KṣNarm, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
येनेदं स्वेच्छया सर्वं मायया मोहितं जगत् । (१।१)
yenedaṃ svecchayā sarvaṃ māyayā mohitaṃ jagat |
स जयत्यजितः श्रीमान् कायस्थः परमेश्वरः ॥ (१।२)
sa jayatyajitaḥ śrīmān kāyasthaḥ parameśvaraḥ ||
अस्ति स्वस्तिमतामग्र्यं मण्डितं बुधमण्डलैः । (२।१)
asti svastimatāmagryaṃ maṇḍitaṃ budhamaṇḍalaiḥ |
यस्मिन् प्राज्यभुजस्तम्भस्तम्भिताहितविक्रमः । (३।१)
yasmin prājyabhujastambhastambhitāhitavikramaḥ |
दुर्नियोगिषु [॥। औ५ लेत्तेरौस्झ्झ्] नीतेषु स्मृतिशेषताम् ॥ (४।२)
durniyogiṣu nīteṣu smṛtiśeṣatām ||
भ्रष्टालयान्धूलिलिप्तान्हाहाभूतान्श्वभिर्वृतान् । (१३।१)
bhraṣṭālayāndhūliliptānhāhābhūtānśvabhirvṛtān |
करिष्यसि सुरान्सर्वान्भक्तपानीयकाङ्क्षिणः ॥ (१३।२)
kariṣyasi surānsarvānbhaktapānīyakāṅkṣiṇaḥ ||
जगति ब्राह्मणानां च वृत्तिच्छेदे त्वया कृते । (१४।१)
jagati brāhmaṇānāṃ ca vṛtticchede tvayā kṛte |
यज्ञच्छेदाद्विनङ्क्ष्यन्ति दिवि देवा न संशयः ॥ (१४।२)
yajñacchedādvinaṅkṣyanti divi devā na saṃśayaḥ ||
दैत्यक्षये कृते यस्माद्भवता दिवि रोदितम् । (१५।१)
daityakṣaye kṛte yasmādbhavatā divi roditam |
तस्मात्त्वं दिविरो नाम भुवि ख्यातो भविष्यसि ॥ (१५।२)
tasmāttvaṃ diviro nāma bhuvi khyāto bhaviṣyasi ||
त्वद्वंशे ऽत्र भविष्यन्ति दैत्या दिविररूपिणः । (१७।१)
tvadvaṃśe 'tra bhaviṣyanti daityā divirarūpiṇaḥ |
यैरियं लब्धविभवैः पृथिवी न भविष्यति ॥ (१७।२)
yairiyaṃ labdhavibhavaiḥ pṛthivī na bhaviṣyati ||
इत्युक्त्वान्तर्हिते तस्मिन्कलौ कल्मषमानसः । (१८।१)
ityuktvāntarhite tasminkalau kalmaṣamānasaḥ |
तीक्ष्णैस्तदन्वये जातैः सर्ववृत्तिविलोपिभिः । (२०।१)
tīkṣṇaistadanvaye jātaiḥ sarvavṛttivilopibhiḥ |
रूक्षैर्न कस्यचिन्मित्रैः पापैः सर्वापहारिभिः ॥ (२०।२)
rūkṣairna kasyacinmitraiḥ pāpaiḥ sarvāpahāribhiḥ ||
कल्पान्तैरिव सर्वत्र ग्रस्तस्थावरजङ्गमैः । (२१।१)
kalpāntairiva sarvatra grastasthāvarajaṅgamaiḥ |
अधोगतैर्मृदुतरैः स्तब्धैरभ्युद्गतैः क्षणात् । (२२।१)
adhogatairmṛdutaraiḥ stabdhairabhyudgataiḥ kṣaṇāt |
पुरीषैरिव कायस्थैः कायस्थैर्दोषकारिभिः ॥ (२२।२)
purīṣairiva kāyasthaiḥ kāyasthairdoṣakāribhiḥ ||
