नर्ममालाNarmamālā

KṣNarm, 2

2 of 3 · 292 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सापि बालकुरङ्गाक्षी यौवनेन प्रमाथिना । (१।१)

sāpi bālakuraṅgākṣī yauvanena pramāthinā |

1.2१.२

भिद्यमानेव दर्पेण न ददर्श वसुन्धराम् ॥ (१।२)

bhidyamāneva darpeṇa na dadarśa vasundharām ||

2.1२.१

श्वश्रूजनविरुद्धा सा तरुणप्रातिवेश्मिका । (२।१)

śvaśrūjanaviruddhā sā taruṇaprātiveśmikā |

2.2२.२

परिहासकथाशीला गीतवाद्यानुरागिणी ॥ (२।२)

parihāsakathāśīlā gītavādyānurāgiṇī ||

3.1३.१

चारुसौरभलिप्ताङ्गी न सा जग्राह कञ्चुकम् । (३।१)

cārusaurabhaliptāṅgī na sā jagrāha kañcukam |

3.2३.२

दर्शयन्ती स्तनाभोगम् अर्धस्रस्तशिरोऽंशुका ॥ (३।२)

darśayantī stanābhogam ardhasrastaśiro'ṃśukā ||

4.1४.१

जृम्भमाणा परावृत्त्य साचीकृतविलोचना । (४।१)

jṛmbhamāṇā parāvṛttya sācīkṛtavilocanā |

4.2४.२

जनमैक्षत लोलाक्षी वलितत्रिवलीलता ॥ (४।२)

janamaikṣata lolākṣī valitatrivalīlatā ||

5.1५.१

अयत्नसाध्यां तां वीक्ष्य विटा ललितलोचनाम् । (५।१)

ayatnasādhyāṃ tāṃ vīkṣya viṭā lalitalocanām |

5.2५.२

बभ्रमुस्तद्गृहोपान्ते निर्व्यापारगतागताः ॥ (५।२)

babhramustadgṛhopānte nirvyāpāragatāgatāḥ ||

6.1६.१

चिरं तदर्थिनश्चित्रवस्त्रवेषविभूषिताः । (६।१)

ciraṃ tadarthinaścitravastraveṣavibhūṣitāḥ |

6.2६.२

सुगन्धितैलताम्बूलधूपादिव्ययकारिणः ॥ (६।२)

sugandhitailatāmbūladhūpādivyayakāriṇaḥ ||

7.1७.१

नियोगिधनबद्धाशाः स्त्रीरत्नप्राप्तिसोत्सुकाः । (७।१)

niyogidhanabaddhāśāḥ strīratnaprāptisotsukāḥ |

7.2७.२

सस्मिताक्षिनिकोचादिविकारशतकारिणः ॥ (७।२)

sasmitākṣinikocādivikāraśatakāriṇaḥ ||

8.1८.१

तज्ज्ञैरप्यपरिज्ञातपदाश् छिद्रप्रतीक्षिणः । (८।१)

tajjñairapyaparijñātapadāś chidrapratīkṣiṇaḥ |

8.2८.२

दंशकामा भुजङ्गास्ते लीलाकुटिलगामिनः ॥ (८।२)

daṃśakāmā bhujaṅgāste līlākuṭilagāminaḥ ||

9.1९.१

शून्यां देवकुटीं गत्वा प्रसिद्धाः पारदारिकाः । (९।१)

śūnyāṃ devakuṭīṃ gatvā prasiddhāḥ pāradārikāḥ |

9.2९.२

द्वित्रास्तत्सङ्गमोपायं प्रातिवेश्म्या व्यचिन्तयन् ॥ (९।२)

dvitrāstatsaṅgamopāyaṃ prātiveśmyā vyacintayan ||

10.1१०.१

एको ऽवदत्तत्र विटः सुलभैषा न संशयः । (१०।१)

eko 'vadattatra viṭaḥ sulabhaiṣā na saṃśayaḥ |

10.2१०.२

खल्वाटं तुन्दिलं वृद्धं स्वपतिं सहते कथम् ॥ (१०।२)

khalvāṭaṃ tundilaṃ vṛddhaṃ svapatiṃ sahate katham ||

11.1११.१

नित्यप्रवासिनं लुब्धमीर्ष्यालुं सुरतासहम् । (११।१)

nityapravāsinaṃ lubdhamīrṣyāluṃ suratāsaham |

11.2११.२

मत्तच्छागमदामोदं बहलष्ठीविनं शठम् ॥ (११।२)

mattacchāgamadāmodaṃ bahalaṣṭhīvinaṃ śaṭham ||

12.1१२.१

सुतोपरोधोवन्ध्याया नास्या न च वयःक्षयः । (१२।१)

sutoparodhovandhyāyā nāsyā na ca vayaḥkṣayaḥ |

12.2१२.२

न च दुःखाभिभूतासौ रागदग्धा न लक्ष्यते ॥ (१२।२)

na ca duḥkhābhibhūtāsau rāgadagdhā na lakṣyate ||

13.1१३.१

एतैर्हि दोषैर्नायान्ति दुःशीला अपि योषितः । (१३।१)

etairhi doṣairnāyānti duḥśīlā api yoṣitaḥ |

13.2१३.२

अपरः प्राह भवता साभिप्रायं विचिन्तितम् । (१३।२)

aparaḥ prāha bhavatā sābhiprāyaṃ vicintitam |

13.3१३.३

प्रत्यासत्त्या परिचये किन्तु यत्नो विधीयताम् ॥ (१३।३)

pratyāsattyā paricaye kintu yatno vidhīyatām ||

14.1१४.१

विवाहयज्ञतीर्थादिदेवयात्रोत्सवैर्विना । (१४।१)

vivāhayajñatīrthādidevayātrotsavairvinā |

14.2१४.२

न लभ्यते परिचयः परदारोपसर्पणे ॥ (१४।२)

na labhyate paricayaḥ paradāropasarpaṇe ||

15.1१५.१

सुचिरं प्रेक्षणं लोलकुन्तलोत्तालनं मुहुः । (१५।१)

suciraṃ prekṣaṇaṃ lolakuntalottālanaṃ muhuḥ |

15.2१५.२

तत्सम्बद्धाः सापदेशाः कथास्त्यागप्रकाशनम् ॥ (१५।२)

tatsambaddhāḥ sāpadeśāḥ kathāstyāgaprakāśanam ||

16.1१६.१

भोगसौभाग्ययशसां प्रसिद्धिप्रतिपादनम् । (१६।१)

bhogasaubhāgyayaśasāṃ prasiddhipratipādanam |

16.2१६.२

मन्दमन्दं वचः स्वैरं तद्वाक्यश्रवणादरः ॥ (१६।२)

mandamandaṃ vacaḥ svairaṃ tadvākyaśravaṇādaraḥ ||

17.1१७.१

तन्मुखन्यस्तनयनं चुम्बनालिङ्गनं शिशोः । (१७।१)

tanmukhanyastanayanaṃ cumbanāliṅganaṃ śiśoḥ |

17.2१७.२

शिल्पसम्पादनं चास्या वस्त्रालंकरणेक्षितम् ॥ (१७।२)

śilpasampādanaṃ cāsyā vastrālaṃkaraṇekṣitam ||

18.1१८.१

जाते परिचये माल्यताम्बूलादिसमर्पणम् । (१८।१)

jāte paricaye mālyatāmbūlādisamarpaṇam |

18.2१८.२

भित्तौ निपीडनं गाढं विजने परिचुम्बनम् ॥ (१८।२)

bhittau nipīḍanaṃ gāḍhaṃ vijane paricumbanam ||

19.1१९.१

गुह्यस्पर्शो रतिश्चेति शीलविध्वंसयुक्तयः । (१९।१)

guhyasparśo ratiśceti śīlavidhvaṃsayuktayaḥ |

19.2१९.२

इत्थं का नाम न मया कृता शीलपराङ्मुखी ॥ (१९।२)

itthaṃ kā nāma na mayā kṛtā śīlaparāṅmukhī ||

20.1२०.१

नियोगिभार्या लभ्यैव सर्वदा गमनोन्मुखी । (२०।१)

niyogibhāryā labhyaiva sarvadā gamanonmukhī |

20.2२०.२

इति पारदारिकः ।अथावदत्तृतीयो ऽपि स्वाधीनं सर्वमेव नः । (२०।२)

iti pāradārikaḥ |athāvadattṛtīyo 'pi svādhīnaṃ sarvameva naḥ |

20.3२०.३

किन्त्वत्र विधिवैमुख्याद् विघ्नः समुपलक्ष्यते ॥ (२०।३)

kintvatra vidhivaimukhyād vighnaḥ samupalakṣyate ||

21.1२१.१

यो ऽयं तीक्ष्णाक्षपटले चित्रगुप्तविचेष्टितः । (२१।१)

yo 'yaṃ tīkṣṇākṣapaṭale citraguptaviceṣṭitaḥ |

21.2२१.२

निःशेषजीवनातङ्कविधायी निर्गुटान्तकः ॥ (२१।२)

niḥśeṣajīvanātaṅkavidhāyī nirguṭāntakaḥ ||

22.1२२.१

भारकोच्छृङ्खलायासखण्डलेख्यादियुक्तिभिः । (२२।१)

bhārakocchṛṅkhalāyāsakhaṇḍalekhyādiyuktibhiḥ |

22.2२२.२

निर्गुटाः प्रापिता येन गोपालपशुपालताम् ॥ (२२।२)

nirguṭāḥ prāpitā yena gopālapaśupālatām ||

23.1२३.१

न कालो यदि नामासौ तत् किं जीवनहृन्नृणाम् । (२३।१)

na kālo yadi nāmāsau tat kiṃ jīvanahṛnnṛṇām |

24.1२४.१

कियन्तो ऽद्य मृताः कुत्र पृच्छन्निति मुहुर्मुहुः । (२४।१)

kiyanto 'dya mṛtāḥ kutra pṛcchanniti muhurmuhuḥ |

24.2२४.२

मृतजीवी श्वतुल्यो ऽसौ भुङ्क्ते कापालिकव्रतम् ॥ (२४।२)

mṛtajīvī śvatulyo 'sau bhuṅkte kāpālikavratam ||

25.1२५.१

हरणोद्यतहस्तो ऽसौ साधूनामपि वर्तने । (२५।१)

haraṇodyatahasto 'sau sādhūnāmapi vartane |

25.2२५.२

सदोषैर्दीयते ऽस्माभिर्नरकाय तिलाञ्जलिः ॥ (२५।२)

sadoṣairdīyate 'smābhirnarakāya tilāñjaliḥ ||

26.1२६.१

यद्यप्यसौ स्नुषाकामी कल्यपालकुलोज्ज्वलः । (२६।१)

yadyapyasau snuṣākāmī kalyapālakulojjvalaḥ |

26.2२६.२

तथापि सर्वः सर्वज्ञः परदोषानुदर्शने ॥ (२६।२)

tathāpi sarvaḥ sarvajñaḥ paradoṣānudarśane ||

27.1२७.१

अथवास्त्येव मे मित्रं शक्तिमान्राजवल्लभः । (२७।१)

athavāstyeva me mitraṃ śaktimānrājavallabhaḥ |

27.2२७.२

वाङ्मात्रेणैव नः सर्वं संरक्षिष्यति जीवनम् ॥ (२७।२)

vāṅmātreṇaiva naḥ sarvaṃ saṃrakṣiṣyati jīvanam ||

28.1२८.१

अगारदाहिनो धेनुस्त्रीशिशुब्राह्मणान्तकाः । (२८।१)

agāradāhino dhenustrīśiśubrāhmaṇāntakāḥ |

28.2२८.२

बहवो रक्षितास्तेन दिग्वार्तामात्रसेवकाः ॥ (२८।२)

bahavo rakṣitāstena digvārtāmātrasevakāḥ ||

29.1२९.१

इति जीवनदिविरः ।गृहं नियोगिकान्तायाः प्रविशत्यतिनिर्भरम् । (२९।१)

iti jīvanadiviraḥ |gṛhaṃ niyogikāntāyāḥ praviśatyatinirbharam |

29.2२९.२

एषा श्रमणिका नित्यं कुट्टनी वज्रयोगिनी ॥ (२९।२)

eṣā śramaṇikā nityaṃ kuṭṭanī vajrayoginī ||

30.1३०.१

या माता वश्ययोगानां जाराणां सिद्धदूतिका । (३०।१)

yā mātā vaśyayogānāṃ jārāṇāṃ siddhadūtikā |

30.2३०.२

नरोपपत्तिदीक्षासु स्त्रीणां समयदेवता ॥ (३०।२)

naropapattidīkṣāsu strīṇāṃ samayadevatā ||

31.1३१.१

अरुन्धतीमपि क्षिप्रं प्रतारयति लीलया । (३१।१)

arundhatīmapi kṣipraṃ pratārayati līlayā |

31.2३१.२

पुराणपुंश्चली सा हि जाह्नवीं मन्यते तृणम् ॥ (३१।२)

purāṇapuṃścalī sā hi jāhnavīṃ manyate tṛṇam ||

32.1३२.१

सा समीहितमस्माकमचिरेण विधास्यति । (३२।१)

sā samīhitamasmākamacireṇa vidhāsyati |

32.2३२.२

इत्युक्त्वा ते ययुर्धूर्ता वृद्धश्रमणिकागृहम् ॥ (३२।२)

ityuktvā te yayurdhūrtā vṛddhaśramaṇikāgṛham ||

33.1३३.१

तामेव हर्म्ये हरिणलोचनाम् । (३३।१)

tāmeva harmye hariṇalocanām |

33.2३३.२

सत्त्रभोजनपूर्णाङ्गः कदाचिदथ सत्त्रभोजनपूर्णाङ्गः कदाचिदथ सत्त्रभोजनपूर्णाङ्गः पुनरायातयौवनः ॥ (३३।२)

sattrabhojanapūrṇāṅgaḥ kadācidatha sattrabhojanapūrṇāṅgaḥ kadācidatha sattrabhojanapūrṇāṅgaḥ punarāyātayauvanaḥ ||

34.1३४.१

निर्दग्धचन्दनस्फारतिलकः पृथुजूटभृत् । (३४।१)

nirdagdhacandanasphāratilakaḥ pṛthujūṭabhṛt |

35.1३५.१

कक्षान्तसंवृतपटो ब्राह्मणानपि न स्पृशन् । (३५।१)

kakṣāntasaṃvṛtapaṭo brāhmaṇānapi na spṛśan |

35.2३५.२

रे रे दासीसुतेत्यादि जनं कोपेन भर्त्सयन् ॥ (३५।२)

re re dāsīsutetyādi janaṃ kopena bhartsayan ||

36.1३६.१

मलपत्रं वहन्मूर्खो ददर्श मठदैशिकः । (३६।१)

malapatraṃ vahanmūrkho dadarśa maṭhadaiśikaḥ |

36.2३६.२

सहसा विस्मयाविष्टो दष्टो मकरकेतुना ॥ (३६।२)

sahasā vismayāviṣṭo daṣṭo makaraketunā ||

37.1३७.१

नियोगिगृहबालानामुपाध्यायमुपेत्य सः । (३७।१)

niyogigṛhabālānāmupādhyāyamupetya saḥ |

37.2३७.२

आययौ मासमूल्येन नित्यमक्षरशिक्षकः ॥ (३७।२)

āyayau māsamūlyena nityamakṣaraśikṣakaḥ ||

38.1३८.१

लब्धप्रवेशस्तामेव ध्यायन्धूर्तः पपाठ सः । (३८।१)

labdhapraveśastāmeva dhyāyandhūrtaḥ papāṭha saḥ |

38.2३८.२

जानन्नपि लिपिं सर्वाम्ॐकारमलिखच्छनैः ॥ (३८।२)

jānannapi lipiṃ sarvāmoṃkāramalikhacchanaiḥ ||

39.1३९.१

कौतुकाद्गृहनारीभिर्वृतस्तस्थौ तदुन्मुखः । (३९।१)

kautukādgṛhanārībhirvṛtastasthau tadunmukhaḥ |

39.2३९.२

उपाध्यायो ऽपि दीनारगणनां विदधद्धिया ॥ (३९।२)

upādhyāyo 'pi dīnāragaṇanāṃ vidadhaddhiyā ||

40.1४०.१

अष्टावतारस्तोत्रेण सर्वज्ञ इव गर्वितः । (४०।१)

aṣṭāvatārastotreṇa sarvajña iva garvitaḥ |

40.2४०.२

दैशिकं पाठयामीति सो ऽभूदधिकमुद्धतः ॥ (४०।२)

daiśikaṃ pāṭhayāmīti so 'bhūdadhikamuddhataḥ ||

41.1४१.१

पान्तु नो भगवत्पादा जघन्यजनवत्सलाः । (४१।१)

pāntu no bhagavatpādā jaghanyajanavatsalāḥ |

41.2४१.२

परलोकस्य हन्तारो गमने क्षेमकारिणः ॥ (४१।२)

paralokasya hantāro gamane kṣemakāriṇaḥ ||

42.1४२.१

भाभूतो कुङ्कुमार्द्रौ ॥॥रैनैसद्दृशौ ॥॥मुसिमुसि लक्षणौ फेनपर्वौ । (४२।१)

bhābhūto kuṅkumārdrau ....rainaisaddṛśau ....musimusi lakṣaṇau phenaparvau |

42.2४२.२

॥॥ मणिकनकधरौ दिव्यगन्धानुलिप्तौ सङ्ग्रामेण प्रविष्टौ पलुप॥।नौ लभ्यतां राज्यलक्ष्मीः ॥ (४२।२)

.... maṇikanakadharau divyagandhānuliptau saṅgrāmeṇa praviṣṭau palupa...nau labhyatāṃ rājyalakṣmīḥ ||

43.1४३.१

गङ्गायमुनयोर्बिल्ववृषभं पूर्णकुम्भयोः । (४३।१)

gaṅgāyamunayorbilvavṛṣabhaṃ pūrṇakumbhayoḥ |

43.2४३.२

पञ्चचन्दनलीपट्टबन्धं भविष्यति ॥ (४३।२)

pañcacandanalīpaṭṭabandhaṃ bhaviṣyati ||

44.1४४.१

इत्यादि दत्त्वा बालानां नित्यं फलहकेषु सः । (४४।१)

ityādi dattvā bālānāṃ nityaṃ phalahakeṣu saḥ |

44.2४४.२

वर्षं तिष्ठति निःशंको गणयन्मासवेतनम् ॥ (४४।२)

varṣaṃ tiṣṭhati niḥśaṃko gaṇayanmāsavetanam ||

45.1४५.१

कर्तनं लिखनं सूचीपट्टिकावानमौषधम् । (४५।१)

kartanaṃ likhanaṃ sūcīpaṭṭikāvānamauṣadham |

45.2४५.२

कुर्वन्न वेत्ति पुरतः स्थितान्नो वा कुमारकान् ॥ (४५।२)

kurvanna vetti purataḥ sthitānno vā kumārakān ||

46.1४६.१

उपाध्यायेत्यभिहितो वक्ति क्रोधाग्निना ज्वलन् । (४६।१)

upādhyāyetyabhihito vakti krodhāgninā jvalan |

46.2४६.२

गान्धर्विकश्चर्मकृद्वा किं तवास्मीति निष्ठुरः ॥ (४६।२)

gāndharvikaścarmakṛdvā kiṃ tavāsmīti niṣṭhuraḥ ||

47.1४७.१

इति दार्कोपाध्यायः ।सस्मितं सस्मितालापं मुहुर्गोष्ठीविधायिनम् । (४७।१)

iti dārkopādhyāyaḥ |sasmitaṃ sasmitālāpaṃ muhurgoṣṭhīvidhāyinam |

47.2४७.२

नियोगिकान्ता पश्यन्ती दैशिकं नाचलत् ततः ॥ (४७।२)

niyogikāntā paśyantī daiśikaṃ nācalat tataḥ ||

48.1४८.१

स भाषां बुध्यमानो ऽपि तत्तत्स्त्रीभिरुदाहृताम् । (४८।१)

sa bhāṣāṃ budhyamāno 'pi tattatstrībhirudāhṛtām |

48.2४८.२

किं भणन्तीति पप्रच्छ प्रोल्लसद्भ्रूलतो मुहुः ॥ (४८।२)

kiṃ bhaṇantīti papraccha prollasadbhrūlato muhuḥ ||

49.1४९.१

स ताभिर् नर्मसोत्प्राससाधिक्षेपविडम्बनैः । (४९।१)

sa tābhir narmasotprāsasādhikṣepaviḍambanaiḥ |

49.2४९.२

आयास्यमानो मत्ताभिरभूत्प्रहसिताननः ॥ (४९।२)

āyāsyamāno mattābhirabhūtprahasitānanaḥ ||

50.1५०.१

नायं किंचिन्महाभागो जानाति न च बुध्यते । (५०।१)

nāyaṃ kiṃcinmahābhāgo jānāti na ca budhyate |

50.2५०.२

इति नो भेजिरे लज्जा विवस्त्रा अपि तस्य ताः ॥ (५०।२)

iti no bhejire lajjā vivastrā api tasya tāḥ ||

51.1५१.१

ऋष्यशृङ्गव्रतः सो ऽथ वि॥ । (५१।१)

ṛṣyaśṛṅgavrataḥ so 'tha vi.. |

51.2५१.२

तासां गोष्ठीरसाभिज्ञः स्तनौ पस्पर्श पाणिना ॥ (५१।२)

tāsāṃ goṣṭhīrasābhijñaḥ stanau pasparśa pāṇinā ||

52.1५२.१

स बीजाश्व इवोत्सृष्टो वडवामण्डले युवा । (५२।१)

sa bījāśva ivotsṛṣṭo vaḍavāmaṇḍale yuvā |

52.2५२.२

सिषेवे ललनाः सर्वाः प्रोषितस्य नियोगिनः ॥ (५२।२)

siṣeve lalanāḥ sarvāḥ proṣitasya niyoginaḥ ||

53.1५३.१

भ्रातृजायां स्वसारं च तां च भार्यां मृगीदृशम् । (५३।१)

bhrātṛjāyāṃ svasāraṃ ca tāṃ ca bhāryāṃ mṛgīdṛśam |

53.2५३.२

अन्याश्चास्य सदा स्वैरमकामयत दैशिकः ॥ (५३।२)

anyāścāsya sadā svairamakāmayata daiśikaḥ ||

54.1५४.१

तास्तेन जारगुरुणा कृतदीक्षा वराङ्गनाः । (५४।१)

tāstena jāraguruṇā kṛtadīkṣā varāṅganāḥ |

54.2५४.२

बभूवुः सर्वगामिन्यो निर्विकल्पव्रते स्थिताः ॥ (५४।२)

babhūvuḥ sarvagāminyo nirvikalpavrate sthitāḥ ||

55.1५५.१

इति मठदैशिकः ।तया श्रमणिकादूत्या ततस्ते ऽपि कृतोद्यमाः । (५५।१)

iti maṭhadaiśikaḥ |tayā śramaṇikādūtyā tataste 'pi kṛtodyamāḥ |

55.2५५.२

धूर्ताः स्वाधीनतां प्राप्तां स्वैरिणीं तां सिषेविरे ॥ (५५।२)

