikā matā |

96.2९६.२

भूतवृक्षा कुलहलालम्बुषा भूकदम्बिका ॥ (९६।२)

bhūtavṛkṣā kulahalālambuṣā bhūkadambikā ||

97.1९७.१

कदम्बपुष्पी मुण्डीवद् गुणैर् भूमिकदम्बकः । (९७।१)

kadambapuṣpī muṇḍīvad guṇair bhūmikadambakaḥ |

97.2९७.२

अपामार्गअपामार्गस्तु शिखरी किणिही खरमञ्जरी ॥ (९७।२)

apāmārgaapāmārgastu śikharī kiṇihī kharamañjarī ||

98.1९८.१

अधःशल्यः शैखरिकः प्रत्यक्पुष्पी मयूरकः । (९८।१)

adhaḥśalyaḥ śaikharikaḥ pratyakpuṣpī mayūrakaḥ |

98.2९८.२

अपामार्गः सरस् तीक्ष्णो दीपनः कफवातनुत् । (९८।२)

apāmārgaḥ saras tīkṣṇo dīpanaḥ kaphavātanut |

98.3९८.३

निहन्ति दद्रुसिध्मार्शःकण्डूशूलोदरापचीः ॥ (९८।३)

nihanti dadrusidhmārśaḥkaṇḍūśūlodarāpacīḥ ||

99.1९९.१

अन्यो रक्तो वृत्तफलो वशिरः कपिपिप्पली । (९९।१)

anyo rakto vṛttaphalo vaśiraḥ kapipippalī |

99.2९९.२

अपामार्गो ऽरुणो वातविष्टम्भी कफनाशनः । (९९।२)

apāmārgo 'ruṇo vātaviṣṭambhī kaphanāśanaḥ |

99.3९९.३

ऊनः पूर्वगुणै रूक्षस् तत्पत्रं रक्तपित्तजित् ॥ (९९।३)

ūnaḥ pūrvaguṇai rūkṣas tatpatraṃ raktapittajit ||

100.1१००.१

कम्पिल्लकम्पिल्लो रोचनो रक्तचूर्णको व्रणशोधनः । (१००।१)

kampillakampillo rocano raktacūrṇako vraṇaśodhanaḥ |

100.2१००.२

लोहितो रक्तशमनो रेची रञ्जनको मतः ॥ (१००।२)

lohito raktaśamano recī rañjanako mataḥ ||

101.1१०१.१

कम्पिल्लः कफपित्तास्रक्रिमिगुल्मोदरव्रणान् । (१०१।१)

kampillaḥ kaphapittāsrakrimigulmodaravraṇān |

101.2१०१.२

हन्ति रेची कटूष्णश्च तच्छाकं ग्राहि शीतलम् ॥ (१०१।२)

hanti recī kaṭūṣṇaśca tacchākaṃ grāhi śītalam ||

102.1१०२.१

दन्तीदन्ती घुणप्रिया नागदन्ती शीघ्रानुकूलिनी । (१०२।१)

dantīdantī ghuṇapriyā nāgadantī śīghrānukūlinī |

102.2१०२.२

उपचित्रा निकुम्भा स्याद् विशल्योदुम्बरच्छदा ॥ (१०२।२)

upacitrā nikumbhā syād viśalyodumbaracchadā ||

103.1१०३.१

आखुपर्णी विषैरण्डा द्रवन्ती शम्बरी मता । (१०३।१)

ākhuparṇī viṣairaṇḍā dravantī śambarī matā |

103.2१०३.२

मूसिकाह्वा सुतश्रेणी प्रत्यक्श्रेणी च फञ्जिका ॥ (१०३।२)

mūsikāhvā sutaśreṇī pratyakśreṇī ca phañjikā ||

104.1१०४.१

दन्तीद्वयं सरम् पाकरसयोः कटु दीपनम् । (१०४।१)

dantīdvayaṃ saram pākarasayoḥ kaṭu dīpanam |

104.2१०४.२

तीक्ष्णोष्णं हन्ति पित्तास्रकफशोफोदरकृमीन् ॥ (१०४।२)

tīkṣṇoṣṇaṃ hanti pittāsrakaphaśophodarakṛmīn ||

105.1१०५.१

जयपालजयपालो दन्तिबीजं ख्यातं तत् तित्तिरीफलम् । (१०५।१)

jayapālajayapālo dantibījaṃ khyātaṃ tat tittirīphalam |

105.2१०५.२

जयपालो गुरुः स्निग्धो रेची पित्तकफापहः ॥ (१०५।२)

jayapālo guruḥ snigdho recī pittakaphāpahaḥ ||

106.1१०६.१

मूर्वामूर्वा मधुरसा देवी पृथक्पर्णी त्रिपर्ण्यपि । (१०६।१)

mūrvāmūrvā madhurasā devī pṛthakparṇī triparṇyapi |

106.2१०६.२

देवश्रेणी स्वादुरसा स्निग्धपर्णी च मोरटा ॥ (१०६।२)

devaśreṇī svādurasā snigdhaparṇī ca moraṭā ||

107.1१०७.१

जालिनी दीपनी तिक्तवल्कला च पृथक्त्वचा । (१०७।१)

jālinī dīpanī tiktavalkalā ca pṛthaktvacā |

107.2१०७.२

मधुश्रवा मधुश्रेणी स्रुवा मधुमती च सा ॥ (१०७।२)

madhuśravā madhuśreṇī sruvā madhumatī ca sā ||

108.1१०८.१

लघुपर्णी मधूली च पीलुपर्णी च पीलुनी । (१०८।१)

laghuparṇī madhūlī ca pīluparṇī ca pīlunī |

108.2१०८.२

गोपवल्ली तेजनी च मूर्वा वृष्या बलप्रदा । (१०८।२)

gopavallī tejanī ca mūrvā vṛṣyā balapradā |

108.3१०८.३

श्लेष्मकृत् पित्तवातघ्नी ग्राहिणी गुल्मनाशिनी ॥ (१०८।३)

śleṣmakṛt pittavātaghnī grāhiṇī gulmanāśinī ||

109.1१०९.१

त्रिवृत्तृवृत् कुम्भारुणा त्र्यस्रा भण्डी कोटरवासिनी । (१०९।१)

trivṛttṛvṛt kumbhāruṇā tryasrā bhaṇḍī koṭaravāsinī |

109.2१०९.२

सर्वानुभूतिस् त्रिवृता त्रिपुटा सरला सिता ॥ (१०९।२)

sarvānubhūtis trivṛtā tripuṭā saralā sitā ||

110.1११०.१

तृवृत् तिक्ता सरा रूक्षा स्वादुर् उष्णा समीरनुत् । (११०।१)

tṛvṛt tiktā sarā rūkṣā svādur uṣṇā samīranut |

110.2११०.२

कटुः पाके ज्वरश्लेष्मपित्तशोफोदरापहा ॥ (११०।२)

kaṭuḥ pāke jvaraśleṣmapittaśophodarāpahā ||

111.1१११.१

कालत्रिवृत्तृवृत् काला कालमेषी कालपर्ण्यर्धचन्द्रिका । (१११।१)

kālatrivṛttṛvṛt kālā kālameṣī kālaparṇyardhacandrikā |

111.2१११.२

सुषेणा स्यान्मालविका मसूरविदला मता ॥ (१११।२)

suṣeṇā syānmālavikā masūravidalā matā ||

112.1११२.१

तृवृत् काला हीनगुणा तस्यास् तीव्रविरेचिनी । (११२।१)

tṛvṛt kālā hīnaguṇā tasyās tīvravirecinī |

112.2११२.२

मूर्च्छादाहमदभ्रान्तिकण्ठोत्कर्षणकारिणी ॥ (११२।२)

mūrcchādāhamadabhrāntikaṇṭhotkarṣaṇakāriṇī ||

113.1११३.१

ऐन्द्रवारुणीऐन्द्रवारुण्यथेन्द्राह्वा वृषभाक्षी गवादिनी । (११३।१)

aindravāruṇīaindravāruṇyathendrāhvā vṛṣabhākṣī gavādinī |

113.2११३.२

इन्द्रवारुः क्षुद्रफला विशालैन्द्री वृषादिनी ॥ (११३।२)

indravāruḥ kṣudraphalā viśālaindrī vṛṣādinī ||

114.1११४.१

अन्येन्द्रवारुणी चित्रफला चित्रा महाफला । (११४।१)

anyendravāruṇī citraphalā citrā mahāphalā |

114.2११४.२

आत्मरक्षा नागदन्ती त्रपुसी गजचिर्भटी ॥ (११४।२)

ātmarakṣā nāgadantī trapusī gajacirbhaṭī ||

115.1११५.१

श्वेतपुष्पामृगाक्षी च तथा यक्षसुरा मता । (११५।१)

śvetapuṣpāmṛgākṣī ca tathā yakṣasurā matā |

115.2११५.२

मरुद्भवा कृमीकुम्भा चित्रा देवी च कीर्तिता ॥ (११५।२)

marudbhavā kṛmīkumbhā citrā devī ca kīrtitā ||

116.1११६.१

इन्द्रवारुद्वयं तिक्तं कटु पाके सरं लघु । (११६।१)

indravārudvayaṃ tiktaṃ kaṭu pāke saraṃ laghu |

116.2११६.२

वीर्योष्णं कामलापित्तकफप्लीहोदरापहम् ॥ (११६।२)

vīryoṣṇaṃ kāmalāpittakaphaplīhodarāpaham ||

117.1११७.१

आरग्वधआरग्वधो राजवृक्षः शम्याकः कृतमालकः । (११७।१)

āragvadhaāragvadho rājavṛkṣaḥ śamyākaḥ kṛtamālakaḥ |

117.2११७.२

व्याधिघातः कर्णिकारः प्रग्रहश् चनुरङ्गुलः । (११७।२)

vyādhighātaḥ karṇikāraḥ pragrahaś canuraṅgulaḥ |

117.3११७.३

आरोग्यशिम्बी स्वर्णद्रुः कर्णी दीर्घफलो मतः ॥ (११७।३)

ārogyaśimbī svarṇadruḥ karṇī dīrghaphalo mataḥ ||

118.1११८.१

आरग्वधो गुरुः स्वादुः शीतलोमृदुरेचनः । (११८।१)

āragvadho guruḥ svāduḥ śītalomṛdurecanaḥ |

118.2११८.२

ज्वरहृद्रोगपित्तास्रवातोदावर्तशूलजित् ॥ (११८।२)

jvarahṛdrogapittāsravātodāvartaśūlajit ||

119.1११९.१

तत्पुष्पं वातलं ग्राहि तिक्तम् पित्तकफापहम् । (११९।१)

tatpuṣpaṃ vātalaṃ grāhi tiktam pittakaphāpaham |

119.2११९.२

तन्मज्जा मधुरः पाके स्निग्धः पित्तसमीरजित् ॥ (११९।२)

tanmajjā madhuraḥ pāke snigdhaḥ pittasamīrajit ||

120.1१२०.१

नीलिनीनीलिनी नीलिका ग्राम्या श्रीफला भारवाहिनी । (१२०।१)

nīlinīnīlinī nīlikā grāmyā śrīphalā bhāravāhinī |

120.2१२०.२

रञ्जिनी कालिका मेला तूणी तुत्था विशोधिनी ॥ (१२०।२)

rañjinī kālikā melā tūṇī tutthā viśodhinī ||

121.1१२१.१

नालिनी रेचनी तिक्ता केश्या मोहभ्रमावहा । (१२१।१)

nālinī recanī tiktā keśyā mohabhramāvahā |

121.2१२१.२

उष्णा हन्त्युदरप्लीहवातरक्तकफानिलान् ॥ (१२१।२)

uṣṇā hantyudaraplīhavātaraktakaphānilān ||

122.1१२२.१

कटुकाकटुका रोहिणी तिक्ता चक्राङ्गा कटुरोहिणी । (१२२।१)

kaṭukākaṭukā rohiṇī tiktā cakrāṅgā kaṭurohiṇī |

122.2१२२.२

मत्स्यपित्ता काण्डरुहा कृष्णभेदा द्विजाङ्गिका ॥ (१२२।२)

matsyapittā kāṇḍaruhā kṛṣṇabhedā dvijāṅgikā ||

123.1१२३.१

अशोकरोहिणी मत्स्यशकला शकुलादिनी । (१२३।१)

aśokarohiṇī matsyaśakalā śakulādinī |

123.2१२३.२

कटुकी कटुका पाके तिक्ता रूक्षा सरा लघुः । (१२३।२)

kaṭukī kaṭukā pāke tiktā rūkṣā sarā laghuḥ |

123.3१२३.३

हिमा हन्ति कृमिश्वासदाहपित्तकफज्वरान् ॥ (१२३।३)

himā hanti kṛmiśvāsadāhapittakaphajvarān ||

124.1१२४.१

अङ्कोल्लकअङ्कोल्लकस् ताम्रफलः पीतसारो निकोचकः । (१२४।१)

aṅkollakaaṅkollakas tāmraphalaḥ pītasāro nikocakaḥ |

124.2१२४.२

गुप्तस्नेहो विरेची स्याद् भूसुता दीर्घकीलकः ॥ (१२४।२)

guptasneho virecī syād bhūsutā dīrghakīlakaḥ ||

125.1१२५.१

अङ्कोल्लकः कटुः स्निग्धस्तीक्ष्णोष्णस् तुवरो लघुः । (१२५।१)

aṅkollakaḥ kaṭuḥ snigdhastīkṣṇoṣṇas tuvaro laghuḥ |

125.2१२५.२

रेचनः कृमिशूलामशोषश्लेष्मविषापहः । (१२५।२)

recanaḥ kṛmiśūlāmaśoṣaśleṣmaviṣāpahaḥ |

125.3१२५.३

तत्फलं शीतलं स्वादु श्लेष्मलम् बृंहणं गुरु ॥ (१२५।३)

tatphalaṃ śītalaṃ svādu śleṣmalam bṛṃhaṇaṃ guru ||

126.1१२६.१

बल्यं विरेचनं वातपित्तदाहक्षयास्रजित् । (१२६।१)

balyaṃ virecanaṃ vātapittadāhakṣayāsrajit |

126.2१२६.२

सेहुण्डसेहुण्डो वज्रतुण्डस्तु गण्डीरो वज्रदण्डकः । (१२६।२)

sehuṇḍasehuṇḍo vajratuṇḍastu gaṇḍīro vajradaṇḍakaḥ |

126.3१२६.३

स्नुही समन्तदुग्धासिपत्त्रो वज्री महातरुः ॥ (१२६।३)

snuhī samantadugdhāsipattro vajrī mahātaruḥ ||

127.1१२७.१

सेहुण्डो रेचनस् तीक्ष्णो दीपनः कटुको गुरुः । (१२७।१)

sehuṇḍo recanas tīkṣṇo dīpanaḥ kaṭuko guruḥ |

127.2१२७.२

शूलामाष्ठीलिकाध्मानगुल्मशोफोदरानिलान् । (१२७।२)

śūlāmāṣṭhīlikādhmānagulmaśophodarānilān |

127.3१२७.३

हन्ति दूषीविषप्लीहकुष्ठोन्मादाश्मपाण्डुताः ॥ (१२७।३)

hanti dūṣīviṣaplīhakuṣṭhonmādāśmapāṇḍutāḥ ||

128.1१२८.१

निम्बनिम्बो नियमनो नेतारिष्टः स्यात् पारिभद्रकः । (१२८।१)

nimbanimbo niyamano netāriṣṭaḥ syāt pāribhadrakaḥ |

128.2१२८.२

सुतिक्तः सर्वतोभद्रः पिचुमन्दः सुभद्रकः ॥ (१२८।२)

sutiktaḥ sarvatobhadraḥ picumandaḥ subhadrakaḥ ||

129.1१२९.१

निम्बः शीतो लघुर् ग्राही कटुपाको ऽग्निवातकृत् । (१२९।१)

nimbaḥ śīto laghur grāhī kaṭupāko 'gnivātakṛt |

129.2१२९.२

व्रणपित्तकफच्छर्दिकुष्ठहृल्लासमेहनुत् ॥ (१२९।२)

vraṇapittakaphacchardikuṣṭhahṛllāsamehanut ||

130.1१३०.१

निम्बपत्रं स्मृतं नेत्र्यं कृमिपित्तविषप्रणुत् । (१३०।१)

nimbapatraṃ smṛtaṃ netryaṃ kṛmipittaviṣapraṇut |

130.2१३०.२

वातलं कटुपाकं च सर्वारोचककुष्ठनुत् ॥ (१३०।२)

vātalaṃ kaṭupākaṃ ca sarvārocakakuṣṭhanut ||

131.1१३१.१

अपक्वम् पाचयेन्निम्बं पक्वं च परिशोधयेत् । (१३१।१)

apakvam pācayennimbaṃ pakvaṃ ca pariśodhayet |

131.2१३१.२

तत्फलम् भेदनं स्निग्धमुष्णं कुष्ठहरं लघु ॥ (१३१।२)

tatphalam bhedanaṃ snigdhamuṣṇaṃ kuṣṭhaharaṃ laghu ||

132.1१३२.१

महानिम्बमहानिम्बो निम्बवरः कार्मुको विषमुष्टिकः । (१३२।१)

mahānimbamahānimbo nimbavaraḥ kārmuko viṣamuṣṭikaḥ |

132.2१३२.२

रम्यको गिरिकोद्रेकः क्षीरः स्यात् केशमुष्टिकः ॥ (१३२।२)

ramyako girikodrekaḥ kṣīraḥ syāt keśamuṣṭikaḥ ||

133.1१३३.१

कैवर्तः शाकशालश्च गिरिपत्त्रः सुपार्श्वकः । (१३३।१)

kaivartaḥ śākaśālaśca giripattraḥ supārśvakaḥ |

133.2१३३.२

महानिम्बो हिमो रूक्षस् तिक्तो ग्राही कषायकः ॥ (१३३।२)

mahānimbo himo rūkṣas tikto grāhī kaṣāyakaḥ ||

134.1१३४.१

कफपित्तकृमिछर्दिकुष्ठहृल्लासरक्तजित् । (१३४।१)

kaphapittakṛmichardikuṣṭhahṛllāsaraktajit |

134.2१३४.२

किराततिक्तकिराततिक्तः कैरातो भूनिम्बो रामसेनकः ॥ (१३४।२)

kirātatiktakirātatiktaḥ kairāto bhūnimbo rāmasenakaḥ ||

135.1१३५.१

किराततिक्तको हैमः काण्डतिक्तः किरातकः । (१३५।१)

kirātatiktako haimaḥ kāṇḍatiktaḥ kirātakaḥ |

135.2१३५.२

नैपालः कथितश्चान्यो जातिभेदो ज्वरान्तकृत् ॥ (१३५।२)

naipālaḥ kathitaścānyo jātibhedo jvarāntakṛt ||

136.1१३६.१

नाडीतिक्तोऽर्धतिक्तः स्यान्निद्रारिः सन्निपातहा । (१३६।१)

nāḍītikto'rdhatiktaḥ syānnidrāriḥ sannipātahā |

136.2१३६.२

किरातो वातलो रूक्षः शीतस् तिक्तको लघुः ॥ (१३६।२)

kirāto vātalo rūkṣaḥ śītas tiktako laghuḥ ||

137.1१३७.१

सन्निपातज्वरश्वासकफपित्तास्रदाहनुत् । (१३७।१)

sannipātajvaraśvāsakaphapittāsradāhanut |

137.2१३७.२

सरो लघुः तिक्तहिमो बलासपित्तास्रशोफज्वरकासतृड्घ्नः । (१३७।२)

saro laghuḥ tiktahimo balāsapittāsraśophajvarakāsatṛḍghnaḥ |

137.3१३७.३

भूनिम्बो वातलो रूक्षः कफपित्तज्वरापहः ॥ (१३७।३)

bhūnimbo vātalo rūkṣaḥ kaphapittajvarāpahaḥ ||

138.1१३८.१

कुटजकुटजः कूटजः कोटी वत्सको गिरिमल्लिका । (१३८।१)

kuṭajakuṭajaḥ kūṭajaḥ koṭī vatsako girimallikā |

138.2१३८.२

कलिङ्गो मल्लिकापुष्प इन्द्रवृक्षोऽथ वृक्षकः ॥ (१३८।२)

kaliṅgo mallikāpuṣpa indravṛkṣo'tha vṛkṣakaḥ ||

139.1१३९.१

तुच्छको वरतिक्तश्च शक्रद्रुः पाण्डुरद्रुमः । (१३९।१)

tucchako varatiktaśca śakradruḥ pāṇḍuradrumaḥ |

139.2१३९.२

शतक्रतुद्रुमः कोशी नीलयष्टिश्च मल्लिका ॥ (१३९।२)

śatakratudrumaḥ kośī nīlayaṣṭiśca mallikā ||

140.1१४०.१

कुटजः कटुको रूक्षो दीपनस् तुवरो हिमः । (१४०।१)

kuṭajaḥ kaṭuko rūkṣo dīpanas tuvaro himaḥ |

140.2१४०.२

अर्शोऽतिसारपित्तास्रकफतृष्णामकुष्ठनुत् ॥ (१४०।२)

arśo'tisārapittāsrakaphatṛṣṇāmakuṣṭhanut ||

141.1१४१.१

इन्द्रयवाःफलानि तस्येन्द्रयवाः शक्राह्वं च कलिङ्गकम् । (१४१।१)

indrayavāḥphalāni tasyendrayavāḥ śakrāhvaṃ ca kaliṅgakam |

141.2१४१.२

तथा वत्सकबीजानि प्रोक्ता भद्रयवास् तथा ॥ (१४१।२)

tathā vatsakabījāni proktā bhadrayavās tathā ||

142.1१४२.१

इन्द्रयवस् त्रिदोषघ्नः संग्राही शीतलः कटुः । (१४२।१)

indrayavas tridoṣaghnaḥ saṃgrāhī śītalaḥ kaṭuḥ |

142.2१४२.२

ज्वरातिसाररक्तार्शःकृमिकुष्ठविसर्पनुत् ॥ (१४२।२)

jvarātisāraraktārśaḥkṛmikuṣṭhavisarpanut ||

143.1१४३.१

मदनमदनश् छर्दनो राठः पिण्डी पिण्डीतकः फलः । (१४३।१)

madanamadanaś chardano rāṭhaḥ piṇḍī piṇḍītakaḥ phalaḥ |

143.2१४३.२

तगरः करहाटश्च शल्यको विषपुष्पकः ॥ (१४३।२)

tagaraḥ karahāṭaśca śalyako viṣapuṣpakaḥ ||

144.1१४४.१

स्नेहपिण्डीतकश्चैव बस्तिशोधन एव च । (१४४।१)

snehapiṇḍītakaścaiva bastiśodhana eva ca |

144.2१४४.२

छर्दनो वामनश्चैव स च गालः प्रकीर्तितः ॥ (१४४।२)

chardano vāmanaścaiva sa ca gālaḥ prakīrtitaḥ ||

145.1१४५.१

मदनो वान्तिकृच्छ्रोत्रव्रणस्त्रावविनाशनः । (१४५।१)

madano vāntikṛcchrotravraṇastrāvavināśanaḥ |

145.2१४५.२

रूक्षः कुष्ठकफानाहशोफगुल्मव्रणापहः ॥ (१४५।२)

rūkṣaḥ kuṣṭhakaphānāhaśophagulmavraṇāpahaḥ ||

146.1१४६.१

कङ्कुष्ठ:: स्य्नोन्य्म्स्कङ्कुष्ठकं काककुष्ठं रेचनं रङ्गनायकम् । (१४६।१)

kaṅkuṣṭha:: synonymskaṅkuṣṭhakaṃ kākakuṣṭhaṃ recanaṃ raṅganāyakam |

146.2१४६.२

वराङ्गपुपुलकं हासं शोधनं किञ्जवालुकम् ॥ (१४६।२)

varāṅgapupulakaṃ hāsaṃ śodhanaṃ kiñjavālukam ||

147.1१४७.१

कङ्कुष्ठ:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कङ्कुष्ठं रेचनं तिक्तं कटूष्णं वर्णकारकम् । (१४७।१)

kaṅkuṣṭha:: medic. propertieskaṅkuṣṭhaṃ recanaṃ tiktaṃ kaṭūṣṇaṃ varṇakārakam |

147.2१४७.२

कृमिशोथोदराध्मानगुल्मानाहकफापहम् ॥ (१४७।२)

kṛmiśothodarādhmānagulmānāhakaphāpaham ||

148.1१४८.१

हेमाह्वाहेमाह्वा कनकक्षीरी हेमक्षीरी च काञ्चनी । (१४८।१)

hemāhvāhemāhvā kanakakṣīrī hemakṣīrī ca kāñcanī |

148.2१४८.२

क्षीरिणी काञ्चनक्षीरी कटुपर्णी च कर्षिणी ॥ (१४८।२)

kṣīriṇī kāñcanakṣīrī kaṭuparṇī ca karṣiṇī ||

149.1१४९.१

तिक्ता हैमवती दुग्धा हेमदुग्धा हिमावती । (१४९।१)

tiktā haimavatī dugdhā hemadugdhā himāvatī |

149.2१४९.२

स्वर्णक्षीरी स्वर्णदुग्धा सुवर्णक्षीरिकापि च ॥ (१४९।२)

svarṇakṣīrī svarṇadugdhā suvarṇakṣīrikāpi ca ||

150.1१५०.१

पीतदुग्धा हैमवती तिक्तदुग्धा हिमाद्रिजा । (१५०।१)

pītadugdhā haimavatī tiktadugdhā himādrijā |

150.2१५०.२

हेमाह्वा रेचनी तिक्ता मादिन्युत्क्लेशकारिणी । (१५०।२)

hemāhvā recanī tiktā mādinyutkleśakāriṇī |

150.3१५०.३

कृमिपाण्डुकफानाहविषकुष्ठविनाशिनी ॥ (१५०।३)

kṛmipāṇḍukaphānāhaviṣakuṣṭhavināśinī ||

151.1१५१.१

सातलासातला सप्तला सारा विदुला विमला मता । (१५१।१)

sātalāsātalā saptalā sārā vidulā vimalā matā |

151.2१५१.२

बहुफेना चर्मकसा फेना दीप्ता तु नालिका ॥ (१५१।२)

bahuphenā carmakasā phenā dīptā tu nālikā ||

152.1१५२.१

सातला कटुका पाके वातला शीतला लघुः । (१५२।१)

sātalā kaṭukā pāke vātalā śītalā laghuḥ |

152.2१५२.२

तिक्ता शोफकफानाहपित्तोदावर्तरक्तजित् ॥ (१५२।२)

tiktā śophakaphānāhapittodāvartaraktajit ||

153.1१५३.१

अश्मन्तकअश्मन्तको युग्मपत्त्रः कुशली पापनाशनः । (१५३।१)

aśmantakaaśmantako yugmapattraḥ kuśalī pāpanāśanaḥ |

153.2१५३.२

श्लक्ष्मत्वग् अश्मयोनिः स्यात् पाषाणान्तक एव च ॥ (१५३।२)

ślakṣmatvag aśmayoniḥ syāt pāṣāṇāntaka eva ca ||

154.1१५४.१

द्वितीयो ऽश्मन्तकश्चैव गुणतस्तु स्मृतो ऽन्यथा । (१५४।१)

dvitīyo 'śmantakaścaiva guṇatastu smṛto 'nyathā |

154.2१५४.२

अश्मन्तस्तुवरो ग्राही शीतोष्णः कफवातजित् ॥ (१५४।२)

aśmantastuvaro grāhī śītoṣṇaḥ kaphavātajit ||

155.1१५५.१

निहन्ति गलगण्डास्रगण्डमालागलामयान् । (१५५।१)

nihanti galagaṇḍāsragaṇḍamālāgalāmayān |

155.2१५५.२

तत्फलं लेखनं ग्राहि गुरु श्लेष्मानिलापहम् । (१५५।२)

tatphalaṃ lekhanaṃ grāhi guru śleṣmānilāpaham |

155.3१५५.३

तन्मषी शस्त्रघाते तु श्रेष्ठा च व्रणरोपणे ॥ (१५५।३)

tanmaṣī śastraghāte tu śreṣṭhā ca vraṇaropaṇe ||

156.1१५६.१

काञ्चनारकाञ्चनारः काञ्चनकः पाकारी रक्तपुष्पकः । (१५६।१)

kāñcanārakāñcanāraḥ kāñcanakaḥ pākārī raktapuṣpakaḥ |

156.2१५६.२

कोविदारोऽस्य भेदः स्यात्कुद्दालः कुण्डली कुली ॥ (१५६।२)

kovidāro'sya bhedaḥ syātkuddālaḥ kuṇḍalī kulī ||

157.1१५७.१

ताम्रपुष्पश् चमरिको महायमलपत्त्रकः । (१५७।१)

tāmrapuṣpaś camariko mahāyamalapattrakaḥ |

157.2१५७.२

आस्फोतोद्दालकः स्वल्पकेशरश्च कुलाहलः ॥ (१५७।२)

āsphotoddālakaḥ svalpakeśaraśca kulāhalaḥ ||

158.1१५८.१

काञ्चनारो हिमो ग्राही तुवरः श्लेष्मपित्तजित् । (१५८।१)

kāñcanāro himo grāhī tuvaraḥ śleṣmapittajit |

158.2१५८.२

कृमिकुष्ठगुदभ्रंशगण्डमालाव्रणापहः ॥ (१५८।२)

kṛmikuṣṭhagudabhraṃśagaṇḍamālāvraṇāpahaḥ ||

159.1१५९.१

कोविदारोऽपि तद्वत्स्यात् पुष्पं शीतं तयोर्लघु । (१५९।१)

kovidāro'pi tadvatsyāt puṣpaṃ śītaṃ tayorlaghu |

159.2१५९.२

रूक्षं संग्राहि पित्तास्रप्रदरक्षतकासनुत् ॥ (१५९।२)

rūkṣaṃ saṃgrāhi pittāsrapradarakṣatakāsanut ||

160.1१६०.१

निर्गुण्डीनिर्गुण्डी श्वेतकुसुमा सिन्दुकः सिन्दुवारकः । (१६०।१)

nirguṇḍīnirguṇḍī śvetakusumā sindukaḥ sinduvārakaḥ |

160.2१६०.२

भूतकेश्यपरो नीलसिन्दुको नीलपुष्पकशेफालिका । (१६०।२)

bhūtakeśyaparo nīlasinduko nīlapuṣpakaśephālikā |

160.3१६०.३

शीतभीरुर् वर्णको नीलमञ्जरिः ॥ (१६०।३)

śītabhīrur varṇako nīlamañjariḥ ||

161.1१६१.१

निर्गुण्डी स्मृतिदा तिक्ता कषाया कटुका लघुः । (१६१।१)

nirguṇḍī smṛtidā tiktā kaṣāyā kaṭukā laghuḥ |

161.2१६१.२

केश्या नेत्रहिता हन्ति शूलशोथाममारुतान् । (१६१।२)

keśyā netrahitā hanti śūlaśothāmamārutān |

161.3१६१.३

कृमिकुष्ठानिलश्लेष्मव्रणारुचिविषापहा ॥ (१६१।३)

kṛmikuṣṭhānilaśleṣmavraṇāruciviṣāpahā ||

162.1१६२.१

अजशृङ्गीअजशृङ्गी मेषशृङ्गी सर्पदंष्ट्रा च कीर्तिता । (१६२।१)

ajaśṛṅgīajaśṛṅgī meṣaśṛṅgī sarpadaṃṣṭrā ca kīrtitā |

162.2१६२.२

तिक्तदुग्धाक्षिभैषज्यं पुत्रश्रेणी विषाणिका । (१६२।२)

tiktadugdhākṣibhaiṣajyaṃ putraśreṇī viṣāṇikā |

162.3१६२.३

मता सा वृश्चिकालीति त्रपुसीमपरे जगुः ॥ (१६२।३)

matā sā vṛścikālīti trapusīmapare jaguḥ ||

163.1१६३.१

उष्ट्री लोमशपुष्पा च धीवृक्षा घनशृङ्गिका । (१६३।१)

uṣṭrī lomaśapuṣpā ca dhīvṛkṣā ghanaśṛṅgikā |

163.2१६३.२

विषघ्ना पादवृक्षश्च काली चक्षुष्य एव च ॥ (१६३।२)

viṣaghnā pādavṛkṣaśca kālī cakṣuṣya eva ca ||

164.1१६४.१

वामावर्ता विषहरी कालिका नेत्रभेषजा । (१६४।१)

vāmāvartā viṣaharī kālikā netrabheṣajā |

164.2१६४.२

सक्षीरा कर्कशा युग्मफला चोत्तरवाहिनी ॥ (१६४।२)

sakṣīrā karkaśā yugmaphalā cottaravāhinī ||

165.1१६५.१

माषपर्ण्यल्परोमा च मेषवल्लीति कीर्तिता । (१६५।१)

māṣaparṇyalparomā ca meṣavallīti kīrtitā |

165.2१६५.२

द्वितीया दक्षिणावर्ता वृश्चिकाली विषाणिका ॥ (१६५।२)

dvitīyā dakṣiṇāvartā vṛścikālī viṣāṇikā ||

166.1१६६.१

अपरा वृश्चिका पत्त्री तथा चर्मकवृन्तिका । (१६६।१)

aparā vṛścikā pattrī tathā carmakavṛntikā |

166.2१६६.२

बदरा मेघपुष्पा च तथा भासुरपुष्पिका ॥ (१६६।२)

badarā meghapuṣpā ca tathā bhāsurapuṣpikā ||

167.0१६७.०

कासजिद्वातशमनी वृश्चिकाली विषापहा ॥ (१६७।०)

kāsajidvātaśamanī vṛścikālī viṣāpahā ||

168.1१६८.१

पुनर्नवापुनर्नवा विशाखश्च रक्तपुष्पा शिवाटिका । (१६८।१)

punarnavāpunarnavā viśākhaśca raktapuṣpā śivāṭikā |

168.2१६८.२

क्रूरकः क्षुद्रवर्षाभूर् दीर्घपत्त्रश्च क्षुद्रकः ॥ (१६८।२)

krūrakaḥ kṣudravarṣābhūr dīrghapattraśca kṣudrakaḥ ||

169.1१६९.१

पुनर्नवा सरा तिक्ता रूक्षोष्णा मधुरा कटुः । (१६९।१)

punarnavā sarā tiktā rūkṣoṣṇā madhurā kaṭuḥ |

169.2१६९.२

शोफानिलव्रणश्लेष्महरा रुच्या रसायनी ॥ (१६९।२)

śophānilavraṇaśleṣmaharā rucyā rasāyanī ||

170.1१७०.१

श्वेतपुनर्नवापुनर्नवारुणा तिक्ता रक्तपुष्पा कठिल्लकः । (१७०।१)

śvetapunarnavāpunarnavāruṇā tiktā raktapuṣpā kaṭhillakaḥ |

170.2१७०.२

क्रूरकः क्षुद्रवर्षाभूर् वर्षकेतुः शिवाटिका ॥ (१७०।२)

krūrakaḥ kṣudravarṣābhūr varṣaketuḥ śivāṭikā ||

171.1१७१.१

पुनर्नवारुणा तिक्ता कटुपाका हिमा लघुः । (१७१।१)

punarnavāruṇā tiktā kaṭupākā himā laghuḥ |

171.2१७१.२

वातला ग्राहिणी श्लेष्मरक्तविद्रधिनाशिनी ॥ (१७१।२)

vātalā grāhiṇī śleṣmaraktavidradhināśinī ||

172.1१७२.१

रास्नारास्ना रक्ता युक्तरसा रसना गन्धनाकुलिः । (१७२।१)

rāsnārāsnā raktā yuktarasā rasanā gandhanākuliḥ |

172.2१७२.२

सुगन्धिमूलातिरसा श्रेयसी सुबहा रसा ॥ (१७२।२)

sugandhimūlātirasā śreyasī subahā rasā ||

173.1१७३.१

रास्नामपाचनी तिक्ता गुरूष्णा श्लेष्मवातजित् । (१७३।१)

rāsnāmapācanī tiktā gurūṣṇā śleṣmavātajit |

173.2१७३.२

शोफश्वाससमीरास्रवातशोथोदरापहा ॥ (१७३।२)

śophaśvāsasamīrāsravātaśothodarāpahā ||

174.1१७४.१

अश्वगन्धाअश्वगन्धा तुरङ्गाह्वा गोकर्णाश्वावरोहकः । (१७४।१)

aśvagandhāaśvagandhā turaṅgāhvā gokarṇāśvāvarohakaḥ |

174.2१७४.२

वाराहकर्णी वरदा बल्या वाजीकरी वृषा ॥ (१७४।२)

vārāhakarṇī varadā balyā vājīkarī vṛṣā ||

175.1१७५.१

अश्वगन्धानिलश्लेष्मशोफश्वित्रक्षयापहा । (१७५।१)

aśvagandhānilaśleṣmaśophaśvitrakṣayāpahā |

175.2१७५.२

बल्या रसायनी तिक्ता कषायोष्णातिशुक्रला ॥ (१७५।२)

balyā rasāyanī tiktā kaṣāyoṣṇātiśukralā ||

176.1१७६.१

प्रसारिणीप्रसारिणी राजबला चारुपर्णी प्रतानिका । (१७६।१)

prasāriṇīprasāriṇī rājabalā cāruparṇī pratānikā |

176.2१७६.२

सरणी सारणी भद्रपर्णी सुप्रसरा सरा ॥ (१७६।२)

saraṇī sāraṇī bhadraparṇī suprasarā sarā ||

177.1१७७.१

प्रसारिणी गुरुर्वृष्या वर्त्मसन्धानकृत्सरा । (१७७।१)

prasāriṇī gururvṛṣyā vartmasandhānakṛtsarā |

177.2१७७.२

वीर्योष्णा वातनुत्तिक्ता वातरक्तकफापहा ॥ (१७७।२)

vīryoṣṇā vātanuttiktā vātaraktakaphāpahā ||

178.1१७८.१

शतावरीशतावरी द्वीपिशत्रुर् द्वीपिकाधरकण्टका । (१७८।१)

śatāvarīśatāvarī dvīpiśatrur dvīpikādharakaṇṭakā |

178.2१७८.२

नारायणी शतपदी शताह्वा बहुपत्त्रिका ॥ (१७८।२)

nārāyaṇī śatapadī śatāhvā bahupattrikā ||

179.1१७९.१

शतावरी गुरुः शीता स्वादुः स्निग्धा रसायनी । (१७९।१)

śatāvarī guruḥ śītā svāduḥ snigdhā rasāyanī |

179.2१७९.२

शुक्रस्तन्यकरा बल्या वातपित्तास्रशोफजित् ॥ (१७९।२)

śukrastanyakarā balyā vātapittāsraśophajit ||

180.1१८०.१

शतावर्यूर्ध्वकण्टान्या पीवरीन्दीवरी । (१८०।१)

śatāvaryūrdhvakaṇṭānyā pīvarīndīvarī |

180.2१८०.२

अभीरुर् बहुपत्त्रा च महापुरुषदन्तिका ॥ (१८०।२)

abhīrur bahupattrā ca mahāpuruṣadantikā ||

181.1१८१.१

सहस्रवीर्या केशी स्यात्तुङ्गिनी सूक्ष्मपत्त्रिका । (१८१।१)

sahasravīryā keśī syāttuṅginī sūkṣmapattrikā |

181.2१८१.२

महाशतावरी मेध्या हृद्या रसायनी । (१८१।२)

mahāśatāvarī medhyā hṛdyā rasāyanī |

181.3१८१.३

शीतवीर्या निहन्त्यर्शोग्रहणीनयनामयान् ॥ (१८१।३)

śītavīryā nihantyarśograhaṇīnayanāmayān ||

182.1१८२.१

बलाबला वाट्यालका शीतपाकी वाट्योदनाह्वया । (१८२।१)

balābalā vāṭyālakā śītapākī vāṭyodanāhvayā |

182.2१८२.२

भद्रौदनी समङ्गा स्यात्समांशा खरयष्टिका ॥ (१८२।२)

bhadraudanī samaṅgā syātsamāṃśā kharayaṣṭikā ||

183.1१८३.१

महाबलामहाबला वीरपुष्पी सहदेवी बृहद्बला । (१८३।१)

mahābalāmahābalā vīrapuṣpī sahadevī bṛhadbalā |

183.2१८३.२

वाट्यायिनी देवसहा वाट्या स्यात्पीतपुष्पिका । (१८३।२)

vāṭyāyinī devasahā vāṭyā syātpītapuṣpikā |

183.3१८३.३

गन्धवर्णा महागन्धा वर्षापुष्पा प्रसादिनी ॥ (१८३।३)

gandhavarṇā mahāgandhā varṣāpuṣpā prasādinī ||

184.1१८४.१

बालिकाबालिकातिबला भारद्वाजी स्याद् अक्षगन्धिनी । (१८४।१)

bālikābālikātibalā bhāradvājī syād akṣagandhinī |

184.2१८४.२

गाङ्गेरुकीगाङ्गेरुकी नागबला विश्वेदेवा गवेधुका ॥ (१८४।२)

gāṅgerukīgāṅgerukī nāgabalā viśvedevā gavedhukā ||

185.1१८५.१

बलाचतुष्टयं शीतं मधुरम् बलकान्तिकृत् । (१८५।१)

balācatuṣṭayaṃ śītaṃ madhuram balakāntikṛt |

185.2१८५.२

स्निग्धं ग्राहि समीरास्रपीनसक्षतनाशनम् ॥ (१८५।२)

snigdhaṃ grāhi samīrāsrapīnasakṣatanāśanam ||

186.1१८६.१

आसाम् बृहद्बला कृच्छ्रं हन्ति वातानुलोमिनी । (१८६।१)

āsām bṛhadbalā kṛcchraṃ hanti vātānulominī |

186.2१८६.२

गुर्वी नागबला वृष्या विशेषाद् रक्तपित्तजित् ॥ (१८६।२)

gurvī nāgabalā vṛṣyā viśeṣād raktapittajit ||

187.1१८७.१

बल्या रसायनी पुंस्त्ववर्धिनी बृंहणी तथा । (१८७।१)

balyā rasāyanī puṃstvavardhinī bṛṃhaṇī tathā |

187.2१८७.२

तस्याः फलं हिमं स्वादुस्तम्भनं गुरु लेखनम् । (१८७।२)

tasyāḥ phalaṃ himaṃ svādustambhanaṃ guru lekhanam |

187.3१८७.३

निबन्धाध्मानजननं रक्तपित्तनिबर्हणम् ॥ (१८७।३)

nibandhādhmānajananaṃ raktapittanibarhaṇam ||

188.1१८८.१

तेजस्विनीतेजस्विनी तेजवती तेजिन्यलघुवल्कला । (१८८।१)

tejasvinītejasvinī tejavatī tejinyalaghuvalkalā |

188.2१८८.२

महौजसी पारिजाता शीता तिक्तातितेजिनी ॥ (१८८।२)

mahaujasī pārijātā śītā tiktātitejinī ||

189.1१८९.१

तेजस्विनी कफश्वासकासास्यामयवातजित् । (१८९।१)

tejasvinī kaphaśvāsakāsāsyāmayavātajit |

189.2१८९.२

पाचन्युष्णा कटुस्तिक्ता रुचिवह्निप्रदीपनी ॥ (१८९।२)

pācanyuṣṇā kaṭustiktā rucivahnipradīpanī ||

190.1१९०.१

ज्योतिष्मतीज्योतिष्मती वह्निरुचिः कङ्गनी कटभी तथा । (१९०।१)

jyotiṣmatījyotiṣmatī vahniruciḥ kaṅganī kaṭabhī tathā |

190.2१९०.२

ज्योतिष्मती कटुस्तिक्ता सरा कफसमीरजित् । (१९०।२)

jyotiṣmatī kaṭustiktā sarā kaphasamīrajit |

190.3१९०.३

अत्युष्णा दामनी तीक्ष्णा वह्निबुद्धिस्मृतिप्रदा ॥ (१९०।३)

atyuṣṇā dāmanī tīkṣṇā vahnibuddhismṛtipradā ||

191.1१९१.१

देवदारुदेवदारुः सुराह्वं स्याद्भद्रदारु सुरद्रुमः । (१९१।१)

devadārudevadāruḥ surāhvaṃ syādbhadradāru suradrumaḥ |

191.2१९१.२

भद्रकाष्ठं स्नेहवृक्षः किलिमं शक्रदारु च ॥ (१९१।२)

bhadrakāṣṭhaṃ snehavṛkṣaḥ kilimaṃ śakradāru ca ||

192.1१९२.१

देवदारु कटुस्निग्धं तिक्तोष्णं लघु नाशयेत् । (१९२।१)

devadāru kaṭusnigdhaṃ tiktoṣṇaṃ laghu nāśayet |

192.2१९२.२

आध्मानज्वरशोषामहिक्काकण्डूकफानिलान् ॥ (१९२।२)

ādhmānajvaraśoṣāmahikkākaṇḍūkaphānilān ||

193.1१९३.१

सरलसरलो नन्दनश्चीडो नमेरु दर्पिवृक्षकः । (१९३।१)

saralasaralo nandanaścīḍo nameru darpivṛkṣakaḥ |

193.2१९३.२

पीतदारुः पीतवृक्षो महादीर्घः कलिद्रुमः ॥ (१९३।२)

pītadāruḥ pītavṛkṣo mahādīrghaḥ kalidrumaḥ ||

194.1१९४.१

सरलः कटुकः पाके रसतो मधुरो लघुः । (१९४।१)

saralaḥ kaṭukaḥ pāke rasato madhuro laghuḥ |

194.2१९४.२

उष्णः स्निग्धः समीराक्षिकण्ठकर्णामयापहः ॥ (१९४।२)

uṣṇaḥ snigdhaḥ samīrākṣikaṇṭhakarṇāmayāpahaḥ ||

195.1१९५.१

पौष्करपुष्कराह्वम् पद्मपत्त्रं पौष्करम् पुष्कराङ्घ्रिकम् । (१९५।१)

pauṣkarapuṣkarāhvam padmapattraṃ pauṣkaram puṣkarāṅghrikam |

195.2१९५.२

काश्मीरम् पुष्करजटा मूलं वीरं सुगन्धिकम् ॥ (१९५।२)

kāśmīram puṣkarajaṭā mūlaṃ vīraṃ sugandhikam ||

196.1१९६.१

पौष्करं कटुकं तिक्तम् उष्णं वातकफज्वरान् । (१९६।१)

pauṣkaraṃ kaṭukaṃ tiktam uṣṇaṃ vātakaphajvarān |

196.2१९६.२

हन्ति शोफारुचिश्वासान् विशेषात् पार्श्वशूलजित् ॥ (१९६।२)

hanti śophāruciśvāsān viśeṣāt pārśvaśūlajit ||

197.1१९७.१

कुष्ठकुष्ठं रोगाह्वयं वाप्यं कौबेरम् पारिभद्रकम् । (१९७।१)

kuṣṭhakuṣṭhaṃ rogāhvayaṃ vāpyaṃ kauberam pāribhadrakam |

197.2१९७.२

पारिहार्यम् पारिभाव्यमुत्पलं हरिभद्रकम् ॥ (१९७।२)

pārihāryam pāribhāvyamutpalaṃ haribhadrakam ||

198.1१९८.१

कुष्ठमुष्णं कटु स्वादु शुक्रप्रदं लघु । (१९८।१)

kuṣṭhamuṣṇaṃ kaṭu svādu śukrapradaṃ laghu |

198.2१९८.२

हन्ति वातास्रवीसर्पकासकुष्ठमरुत्कफान् ॥ (१९८।२)

hanti vātāsravīsarpakāsakuṣṭhamarutkaphān ||

199.1१९९.१

शृङ्गीशृङ्गी कुलीरशृङ्गी स्याद्वक्रा कर्कटशृङ्गिका । (१९९।१)

śṛṅgīśṛṅgī kulīraśṛṅgī syādvakrā karkaṭaśṛṅgikā |

199.2१९९.२

कर्कटाख्या महाघोषा शृङ्गनाम्नी नताङ्ग्यपि ॥ (१९९।२)

karkaṭākhyā mahāghoṣā śṛṅganāmnī natāṅgyapi ||

200.1२००.१

शृङ्गी कषाया तिक्तोष्णा हन्ति हिध्मावमिज्वरान् । (२००।१)

śṛṅgī kaṣāyā tiktoṣṇā hanti hidhmāvamijvarān |

200.2२००.२

तृष्णाभ्रमकफश्वासक्षयकासोर्ध्वमारुतान् ॥ (२००।२)

tṛṣṇābhramakaphaśvāsakṣayakāsordhvamārutān ||

201.1२०१.१

रोहिषरोहिषं कत्तृणम् भूतिर् भूतीकं सरलं तृणम् । (२०१।१)

rohiṣarohiṣaṃ kattṛṇam bhūtir bhūtīkaṃ saralaṃ tṛṇam |

201.2२०१.२

श्यामलं युग्दलम् पौरं ध्यामकं देवगन्धकम् ॥ (२०१।२)

śyāmalaṃ yugdalam pauraṃ dhyāmakaṃ devagandhakam ||

202.1२०२.१

रोहिषं कटुकम् पाके तिक्तोष्णं तुवरं जयेत् । (२०२।१)

rohiṣaṃ kaṭukam pāke tiktoṣṇaṃ tuvaraṃ jayet |

202.2२०२.२

कण्ठहृद्रोगपित्तास्रशूलकासकफज्वरान् ॥ (२०२।२)

kaṇṭhahṛdrogapittāsraśūlakāsakaphajvarān ||

203.1२०३.१

कट्फलकट्फलं कुमुदा कुम्भी श्रीपर्णी सोमपादपः । (२०३।१)

kaṭphalakaṭphalaṃ kumudā kumbhī śrīparṇī somapādapaḥ |

203.2२०३.२

सोमवल्को महाकुम्भी भद्रा भद्रवती शिवा ॥ (२०३।२)

somavalko mahākumbhī bhadrā bhadravatī śivā ||

204.1२०४.१

कट्फलं तुवरं तिक्तं कटु वातकफज्वरान् । (२०४।१)

kaṭphalaṃ tuvaraṃ tiktaṃ kaṭu vātakaphajvarān |

204.2२०४.२

हन्ति श्वासप्रमेहार्शःकासकण्ठामयारुचीः ॥ (२०४।२)

hanti śvāsapramehārśaḥkāsakaṇṭhāmayārucīḥ ||

205.1२०५.१

भार्ङ्गीभार्ङ्गी भृगुभवा पद्मा कासघ्नी भार्गवाग्रणीः । (२०५।१)

bhārṅgībhārṅgī bhṛgubhavā padmā kāsaghnī bhārgavāgraṇīḥ |

205.2२०५.२

खरशाकं शुक्रमाता फञ्जी ब्राह्मणयष्टिका ॥ (२०५।२)

kharaśākaṃ śukramātā phañjī brāhmaṇayaṣṭikā ||

206.1२०६.१

भार्ङ्गी रूक्षा कटुस्तिक्ता रुच्योष्णा पाचनी जयेत् । (२०६।१)

bhārṅgī rūkṣā kaṭustiktā rucyoṣṇā pācanī jayet |

206.2२०६.२

शोफश्वाससमीरास्रपीनसज्वरमारुतान् ॥ (२०६।२)

śophaśvāsasamīrāsrapīnasajvaramārutān ||

207.1२०७.१

पाषाणभेदपाषाणभेदः पाषाणो ऽश्मरीभेदो ऽश्मभेदकः । (२०७।१)

pāṣāṇabhedapāṣāṇabhedaḥ pāṣāṇo 'śmarībhedo 'śmabhedakaḥ |

207.2२०७.२

शिलाभेदो दृषद्भेदो नगभिन्नगभेदनः ॥ (२०७।२)

śilābhedo dṛṣadbhedo nagabhinnagabhedanaḥ ||

208.1२०८.१

पाषाणभेदस्तुवरः शीतलो वस्तिशोधनः । (२०८।१)

pāṣāṇabhedastuvaraḥ śītalo vastiśodhanaḥ |

208.2२०८.२

सरस्तिक्तः प्रमेहार्शःकृच्छ्राश्मरिरुजो जयेत् ॥ (२०८।२)

sarastiktaḥ pramehārśaḥkṛcchrāśmarirujo jayet ||

209.1२०९.१

मुस्तमुस्तं वारिधरो मुस्ता मेघाख्यः कुरुविन्दकः । (२०९।१)

mustamustaṃ vāridharo mustā meghākhyaḥ kuruvindakaḥ |

209.2२०९.२

वराहो ऽब्दो घनो भद्रमुस्तो राजकसेरुकः ॥ (२०९।२)

varāho 'bdo ghano bhadramusto rājakaserukaḥ ||

210.1२१०.१

पिण्डमुस्तं विषध्वंसी नागरो ऽन्यः प्रकीर्तितः । (२१०।१)

piṇḍamustaṃ viṣadhvaṃsī nāgaro 'nyaḥ prakīrtitaḥ |

210.2२१०.२

मुस्तं कटु हिमं ग्राहि तिक्तं दीपनपाचनम् । (२१०।२)

mustaṃ kaṭu himaṃ grāhi tiktaṃ dīpanapācanam |

210.3२१०.३

कषायं कृमिपित्तास्रकफतृष्णाज्वरापहम् ॥ (२१०।३)

kaṣāyaṃ kṛmipittāsrakaphatṛṣṇājvarāpaham ||

211.1२११.१

धातकीधातकी कुञ्जरा सिन्धुपुष्पी प्रमदिनी मदा । (२११।१)

dhātakīdhātakī kuñjarā sindhupuṣpī pramadinī madā |

211.2२११.२

पार्वतीया ताम्रपुष्पी सुभिक्षा मद्यवासिनी ॥ (२११।२)

pārvatīyā tāmrapuṣpī subhikṣā madyavāsinī ||

212.1२१२.१

धातकी कटुका शीता मदकृत् तुवरा लघुः । (२१२।१)

dhātakī kaṭukā śītā madakṛt tuvarā laghuḥ |

212.2२१२.२

तृष्णातीसारपित्तास्रविषकृमिविसर्पजित् ॥ (२१२।२)

tṛṣṇātīsārapittāsraviṣakṛmivisarpajit ||

213.1२१३.१

माचिकामाचिका बालिकाम्बष्ठा शची दन्तशठाम्बिका । (२१३।१)

mācikāmācikā bālikāmbaṣṭhā śacī dantaśaṭhāmbikā |

213.2२१३.२

आम्बष्ठकी सूचिमुखी कषाया सा कटंमुखी ॥ (२१३।२)

āmbaṣṭhakī sūcimukhī kaṣāyā sā kaṭaṃmukhī ||

214.1२१४.१

माचिकाम्ला रसे पाके कषाया शीतला लघुः । (२१४।१)

mācikāmlā rase pāke kaṣāyā śītalā laghuḥ |

214.2२१४.२

पक्वातीसारपित्तास्रकफकण्ठामयापहा ॥ (२१४।२)

pakvātīsārapittāsrakaphakaṇṭhāmayāpahā ||

215.1२१५.१

विदारिकाविदारिका वृष्यवल्ली वृष्यकन्दा विदालिका । (२१५।१)

vidārikāvidārikā vṛṣyavallī vṛṣyakandā vidālikā |

215.2२१५.२

शृङ्गालिका कन्दवल्ली स्वादुकन्दा पलाशिका ॥ (२१५।२)

śṛṅgālikā kandavallī svādukandā palāśikā ||

216.1२१६.१

अन्या शुक्ला क्षीरशुक्ला क्षीरवल्ली पयस्विनी । (२१६।१)

anyā śuklā kṣīraśuklā kṣīravallī payasvinī |

216.2२१६.२

इक्षुवल्ली महाश्वेता क्षीरगन्धेक्षुगन्धिका ॥ (२१६।२)

ikṣuvallī mahāśvetā kṣīragandhekṣugandhikā ||

217.1२१७.१

विदारी मधुरा स्निग्धा बृंहणी स्तन्यशुक्रदा । (२१७।१)

vidārī madhurā snigdhā bṛṃhaṇī stanyaśukradā |

217.2२१७.२

गुरुः पित्तास्रपवनदाहान् हन्ति रसायिनी ॥ (२१७।२)

guruḥ pittāsrapavanadāhān hanti rasāyinī ||

218.1२१८.१

वाराहीवाराही माधवी घृष्टिः सौकरी वनमालिका । (२१८।१)

vārāhīvārāhī mādhavī ghṛṣṭiḥ saukarī vanamālikā |

218.2२१८.२

तस्याः कन्दः किटिः क्रोडनामा शम्बरकन्दकः ॥ (२१८।२)

tasyāḥ kandaḥ kiṭiḥ kroḍanāmā śambarakandakaḥ ||

219.1२१९.१

वाराही मधुरा कन्दे कटुस् तिक्तातिशुक्रला । (२१९।१)

vārāhī madhurā kande kaṭus tiktātiśukralā |

219.2२१९.२

बल्या पित्तकरी वातकफपित्तकृमीन् जयेत् ॥ (२१९।२)

balyā pittakarī vātakaphapittakṛmīn jayet ||

220.1२२०.१

पाठापाठाम्बष्ठा बृहत्तिक्ता प्राचीनाम्बष्ठकी रसा । (२२०।१)

pāṭhāpāṭhāmbaṣṭhā bṛhattiktā prācīnāmbaṣṭhakī rasā |

220.2२२०.२

वरा तिक्ता पापचेली श्रेयसी विद्धकर्णिका ॥ (२२०।२)

varā tiktā pāpacelī śreyasī viddhakarṇikā ||

221.1२२१.१

पाठोष्णा कटुका तीक्ष्णा वातश्लेष्महरा लघुः । (२२१।१)

pāṭhoṣṇā kaṭukā tīkṣṇā vātaśleṣmaharā laghuḥ |

221.2२२१.२

हन्ति शूलज्वरच्छर्दिकुष्ठातीसारहृद्रुजः । (२२१।२)

hanti śūlajvaracchardikuṣṭhātīsārahṛdrujaḥ |

221.3२२१.३

दाहकण्डूविषश्वासकृमिगुल्मोदरव्रणान् ॥ (२२१।३)

dāhakaṇḍūviṣaśvāsakṛmigulmodaravraṇān ||

222.1२२२.१

मूर्वामूर्वा देवी मधुरसा देवश्रेणी मधुस्रवा । (२२२।१)

mūrvāmūrvā devī madhurasā devaśreṇī madhusravā |

222.2२२२.२

स्निग्धपर्णी पृथक्पर्णी मोरटा पीलुपर्णिका ॥ (२२२।२)

snigdhaparṇī pṛthakparṇī moraṭā pīluparṇikā ||

223.1२२३.१

मूर्वा सरा गुरुः स्वादुस्तिक्ता पित्तास्रमेहनुत् । (२२३।१)

mūrvā sarā guruḥ svādustiktā pittāsramehanut |

223.2२२३.२

त्रिदोषतृष्णाहृद्रोगकण्डूकुष्ठज्वरापहा ॥ (२२३।२)

tridoṣatṛṣṇāhṛdrogakaṇḍūkuṣṭhajvarāpahā ||

224.1२२४.१

मञ्जिष्ठामञ्जिष्ठा विजया रक्ता रक्ताङ्गी कालमेषिका । (२२४।१)

mañjiṣṭhāmañjiṣṭhā vijayā raktā raktāṅgī kālameṣikā |

224.2२२४.२

रक्तयष्टी ताम्रवल्ली समङ्गा वस्त्रभूषणा ॥ (२२४।२)

raktayaṣṭī tāmravallī samaṅgā vastrabhūṣaṇā ||

225.1२२५.१

मञ्जुला विकसा भण्डी छद्मिका ज्वरनाशिनी । (२२५।१)

mañjulā vikasā bhaṇḍī chadmikā jvaranāśinī |

225.2२२५.२

मञ्जिष्ठा मधुरा तिक्ता कषाया स्वरवर्णकृत् ॥ (२२५।२)

mañjiṣṭhā madhurā tiktā kaṣāyā svaravarṇakṛt ||

226.1२२६.१

गुरुरुष्णा विषश्लेष्मशोफयोन्यक्षिशूलजित् । (२२६।१)

gururuṣṇā viṣaśleṣmaśophayonyakṣiśūlajit |

226.2२२६.२

रक्तातीसारकुष्ठास्रविसर्पव्रणमेहनुत् ॥ (२२६।२)

raktātīsārakuṣṭhāsravisarpavraṇamehanut ||

227.0२२७.०

तच्छाकं दीपनं स्वादु स्निग्धम् पित्तानिलापहम् ॥ (२२७।०)

tacchākaṃ dīpanaṃ svādu snigdham pittānilāpaham ||

228.1२२८.१

हरिद्राहरिद्रा रजनी गौरी रञ्जिनी वरवर्णिनी । (२२८।१)

haridrāharidrā rajanī gaurī rañjinī varavarṇinī |

228.2२२८.२

पिण्डी पीता वर्णवती निशा हट्टविलासिनी ॥ (२२८।२)

piṇḍī pītā varṇavatī niśā haṭṭavilāsinī ||

229.1२२९.१

हरिद्रा कटुका तिक्ता रूक्षोष्णा श्लेष्मपित्तनुत् । (२२९।१)

haridrā kaṭukā tiktā rūkṣoṣṇā śleṣmapittanut |

229.2२२९.२

वर्ण्या त्वग्दोषमेहास्रशोफपाण्डुव्रणापहा ॥ (२२९।२)

varṇyā tvagdoṣamehāsraśophapāṇḍuvraṇāpahā ||

230.1२३०.१

दार्वीदार्वी दारुहरिद्रान्या पीतदारुः पचम्पचा । (२३०।१)

dārvīdārvī dāruharidrānyā pītadāruḥ pacampacā |

230.2२३०.२

कटङ्कटेरी पीतद्रुः स्वर्णवर्णा कटंकटी ॥ (२३०।२)

kaṭaṅkaṭerī pītadruḥ svarṇavarṇā kaṭaṃkaṭī ||

231.0२३१.०

दार्वी तद्वद्विशेषात्तु नेत्रकर्णास्यरोगजित् ॥ (२३१।०)

dārvī tadvadviśeṣāttu netrakarṇāsyarogajit ||

232.1२३२.१

प्रपुन्नाटप्रपुन्नाटस्त्वेडगजश्चक्रमर्दः प्रपुन्नटः । (२३२।१)

prapunnāṭaprapunnāṭastveḍagajaścakramardaḥ prapunnaṭaḥ |

232.2२३२.२

दद्रुघ्नो मर्दको मेषकुसुमः कुष्ठकृन्तनः ॥ (२३२।२)

dadrughno mardako meṣakusumaḥ kuṣṭhakṛntanaḥ ||

233.1२३३.१

प्रपुन्नाटो लघुः स्वादू रूक्षः पित्तानिलापहः । (२३३।१)

prapunnāṭo laghuḥ svādū rūkṣaḥ pittānilāpahaḥ |

233.2२३३.२

हृद्यो हिमः कफश्वासकुष्ठदद्रुकृमीन् जयेत् ॥ (२३३।२)

hṛdyo himaḥ kaphaśvāsakuṣṭhadadrukṛmīn jayet ||

234.1२३४.१

हन्त्युष्णं तत्फलं कुष्ठदद्रुकण्डूविषानिलान् । (२३४।१)

hantyuṣṇaṃ tatphalaṃ kuṣṭhadadrukaṇḍūviṣānilān |

234.2२३४.२

वातरक्तापहं तस्य शाकं कफहरं लघु ॥ (२३४।२)

vātaraktāpahaṃ tasya śākaṃ kaphaharaṃ laghu ||

235.1२३५.१

वाकुचीबाकुची चन्द्रिका सोमवल्ली पूतिफला वरा । (२३५।१)

vākucībākucī candrikā somavallī pūtiphalā varā |

235.2२३५.२

सोमराजी कृष्णफलावल्गुजा कालमेषिका ॥ (२३५।२)

somarājī kṛṣṇaphalāvalgujā kālameṣikā ||

236.1२३६.१

वाकुची मधुरा तिक्ता कटुपाका रसायनी । (२३६।१)

vākucī madhurā tiktā kaṭupākā rasāyanī |

236.2२३६.२

विष्टम्भिनी हिमा रुच्या सरा हृद्यास्रपित्तनुत् ॥ (२३६।२)

viṣṭambhinī himā rucyā sarā hṛdyāsrapittanut ||

237.1२३७.१

रूक्षा हन्ति कफश्वासकुष्ठमेहज्वरकृमीन् । (२३७।१)

rūkṣā hanti kaphaśvāsakuṣṭhamehajvarakṛmīn |

237.2२३७.२

तत्फलम् पित्तकृत् श्वेतकुष्ठवातकफापहम् ॥ (२३७।२)

tatphalam pittakṛt śvetakuṣṭhavātakaphāpaham ||

238.1२३८.१

भृङ्गराजभृङ्गराजो भेकराजो मार्कवः केशरञ्जनः । (२३८।१)

bhṛṅgarājabhṛṅgarājo bhekarājo mārkavaḥ keśarañjanaḥ |

238.2२३८.२

अङ्गारको भृङ्गरजो भृङ्गाह्वः सूर्यवल्लभः ॥ (२३८।२)

aṅgārako bhṛṅgarajo bhṛṅgāhvaḥ sūryavallabhaḥ ||

239.1२३९.१

भृङ्गराजः कटुस्तिक्तो रूक्षोष्णः कफवातजित् । (२३९।१)

bhṛṅgarājaḥ kaṭustikto rūkṣoṣṇaḥ kaphavātajit |

239.2२३९.२

दन्त्यो रसायनो रुच्यः कुष्ठनेत्रशिरोऽर्तिनुत् ॥ (२३९।२)

dantyo rasāyano rucyaḥ kuṣṭhanetraśiro'rtinut ||

240.1२४०.१

पर्पटपर्पटः कवचो रेणुः पित्तहा यवकण्टकः । (२४०।१)

parpaṭaparpaṭaḥ kavaco reṇuḥ pittahā yavakaṇṭakaḥ |

240.2२४०.२

वरस्तिक्तः पर्पटकः पृथ्विकश्चर्मकण्टकः ॥ (२४०।२)

varastiktaḥ parpaṭakaḥ pṛthvikaścarmakaṇṭakaḥ ||

241.1२४१.१

पर्पटो हन्ति पित्तास्रभ्रमतृष्णाकफज्वरान् । (२४१।१)

parpaṭo hanti pittāsrabhramatṛṣṇākaphajvarān |

241.2२४१.२

संग्राही शीतलस्तिक्तो दाहनुद्वातलो लघुः ॥ (२४१।२)

saṃgrāhī śītalastikto dāhanudvātalo laghuḥ ||

242.1२४२.१

शणपुष्पीशणपुष्पी माल्यपुष्पी धावनी शणघण्टिका । (२४२।१)

śaṇapuṣpīśaṇapuṣpī mālyapuṣpī dhāvanī śaṇaghaṇṭikā |

242.2२४२.२

बृहत्पुष्पी स्वल्पघण्टा घण्टाशब्दोरुपुष्पिका ॥ (२४२।२)

bṛhatpuṣpī svalpaghaṇṭā ghaṇṭāśabdorupuṣpikā ||

243.1२४३.१

शणपुष्पी कटुः पित्तश्लेष्मजिच्छर्दिकारिणी । (२४३।१)

śaṇapuṣpī kaṭuḥ pittaśleṣmajicchardikāriṇī |

243.2२४३.२

त्रायमाणात्रायमाणा सुरत्राणा त्रायन्ती गिरिसानुजा । (२४३।२)

trāyamāṇātrāyamāṇā suratrāṇā trāyantī girisānujā |

243.3२४३.३

बलभद्रा कृतत्राणा वार्षिकं त्रायमाणकः । (२४३।३)

balabhadrā kṛtatrāṇā vārṣikaṃ trāyamāṇakaḥ |

243.4२४३.४

त्रायमाणा सरा पित्तज्वरश्लेष्मास्रशूलजित् ॥ (२४३।४)

trāyamāṇā sarā pittajvaraśleṣmāsraśūlajit ||

244.1२४४.१

महाजालिनिकामहाजालिनिका चर्मरङ्गा स्यात् पीतकीलिका । (२४४।१)

mahājālinikāmahājālinikā carmaraṅgā syāt pītakīlikā |

244.2२४४.२

आवर्तकी बिन्दुकिनी विभाण्डी रक्तपुष्पिका ॥ (२४४।२)

āvartakī bindukinī vibhāṇḍī raktapuṣpikā ||

245.1२४५.१

महाजालिनिका तिक्ता रेचनी कफपित्तजित् । (२४५।१)

mahājālinikā tiktā recanī kaphapittajit |

245.2२४५.२

हन्ति दाहोदरानाहशोफकुष्ठकृमिज्वरान् ॥ (२४५।२)

hanti dāhodarānāhaśophakuṣṭhakṛmijvarān ||

246.1२४६.१

अतिविषाअतिविषा शुक्लकन्दा विषा प्रतिविषा परा । (२४६।१)

ativiṣāativiṣā śuklakandā viṣā prativiṣā parā |

246.2२४६.२

श्यामकन्दासिता शृङ्गी भङ्गुरोपविषाणिका ॥ (२४६।२)

śyāmakandāsitā śṛṅgī bhaṅguropaviṣāṇikā ||

247.0२४७.०

विषोष्णा पाचनी तिक्ता श्लेष्मवातातिसारजित् ॥ (२४७।०)

viṣoṣṇā pācanī tiktā śleṣmavātātisārajit ||

248.1२४८.१

काकमाचीकाकमाची ध्वाङ्क्षमाची कामाची जघनेफला । (२४८।१)

kākamācīkākamācī dhvāṅkṣamācī kāmācī jaghanephalā |

248.2२४८.२

रसायनी वरा सर्वतिक्ता स्यात्काकिनी कटुः ॥ (२४८।२)

rasāyanī varā sarvatiktā syātkākinī kaṭuḥ ||

249.1२४९.१

काकमाची त्रिदोषघ्नी स्निग्धोष्णा स्वरशुक्रदा । (२४९।१)

kākamācī tridoṣaghnī snigdhoṣṇā svaraśukradā |

249.2२४९.२

हृद्या रसायनी शोफकुष्ठार्शोज्वरमेहजित् ॥ (२४९।२)

hṛdyā rasāyanī śophakuṣṭhārśojvaramehajit ||

250.1२५०.१

काकजङ्घाकाकजङ्घा नदीकान्ता काकतिक्ता सलोमशा । (२५०।१)

kākajaṅghākākajaṅghā nadīkāntā kākatiktā salomaśā |

250.2२५०.२

पारावतपदी काका मदध्या कर्मणी तथा । (२५०।२)

pārāvatapadī kākā madadhyā karmaṇī tathā |

250.3२५०.३

काकजङ्घा हिमा हन्ति रक्तपित्तकफज्वरान् ॥ (२५०।३)

kākajaṅghā himā hanti raktapittakaphajvarān ||

251.1२५१.१

लोध्रलोध्रस्तिरीटः कानीनस्तिल्वकः संततोद्भवः । (२५१।१)

lodhralodhrastirīṭaḥ kānīnastilvakaḥ saṃtatodbhavaḥ |

251.2२५१.२

अन्यो घनत्वक् शबरः श्वेतलोध्रो ऽक्षिभेषजम् ॥ (२५१।२)

anyo ghanatvak śabaraḥ śvetalodhro 'kṣibheṣajam ||

252.1२५२.१

लोध्रो विरेचकः शीतश्चक्षुष्यः कफपित्तनुत् । (२५२।१)

lodhro virecakaḥ śītaścakṣuṣyaḥ kaphapittanut |

252.2२५२.२

कषायो रक्तशोफास्रज्वरातीसारनाशनः । (२५२।२)

kaṣāyo raktaśophāsrajvarātīsāranāśanaḥ |

252.3२५२.३

तत्पुष्पं मधुरं ग्राहि सतिक्तं श्लेष्मपित्तजित् ॥ (२५२।३)

tatpuṣpaṃ madhuraṃ grāhi satiktaṃ śleṣmapittajit ||

253.1२५३.१

वृद्धदारुवृद्धदारुर् महाश्यामो जाङ्गलो वृद्धदारुकः । (२५३।१)

vṛddhadāruvṛddhadārur mahāśyāmo jāṅgalo vṛddhadārukaḥ |

253.2२५३.२

अन्तःकोटरपुष्पी स्यादावेगी छगलान्त्रिका ॥ (२५३।२)

antaḥkoṭarapuṣpī syādāvegī chagalāntrikā ||

254.1२५४.१

वृद्धदारुः कषायोष्णः सरस्तिक्तो रसायनम् । (२५४।१)

vṛddhadāruḥ kaṣāyoṣṇaḥ sarastikto rasāyanam |

254.2२५४.२

वृष्यो वातामवातास्रशोफमेहकफान् जयेत् ॥ (२५४।२)

vṛṣyo vātāmavātāsraśophamehakaphān jayet ||

255.1२५५.१

देवदालीदेवदाली वृत्तकोशा देवताडो गरागरी । (२५५।१)

devadālīdevadālī vṛttakośā devatāḍo garāgarī |

255.2२५५.२

जीमूतस् ताडका वेणी जालिन्याखुविषापहा ॥ (२५५।२)

jīmūtas tāḍakā veṇī jālinyākhuviṣāpahā ||

256.1२५६.१

देवदाली रसे तिक्ता कफार्शःशोफपाण्डुताः । (२५६।१)

devadālī rase tiktā kaphārśaḥśophapāṇḍutāḥ |

256.2२५६.२

नाशयेद् वामनी तीक्ष्णा क्षयहिक्काकृमिज्वरान् ॥ (२५६।२)

nāśayed vāmanī tīkṣṇā kṣayahikkākṛmijvarān ||

257.1२५७.१

हंसपादीहंसपादी हंसपदी रक्तपादी नृपादिका । (२५७।१)

haṃsapādīhaṃsapādī haṃsapadī raktapādī nṛpādikā |

257.2२५७.२

प्रह्लादनी कीटमारी कीटमाता मधुस्रवा ॥ (२५७।२)

prahlādanī kīṭamārī kīṭamātā madhusravā ||

258.1२५८.१

हंसपादी गुरुः शीता हन्ति रक्तविषव्रणान् । (२५८।१)

haṃsapādī guruḥ śītā hanti raktaviṣavraṇān |

258.2२५८.२

विसर्पदाहातीसारलूताभूतांश्च रोपणी ॥ (२५८।२)

visarpadāhātīsāralūtābhūtāṃśca ropaṇī ||

259.1२५९.१

नाकुलीनाकुली सुवहा सर्पगन्धिनी गन्धनाकुली । (२५९।१)

nākulīnākulī suvahā sarpagandhinī gandhanākulī |

259.2२५९.२

नकुलेष्टा मता सर्पनेत्रा चीरितपत्त्रिका ॥ (२५९।२)

nakuleṣṭā matā sarpanetrā cīritapattrikā ||

260.1२६०.१

नाकुली तुवरा तिक्ता कटुकोष्णा विनाशयेत् । (२६०।१)

nākulī tuvarā tiktā kaṭukoṣṇā vināśayet |

260.2२६०.२

विषं लूतावृश्चिकाखुसर्पाणां च कृमीन्व्रणान् ॥ (२६०।२)

viṣaṃ lūtāvṛścikākhusarpāṇāṃ ca kṛmīnvraṇān ||

261.1२६१.१

वटपत्त्रीवटपत्त्री दीपनी स्यान्मोहनी रेचनी मता । (२६१।१)

vaṭapattrīvaṭapattrī dīpanī syānmohanī recanī matā |

261.2२६१.२

वटपत्त्री योनिगदान्कषायोष्णा विनाशयेत् । (२६१।२)

vaṭapattrī yonigadānkaṣāyoṣṇā vināśayet |

261.3२६१.३

तत्फलं स्तम्भनं शीतं वातलं कफपित्तजित् ॥ (२६१।३)

tatphalaṃ stambhanaṃ śītaṃ vātalaṃ kaphapittajit ||

262.1२६२.१

लज्जालुलज्जालुर् मेदिनी स्पृक्का खादिरी गन्धकारिणी । (२६२।१)

lajjālulajjālur medinī spṛkkā khādirī gandhakāriṇī |

262.2२६२.२

नमकारी शमीपत्त्रा समङ्गा रक्तपादिका ॥ (२६२।२)

namakārī śamīpattrā samaṅgā raktapādikā ||

263.1२६३.१

लज्जालुः शीतला तिक्ता कषाया श्लेष्मपित्तजित् । (२६३।१)

lajjāluḥ śītalā tiktā kaṣāyā śleṣmapittajit |

263.2२६३.२

रक्तपित्तमतीसारं योनिरोगं विनाशयेत् ॥ (२६३।२)

raktapittamatīsāraṃ yonirogaṃ vināśayet ||

264.1२६४.१

सोमवल्लीसोमवल्ली यज्ञनेता सोमक्षीरी द्विजप्रिया । (२६४।१)

somavallīsomavallī yajñanetā somakṣīrī dvijapriyā |

264.2२६४.२

सोमवल्ली त्रिदोषघ्नी कटुस्तिक्ता रसायनी ॥ (२६४।२)

somavallī tridoṣaghnī kaṭustiktā rasāyanī ||

265.1२६५.१

मुसलीमुसली खलिनी तालपत्री काञ्चनपुष्पिका । (२६५।१)

musalīmusalī khalinī tālapatrī kāñcanapuṣpikā |

265.2२६५.२

महावृष्या वृष्यकन्दा खर्जूरी तालमूलिका ॥ (२६५।२)

mahāvṛṣyā vṛṣyakandā kharjūrī tālamūlikā ||

266.1२६६.१

मुसली मधुरा वृष्या वीर्योष्णा बृंहणी गुरुः । (२६६।१)

musalī madhurā vṛṣyā vīryoṣṇā bṛṃhaṇī guruḥ |

266.2२६६.२

तिक्ता रसायनी हन्ति गुदजाननिलं तथा ॥ (२६६।२)

tiktā rasāyanī hanti gudajānanilaṃ tathā ||

267.1२६७.१

कपिकच्छुकपिकच्छुः स्वयङ्गुप्ता कण्डूरा दुरभिग्रहा । (२६७।१)

kapikacchukapikacchuḥ svayaṅguptā kaṇḍūrā durabhigrahā |

267.2२६७.२

चण्डात्मगुप्ता लाङ्गूली मर्कटी स्यात्तु हर्षिणी ॥ (२६७।२)

caṇḍātmaguptā lāṅgūlī markaṭī syāttu harṣiṇī ||

268.1२६८.१

कपिकच्छुः परं वृष्या मधुरा बृंहणी गुरुः । (२६८।१)

kapikacchuḥ paraṃ vṛṣyā madhurā bṛṃhaṇī guruḥ |

268.2२६८.२

तद्बीजं वातशमनं वाजीकरणमुत्तमम् ॥ (२६८।२)

tadbījaṃ vātaśamanaṃ vājīkaraṇamuttamam ||

269.1२६९.१

पुत्रजीवपुत्रजीवो गर्भकरो यष्टिपुष्पो ऽर्थसाधनः । (२६९।१)

putrajīvaputrajīvo garbhakaro yaṣṭipuṣpo 'rthasādhanaḥ |

269.2२६९.२

पुत्रजीवो गुरुर् वृष्यो गर्भदः श्लेष्मवातकृत् ॥ (२६९।२)

putrajīvo gurur vṛṣyo garbhadaḥ śleṣmavātakṛt ||

270.1२७०.१

वन्ध्याकर्कोटिकावन्ध्याकर्कोटिका देवी कुमारी विषनाशिनी । (२७०।१)

vandhyākarkoṭikāvandhyākarkoṭikā devī kumārī viṣanāśinī |

270.2२७०.२

मनोज्ञा नागदमनी वन्ध्या योगेश्वरी स्मृता ॥ (२७०।२)

manojñā nāgadamanī vandhyā yogeśvarī smṛtā ||

271.1२७१.१

वन्ध्याकर्कोटिका लघ्वी कफनुद् व्रणशोधिनी । (२७१।१)

vandhyākarkoṭikā laghvī kaphanud vraṇaśodhinī |

271.2२७१.२

सर्पदर्पहरा तीक्ष्णा विसर्पविषवारिणी ॥ (२७१।२)

sarpadarpaharā tīkṣṇā visarpaviṣavāriṇī ||

272.1२७२.१

विष्णुक्रान्ताविष्णुक्रान्ता नीलपुष्पी जया वश्यापराजिता । (२७२।१)

viṣṇukrāntāviṣṇukrāntā nīlapuṣpī jayā vaśyāparājitā |

272.2२७२.२

विष्णुक्रान्ता कटुर्मेध्या कृमिव्रणकफान् जयेत् ॥ (२७२।२)

viṣṇukrāntā kaṭurmedhyā kṛmivraṇakaphān jayet ||

273.1२७३.१

शङ्खपुष्पीशङ्खपुष्पी शङ्खनाम्नी किरीटी कम्बुमालिनी । (२७३।१)