भस्त्राकक्ष्याभिधानो ऽयं सर्वभक्षो महासुरः । (२५।२)
bhastrākakṣyābhidhāno 'yaṃ sarvabhakṣo mahāsuraḥ |
भक्त्या भगवतो विष्णोस्त्रैलोक्याक्रमणे पुरा । (२७।१)
bhaktyā bhagavato viṣṇostrailokyākramaṇe purā |
धर्मः प्रयातो द्रवतां मषीरूपेण तिष्ठति ॥ (२७।२)
dharmaḥ prayāto dravatāṃ maṣīrūpeṇa tiṣṭhati ||
तस्य कायस्थनाथस्य त्रैलोक्याक्रमणे पुनः ॥ (२८।२)
tasya kāyasthanāthasya trailokyākramaṇe punaḥ ||
यथा स्वर्गप्रदा गङ्गा तथैषा नरकप्रदा ॥ (२९।२)
yathā svargapradā gaṅgā tathaiṣā narakapradā ||
व्यथितः प्रथितैर्ग्रामैर्निगडैर्लगुडैस्तथा । (३०।१)
vyathitaḥ prathitairgrāmairnigaḍairlaguḍaistathā |
भग्नव्यथो ऽथ संत्यज्य व्रतं प्रायाद्दिगन्तरम् । (३१।१)
bhagnavyatho 'tha saṃtyajya vrataṃ prāyāddigantaram |
कालेन विस्मृतो ऽभ्येत्य भूर्जज्ञो ऽलीकनिःस्पृहः ॥ (३१।२)
kālena vismṛto 'bhyetya bhūrjajño 'līkaniḥspṛhaḥ ||
दम्भसंभावितः प्राप गृहकृत्यं विधेर्वशात् ॥ (३२।२)
dambhasaṃbhāvitaḥ prāpa gṛhakṛtyaṃ vidhervaśāt ||
दम्भध्वजो निष्प्रपञ्चो लुब्धकः कलमाकरः । (३४।१)
dambhadhvajo niṣprapañco lubdhakaḥ kalamākaraḥ |
सूचीमुखो भूर्जगुप्तो महीमण्डश्च दुःसहाः ॥ (३४।२)
sūcīmukho bhūrjagupto mahīmaṇḍaśca duḥsahāḥ ||
दैत्यावताराः सप्तैते तन्माहात्म्यान्नियोगिनः । (३५।१)
daityāvatārāḥ saptaite tanmāhātmyānniyoginaḥ |
लुण्ठ्या वध्याश्च पूज्या ये सर्व इत्यवदन्मदात् ॥ (३५।२)
luṇṭhyā vadhyāśca pūjyā ye sarva ityavadanmadāt ||
धूमकेतुः कपिमुखः कुक्षिभेदो गृहोल्मुकः ॥ (३६।२)
dhūmaketuḥ kapimukhaḥ kukṣibhedo gṛholmukaḥ ||
अष्टौ पिशाचास्तस्यैते भटमुख्याः पुरःसराः । (३७।१)
aṣṭau piśācāstasyaite bhaṭamukhyāḥ puraḥsarāḥ |
स्तोत्रं पठति हाहेति कुर्वन्सास्रुविलोचनः ॥ (३८।२)
stotraṃ paṭhati hāheti kurvansāsruvilocanaḥ ||
सुगिरा चित्तहारिण्या पश्यन्त्या दृश्यमानया । (३९।१)
sugirā cittahāriṇyā paśyantyā dṛśyamānayā |
ह्यः कियन्तो मया दत्ताः प्रायस्था विजयेश्वरे ॥ (३९।२)
hyaḥ kiyanto mayā dattāḥ prāyasthā vijayeśvare ||
आदौ स्थितानामुपरि प्रयान्त्वेते त्रिसप्ततिः ॥ (४०।२)
ādau sthitānāmupari prayāntvete trisaptatiḥ ||
प्रायस्थाने मृता भट्टाः कृष्यन्तां गुल्फदामभिः ॥ (४१।२)
prāyasthāne mṛtā bhaṭṭāḥ kṛṣyantāṃ gulphadāmabhiḥ ||
विद्योद्द्योतितमाहात्म्यः स जयत्यपराजितः । (४२।१)
vidyoddyotitamāhātmyaḥ sa jayatyaparājitaḥ |
निर्धामधूमकर्तारो ग्रामान्यान्तु नियोगिनः ॥ (४२।२)
nirdhāmadhūmakartāro grāmānyāntu niyoginaḥ ||
सर्वस्वहरणं कृत्वा वध्या दण्डनिषेधिनः ॥ (४३।२)
sarvasvaharaṇaṃ kṛtvā vadhyā daṇḍaniṣedhinaḥ ||
सर्वक्लेशापहर्त्रे च चिद्रूपब्रह्मणे नमः । (४४।१)
sarvakleśāpahartre ca cidrūpabrahmaṇe namaḥ |
पीडिताः प्रस्रवन्त्येव प्रजा गुग्गुलुबीजवत् ॥ (४४।२)
pīḍitāḥ prasravantyeva prajā guggulubījavat ||
मरीचः प्रथितस्थानमास्थितो जनदुष्कृतैः । (४६।१)
marīcaḥ prathitasthānamāsthito janaduṣkṛtaiḥ |
दूराध्वक्लमसोच्छ्वासात् कुर्वाणं विकृतीर्मुखे ॥ (४९।२)
dūrādhvaklamasocchvāsāt kurvāṇaṃ vikṛtīrmukhe ||
उत्थाय हर्षादालम्ब्य पाणौ पार्श्वे न्यवेशयत् ॥ (५०।२)
utthāya harṣādālambya pāṇau pārśve nyaveśayat ||
इति गृहकृत्याधिपतिः ।पिशुनेभ्यो नमस्तेभ्यो यत्प्रसादान्नियोगिनः । (५१।१)
iti gṛhakṛtyādhipatiḥ |piśunebhyo namastebhyo yatprasādānniyoginaḥ |
दूरस्था अपि जायन्ते सहस्रश्रोत्रचक्षुषः ॥ (५१।२)
dūrasthā api jāyante sahasraśrotracakṣuṣaḥ ||
सो ऽब्रवीत्त्वामहं श्रुत्वा स्थितं शक्तिमतां धुरि । (५२।१)
so 'bravīttvāmahaṃ śrutvā sthitaṃ śaktimatāṃ dhuri |
वस्त्रालङ्काररत्नादि यत्किंचिद्देववेश्मसु । (५३।१)
vastrālaṅkāraratnādi yatkiṃciddevaveśmasu |
त्वद्भाग्योपचयाद् राशिर् अपोष्यपरिपूरकः ॥ (५४।२)
tvadbhāgyopacayād rāśir apoṣyaparipūrakaḥ ||
तत्र तीक्ष्णो भृशं शश्वत्क्रियतां परिपालकः ॥ (५५।२)
tatra tīkṣṇo bhṛśaṃ śaśvatkriyatāṃ paripālakaḥ ||
स चास्ति भुवि विख्यातः कायस्थो भवता समः । (५६।१)
sa cāsti bhuvi vikhyātaḥ kāyastho bhavatā samaḥ |
ब्रह्महत्या न गण्यन्ते गोवधेषु कथैव का । (५७।१)
brahmahatyā na gaṇyante govadheṣu kathaiva kā |
प्रभुभक्तिकृता येन मूलादुन्मूल्यते जनः ॥ (५७।२)
prabhubhaktikṛtā yena mūlādunmūlyate janaḥ ||
अन्ये ऽपि सन्ति सर्वत्र तद्विधस्तु न लभ्यते । (५८।१)
anye 'pi santi sarvatra tadvidhastu na labhyate |
यदि नाम भवत्पुण्यैः स समेष्यति मद्गिरा । (५९।१)
yadi nāma bhavatpuṇyaiḥ sa sameṣyati madgirā |
तत्स्वगेहं निधानानां विद्धि स्वच्छन्दमन्दिरम् ॥ (५९।२)
tatsvagehaṃ nidhānānāṃ viddhi svacchandamandiram ||
इति चाक्रिकः पुंश्चलको वा ।काष्ठस्तब्धोन्नतग्रीवः सनिःस्पन्दोर्ध्वलोचनः । (६२।१)
iti cākrikaḥ puṃścalako vā |kāṣṭhastabdhonnatagrīvaḥ saniḥspandordhvalocanaḥ |
तीव्रदर्पो महाकोपः प्राणहृन्निष्प्रतिक्रियः । (६४।१)
tīvradarpo mahākopaḥ prāṇahṛnniṣpratikriyaḥ |
स महान्तं समासाद्य दुःसहं दंशनं विटम् । (६५।१)
sa mahāntaṃ samāsādya duḥsahaṃ daṃśanaṃ viṭam |
अर्घवेलां ययौ कर्तुमसङ्ख्यैः परिवारितः ॥ (६६।२)
arghavelāṃ yayau kartumasaṅkhyaiḥ parivāritaḥ ||
काचरो ऽयं हिरण्याक्षः पूर्ववैरमनुस्मरन् । (६७।१)
kācaro 'yaṃ hiraṇyākṣaḥ pūrvavairamanusmaran |
देवानवाप्तः संहर्तुमिति तं बुबुधे जनः ॥ (६७।२)
devānavāptaḥ saṃhartumiti taṃ bubudhe janaḥ ||
इति परिपालकः ।अथाययौ चिरावाप्तबहुहर्षस्खलद्गतिः । (७१।१)
iti paripālakaḥ |athāyayau cirāvāptabahuharṣaskhaladgatiḥ |
कृशः शनैश्चराकारो धूसरः क्षुत्क्षतोदरः ॥ (७१।२)
kṛśaḥ śanaiścarākāro dhūsaraḥ kṣutkṣatodaraḥ ||
लेखाधिकारी निःस्वो ऽपि लेखसंस्कारगर्वितः । (७४।१)
lekhādhikārī niḥsvo 'pi lekhasaṃskāragarvitaḥ |
समुत्थाय सशूत्कारं कषन्ती बहुशः स्फिजौ ॥ (७६।२)
samutthāya saśūtkāraṃ kaṣantī bahuśaḥ sphijau ||
पत्यौ चिरात्प्राप्तपदे हृष्टादाय यतस्ततः । (७७।१)
patyau cirātprāptapade hṛṣṭādāya yatastataḥ |
सो ऽप्यनेकार्थसंदेशानाकर्ण्यावहितः प्रभोः । (७८।१)
so 'pyanekārthasaṃdeśānākarṇyāvahitaḥ prabhoḥ |
सो ऽचिरेणाभवत्पुष्टः पूर्णपाणिर्मदोद्धतः ॥ (८१।२)
so 'cireṇābhavatpuṣṭaḥ pūrṇapāṇirmadoddhataḥ ||
चकार विकृतीस्तास्ता नानाभ्रूनेत्रकुञ्चनैः ॥ (८२।२)
cakāra vikṛtīstāstā nānābhrūnetrakuñcanaiḥ ||
इति लेखकोपाध्यायः ।ततो गृहीतमध्यस्थच्छत्त्रभङ्गव्यवस्थया । (८३।१)
iti lekhakopādhyāyaḥ |tato gṛhītamadhyasthacchattrabhaṅgavyavasthayā |
स प्रायस्थखलीकारान्मानी सन्त्यक्तकर्पटः । (८४।१)
sa prāyasthakhalīkārānmānī santyaktakarpaṭaḥ |
स प्राप्य प्रददौ दीर्घां शरत्षण्मासकल्पनाम् । (८६।१)
sa prāpya pradadau dīrghāṃ śaratṣaṇmāsakalpanām |
यस्या मध्ये ऽस्ति लिखितं सार्धं लक्षचतुष्टयम् ॥ (८६।२)
yasyā madhye 'sti likhitaṃ sārdhaṃ lakṣacatuṣṭayam ||
स्वार्थोपायं ततः पृष्टस्तेन स्वीकारसंविदा । (८७।१)
svārthopāyaṃ tataḥ pṛṣṭastena svīkārasaṃvidā |
उवाच भागसन्तोषात्किंचित्सद्भावमास्थितः ॥ (८७।२)
uvāca bhāgasantoṣātkiṃcitsadbhāvamāsthitaḥ ||
अस्मिन्देवगृहे ते ते प्रसिद्धाः परिपालकाः । (८८।१)
asmindevagṛhe te te prasiddhāḥ paripālakāḥ |
विक्रीतनिजसर्वस्वाः प्रयाता मद्विरोधिनः ॥ (८८।२)
vikrītanijasarvasvāḥ prayātā madvirodhinaḥ ||
भवतो ऽद्य तु कर्तव्या स्नेहादुपकृतिर्मया । (८९।१)
bhavato 'dya tu kartavyā snehādupakṛtirmayā |
स्वीकृतैरिह दानेन पञ्चषैश्चाक्रिकाशिवैः । (९०।१)
svīkṛtairiha dānena pañcaṣaiścākrikāśivaiḥ |
भुज्यते निखिलं देवद्रव्यं भुक्तिश्च पार्षदी ॥ (९०।२)
bhujyate nikhilaṃ devadravyaṃ bhuktiśca pārṣadī ||
तन्मतेनैव तत्सर्वं भुज्यते निजवत्त्वया ॥ (९१।२)
tanmatenaiva tatsarvaṃ bhujyate nijavattvayā ||
तथा हि ताम्रजः पूर्वं महान् नीतो घटो मया । (९२।१)
tathā hi tāmrajaḥ pūrvaṃ mahān nīto ghaṭo mayā |
भक्तितस्तच्छतांशेन कृता घण्टा सुरालये ॥ (९२।२)
bhaktitastacchatāṃśena kṛtā ghaṇṭā surālaye ||
क्रमेण भक्षिता सापि कृता शेषेण घण्टिका ॥ (९३।२)
krameṇa bhakṣitā sāpi kṛtā śeṣeṇa ghaṇṭikā ||
चिरं संचूर्णिता सापि कृता सूक्ष्मझिलीमली । (९४।१)
ciraṃ saṃcūrṇitā sāpi kṛtā sūkṣmajhilīmalī |
इति कृत्वा ततः स्तोकघण्टांशः परिपालितः ॥ (९४।२)
iti kṛtvā tataḥ stokaghaṇṭāṃśaḥ paripālitaḥ ||
सन्ति धान्यसहस्राणि क्रियतां भवतात्र तु । (९५।२)
santi dhānyasahasrāṇi kriyatāṃ bhavatātra tu |
इत्युपायशतैस्तैस्तैस्तदुक्तैः परिपालकः । (९६।१)
ityupāyaśataistaistaistaduktaiḥ paripālakaḥ |
जरठाखुरिवाक्षोटं शून्यं चक्रे सुरालयम् ॥ (९६।२)
jaraṭhākhurivākṣoṭaṃ śūnyaṃ cakre surālayam ||
इति गञ्जदिविरः ।अथान्यराशिप्रवणः प्रवीणः साधुलुण्ठने । (९७।१)
iti gañjadiviraḥ |athānyarāśipravaṇaḥ pravīṇaḥ sādhuluṇṭhane |
आपत्प्रशमनं प्राप ग्रामं तस्मान्नियोगवित् ॥ (९७।२)
āpatpraśamanaṃ prāpa grāmaṃ tasmānniyogavit ||
श्वजग्धजीर्णशीर्णाग्रोपानत्खञ्जः शनैर्व्रजन् ॥ (१००।२)
śvajagdhajīrṇaśīrṇāgropānatkhañjaḥ śanairvrajan ||
कर्पटीतिलमृद्दर्भपवित्रार्घसमुद्गकैः । (१०१।१)
karpaṭītilamṛddarbhapavitrārghasamudgakaiḥ |
दारुपात्त्रीं वहन्पूर्णां भग्नामाखुविखण्डिताम् ॥ (१०१।२)
dārupāttrīṃ vahanpūrṇāṃ bhagnāmākhuvikhaṇḍitām ||
स्नायी जपोच्चलत्कूर्चः सदाचारपदे स्थितः । (१०२।१)
snāyī japoccalatkūrcaḥ sadācārapade sthitaḥ |
दिनार्धमपठत्स्तोत्रं गत्वा यः सुरमन्दिरम् ॥ (१०२।२)
dinārdhamapaṭhatstotraṃ gatvā yaḥ suramandiram ||
गोप्रदक्षिणकृद्विप्रप्रणतो द्वादशीव्रतः । (१०३।१)
gopradakṣiṇakṛdviprapraṇato dvādaśīvrataḥ |
ददौ दीनजने मार्गे यत्नेनैककपर्दिकाम् ॥ (१०३।२)
dadau dīnajane mārge yatnenaikakapardikām ||
शिशिरे यस्य नाङ्गारं प्रददुः प्रातिवेश्मिनः । (१०५।१)
śiśire yasya nāṅgāraṃ pradaduḥ prātiveśminaḥ |
अयाचितं ददुस्तस्य वस्त्रालंकरणेप्सितम् ॥ (१०५।२)
ayācitaṃ dadustasya vastrālaṃkaraṇepsitam ||
ततः सुधाधवलितं तस्य संमार्जिताङ्गनम् । (१०६।१)
tataḥ sudhādhavalitaṃ tasya saṃmārjitāṅganam |
तस्याभूत्तरुणी भार्या दिनैरप्सरसः समा ॥ (१०७।२)
tasyābhūttaruṇī bhāryā dinairapsarasaḥ samā ||
ततो ऽपि व्रजतो ग्रामं करण्डशयनादिकम् । (१०८।१)
tato 'pi vrajato grāmaṃ karaṇḍaśayanādikam |
निर्ययौ पुरतश्छत्त्रं कलशं ताम्रकुण्डकम् ॥ (१०८।२)
niryayau purataśchattraṃ kalaśaṃ tāmrakuṇḍakam ||
शक्तिः पतद्ग्रहो घण्टा ताम्रपात्रमुपानहौ । (१०९।१)
śaktiḥ patadgraho ghaṇṭā tāmrapātramupānahau |
करिका भगवत्पादा भूर्जभस्त्राथ स्रुक्स्रुवौ ॥ (१०९।२)
karikā bhagavatpādā bhūrjabhastrātha sruksruvau ||
अक्षसूत्रं मषीभाण्डं दर्पणः स्नानशाटिका । (११०।१)
akṣasūtraṃ maṣībhāṇḍaṃ darpaṇaḥ snānaśāṭikā |
संपुटीटुप्पिकाखड्गाः पादुके मन्त्रपुस्तिका ॥ (११०।२)
saṃpuṭīṭuppikākhaḍgāḥ pāduke mantrapustikā ||
नक्षत्रपत्त्रिका खड्गपत्रं लोहितकम्बलः । (१११।१)
nakṣatrapattrikā khaḍgapatraṃ lohitakambalaḥ |
पवित्रसूत्रकं तन्त्री सूची कलमकर्तरी ॥ (१११।२)
pavitrasūtrakaṃ tantrī sūcī kalamakartarī ||
स्तोत्रमन्त्राणि गङ्गामृद्बिल्वमुच्छिष्टफालकम् ॥ (११२।२)
stotramantrāṇi gaṅgāmṛdbilvamucchiṣṭaphālakam ||
इत्येकीकृत्य तस्याग्रे भाण्डोपस्करणं ययौ । (११३।१)
ityekīkṛtya tasyāgre bhāṇḍopaskaraṇaṃ yayau |
झाङ्कारपार्ष्णिप्रहतिर् वदनेनाञ्चता मुहुः ॥ (११४।२)
jhāṅkārapārṣṇiprahatir vadanenāñcatā muhuḥ ||
संतर्जयन्निव जनं ज्यो॥र्तमिव कुर्वता । (११५।१)
saṃtarjayanniva janaṃ jyo..rtamiva kurvatā |
शिथिलस्थूलवसनः स ययौ पुरम् उत्फलन् ॥ (११५।२)
śithilasthūlavasanaḥ sa yayau puram utphalan ||
क्षयाय ग्राम्यमत्स्यानां वृद्धो बक इवागतः ॥ (११६।२)
kṣayāya grāmyamatsyānāṃ vṛddho baka ivāgataḥ ||
तस्य यक्षेश्वरस्येव निधानान्याययुः पुरः ॥ (११७।२)
tasya yakṣeśvarasyeva nidhānānyāyayuḥ puraḥ ||
नोपयोगी फलोत्पत्तौ दोषोद्योगी तु केवलम् । (११९।१)
nopayogī phalotpattau doṣodyogī tu kevalam |
वृक्षारोहसहस्रेषु प्रायःक्लान्तशतेषु च । (१२०।१)
vṛkṣārohasahasreṣu prāyaḥklāntaśateṣu ca |
ग्रामे तस्य विपन्नेषु नरकप्रतिमाभवत् ॥ (१२०।२)
grāme tasya vipanneṣu narakapratimābhavat ||
गवां दण्डाय यश्चक्रे निधनावधिबन्धनम् । (१२१।१)
gavāṃ daṇḍāya yaścakre nidhanāvadhibandhanam |
सर्वस्वहरणं बन्धो निग्रहो गृहभञ्जनम् । (१२२।१)
sarvasvaharaṇaṃ bandho nigraho gṛhabhañjanam |
इति तस्य मुखाद्घोरं न चचाल वचः सदा ॥ (१२२।२)
iti tasya mukhādghoraṃ na cacāla vacaḥ sadā ||
बिसद्राक्षामधुघटाक्षोटपर्यङ्कपीठिकम् ॥ (१२४।२)
bisadrākṣāmadhughaṭākṣoṭaparyaṅkapīṭhikam ||
निन्युस्तत्तदविश्रान्ता गृहं यच्चावदद्वचः ॥ (१२५।२)
ninyustattadaviśrāntā gṛhaṃ yaccāvadadvacaḥ ||
दण्डत्याजनलेखांश्च स प्राप्तान्स्वामिनो ऽन्तिकात् । (१२६।१)
daṇḍatyājanalekhāṃśca sa prāptānsvāmino 'ntikāt |
साधिक्षेपं सथूत्कारं चकार तिलशो नखैः ॥ (१२६।२)
sādhikṣepaṃ sathūtkāraṃ cakāra tilaśo nakhaiḥ ||
नित्यं मांसघृताहारः स राजपुरुषे स्थिते । (१२७।१)
nityaṃ māṃsaghṛtāhāraḥ sa rājapuruṣe sthite |
भुङ्क्ते विलवणं दम्भादेको मुद्गपलद्वयम् ॥ (१२७।२)
bhuṅkte vilavaṇaṃ dambhādeko mudgapaladvayam ||
इति मार्गपतिर्व्यापारिको वा ।निरस्य मूलदिविरं चौर्याणाम् अचिकित्सकम् । (१२८।१)
iti mārgapatirvyāpāriko vā |nirasya mūladiviraṃ cauryāṇām acikitsakam |
चकार वारिकं सो ऽथ चिकित्साचतुरं परम् ॥ (१२८।२)
cakāra vārikaṃ so 'tha cikitsācaturaṃ param ||
स मुक्तो बन्धनात्तेन क्षिप्रं द्वादशवार्षिकात् । (१२९।१)
sa mukto bandhanāttena kṣipraṃ dvādaśavārṣikāt |
कृत्ताङ्गुष्ठः स वामेन पाणिना दिविरो रहः । (१३०।१)
kṛttāṅguṣṭhaḥ sa vāmena pāṇinā diviro rahaḥ |
खल॥स्य गृहं गत्वा विदधे भूर्जयोजनम् ॥ (१३०।२)
khala..sya gṛhaṃ gatvā vidadhe bhūrjayojanam ||
मुहुर्मुहुः परिमितं पिबन्बहुतरं शनैः ॥ (१३१।२)
muhurmuhuḥ parimitaṃ pibanbahutaraṃ śanaiḥ ||
अन्त्याङ्गुल्या सनिर्घोषं लालयोत्पुंसिताक्षरः ॥ (१३२।२)
antyāṅgulyā sanirghoṣaṃ lālayotpuṃsitākṣaraḥ ||
विलुम्पन्विप्रगोदेवनित्यनैमित्तिकव्ययम् । (१३३।१)
vilumpanvipragodevanityanaimittikavyayam |
शिवभक्तिभराक्रन्दं मुहुर्गायन्खरस्वरः । (१३४।१)
śivabhaktibharākrandaṃ muhurgāyankharasvaraḥ |
यूकाः पिषन्नखाग्रेण मुहुरुच्चित्य कम्बलात् ॥ (१३४।२)
yūkāḥ piṣannakhāgreṇa muhuruccitya kambalāt ||
मुहुर्निःश्वस्य निःश्वस्य निन्दन्संसारचेष्टितम् । (१३५।१)
muhurniḥśvasya niḥśvasya nindansaṃsāraceṣṭitam |
व्ययेन स समीकुर्वन्प्रवेशं हर्षनिर्भरः ॥ (१३५।२)
vyayena sa samīkurvanpraveśaṃ harṣanirbharaḥ ||
कर्परीच्छिद्रनिर्यातव्यावल्गिवृषणद्वयः ॥ (१३७।२)
karparīcchidraniryātavyāvalgivṛṣaṇadvayaḥ ||
लुठत्पूर्णमषीभाण्डच्छटाच्छुरितविग्रहः । (१३८।१)
luṭhatpūrṇamaṣībhāṇḍacchaṭācchuritavigrahaḥ |
ननर्त दिविरः क्षीबो नग्नो भग्नबृसीघटः ॥ (१३८।२)
nanarta diviraḥ kṣībo nagno bhagnabṛsīghaṭaḥ ||
धूसरो मलदिग्धाङ्गः स पिशाच इवोत्थितः । (१३९।१)
dhūsaro maladigdhāṅgaḥ sa piśāca ivotthitaḥ |
स्कन्धवाद्यरसः को ऽपि तस्याभून्निर्जने चिरम् ॥ (१४०।२)
skandhavādyarasaḥ ko 'pi tasyābhūnnirjane ciram ||
इति ग्रामदिविरः ।व्यापृतो ऽप्यनिशं तेन दिविरेणापहारिणा । (१४१।१)
iti grāmadiviraḥ |vyāpṛto 'pyaniśaṃ tena divireṇāpahāriṇā |
हारो भारायते हेमताटङ्कं मे न वल्लभम् । (१४४।१)
hāro bhārāyate hematāṭaṅkaṃ me na vallabham |
धिग्वणिग्वनितायोग्यां गुर्वीं कनकसूत्रिकाम् ॥ (१४४।२)
dhigvaṇigvanitāyogyāṃ gurvīṃ kanakasūtrikām ||
इति दर्पगिरा तस्या नाभवत् कस्य विस्मयः ॥ (१४५।२)
iti darpagirā tasyā nābhavat kasya vismayaḥ ||
या पपौ याचितं चामं भग्नस्यूताश्मभाजने । (१४७।१)
yā papau yācitaṃ cāmaṃ bhagnasyūtāśmabhājane |
इत्यधस्तां समालोक्य हर्म्ये कायस्थसुन्दरीम् । (१४८।१)
ityadhastāṃ samālokya harmye kāyasthasundarīm |
तत्प्रातिवेश्मिकसुताः कुलीना जगुरङ्गनाः ॥ (१४८।२)
tatprātiveśmikasutāḥ kulīnā jaguraṅganāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.