dhūrtāḥ svādhīnatāṃ prāptāṃ svairiṇīṃ tāṃ siṣevire ||

56.1५६.१

अथाधिकारी तरुणीं सोत्कण्ठस्तां स्मरन्प्रियाम् । (५६।१)

athādhikārī taruṇīṃ sotkaṇṭhastāṃ smaranpriyām |

56.2५६.२

भृतवस्त्रो विवेशाशु मिथ्याग्रामचिकित्सया ॥ (५६।२)

bhṛtavastro viveśāśu mithyāgrāmacikitsayā ||

57.1५७.१

स सेवार्थं समानीतघृतमाक्षिकसर्पिषा । (५७।१)

sa sevārthaṃ samānītaghṛtamākṣikasarpiṣā |

57.2५७.२

भारिकैर्धनिकैर्भीत्या नगरं समपूरयत् ॥ (५७।२)

bhārikairdhanikairbhītyā nagaraṃ samapūrayat ||

58.1५८.१

प्राप्तं विलोक्य सुचिरात्तं दृष्टानेककामुका । (५८।१)

prāptaṃ vilokya sucirāttaṃ dṛṣṭānekakāmukā |

58.2५८.२

पीवरं ग्राम्यमासन्नरोगं पूर्णमिवाम्बुना ॥ (५८।२)

pīvaraṃ grāmyamāsannarogaṃ pūrṇamivāmbunā ||

59.1५९.१

तां च मेषघृतामिक्षाकिलाटमधुसम्पदम् । (५९।१)

tāṃ ca meṣaghṛtāmikṣākilāṭamadhusampadam |

59.2५९.२

रुरोदैकेन नेत्रेण जहासान्येन तद्वधूः ॥ (५९।२)

rurodaikena netreṇa jahāsānyena tadvadhūḥ ||

60.1६०.१

इदं सुरुचिरं वस्त्रं क्रीतमाभरणं च ते । (६०।१)

idaṃ suruciraṃ vastraṃ krītamābharaṇaṃ ca te |

60.2६०.२

तस्येतिवादिनो दृप्ता सा चक्रे सर्वमश्रुतम् ॥ (६०।२)

tasyetivādino dṛptā sā cakre sarvamaśrutam ||

61.1६१.१

सा शिरोवेदनाव्याजनिबद्धाभ्यङ्गपट्टिका । (६१।१)

sā śirovedanāvyājanibaddhābhyaṅgapaṭṭikā |

61.2६१.२

स्तनन्ती सस्वनं पत्युर्नाभवत्पार्श्ववर्तिनी ॥ (६१।२)

stanantī sasvanaṃ patyurnābhavatpārśvavartinī ||

62.1६२.१

ततो वाचालवाचालमालाकलकलाकुले । (६२।१)

tato vācālavācālamālākalakalākule |

62.2६२.२

गृहे तस्याभवद् व्यग्रग्रामदासे महोत्सवः ॥ (६२।२)

gṛhe tasyābhavad vyagragrāmadāse mahotsavaḥ ||

63.1६३.१

दिनान्ते बहुभक्ताशी लोहितासवदुर्मदः । (६३।१)

dinānte bahubhaktāśī lohitāsavadurmadaḥ |

63.2६३.२

नियोगी शयने तस्थौ कुम्भकर्ण इवापरः ॥ (६३।२)

niyogī śayane tasthau kumbhakarṇa ivāparaḥ ||

64.1६४.१

अथ कृच्छ्रादिवाभ्येत्य रात्रिशेषे तदङ्गना । (६४।१)

atha kṛcchrādivābhyetya rātriśeṣe tadaṅganā |

64.2६४.२

आलिङ्गने समुद्विग्ना चुम्बने वलितानना ॥ (६४।२)

āliṅgane samudvignā cumbane valitānanā ||

65.1६५.१

रुन्धाना जघनस्पर्शमूरुस्वस्तिकनिश्चला । (६५।१)

rundhānā jaghanasparśamūrusvastikaniścalā |

65.2६५.२

गृहव्यापारखिन्नेव निद्रां चक्रे मुधैव सा ॥ (६५।२)

gṛhavyāpārakhinneva nidrāṃ cakre mudhaiva sā ||

66.1६६.१

ततः प्रभाते प्रसृते भूर्जभाण्डादिके पुरः । (६६।१)

tataḥ prabhāte prasṛte bhūrjabhāṇḍādike puraḥ |

66.2६६.२

वदन्ती सर्वगात्रेषु शूलं साप्यकरोत्क्लमम् ॥ (६६।२)

vadantī sarvagātreṣu śūlaṃ sāpyakarotklamam ||

67.1६७.१

अथाहूतः परिजनैर्वैद्यो मद्यामिषप्रियः । (६७।१)

athāhūtaḥ parijanairvaidyo madyāmiṣapriyaḥ |

67.2६७.२

निधिं हस्तगतं दैवान्मन्यमानः समाययौ ॥ (६७।२)

nidhiṃ hastagataṃ daivānmanyamānaḥ samāyayau ||

68.1६८.१

सभार्तृका ।नमो विद्याविहीनाय वैद्यायावद्यकारिणे । (६८।१)

sabhārtṛkā |namo vidyāvihīnāya vaidyāyāvadyakāriṇe |

68.2६८.२

निहतानेकलोकाय सर्पायेवापमृत्यवे ॥ (६८।२)

nihatānekalokāya sarpāyevāpamṛtyave ||

69.1६९.१

भ्रान्तो गृहशतं तूर्णं भाराक्रान्त इवोच्छ्वसन् । (६९।१)

bhrānto gṛhaśataṃ tūrṇaṃ bhārākrānta ivocchvasan |

69.2६९.२

ललाटस्वेदसलिलं पाणिना विक्षिपन्मुहुः ॥ (६९।२)

lalāṭasvedasalilaṃ pāṇinā vikṣipanmuhuḥ ||

70.1७०.१

वहन्नौषधसङ्केतनामसंयोगचीरिकाम् । (७०।१)

vahannauṣadhasaṅketanāmasaṃyogacīrikām |

70.2७०.२

कृतान्ताधिकृतस्याग्राद्यः प्रायस्थ इवागतः ॥ (७०।२)

kṛtāntādhikṛtasyāgrādyaḥ prāyastha ivāgataḥ ||

71.1७१.१

चिकित्सको ऽर्थप्राणानां व्याधीनामचिकित्सकः । (७१।१)

cikitsako 'rthaprāṇānāṃ vyādhīnāmacikitsakaḥ |

71.2७१.२

आजीवमीश्वरः शूली येन न त्यज्यते जनः ॥ (७१।२)

ājīvamīśvaraḥ śūlī yena na tyajyate janaḥ ||

72.1७२.१

स वैद्यः कालकूटो वा व्यालो वेताल एव वा । (७२।१)

sa vaidyaḥ kālakūṭo vā vyālo vetāla eva vā |

72.2७२.२

भूयसा याति मांसेन यः क्षिप्रमनुकूलताम् ॥ (७२।२)

bhūyasā yāti māṃsena yaḥ kṣipramanukūlatām ||

73.1७३.१

स वैद्य एव कुपितो वायुरायुःक्षयङ्करः । (७३।१)

sa vaidya eva kupito vāyurāyuḥkṣayaṅkaraḥ |

73.2७३.२

हस्तस्पर्शेन त्रिमलक्षालकः क्षपितेन्द्रियः ॥ (७३।२)

hastasparśena trimalakṣālakaḥ kṣapitendriyaḥ ||

74.1७४.१

कृच्छ्रसन्न्यासकृत्पुंसां प्राणाचार्यः किमुच्यते । (७४।१)

kṛcchrasannyāsakṛtpuṃsāṃ prāṇācāryaḥ kimucyate |

74.2७४.२

स्थितं भुक्तं नु पीतं नु वैद्येनेति प्रलापिनः ॥ (७४।२)

sthitaṃ bhuktaṃ nu pītaṃ nu vaidyeneti pralāpinaḥ ||

75.1७५.१

या ॥ विधत्ते यत्नेन भिषगार्तोपजीवकः । (७५।१)

yā .. vidhatte yatnena bhiṣagārtopajīvakaḥ |

75.2७५.२

नगरोत्सवयात्रासु विवाहेष्वतिभोजनात् । (७५।२)

nagarotsavayātrāsu vivāheṣvatibhojanāt |

75.3७५.३

जनता याति यन्मान्द्यं तद्वैद्यस्य शनेः फलम् ॥ (७५।३)

janatā yāti yanmāndyaṃ tadvaidyasya śaneḥ phalam ||

76.1७६.१

गुह्याङ्गस्पर्शकृत्स्त्रीणां बह्वाशी जीवितापहः । (७६।१)

guhyāṅgasparśakṛtstrīṇāṃ bahvāśī jīvitāpahaḥ |

76.2७६.२

नृणां त्रिदोषकृत्सत्यं वैद्य एव न तु ज्वरः ॥ (७६।२)

nṛṇāṃ tridoṣakṛtsatyaṃ vaidya eva na tu jvaraḥ ||

77.1७७.१

विद्याविरहिता वैद्याः कायस्थाः प्रभविष्णवः । (७७।१)

vidyāvirahitā vaidyāḥ kāyasthāḥ prabhaviṣṇavaḥ |

77.2७७.२

दुराचाराश्च गुरवः प्रजानां क्षयहेतवः ॥ (७७।२)

durācārāśca guravaḥ prajānāṃ kṣayahetavaḥ ||

78.1७८.१

उपसृत्य स पस्पर्श स्तनौ तस्याः सुसंहतौ । (७८।१)

upasṛtya sa pasparśa stanau tasyāḥ susaṃhatau |

78.2७८.२

कठिनौ सततस्पर्शौ खलः खलतराविव ॥ (७८।२)

kaṭhinau satatasparśau khalaḥ khalatarāviva ||

79.1७९.१

लङ्घनं सहते नैषा हितं शूले न बृंहणम् । (७९।१)

laṅghanaṃ sahate naiṣā hitaṃ śūle na bṛṃhaṇam |

79.2७९.२

करोतु मम चिन्तासु सर्वाहारं मया सह ॥ (७९।२)

karotu mama cintāsu sarvāhāraṃ mayā saha ||

80.1८०.१

जडा ह्यस्याः स्थिता बुद्धिर्धातुश्च विषमः स्थितः । (८०।१)

jaḍā hyasyāḥ sthitā buddhirdhātuśca viṣamaḥ sthitaḥ |

80.2८०.२

तस्मात्स्निग्धा दधि पूर्वमत्र योज्यं सशर्करम् ॥ (८०।२)

tasmātsnigdhā dadhi pūrvamatra yojyaṃ saśarkaram ||

81.1८१.१

इत्युक्ते वैद्यनाथेन स्त्रीभिः तूर्णं ससम्भ्रमम् । (८१।१)

ityukte vaidyanāthena strībhiḥ tūrṇaṃ sasambhramam |

81.2८१.२

आहूतः पादपतनैर्ज्योतिर्गणक आययौ ॥ (८१।२)

āhūtaḥ pādapatanairjyotirgaṇaka āyayau ||

82.1८२.१

वैद्यः ।ज्योतिःशास्त्रविदे तस्मै नमो ऽस्तु ज्ञानचक्षुषे । (८२।१)

vaidyaḥ |jyotiḥśāstravide tasmai namo 'stu jñānacakṣuṣe |

82.2८२.२

वर्षं पृच्छत्यवर्षं वा धीवरान्यो विनष्टधीः ॥ (८२।२)

varṣaṃ pṛcchatyavarṣaṃ vā dhīvarānyo vinaṣṭadhīḥ ||

83.1८३.१

ग्रहनक्षत्रताराणां संख्याने ऽप्यकृतश्रमः । (८३।१)

grahanakṣatratārāṇāṃ saṃkhyāne 'pyakṛtaśramaḥ |

83.2८३.२

अतीतानागतज्ञानदम्भाय मलपत्रभृत् ॥ (८३।२)

atītānāgatajñānadambhāya malapatrabhṛt ||

84.1८४.१

तव वर्षत्रयीमध्ये कश्चिद्वित्तव्ययो भवेत् । (८४।१)

tava varṣatrayīmadhye kaścidvittavyayo bhavet |

84.2८४.२

ज्वरश्च नेत्रपीडा च लाभांशो ऽप्यविचिन्तितः ॥ (८४।२)

jvaraśca netrapīḍā ca lābhāṃśo 'pyavicintitaḥ ||

85.1८५.१

न कश्चिदुपकारं ते मन्यते शत्रवश्च ते । (८५।१)

na kaścidupakāraṃ te manyate śatravaśca te |

85.2८५.२

सन्ति तेभ्यो भयं देहरक्षायां नैव बाधते ॥ (८५।२)

santi tebhyo bhayaṃ deharakṣāyāṃ naiva bādhate ||

86.1८६.१

दुर्बलो दृश्यसे भ्रातर्यूषं न कुरुषे कथम् । (८६।१)

durbalo dṛśyase bhrātaryūṣaṃ na kuruṣe katham |

86.2८६.२

अप्यस्ति कामला नूनं तां मन्त्रेण नुदाम्यहम् ॥ (८६।२)

apyasti kāmalā nūnaṃ tāṃ mantreṇa nudāmyaham ||

87.1८७.१

इति साधारणज्ञानमन्त्रवैद्यकमिश्रितम् । (८७।१)

iti sādhāraṇajñānamantravaidyakamiśritam |

87.2८७.२

ज्योतिःशास्त्रं विगणयन्यो मुष्णाति जडाशयान् ॥ (८७।२)

jyotiḥśāstraṃ vigaṇayanyo muṣṇāti jaḍāśayān ||

88.1८८.१

प्राङ्नियोगिवधूवृत्तं जानन्नपि जनश्रुतम् । (८८।१)

prāṅniyogivadhūvṛttaṃ jānannapi janaśrutam |

88.2८८.२

धूर्तो धूलिपटे चक्रे राशिचक्रं मुधैव सः ॥ (८८।२)

dhūrto dhūlipaṭe cakre rāśicakraṃ mudhaiva saḥ ||

89.1८९.१

क्षिप्ते नियोगिना तत्र दीनारकुसुमोत्करे । (८९।१)

kṣipte niyoginā tatra dīnārakusumotkare |

89.2८९.२

दम्भस्तब्धश्चिरं तस्थौ स्वाङ्गुलीगणनापरः ॥ (८९।२)

dambhastabdhaściraṃ tasthau svāṅgulīgaṇanāparaḥ ||

90.1९०.१

ततो ऽवदन्मन्दमन्दं प्रोत्क्षिप्तभ्रूलतो मुहुः । (९०।१)

tato 'vadanmandamandaṃ protkṣiptabhrūlato muhuḥ |

90.2९०.२

इयमापाण्डुरमुखी रतिकामेन पीडिता ॥ (९०।२)

iyamāpāṇḍuramukhī ratikāmena pīḍitā ||

91.1९१.१

दुर्निवारश्च नारीणां पिशाचो रतिरागकृत् । (९१।१)

durnivāraśca nārīṇāṃ piśāco ratirāgakṛt |

91.2९१.२

पुनः शून्यगृहे स्नाता गुह्यकेन निरम्बरा । (९१।२)

punaḥ śūnyagṛhe snātā guhyakena nirambarā |

91.3९१.३

गृहीतेत्यत्र पश्यामि चक्रे शुक्रसमागमात् ॥ (९१।३)

gṛhītetyatra paśyāmi cakre śukrasamāgamāt ||

92.1९२.१

इति गणकःततः प्रयाते गणके चिन्तिते शुक्रपूजने । (९२।१)

iti gaṇakaḥtataḥ prayāte gaṇake cintite śukrapūjane |

92.2९२.२

निर्यत्पलालपूलीकः पादतो धूलिधूसरः ॥ (९२।२)

niryatpalālapūlīkaḥ pādato dhūlidhūsaraḥ ||

93.1९३.१

दामबद्धकटिर्ग्राम्यः शीर्णनिष्क॥लकः । (९३।१)

dāmabaddhakaṭirgrāmyaḥ śīrṇaniṣka..lakaḥ |

93.2९३.२

विसृष्टं तत्सहायेन ददौ लेखं नियोगिनः ॥ (९३।२)

visṛṣṭaṃ tatsahāyena dadau lekhaṃ niyoginaḥ ||

94.1९४.१

एडिकाव्यपदेशेन गावः पादैर्हृता दश । (९४।१)

eḍikāvyapadeśena gāvaḥ pādairhṛtā daśa |

94.2९४.२

तासां मध्यान् मृताः पञ्च पञ्च शेषाः स्थिताः खले ॥ (९४।२)

tāsāṃ madhyān mṛtāḥ pañca pañca śeṣāḥ sthitāḥ khale ||

95.1९५.१

तन्मुक्तये त्वरायाताः सहन्तो ऽपि दिनत्रयम् । (९५।१)

tanmuktaye tvarāyātāḥ sahanto 'pi dinatrayam |

95.2९५.२

तदभावे ऽपि लाभस्ते ग्रामे दण्डः पतिष्यति ॥ (९५।२)

tadabhāve 'pi lābhaste grāme daṇḍaḥ patiṣyati ||

96.1९६.१

घृतनाडीनिमित्तेन यश्चासौ बन्धने धृतः । (९६।१)

ghṛtanāḍīnimittena yaścāsau bandhane dhṛtaḥ |

96.2९६.२

सो ऽपि विप्रो निराहारस्तीक्ष्णः पञ्चत्वमागतः ॥ (९६।२)

so 'pi vipro nirāhārastīkṣṇaḥ pañcatvamāgataḥ ||

97.1९७.१

पादान्तिके च प्रहितं तस्य प्रधनपत्रकम् । (९७।१)

pādāntike ca prahitaṃ tasya pradhanapatrakam |

97.2९७.२

बद्धं मया तत्कलत्रं मुद्रितं सकलं गृहम् ॥ (९७।२)

baddhaṃ mayā tatkalatraṃ mudritaṃ sakalaṃ gṛham ||

98.1९८.१

यान्स्कन्धकनिमित्तेन प्रायस्थान्परिपालकः । (९८।१)

yānskandhakanimittena prāyasthānparipālakaḥ |

98.2९८.२

प्रददौ मासवृत्त्यैव ते मया तद्गृहे धृताः ॥ (९८।२)

pradadau māsavṛttyaiva te mayā tadgṛhe dhṛtāḥ ||

99.1९९.१

धान्यराशिः प्रभूतो ऽस्ति तूर्णमागम्यतामिह । (९९।१)

dhānyarāśiḥ prabhūto 'sti tūrṇamāgamyatāmiha |

99.2९९.२

तात्पर्यमिति विज्ञप्ताः पादा ज्येष्ठार्कवासरे ॥ (९९।२)

tātparyamiti vijñaptāḥ pādā jyeṣṭhārkavāsare ||

100.1१००.१

ख्वाशपतिः तूणरक्षकोवाचयन्नित्यसौ लेखं तस्य कर्मण्यतां ततः । (१००।१)

khvāśapatiḥ tūṇarakṣakovācayannityasau lekhaṃ tasya karmaṇyatāṃ tataḥ |

100.2१००.२

प्रशशंस सहायस्य नियोगी हर्षनिर्भरः ॥ (१००।२)

praśaśaṃsa sahāyasya niyogī harṣanirbharaḥ ||

101.1१०१.१

सो ऽभूत्पूर्वतरं बौद्धस्ततो दम्भाय वैष्णवः । (१०१।१)

so 'bhūtpūrvataraṃ bauddhastato dambhāya vaiṣṇavaḥ |

101.2१०१.२

रक्षार्थमथ भार्याया जातकौलागमादरः ॥ (१०१।२)

rakṣārthamatha bhāryāyā jātakaulāgamādaraḥ ||

102.1१०२.१

आनिनाय गुरुं गर्वदम्भलोभनिकेतनम् । (१०२।१)

ānināya guruṃ garvadambhalobhaniketanam |

102.2१०२.२

मायाकुहकलौल्यानां दीक्षासमयमण्डलम् ॥ (१०२।२)

māyākuhakalaulyānāṃ dīkṣāsamayamaṇḍalam ||

103.1१०३.१

नमस्ते गुरुनाथाय धनदारापहारिणे । (१०३।१)

namaste gurunāthāya dhanadārāpahāriṇe |

103.2१०३.२

क्षोभिणे सर्वभक्षाय यक्षायेव क्षपाशिने ॥ (१०३।२)

kṣobhiṇe sarvabhakṣāya yakṣāyeva kṣapāśine ||

104.1१०४.१

भालन्यस्तार्धसिन्दूरपत्त्रिकापुष्पगुच्छकः । (१०४।१)

bhālanyastārdhasindūrapattrikāpuṣpagucchakaḥ |

104.2१०४.२

बिन्दूपबिन्दुनित्यार्द्रमहालालाटकर्परः ॥ (१०४।२)

bindūpabindunityārdramahālālāṭakarparaḥ ||

105.1१०५.१

कर्णमूलशिखामात्रग्रथितस्वल्पजूटिकः । (१०५।१)

karṇamūlaśikhāmātragrathitasvalpajūṭikaḥ |

105.2१०५.२

कुङ्कुमाङ्कितकर्णाग्रः काचराक्षो महाहनुः ॥ (१०५।२)

kuṅkumāṅkitakarṇāgraḥ kācarākṣo mahāhanuḥ ||

106.1१०६.१

खल्वाटो विरलश्मश्रुर्दीर्घवाक्प्रस्खलन्क्वचित् । (१०६।१)

khalvāṭo viralaśmaśrurdīrghavākpraskhalankvacit |

106.2१०६.२

बिभ्राणो वदनं वृद्धमहिषीभगविभ्रमम् ॥ (१०६।२)

bibhrāṇo vadanaṃ vṛddhamahiṣībhagavibhramam ||

107.1१०७.१

क्षणात्पिबति यो मद्यघटं घटघटारवैः । (१०७।१)

kṣaṇātpibati yo madyaghaṭaṃ ghaṭaghaṭāravaiḥ |

107.2१०७.२

तस्य कण्ठप्रणालस्य स्थौल्यं केनोपमीयताम् ॥ (१०७।२)

tasya kaṇṭhapraṇālasya sthaulyaṃ kenopamīyatām ||

108.1१०८.१

मद्यमांसदुरामोदमलिनं योगपट्टकम् । (१०८।१)

madyamāṃsadurāmodamalinaṃ yogapaṭṭakam |

108.2१०८.२

दधानः स्तनसम्पूर्णं वक्षसा राक्षसाकृतिः ॥ (१०८।२)

dadhānaḥ stanasampūrṇaṃ vakṣasā rākṣasākṛtiḥ ||

109.1१०९.१

सिन्दूरपूर्णगम्भीरनाभिरन्ध्रोपशोभितः । (१०९।१)

sindūrapūrṇagambhīranābhirandhropaśobhitaḥ |

109.2१०९.२

लोपिकापूपशफरामिक्षाभृतमहोदरः ॥ (१०९।२)

lopikāpūpaśapharāmikṣābhṛtamahodaraḥ ||

110.1११०.१

मधुमांसकृताजीर्णप्रत्यग्रामोददुःसहान् । (११०।१)

madhumāṃsakṛtājīrṇapratyagrāmodaduḥsahān |

110.2११०.२

धूमोद्गारगडत्कारान् मुञ्चन्मेघ इवाकुलः ॥ (११०।२)

dhūmodgāragaḍatkārān muñcanmegha ivākulaḥ ||

111.1१११.१

गुरुर् गुरुतराविद्यावद्यमद्यमदान्धधीः । (१११।१)

gurur gurutarāvidyāvadyamadyamadāndhadhīḥ |

111.2१११.२

अहंकार इवाकारमागतः प्रत्यदृश्यत ॥ (१११।२)

ahaṃkāra ivākāramāgataḥ pratyadṛśyata ||

112.1११२.१

आकारेण गुरुर्गुरुश्च वचसा कौसीद्यमौर्ख्यैर्गुरुर् मेढ्रेणातिगुरुस् तथास्यकुहरश्मश्रूदरस्फिग्गुरुः । (११२।१)

ākāreṇa gururguruśca vacasā kausīdyamaurkhyairgurur meḍhreṇātigurus tathāsyakuharaśmaśrūdarasphigguruḥ |

112.2११२.२

वेश्याकामिनियोगिवञ्चनगुरुः सद्वृत्तशून्यो गुरुश्चित्रं सर्वगुरुः शिवोदितमहाशिक्षासु नित्यं लघुः ॥ (११२।२)

veśyākāminiyogivañcanaguruḥ sadvṛttaśūnyo guruścitraṃ sarvaguruḥ śivoditamahāśikṣāsu nityaṃ laghuḥ ||

113.1११३.१

अपि नाम स जायेत पवित्रचरितः क्षितौ । (११३।१)

api nāma sa jāyeta pavitracaritaḥ kṣitau |

113.2११३.२

अशौचनिधयो येन गुरवो नोपसेविताः ॥ (११३।२)

aśaucanidhayo yena guravo nopasevitāḥ ||

114.1११४.१

अहंपूर्विकया सर्वे पतितास्तस्य पादयोः । (११४।१)

ahaṃpūrvikayā sarve patitāstasya pādayoḥ |

114.2११४.२

चक्रुः शिरोभिर्भूकम्पलुठत्पिठरकभ्रमम् ॥ (११४।२)

cakruḥ śirobhirbhūkampaluṭhatpiṭharakabhramam ||

115.1११५.१

रक्षायै निजभार्यायाः सम्पदां च विवृद्धये । (११५।१)

rakṣāyai nijabhāryāyāḥ sampadāṃ ca vivṛddhaye |

115.2११५.२

नियोगिना यागविधौ विज्ञप्तो भगवान्गुरुः ॥ (११५।२)

niyoginā yāgavidhau vijñapto bhagavānguruḥ ||

116.1११६.१

लिखित्वा कुङ्कुमेनाशु स्वल्पसम्भारचीरिकाम् । (११६।१)

likhitvā kuṅkumenāśu svalpasambhāracīrikām |

116.2११६.२

हृष्टः प्रातः समेष्यामीत्युक्त्वा प्रायात्सहानुगैः ॥ (११६।२)

hṛṣṭaḥ prātaḥ sameṣyāmītyuktvā prāyātsahānugaiḥ ||

117.1११७.१

गुरुःश्वशुरो यागसम्भारे यत्नाहूतो नियोगिना । (११७।१)

guruḥśvaśuro yāgasambhāre yatnāhūto niyoginā |

117.2११७.२

पापी धर्माधिकरणदिविरो ऽथ समाययौ ॥ (११७।२)

pāpī dharmādhikaraṇadiviro 'tha samāyayau ||

118.1११८.१

तस्मै नमो ऽस्तु नगराचार्यवर्याय भोगिने । (११८।१)

tasmai namo 'stu nagarācāryavaryāya bhogine |

118.2११८.२

यस्य हस्ते स्थिता भूमिः सशैलवनकानना ॥ (११८।२)

yasya haste sthitā bhūmiḥ saśailavanakānanā ||

119.1११९.१

करोति प्रश्रयं वक्ति मधुरं दिविरः पुरः । (११९।१)

karoti praśrayaṃ vakti madhuraṃ diviraḥ puraḥ |

119.2११९.२

जरच्छगलशृङ्गाभां न च त्यजति वक्रताम् ॥ (११९।२)

jaracchagalaśṛṅgābhāṃ na ca tyajati vakratām ||

120.1१२०.१

कलमाङ्कितकर्णेन भूर्जपत्रकपाणिना । (१२०।१)

kalamāṅkitakarṇena bhūrjapatrakapāṇinā |

120.2१२०.२

आस्थानदिविरेणेयं ग्रस्ता भगवती मही ॥ (१२०।२)

āsthānadivireṇeyaṃ grastā bhagavatī mahī ||

121.1१२१.१

मिथ्या महावराहेण दैत्येष्वाडम्बरः कृतः । (१२१।१)

mithyā mahāvarāheṇa daityeṣvāḍambaraḥ kṛtaḥ |

121.2१२१.२

आस्थानदिविरैर्ग्रस्ता यदियं नोद्धृता क्षितिः ॥ (१२१।२)

āsthānadivirairgrastā yadiyaṃ noddhṛtā kṣitiḥ ||

122.1१२२.१

उत्थाय वेश्याशयनात्प्रभाते मद्यघूर्णितः । (१२२।१)

utthāya veśyāśayanātprabhāte madyaghūrṇitaḥ |

122.2१२२.२

धनार्थी दिविरः शस्तमुखं द्रष्टुं प्रतीक्षते ॥ (१२२।२)

dhanārthī diviraḥ śastamukhaṃ draṣṭuṃ pratīkṣate ||

123.1१२३.१

नूनं निशि भगापानं करोति दिविरः सदा । (१२३।१)

nūnaṃ niśi bhagāpānaṃ karoti diviraḥ sadā |

123.2१२३.२

प्रातः प्रातर्मृदा वक्त्रं क्षालयत्यन्यथा कथम् ॥ (१२३।२)

prātaḥ prātarmṛdā vaktraṃ kṣālayatyanyathā katham ||

124.1१२४.१

स्नातो मृद्दर्भतिलभृत्करोति सुचिरं जपम् । (१२४।१)

snāto mṛddarbhatilabhṛtkaroti suciraṃ japam |

124.2१२४.२

दिविरः कूटसंकेतपटीपात्राणि चिन्तयन् ॥ (१२४।२)

diviraḥ kūṭasaṃketapaṭīpātrāṇi cintayan ||

125.1१२५.१

विप्रं पुरः समायान्तं थूत्कृत्य त्वरितः पुनः । (१२५।१)

vipraṃ puraḥ samāyāntaṃ thūtkṛtya tvaritaḥ punaḥ |

125.2१२५.२

प्रविश्य गेहं निर्याति शङ्कमानः पराभवम् ॥ (१२५।२)

praviśya gehaṃ niryāti śaṅkamānaḥ parābhavam ||

126.1१२६.१

श्रीकामो गोमयभ्रान्त्या वन्दते श्वशकृत्पथि । (१२६।१)

śrīkāmo gomayabhrāntyā vandate śvaśakṛtpathi |

126.2१२६.२

पुरश्चाप्तां सिद्धिकामश्चण्डालीं सकरण्डकाम् ॥ (१२६।२)

puraścāptāṃ siddhikāmaścaṇḍālīṃ sakaraṇḍakām ||

127.1१२७.१

सुप्रभाततरायातैः सकष्टशटिलैर् वृतः । (१२७।१)

suprabhātatarāyātaiḥ sakaṣṭaśaṭilair vṛtaḥ |

127.2१२७.२

आस्थानं याति कलयन्भृष्टमांसं सपानकम् ॥ (१२७।२)

āsthānaṃ yāti kalayanbhṛṣṭamāṃsaṃ sapānakam ||

128.1१२८.१

भूर्जपेटलडत्क्लिन्नमषी सुभृतभाजनः । (१२८।१)

bhūrjapeṭalaḍatklinnamaṣī subhṛtabhājanaḥ |

128.2१२८.२

कथयन्निव गन्धेन भाविनीं नरकस्थितिम् ॥ (१२८।२)

kathayanniva gandhena bhāvinīṃ narakasthitim ||

129.1१२९.१

मषीविषार्द्रया निघ्नन्साधून्कलमदंष्ट्रया । (१२९।१)

maṣīviṣārdrayā nighnansādhūnkalamadaṃṣṭrayā |

129.2१२९.२

आस्थानजलधेरन्तर्दिविरो मकरायते ॥ (१२९।२)

āsthānajaladherantardiviro makarāyate ||

130.1१३०.१

तन्मषीविप्रुषस्तस्य दृश्यन्ते कलमच्युताः । (१३०।१)

tanmaṣīvipruṣastasya dṛśyante kalamacyutāḥ |

130.2१३०.२

भुवो विलुण्ठ्यमानायाः साञ्जनाश्रुकणा इव ॥ (१३०।२)

bhuvo viluṇṭhyamānāyāḥ sāñjanāśrukaṇā iva ||

131.1१३१.१

अधोमुखा विमानेभ्यः पतन्तो दिवि रोदनम् । (१३१।१)

adhomukhā vimānebhyaḥ patanto divi rodanam |

131.2१३१.२

कुर्वन्ति पितरस्तस्य यो भुङ्क्ते दिविरोदनम् ॥ (१३१।२)

kurvanti pitarastasya yo bhuṅkte divirodanam ||

132.1१३२.१

जामातुः श्रीमतो दृष्ट्वा स गृहं हर्षनिर्भरः । (१३२।१)

jāmātuḥ śrīmato dṛṣṭvā sa gṛhaṃ harṣanirbharaḥ |

132.2१३२.२

अचिन्तयत्कदास्यापि षटिर् दैवाद्भवेदिति ॥ (१३२।२)

acintayatkadāsyāpi ṣaṭir daivādbhavediti ||

133.1१३३.१

आस्थानदिविरः ।तत्संगत्याप्यदृश्यन्त भूर्जभट्टा भयङ्कराः । (१३३।१)

āsthānadiviraḥ |tatsaṃgatyāpyadṛśyanta bhūrjabhaṭṭā bhayaṅkarāḥ |

133.2१३३.२

तद्गृहे कलयन्तो ऽन्तस्तस्य स्थावरविप्लवम् ॥ (१३३।२)

tadgṛhe kalayanto 'ntastasya sthāvaraviplavam ||

134.1१३४.१

संहरन्ति सदा लोकान्ये सस्थावरजङ्गमान् । (१३४।१)

saṃharanti sadā lokānye sasthāvarajaṅgamān |

134.2१३४.२

तेभ्यः प्रलयकारिभ्यो भट्टेभ्यो ऽस्तु नमो नमः ॥ (१३४।२)

tebhyaḥ pralayakāribhyo bhaṭṭebhyo 'stu namo namaḥ ||

135.1१३५.१

षटीपाशसमाकृष्टः प्राप्तो ऽधिकरणं भयात् । (१३५।१)

ṣaṭīpāśasamākṛṣṭaḥ prāpto 'dhikaraṇaṃ bhayāt |

135.2१३५.२

साधुर्निगीर्यते भट्टैर्मत्स्यैरिव जले बलिः ॥ (१३५।२)

sādhurnigīryate bhaṭṭairmatsyairiva jale baliḥ ||

136.1१३६.१

भट्टैर्भट्टैः सदिविरैः शटीनिपतितो जनः । (१३६।१)

bhaṭṭairbhaṭṭaiḥ sadiviraiḥ śaṭīnipatito janaḥ |

136.2१३६.२

मुच्यते नास्थिशेषो ऽपि रक्तक्षीबैरिव श्वभिः ॥ (१३६।२)

mucyate nāsthiśeṣo 'pi raktakṣībairiva śvabhiḥ ||

137.1१३७.१

ब्राह्मण्याद्ये हता नैव रामेण ब्रह्मराक्षसाः । (१३७।१)

brāhmaṇyādye hatā naiva rāmeṇa brahmarākṣasāḥ |

137.2१३७.२

आस्थानभट्टास्ते मन्ये सदा खादन्ति मानुषान् ॥ (१३७।२)

āsthānabhaṭṭāste manye sadā khādanti mānuṣān ||

138.1१३८.१

कृतः पराजितो जेता जयी यैश्च पराजितः । (१३८।१)

kṛtaḥ parājito jetā jayī yaiśca parājitaḥ |

138.2१३८.२

तेषां स्वतन्त्रवचसां वचसा केन जीव्यते ॥ (१३८।२)

teṣāṃ svatantravacasāṃ vacasā kena jīvyate ||

139.1१३९.१

अन्ते नरकपालैर्ये वृता वेतालतां गताः । (१३९।१)

ante narakapālairye vṛtā vetālatāṃ gatāḥ |

139.2१३९.२

षट्यन्तःकृतहृद्घण्टा भट्टास्ते कस्य नान्तकाः ॥ (१३९।२)

ṣaṭyantaḥkṛtahṛdghaṇṭā bhaṭṭāste kasya nāntakāḥ ||

140.1१४०.१

पश्यन्नन्धो वदन्मूकः शृण्वंश्च बधिरो ऽधमः । (१४०।१)

paśyannandho vadanmūkaḥ śṛṇvaṃśca badhiro 'dhamaḥ |

140.2१४०.२

उत्कोचेन विना भट्टश्चिरं निद्रायते शठः ॥ (१४०।२)

utkocena vinā bhaṭṭaściraṃ nidrāyate śaṭhaḥ ||

141.1१४१.१

उत्कोचभक्षणं छिद्रशिक्षणं साधुतक्षणम् । (१४१।१)

utkocabhakṣaṇaṃ chidraśikṣaṇaṃ sādhutakṣaṇam |

141.2१४१.२

षटिसंधुक्षणं कूटरक्षणं भट्टलक्षणम् ॥ (१४१।२)

ṣaṭisaṃdhukṣaṇaṃ kūṭarakṣaṇaṃ bhaṭṭalakṣaṇam ||

142.1१४२.१

चर्मकृन्नर्तकीभ्राता संगत्या नर्तको ऽभवत् । (१४२।१)

carmakṛnnartakībhrātā saṃgatyā nartako 'bhavat |

142.2१४२.२

सो ऽथ गारुडकल्पज्ञः प्रयातः सस्यपालताम् ॥ (१४२।२)

so 'tha gāruḍakalpajñaḥ prayātaḥ sasyapālatām ||

143.1१४३.१

सो ऽपि ग्रामगणेशस्य प्राप्तः प्रासादपालताम् । (१४३।१)

so 'pi grāmagaṇeśasya prāptaḥ prāsādapālatām |

143.2१४३.२

सन्धिविग्रहकायस्थचाक्रिकासेवको ऽधमः ॥ (१४३।२)

sandhivigrahakāyasthacākrikāsevako 'dhamaḥ ||

144.1१४४.१

भट्टत्वम् आप्तवान् दूतो द्रङ्गदेशगतागतात् । (१४४।१)

bhaṭṭatvam āptavān dūto draṅgadeśagatāgatāt |

144.2१४४.२

तस्य पुत्राश्च पौत्राश्च सर्वे ऽधिकरणद्विजाः ॥ (१४४।२)

tasya putrāśca pautrāśca sarve 'dhikaraṇadvijāḥ ||

145.1१४५.१

कुतो ऽन्यथा भवत्येषां वचश्चर्मकृतामिव । (१४५।१)

kuto 'nyathā bhavatyeṣāṃ vacaścarmakṛtāmiva |

145.2१४५.२

कक्षे सुमहती भस्त्रा शटिदीनारभाजनम् ॥ (१४५।२)

kakṣe sumahatī bhastrā śaṭidīnārabhājanam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KṣNarm, 2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit