zu MMadhKār, 1, 3.2
Select a line for its word-by-word analysis.
यदि हि हेत्वादिषु परभूतेषु प्रत्ययेषु समस्तेषु व्यस्तेषु व्यस्तसमस्तेषु हेतुप्रत्ययसामग्र्या अन्यत्र वा क्वचिद् भावानां कार्याणामुत्पादात्पूर्वं सत्त्वं स्यात् स्यात्तेभ्य उत्पादः ॥ (१।०)
yadi hi hetvādiṣu parabhūteṣu pratyayeṣu samasteṣu vyasteṣu vyastasamasteṣu hetupratyayasāmagryā anyatra vā kvacid bhāvānāṃ kāryāṇāmutpādātpūrvaṃ sattvaṃ syāt syāttebhya utpādaḥ ||
यदि स्याद् गृह्येत चोत्पादवैयर्थ्यं च स्यात् ॥ (३।०)
yadi syād gṛhyeta cotpādavaiyarthyaṃ ca syāt ||
तस्मान्न चास्ति भावानां प्रत्ययादिषु स्वभावः ॥ (४।०)
tasmānna cāsti bhāvānāṃ pratyayādiṣu svabhāvaḥ ||
तस्मादयुक्तमेतत् परभूतेभ्यो भावानामुत्पत्तिरिति ॥ (९।०)
tasmādayuktametat parabhūtebhyo bhāvānāmutpattiriti ||
अथवा भावानां कार्याणाम् अङ्कुरादीनां बीजादिषु प्रत्ययेषु सत्स्वविकृतरूपेषु नास्ति स्वभावो निर्हेतुकत्वप्रसङ्गात् ॥ (१०।०)
athavā bhāvānāṃ kāryāṇām aṅkurādīnāṃ bījādiṣu pratyayeṣu satsvavikṛtarūpeṣu nāsti svabhāvo nirhetukatvaprasaṅgāt ||
विद्यमानयोरेव हि मैत्रोपग्राहकयोः परस्परापेक्षं परत्वम् ॥ (१२।०)
vidyamānayoreva hi maitropagrāhakayoḥ parasparāpekṣaṃ paratvam ||
तस्मादविद्यमाने स्वभावे कार्याणां परभावः परत्वं बीजादीनां नास्तीति परव्यपदेशाभावादेव न परत उत्पाद इति ॥ (१४।०)
tasmādavidyamāne svabhāve kāryāṇāṃ parabhāvaḥ paratvaṃ bījādīnāṃ nāstīti paravyapadeśābhāvādeva na parata utpāda iti ||
न हि तथागता युक्तिविरुद्धं वाक्यमुदाहरन्ति ॥ (१६।०)
na hi tathāgatā yuktiviruddhaṃ vākyamudāharanti ||
तदेवं प्रत्ययेभ्य उत्पादवादिनि प्रतिषिद्धे क्रियात उत्पादवादी मन्यते ॥ (१८।०)
tadevaṃ pratyayebhya utpādavādini pratiṣiddhe kriyāta utpādavādī manyate ||
न चक्षूरूपादयः प्रत्ययाः साक्षाद्विज्ञानं जनयन्ति ॥ (१९।०)
na cakṣūrūpādayaḥ pratyayāḥ sākṣādvijñānaṃ janayanti ||
विज्ञानजनिक्रियानिष्पादकत्वात्तु प्रत्यया उच्यन्ते ॥ (२०।०)
vijñānajanikriyāniṣpādakatvāttu pratyayā ucyante ||
तस्मात् प्रत्ययवती विज्ञानजनिक्रिया विज्ञानजनिका न प्रत्ययाः ॥ (२२।०)
tasmāt pratyayavatī vijñānajanikriyā vijñānajanikā na pratyayāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.