śaṅkhapuṣpīśaṅkhapuṣpī śaṅkhanāmnī kirīṭī kambumālinī |

273.2२७३.२

कम्बुपुष्पी स्मृतिहिता मेध्या वनविलासिनी ॥ (२७३।२)

kambupuṣpī smṛtihitā medhyā vanavilāsinī ||

274.1२७४.१

शङ्खपुष्पी सरा मेध्या मता चेतोऽविकारिणी । (२७४।१)

śaṅkhapuṣpī sarā medhyā matā ceto'vikāriṇī |

274.2२७४.२

रसायनी कषायोष्णास्मृतिमेहविनाशिनी । (२७४।२)

rasāyanī kaṣāyoṣṇāsmṛtimehavināśinī |

274.3२७४.३

दुग्धिकादुग्धिका मधुपर्णी स्यात्क्षीरिणी स्वादुपुष्पिका । (२७४।३)

dugdhikādugdhikā madhuparṇī syātkṣīriṇī svādupuṣpikā |

274.4२७४.४

क्षुद्रपर्णी पयस्या च प्रमेहघ्नी मधुच्छदा । (२७४।४)

kṣudraparṇī payasyā ca pramehaghnī madhucchadā |

274.5२७४.५

नागार्जुनी नागसहा कुमारतिलका परा ॥ (२७४।५)

nāgārjunī nāgasahā kumāratilakā parā ||

275.1२७५.१

दुग्धिकोष्णा गुरू रूक्षा वातला गर्भकारिणी । (२७५।१)

dugdhikoṣṇā gurū rūkṣā vātalā garbhakāriṇī |

275.2२७५.२

स्वादुर्विष्टम्भिनी वृष्या कफकुष्ठकृमीञ्जयेत् ॥ (२७५।२)

svādurviṣṭambhinī vṛṣyā kaphakuṣṭhakṛmīñjayet ||

276.1२७६.१

अर्कपुष्पीअर्कपुष्पी क्रूरकर्मा जलकामा भिरिण्डिका । (२७६।१)

arkapuṣpīarkapuṣpī krūrakarmā jalakāmā bhiriṇḍikā |

276.2२७६.२

अर्कपुष्पी कृमिश्लेष्ममेहचित्तविकारहृत् ॥ (२७६।२)

arkapuṣpī kṛmiśleṣmamehacittavikārahṛt ||

277.1२७७.१

भल्लातकभल्लातको ऽनलो भल्ली वीरवृक्षो ऽग्निवक्त्रकः । (२७७।१)

bhallātakabhallātako 'nalo bhallī vīravṛkṣo 'gnivaktrakaḥ |

277.2२७७.२

अरुष्करस्तथारुष्कस् तपनो ऽग्निमुखी धनुः ॥ (२७७।२)

aruṣkarastathāruṣkas tapano 'gnimukhī dhanuḥ ||

278.1२७८.१

भल्लातकः कषायोष्णः शुक्रलो मधुरो लघुः । (२७८।१)

bhallātakaḥ kaṣāyoṣṇaḥ śukralo madhuro laghuḥ |

278.2२७८.२

वातश्लेष्मोदरानाहकुष्ठार्शोग्रहणीगदान् । (२७८।२)

vātaśleṣmodarānāhakuṣṭhārśograhaṇīgadān |

278.3२७८.३

हन्ति गुल्मज्वरश्वित्रवह्निमान्द्यकृमिव्रणान् ॥ (२७८।३)

hanti gulmajvaraśvitravahnimāndyakṛmivraṇān ||

279.1२७९.१

चिरपोटचिरपोटा दीर्घपत्रा कुन्तलस् तिक्तका मता । (२७९।१)

cirapoṭacirapoṭā dīrghapatrā kuntalas tiktakā matā |

279.2२७९.२

चिरपोटा हिमा रूक्षा भेदनी श्वासकासजित् ॥ (२७९।२)

cirapoṭā himā rūkṣā bhedanī śvāsakāsajit ||

280.1२८०.१

द्रोणपुष्पीद्रोणपुष्पी श्वसनका पालिन्दी कुम्भयोनिका । (२८०।१)

droṇapuṣpīdroṇapuṣpī śvasanakā pālindī kumbhayonikā |

280.2२८०.२

छत्त्रातिछत्त्रिका द्रोणा कौण्डिन्यो वृक्षसारकः ॥ (२८०।२)

chattrātichattrikā droṇā kauṇḍinyo vṛkṣasārakaḥ ||

281.1२८१.१

द्रोणपुष्पी गुरू रूक्षा स्वादूष्णा वातपित्तनुत् । (२८१।१)

droṇapuṣpī gurū rūkṣā svādūṣṇā vātapittanut |

281.2२८१.२

भेदनी कामलाशोफकफकृमिहरा लघुः ॥ (२८१।२)

bhedanī kāmalāśophakaphakṛmiharā laghuḥ ||

282.1२८२.१

ब्राह्मीब्राह्मी सरस्वती सोमा सत्याह्वा ब्रह्मचारिणी । (२८२।१)

brāhmībrāhmī sarasvatī somā satyāhvā brahmacāriṇī |

282.2२८२.२

मण्डूकपर्णी माण्डूकी त्वाष्ट्री दिव्या महौषधी ॥ (२८२।२)

maṇḍūkaparṇī māṇḍūkī tvāṣṭrī divyā mahauṣadhī ||

283.1२८३.१

कपोतवङ्का मुनिका लावण्या सोमवल्लरी । (२८३।१)

kapotavaṅkā munikā lāvaṇyā somavallarī |

283.2२८३.२

ब्राह्मी सरा हिमा स्वादुर्लघुर् मेध्या रसायनी ॥ (२८३।२)

brāhmī sarā himā svādurlaghur medhyā rasāyanī ||

284.1२८४.१

स्वर्या स्मृतिप्रदा कुष्ठपाण्डुमेहास्रकासजित् । (२८४।१)

svaryā smṛtipradā kuṣṭhapāṇḍumehāsrakāsajit |

284.2२८४.२

विषशोफज्वरहरा तद्वन्मण्डूकपर्णिनी ॥ (२८४।२)

viṣaśophajvaraharā tadvanmaṇḍūkaparṇinī ||

285.1२८५.१

सुवर्चलासुवर्चलार्ककान्ता स्यात्सूर्यभक्ता सुखोद्भवा । (२८५।१)

suvarcalāsuvarcalārkakāntā syātsūryabhaktā sukhodbhavā |

285.2२८५.२

सूर्यावर्ता रविप्रीता त्वन्या ब्रह्मसुवर्चला ॥ (२८५।२)

sūryāvartā raviprītā tvanyā brahmasuvarcalā ||

286.1२८६.१

सुवर्चला गुरुः शीता मूत्रला कफवातजित् । (२८६।१)

suvarcalā guruḥ śītā mūtralā kaphavātajit |

286.2२८६.२

अन्योष्णा कुष्ठमेहाश्मकृच्छ्रज्वरहरा लघुः ॥ (२८६।२)

anyoṣṇā kuṣṭhamehāśmakṛcchrajvaraharā laghuḥ ||

287.1२८७.१

मत्स्याक्षीमत्स्याक्षी बाह्लिका मत्स्यगन्धिर् मत्स्यादनी तथा । (२८७।१)

matsyākṣīmatsyākṣī bāhlikā matsyagandhir matsyādanī tathā |

287.2२८७.२

मत्स्याक्षी ग्राहिणी तिक्ता कुष्ठपित्तकफास्रनुत् ॥ (२८७।२)

matsyākṣī grāhiṇī tiktā kuṣṭhapittakaphāsranut ||

288.1२८८.१

जलपिप्पलीजलपिप्पल्यम्बुवल्ली पत्तूरः कञ्चटं तथा । (२८८।१)

jalapippalījalapippalyambuvallī pattūraḥ kañcaṭaṃ tathā |

288.2२८८.२

जलपिप्पलिका हृद्या चक्षुष्या शुक्रला लघुः । (२८८।२)

jalapippalikā hṛdyā cakṣuṣyā śukralā laghuḥ |

288.3२८८.३

सङ्ग्राहिणी हिमा रूक्षा रक्तदाहव्रणापहा ॥ (२८८।३)

saṅgrāhiṇī himā rūkṣā raktadāhavraṇāpahā ||

289.1२८९.१

गोजिह्वागोजिह्वा गोजिका गोभी दीर्घिका खरपर्णिनी । (२८९।१)

gojihvāgojihvā gojikā gobhī dīrghikā kharaparṇinī |

289.2२८९.२

गोजिह्वा वातला शीता ग्राहिणी कफपित्तनुत् । (२८९।२)

gojihvā vātalā śītā grāhiṇī kaphapittanut |

289.3२८९.३

हृद्या प्रमेहकासास्रव्रणज्वरहरा लघुः ॥ (२८९।३)

hṛdyā pramehakāsāsravraṇajvaraharā laghuḥ ||

290.1२९०.१

नागाह्वानागाह्वा दमनी नागगन्धा भुजगपर्णिनी । (२९०।१)

nāgāhvānāgāhvā damanī nāgagandhā bhujagaparṇinī |

290.2२९०.२

स्यान्नागदमनी व्रण्या लूतासर्पविषापहा ॥ (२९०।२)

syānnāgadamanī vraṇyā lūtāsarpaviṣāpahā ||

291.1२९१.१

गुञ्जागुञ्जा शिखण्डिका ताम्रा रक्तिका काकणन्तिका । (२९१।१)

guñjāguñjā śikhaṇḍikā tāmrā raktikā kākaṇantikā |

291.2२९१.२

श्वेतान्या चक्रिका चूडा दुर्मुखी काकपीलुका ॥ (२९१।२)

śvetānyā cakrikā cūḍā durmukhī kākapīlukā ||

292.1२९२.१

गुञ्जा केश्या बलकरी त्वच्या पित्तकफापहा । (२९२।१)

guñjā keśyā balakarī tvacyā pittakaphāpahā |

292.2२९२.२

नेत्रामयहरा हन्ति कण्डूग्रहव्रणान् । (२९२।२)

netrāmayaharā hanti kaṇḍūgrahavraṇān |

292.3२९२.३

कृमीन्द्रलुप्तकुष्ठानि तद्वच्छ्वेतातिशस्यते ॥ (२९२।३)

kṛmīndraluptakuṣṭhāni tadvacchvetātiśasyate ||

293.1२९३.१

वेल्लान्तरवेल्लन्तरो दीर्घपत्रो वीरद्रुर् बहुपत्त्रकः । (२९३।१)

vellāntaravellantaro dīrghapatro vīradrur bahupattrakaḥ |

293.2२९३.२

वेल्लन्तरो ऽनुद्ग्राही कफकृच्छ्रानिलार्तिजित् ॥ (२९३।२)

vellantaro 'nudgrāhī kaphakṛcchrānilārtijit ||

294.1२९४.१

वन्दाकवन्दाकः स्याद्वृक्षरुहा शेखरी कामवृक्षकः । (२९४।१)

vandākavandākaḥ syādvṛkṣaruhā śekharī kāmavṛkṣakaḥ |

294.2२९४.२

वृक्षादनी कामतरुः कामिनी पादरोहिणी । (२९४।२)

vṛkṣādanī kāmataruḥ kāminī pādarohiṇī |

294.3२९४.३

वन्दाकः कफवातास्रवक्षोव्रणविषापहः ॥ (२९४।३)

vandākaḥ kaphavātāsravakṣovraṇaviṣāpahaḥ ||

295.1२९५.१

पिण्डारपिण्डारः करहाटः स्यात् तीक्ष्णकीलः कुरङ्गकः । (२९५।१)

piṇḍārapiṇḍāraḥ karahāṭaḥ syāt tīkṣṇakīlaḥ kuraṅgakaḥ |

295.2२९५.२

पिण्डारो मधुरः शीतः शोथपित्तकफापहः ॥ (२९५।२)

piṇḍāro madhuraḥ śītaḥ śothapittakaphāpahaḥ ||

296.1२९६.१

छिक्किकाछिक्किका क्षवकः क्रूरो नासासंवेदनः कटुः । (२९६।१)

chikkikāchikkikā kṣavakaḥ krūro nāsāsaṃvedanaḥ kaṭuḥ |

296.2२९६.२

छिक्किका पित्तला कुष्ठकृमिवातकफापहा ॥ (२९६।२)

chikkikā pittalā kuṣṭhakṛmivātakaphāpahā ||

297.1२९७.१

रोहितरोहितो दाडिमीपुष्पो रोहीतः कूटशाल्मलिः । (२९७।१)

rohitarohito dāḍimīpuṣpo rohītaḥ kūṭaśālmaliḥ |

297.2२९७.२

प्लीहा रोहिणी रोही रक्तघ्नः पारिजातकः । (२९७।२)

plīhā rohiṇī rohī raktaghnaḥ pārijātakaḥ |

297.3२९७.३

रोहीतकः सगुल्मयकृत्प्लीहोदरापहः ॥ (२९७।३)

rohītakaḥ sagulmayakṛtplīhodarāpahaḥ ||

298.1२९८.१

मोचकमोचकः स्यान्मोचरसः शाल्मलीवेष्टकः स्मृतः । (२९८।१)

mocakamocakaḥ syānmocarasaḥ śālmalīveṣṭakaḥ smṛtaḥ |

298.2२९८.२

मोचनिर्यासकः पिच्छो मोचस्रावी च वेष्टकः ॥ (२९८।२)

mocaniryāsakaḥ piccho mocasrāvī ca veṣṭakaḥ ||

299.1२९९.१

मोचकः शीतलो ग्राही गुरुर्वृष्योऽतिसारजित् । (२९९।१)

mocakaḥ śītalo grāhī gururvṛṣyo'tisārajit |

299.2२९९.२

प्रवाहिकामवातास्रकफदाहनिबर्हणः ॥ (२९९।२)

pravāhikāmavātāsrakaphadāhanibarhaṇaḥ ||

300.1३००.१

अजगन्धाअजगन्धा बस्तगन्धा कवरी पूतिबर्बरी । (३००।१)

ajagandhāajagandhā bastagandhā kavarī pūtibarbarī |

300.2३००.२

अजगन्धा लघू रुच्या हृद्यास्रकफवातनुत् ॥ (३००।२)

ajagandhā laghū rucyā hṛdyāsrakaphavātanut ||

301.1३०१.१

सैरेयकसैरेयकः सहचरः सैरेयः किङ्किरातकः । (३०१।१)

saireyakasaireyakaḥ sahacaraḥ saireyaḥ kiṅkirātakaḥ |

301.2३०१.२

दासीसहचरो झिण्टी सैर्यको मृदुकण्टकः ॥ (३०१।२)

dāsīsahacaro jhiṇṭī sairyako mṛdukaṇṭakaḥ ||

302.1३०२.१

रक्तपुष्पः कुरवकः पीतो ज्ञेयः कुरण्टकः । (३०२।१)

raktapuṣpaḥ kuravakaḥ pīto jñeyaḥ kuraṇṭakaḥ |

302.2३०२.२

नीलश्चार्तगलः प्रोक्तो बाणओदनपाक्यपि ॥ (३०२।२)

nīlaścārtagalaḥ prokto bāṇaodanapākyapi ||

303.1३०३.१

सैरेयः कुष्ठवातास्रकफकण्डूविषापहः । (३०३।१)

saireyaḥ kuṣṭhavātāsrakaphakaṇḍūviṣāpahaḥ |

303.2३०३.२

तिक्तोष्णो मधुरः केश्यः सुस्निग्धः केशरञ्जनः ॥ (३०३।२)

tiktoṣṇo madhuraḥ keśyaḥ susnigdhaḥ keśarañjanaḥ ||

304.1३०४.१

श्वेतस्पन्दाश्वेतस्पन्दा श्वेतपुष्पा कटभी गिरिकर्णिका । (३०४।१)

śvetaspandāśvetaspandā śvetapuṣpā kaṭabhī girikarṇikā |

304.2३०४.२

सितापराजिता श्वेता विषघ्नी मेहनाशिनी ॥ (३०४।२)

sitāparājitā śvetā viṣaghnī mehanāśinī ||

305.1३०५.१

नीलस्पन्दा व्यक्तगन्धा नीलपुष्पा गवादिनी । (३०५।१)

nīlaspandā vyaktagandhā nīlapuṣpā gavādinī |

305.2३०५.२

श्वेतस्पन्दाद्वयं शीतं ग्रहघ्नं दृष्टिकण्डुहृत् । (३०५।२)

śvetaspandādvayaṃ śītaṃ grahaghnaṃ dṛṣṭikaṇḍuhṛt |

305.3३०५.३

कुष्ठशूलत्रिदोषामशोफव्रणविषापहम् ॥ (३०५।३)

kuṣṭhaśūlatridoṣāmaśophavraṇaviṣāpaham ||

306.1३०६.१

इक्षुरैक्षुरः क्षुरको ऽव्यण्डः कोकिलाक्षः क्षुरः स्मृतः । (३०६।१)

ikṣuraikṣuraḥ kṣurako 'vyaṇḍaḥ kokilākṣaḥ kṣuraḥ smṛtaḥ |

306.2३०६.२

तैलकण्टस् तिक्षुर् इक्षुवालिका चेक्षुगन्धिका । (३०६।२)

tailakaṇṭas tikṣur ikṣuvālikā cekṣugandhikā |

306.3३०६.३

क्षुरकः वृष्यो गुरुर्वातकफास्रजित् ॥ (३०६।३)

kṣurakaḥ vṛṣyo gururvātakaphāsrajit ||

307.1३०७.१

कार्पासकार्पासः पटलस्तूलश्छादनो बादरः पिचुः । (३०७।१)

kārpāsakārpāsaḥ paṭalastūlaśchādano bādaraḥ picuḥ |

307.2३०७.२

कार्पासको लघुः कोष्णो मधुरो वातनाशनः । (३०७।२)

kārpāsako laghuḥ koṣṇo madhuro vātanāśanaḥ |

307.3३०७.३

तद्बीजं वृष्यं स्निग्धं कफकरं गुरु ॥ (३०७।३)

tadbījaṃ vṛṣyaṃ snigdhaṃ kaphakaraṃ guru ||

308.1३०८.१

आरामशीतलाआरामशीतला देवगन्धा कुक्कुरमर्दनः । (३०८।१)

ārāmaśītalāārāmaśītalā devagandhā kukkuramardanaḥ |

308.2३०८.२

आरामशीतला शीता कटुः पित्तकफास्रजित् ॥ (३०८।२)

ārāmaśītalā śītā kaṭuḥ pittakaphāsrajit ||

309.1३०९.१

कुक्कुरद्रुकुक्कुरद्रुस्ताम्रचूडः सूक्ष्मपत्त्रो मृदुच्छदः । (३०९।१)

kukkuradrukukkuradrustāmracūḍaḥ sūkṣmapattro mṛducchadaḥ |

309.2३०९.२

कुक्कुरः कटुस्तिक्तो ज्वररक्तकफापहः ॥ (३०९।२)

kukkuraḥ kaṭustikto jvararaktakaphāpahaḥ ||

310.1३१०.१

वामीवामी शङ्खधरा धारी ब्राह्मी च हिलमोचिका । (३१०।१)

vāmīvāmī śaṅkhadharā dhārī brāhmī ca hilamocikā |

310.2३१०.२

शोथहरा कुष्ठपित्तश्लेष्महरा सरा ॥ (३१०।२)

śothaharā kuṣṭhapittaśleṣmaharā sarā ||

311.1३११.१

बलामोटाबलामोटा जपा सूक्ष्मपत्त्रा ज्ञेयापराजिता । (३११।१)

balāmoṭābalāmoṭā japā sūkṣmapattrā jñeyāparājitā |

311.2३११.२

बला विषश्लेष्मकृमिनुद्विजयप्रदा ॥ (३११।२)

balā viṣaśleṣmakṛminudvijayapradā ||

312.1३१२.१

शरपुङ्खाशरपुङ्खा कालशाकं प्लीहारिः कालिका मता । (३१२।१)

śarapuṅkhāśarapuṅkhā kālaśākaṃ plīhāriḥ kālikā matā |

312.2३१२.२

पुङ्खा यकृत्प्लीहदुष्टव्रणविषापहा । (३१२।२)

puṅkhā yakṛtplīhaduṣṭavraṇaviṣāpahā |

312.3३१२.३

तिक्ता कषाया कासश्वासज्वरहरा लघुः ॥ (३१२।३)

tiktā kaṣāyā kāsaśvāsajvaraharā laghuḥ ||

313.1३१३.१

मयूराह्वामयूराह्वा शिखा ज्ञेया साहस्री मधुकछदा । (३१३।१)

mayūrāhvāmayūrāhvā śikhā jñeyā sāhasrī madhukachadā |

313.2३१३.२

मयूरशिखा लघ्वी पित्तश्लेष्मातिसारजित् ॥ (३१३।२)

mayūraśikhā laghvī pittaśleṣmātisārajit ||

314.1३१४.१

लक्ष्मणालक्ष्मणा पुत्रदा रक्तबिन्दुपत्त्रा च नागिनी । (३१४।१)

lakṣmaṇālakṣmaṇā putradā raktabindupattrā ca nāginī |

314.2३१४.२

गोक्षीरसदृशं पुष्पं रोमवल्लिसमन्वितम् ॥ (३१४।२)

gokṣīrasadṛśaṃ puṣpaṃ romavallisamanvitam ||

315.1३१५.१

रक्तबिन्दुयुतं पत्रं लक्ष्मणाकार उच्यते । (३१५।१)

raktabinduyutaṃ patraṃ lakṣmaṇākāra ucyate |

315.2३१५.२

लक्ष्मणा गर्भदा शीता सरा वृष्या दोषनुत् ॥ (३१५।२)

lakṣmaṇā garbhadā śītā sarā vṛṣyā doṣanut ||

316.1३१६.१

मांसरोहिणीमांसरोहिण्यतिरुहा वृन्ता चर्मकषा कसा । (३१६।१)

māṃsarohiṇīmāṃsarohiṇyatiruhā vṛntā carmakaṣā kasā |

316.2३१६.२

स्यान्मांसरोहिणी वृष्या सरा दोषत्रयापहा ॥ (३१६।२)

syānmāṃsarohiṇī vṛṣyā sarā doṣatrayāpahā ||

317.1३१७.१

अस्थिसंहारकअस्थिसंहारको वज्रवल्लरी क्रोष्टुघण्टिका । (३१७।१)

asthisaṃhārakaasthisaṃhārako vajravallarī kroṣṭughaṇṭikā |

317.2३१७.२

वज्राङ्गी ग्रन्थिमान्वज्री प्रोक्ता स्यादस्थिशृङ्खला । (३१७।२)

vajrāṅgī granthimānvajrī proktā syādasthiśṛṅkhalā |

317.3३१७.३

अस्थिसंहारकः शीतो वृष्यो वातहरो ऽस्थियुक् ॥ (३१७।३)

asthisaṃhārakaḥ śīto vṛṣyo vātaharo 'sthiyuk ||

318.1३१८.१

अर्कअर्कः सूर्याह्वयः क्षीरी सदापुष्पो विकीरणः । (३१८।१)

arkaarkaḥ sūryāhvayaḥ kṣīrī sadāpuṣpo vikīraṇaḥ |

318.2३१८.२

मन्दारो वसुकोऽलर्को राजार्को दीर्घपुष्पकः ॥ (३१८।२)

mandāro vasuko'larko rājārko dīrghapuṣpakaḥ ||

319.1३१९.१

अर्कद्वयं सरं वातकुष्ठकण्डूग्रहव्रणान् । (३१९।१)

arkadvayaṃ saraṃ vātakuṣṭhakaṇḍūgrahavraṇān |

319.2३१९.२

निहन्ति प्लीहगुल्मार्शोयकृच्छूलोदरकृमीन् ॥ (३१९।२)

nihanti plīhagulmārśoyakṛcchūlodarakṛmīn ||

320.1३२०.१

करवीरकरवीरो ऽश्वहा श्वेतपुष्पः स्याच्छ्वेतकुम्भकः । (३२०।१)

karavīrakaravīro 'śvahā śvetapuṣpaḥ syācchvetakumbhakaḥ |

320.2३२०.२

यावानीयावानी यावनी तीव्रा तुरुष्का मदकारिणी । (३२०।२)

yāvānīyāvānī yāvanī tīvrā turuṣkā madakāriṇī |

320.3३२०.३

यवानी पाचनी रूक्षा ग्राहिणी मादिनी गुरुः ॥ (३२०।३)

yavānī pācanī rūkṣā grāhiṇī mādinī guruḥ ||

321.1३२१.१

तिलभेदतिलभेदः खसतिलः शुभ्रपुष्पो लसत्फलः । (३२१।१)

tilabhedatilabhedaḥ khasatilaḥ śubhrapuṣpo lasatphalaḥ |

321.2३२१.२

वृष्यो बल्यः खसतिलः श्लेष्मलो वातजित् गुरुः । (३२१।२)

vṛṣyo balyaḥ khasatilaḥ śleṣmalo vātajit guruḥ |

321.3३२१.३

वल्कलस्तत्फलोद्भूतो रूक्षो ग्राही विशोषणः ॥ (३२१।३)

valkalastatphalodbhūto rūkṣo grāhī viśoṣaṇaḥ ||

322.1३२२.१

अफूकअफूकं तद्रसोद्भूतमहिफेनमफेनकम् । (३२२।१)

aphūkaaphūkaṃ tadrasodbhūtamahiphenamaphenakam |

322.2३२२.२

अफूकं शोषणं ग्राहि श्लेष्मघ्नं वातपित्तलम् ॥ (३२२।२)

aphūkaṃ śoṣaṇaṃ grāhi śleṣmaghnaṃ vātapittalam ||

323.1३२३.१

छिलिहिण्टछिलिहिण्टो महामूलः पातालगरुडाह्वयः । (३२३।१)

chilihiṇṭachilihiṇṭo mahāmūlaḥ pātālagaruḍāhvayaḥ |

323.2३२३.२

छिलिहिण्टः परं वृष्यः श्लेष्मलः पवनापहः ॥ (३२३।२)

chilihiṇṭaḥ paraṃ vṛṣyaḥ śleṣmalaḥ pavanāpahaḥ ||

324.1३२४.१

यो राज्ञां मुखतिलकः कटारमलस्तेन श्रीमदननृपेण निर्मितेऽत्र । (३२४।१)

yo rājñāṃ mukhatilakaḥ kaṭāramalastena śrīmadananṛpeṇa nirmite'tra |

324.2३२४.२

ग्रन्थेऽभून्मदनविनोदनाम्नि पूर्णो वर्गोऽयं ललितपदाङ्कितो ऽभयादिः ॥ (३२४।२)

granthe'bhūnmadanavinodanāmni pūrṇo vargo'yaṃ lalitapadāṅkito 'bhayādiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MPālNigh, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit