zu MMadhKār, 18, 9.2
Select a line for its word-by-word analysis.
तत्र नास्मिन् परप्रत्ययोऽस्तीत्यपरप्रत्ययं परोपदेशागम्यं स्वयम् एवाधिगन्तव्यम् इत्यर्थः ॥ (१।०)
tatra nāsmin parapratyayo'stītyaparapratyayaṃ paropadeśāgamyaṃ svayam evādhigantavyam ityarthaḥ ||
यथा हि तैमिरिका वितथं केशमशकमक्षिकादिरूपं पश्यन्तो वितिमिरोपदेशेनापि न शक्नुवन्ति केशानां यथावद् अवस्थितं स्वरूपम् अदर्शनन्यायेनाधिगन्तव्यम् अतैमिरिका इवाधिगन्तुम् ॥ (२।०)
yathā hi taimirikā vitathaṃ keśamaśakamakṣikādirūpaṃ paśyanto vitimiropadeśenāpi na śaknuvanti keśānāṃ yathāvad avasthitaṃ svarūpam adarśananyāyenādhigantavyam ataimirikā ivādhigantum ||
किं तर्ह्य् अतैमिरिकोपदेशान् मिथ्यैतद् इत्येतावन्मात्रकमेव प्रतिपद्यन्ते ॥ (३।०)
kiṃ tarhy ataimirikopadeśān mithyaitad ityetāvanmātrakameva pratipadyante ||
यदा तु तिमिरोपघात्यविपरीतशून्यतादर्शनाञ्जनाञ्जितबुद्धिनयनाः सन्तः समुत्पन्नतत्त्वज्ञाना भवन्ति तदा तत् तत्त्वम् अनधिगमनयोगेन स्वयमधिगच्छन्तीति ॥ (४।०)
yadā tu timiropaghātyaviparītaśūnyatādarśanāñjanāñjitabuddhinayanāḥ santaḥ samutpannatattvajñānā bhavanti tadā tat tattvam anadhigamanayogena svayamadhigacchantīti ||
एवमपरप्रत्ययं भावानां यत्स्वरूपं तत्तत्त्वम् ॥ (५।०)
evamaparapratyayaṃ bhāvānāṃ yatsvarūpaṃ tattattvam ||
एतच्च शान्तस्वभावम् अतैमिरिककेशादर्शनवत् स्वभावविरहितम् इत्यर्थः ॥ (६।०)
etacca śāntasvabhāvam ataimirikakeśādarśanavat svabhāvavirahitam ityarthaḥ ||
प्रपञ्चो हि वाक् प्रपञ्चयत्यर्थान् इति कृत्वा ॥ (८।०)
prapañco hi vāk prapañcayatyarthān iti kṛtvā ||
प्रपञ्चैर् अप्रपञ्चितं वाग्भिरव्याहृतम् इत्यर्थः ॥ (९।०)
prapañcair aprapañcitaṃ vāgbhiravyāhṛtam ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.