प्रसन्नपदाPrasannapadā

zu MMadhKār, 1, 3.2

2 of 7 · 24 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

यदि हि हेत्वादिषु परभूतेषु प्रत्ययेषु समस्तेषु व्यस्तेषु व्यस्तसमस्तेषु हेतुप्रत्ययसामग्र्या अन्यत्र वा क्वचिद् भावानां कार्याणामुत्पादात्पूर्वं सत्त्वं स्यात् स्यात्तेभ्य उत्पादः ॥ (१।०)

yadi hi hetvādiṣu parabhūteṣu pratyayeṣu samasteṣu vyasteṣu vyastasamasteṣu hetupratyayasāmagryā anyatra vā kvacid bhāvānāṃ kāryāṇāmutpādātpūrvaṃ sattvaṃ syāt syāttebhya utpādaḥ ||

2.0२.०

न चैवं यदुत्पादात्पूर्वं संभवः स्यात् ॥ (२।०)

na caivaṃ yadutpādātpūrvaṃ saṃbhavaḥ syāt ||

3.0३.०

यदि स्याद् गृह्येत चोत्पादवैयर्थ्यं च स्यात् ॥ (३।०)

yadi syād gṛhyeta cotpādavaiyarthyaṃ ca syāt ||

4.0४.०

तस्मान्न चास्ति भावानां प्रत्ययादिषु स्वभावः ॥ (४।०)

tasmānna cāsti bhāvānāṃ pratyayādiṣu svabhāvaḥ ||

5.0५.०

अविद्यमाने च स्वभावे नास्ति परभावः ॥ (५।०)

avidyamāne ca svabhāve nāsti parabhāvaḥ ||

6.0६.०

भवनं भाव उत्पादः ॥ (६।०)

bhavanaṃ bhāva utpādaḥ ||

7.0७.०

परेभ्य उत्पादः परभावः ॥ (७।०)

parebhya utpādaḥ parabhāvaḥ ||

8.0८.०

स न विद्यते ॥ (८।०)

sa na vidyate ||

9.0९.०

तस्मादयुक्तमेतत् परभूतेभ्यो भावानामुत्पत्तिरिति ॥ (९।०)

tasmādayuktametat parabhūtebhyo bhāvānāmutpattiriti ||

10.0१०.०

अथवा भावानां कार्याणाम् अङ्कुरादीनां बीजादिषु प्रत्ययेषु सत्स्वविकृतरूपेषु नास्ति स्वभावो निर्हेतुकत्वप्रसङ्गात् ॥ (१०।०)

athavā bhāvānāṃ kāryāṇām aṅkurādīnāṃ bījādiṣu pratyayeṣu satsvavikṛtarūpeṣu nāsti svabhāvo nirhetukatvaprasaṅgāt ||

11.0११.०

तत्किमपेक्षं परत्वं प्रत्ययादीनाम् ॥ (११।०)

tatkimapekṣaṃ paratvaṃ pratyayādīnām ||

12.0१२.०

विद्यमानयोरेव हि मैत्रोपग्राहकयोः परस्परापेक्षं परत्वम् ॥ (१२।०)

vidyamānayoreva hi maitropagrāhakayoḥ parasparāpekṣaṃ paratvam ||

13.0१३.०

न चैवं बीजाङ्कुरयोर्यौगपद्यम् ॥ (१३।०)

na caivaṃ bījāṅkurayoryaugapadyam ||

14.0१४.०

तस्मादविद्यमाने स्वभावे कार्याणां परभावः परत्वं बीजादीनां नास्तीति परव्यपदेशाभावादेव न परत उत्पाद इति ॥ (१४।०)

tasmādavidyamāne svabhāve kāryāṇāṃ parabhāvaḥ paratvaṃ bījādīnāṃ nāstīti paravyapadeśābhāvādeva na parata utpāda iti ||

15.0१५.०

तस्मादागमाभिप्रायान् अभिज्ञतैव परस्य ॥ (१५।०)

tasmādāgamābhiprāyān abhijñataiva parasya ||

16.0१६.०

न हि तथागता युक्तिविरुद्धं वाक्यमुदाहरन्ति ॥ (१६।०)

na hi tathāgatā yuktiviruddhaṃ vākyamudāharanti ||

17.0१७.०

आगमस्य चाभिप्रायः प्रागेवोपवर्णितः ॥ (१७।०)

āgamasya cābhiprāyaḥ prāgevopavarṇitaḥ ||

18.0१८.०

तदेवं प्रत्ययेभ्य उत्पादवादिनि प्रतिषिद्धे क्रियात उत्पादवादी मन्यते ॥ (१८।०)

tadevaṃ pratyayebhya utpādavādini pratiṣiddhe kriyāta utpādavādī manyate ||

19.0१९.०

न चक्षूरूपादयः प्रत्ययाः साक्षाद्विज्ञानं जनयन्ति ॥ (१९।०)

na cakṣūrūpādayaḥ pratyayāḥ sākṣādvijñānaṃ janayanti ||

20.0२०.०

विज्ञानजनिक्रियानिष्पादकत्वात्तु प्रत्यया उच्यन्ते ॥ (२०।०)

vijñānajanikriyāniṣpādakatvāttu pratyayā ucyante ||

21.0२१.०

सा च क्रिया विज्ञानं जनयति ॥ (२१।०)

sā ca kriyā vijñānaṃ janayati ||

22.0२२.०

तस्मात् प्रत्ययवती विज्ञानजनिक्रिया विज्ञानजनिका न प्रत्ययाः ॥ (२२।०)

tasmāt pratyayavatī vijñānajanikriyā vijñānajanikā na pratyayāḥ ||

23.0२३.०

यथा परिक्रिया ओदनस्येति ॥ (२३।०)

yathā parikriyā odanasyeti ||

24.1२४.१

उच्यते ॥ (२४।१)

ucyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Prasannapadā zu MMadhKār, 1, 3.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit