च्रुचिब्ले:: स्य्नोन्य्म्स्मूषा हि कुमुदी ख्याता प्रोक्ता कुमुदिका च सा । (१।१)

क्रौञ्चिका वह्निमित्रा च पाचनी च निगद्यते ॥ (१।२)

च्रुचिब्ले:: निरुक्तिमुष्णाति दोषान्यस्मात्सा तस्मान्मूषा प्रकीर्तिता । (२।१)

कुमुदाकारसादृश्यात् कुमुदी च निगद्यते ॥ (२।२)

वह्निर्मित्रं यतश्चास्या वह्निमित्रा ततः स्मृता । (३।१)

द्रव्यपाचनयोगाच्च पाचनी समुदीरिता ॥ (३।२)

च्रुचिब्ले:: लिद्द्रव्यपूरितमूषादेः द्रव्यपातनिवृत्तये । (४।१)

आच्छादकं भवेद् यत्तु पिधानं तदिहोच्यते ॥ (४।२)

च्रुचिब्ले:: सन्धिलेपनमूषादीनां तु यत्सन्धौ किट्टाद्यैः स्याद्विलेपनम् । (५।१)

तत् संधिलेपनं ख्यातं तच्चोक्तं सन्धिबन्धनम् ॥ (५।२)

च्रुचिब्ले:: च्लय्सशर्करा पाण्डुरा च वह्नितापसहा चिरम् । (६।१)

स्थूला च मृत्तिका या स्यात् मूषार्थं सा मतोत्तमा ॥ (६।२)

च्रुचिब्ले:: गेनेरल्शिखित्रकैर्दग्धतुषैः शणेन सलद्दिका दण्डसुकुट्टिता च । (७।१)

या मृत्तिका तद्विहिता तु मूषा सामान्यमूषा कथिता रसज्ञैः ॥ (७।२)

वज्रमूषात्रयो भागा मृदो द्वौ तु शणलद्दिकयोस्तथा । (८।१)

भागो दग्धतुषादेश्च किट्टस्य त्वर्ध एव च ॥ (८।२)

एभिः कृता तु या मूषा वज्रमूषा तु सा मता । (९।१)

प्रयुज्यते विशेषेण सत्त्वपातनकर्मणि ॥ (९।२)

योगमूषातुषाद्यैश्च बिडाद्यैश्च कृता चापि विलेपिता । (१०।१)

सूतसिद्धिकरी चैषा योगमूषा निगद्यते ॥ (१०।२)

च्रुचिब्ले:: वज्रद्रावणिकासमैर् भूनागगाराद्यैस् तुषाद्यैश्चापि निर्मिता । (११।१)

क्षीरैश्च माहिषैर् मूषा वज्रद्रावणिका मता ॥ (११।२)

वज्रद्रावणिका मूषा वज्रसत्त्वप्रसाधिका । (१२।१)

यामद्वयमपि ध्माता नासौ द्रवति कर्हिचित् ॥ (१२।२)

च्रुचिब्ले:: गारमूषादग्धषड्गुणगारेण मृदा चासितया तु या । (१३।१)

विधीयते च किट्टाद्यैर् गारमूषा तु सा मता ॥ (१३।२)

यामयुग्ममपि ध्माता नासौ द्रवति निश्चितम् । (१४।१)

ढालनादौ विशेषेण रसज्ञैः सा प्रयुज्यते ॥ (१४।२)

च्रुचिब्ले:: गोस्तनीमूषासापिधाना शिखोपेता गोस्तनाकारसन्निभा । (१५।१)

सत्त्वद्रावणशुद्ध्यर्था सा मूषा गोस्तनी मता ॥ (१५।२)

मल्लमूषासम्पुटाकारतां नीता मल्लद्वितययोजनात् । (१६।१)

मल्लमूषा समाख्याता पर्पट्यादिप्रसाधिका ॥ (१६।२)

महामूषावर्तुला चिपिटा मूले स्थूला चायामविस्तरा । (१७।१)

विस्तृतास्या च या मूषा महामूषा तु सा मता ॥ (१७।२)

लोहाभ्रताप्यसत्त्वादेः पुटनार्थं भिषग्वरैः । (१८।१)

प्रयुज्यते महामूषा स्थूलमूषा च सा स्मृता ॥ (१८।२)

वृन्टकमूषाधत्तूरपुष्पाकारेण सच्छिद्राष्टाङ्गुलेन च । (१९।१)

नालेन तूर्ध्वतः श्लिष्टां सुदृढं द्वादशाङ्गुला ॥ (१९।२)

वृन्ताकसदृशाकारा मूषा वृन्ताकमूषिका । (२०।१)

साधयेत्खर्परादीनां सत्त्वं वै मूषयानया ॥ (२०।२)

च्रुचिब्ले:: आप्यायनकद्रव्ये द्रवोन्मुखे जाते मूषाया वह्नियोगतः । (२१।१)

निष्कासनं क्षणं यत्तु तन्मूषाप्यायनं मतम् ॥ (२१।२)

अङ्गारधानिकाअङ्गारधानिका ख्याता हसन्ती च हसन्तिका । (२२।१)

अङ्गारशकटी चापि हसनी च निगद्यते ॥ (२२।२)

अङ्गारधानिका ह्येषा मृदुद्रव्यप्रसाधिका । (२३।१)

वङ्गादीनां ढालनादौ विशेषेण प्रयुज्यते ॥ (२३।२)

कोष्ठीसत्त्वादिपातनाद्यर्था द्रव्यढालनसाधिका । (२४।१)

वह्निसंधानिका या तु कोष्ठिका सा निगद्यते ॥ (२४।२)

अङ्गारकोष्ठीनृपहस्तमितोत्सेधे तदर्धायामविस्तृता । (२५।१)

मध्यतश्चतुरस्रा च मृदा च परिलेपिता ॥ (२५।२)

चतुरङ्गुलमानेन रन्ध्रेण परिशोभिता । (२६।१)

नालिकां समकोणां च रन्ध्रे तिर्यङ् निवेशयेत् ॥ (२६।२)

नालिकाया मुखे चैव भस्त्रावक्त्रं निवेशयेत् । (२७।१)

आपूर्य कोकिलैः कोष्ठीं द्रव्यमूषान्वितां धमेत् ॥ (२७।२)

अङ्गारकोष्ठिका ख्याता द्रव्यढालनसाधिका । (२८।१)

सत्त्वानां पातने चेयं विशेषाद्विनियुज्यते ॥ (२८।२)

पातालकोष्ठीवितस्तिविस्तृतं गर्तं भूमौ कुर्याद्विधानतः । (२९।१)

तन्मध्ये वर्तुलं छिद्रं निम्नवेशे प्रकल्पयेत् ॥ (२९।२)

गर्तमध्यगते छिद्रे तिर्यङ् नालं निवेशयेत् । (३०।१)

नालवक्त्रे च भस्त्राया मुखं सम्यक् निरोधयेत् ॥ (३०।२)

द्रव्यमूषां कोष्ठिकायां निधाय भस्त्रया धमेत् । (३१।१)

पातालकोष्ठिका ह्येषा मृदुद्रव्यप्रसाधिका ॥ (३१।२)

पुट:: देड़िनितिओन्रसोपरसलोहादेः पाकमानप्रमापकम् । (३२।१)

उत्पलाद्यग्निसंयोगात् यत् तदत्र पुटं स्मृतम् ॥ (३२।२)

पुटपाक:: उसेभवेद्यतः पुटादेव दोषहानिर्गुणोदयः । (३३।१)

रसोपरसलोहानां पुटपाकस्ततः स्मृतः ॥ (३३।२)

पुटपाकेन लोहादेर् निरुत्थत्वं च दीपनम् । (३४।१)

भवेद्वारितरत्वं च पुटपाकस्ततः स्मृतः ॥ (३४।२)

मृतलोहादिकं यस्मादतिशेते मृतं रसम् । (३५।१)

पुटपाकविधानेन पुटं तस्मात्प्रशस्यते ॥ (३५।२)

पुटपाक:: गेन्। मेथोद्मूषागते तु लोहादौ पुटनीये विशेद्यथा । (३६।१)

वह्निस्तु स्वानुकूल्येन तथा स्यात्तु पुटक्रमः ॥ (३६।२)

सूर्यपुटद्रव्याणां भावितानां तु भावनौषधजै रसैः । (३७।१)

शोषणं सूर्यतापे यत् तत् सूर्यपुटमुच्यते ॥ (३७।२)

महापुटव्यामार्धनिम्ने चतुरस्ररूपे हस्तद्वयायाममिते च कुण्डे । (३८।१)

वन्योत्पलापूरितगर्भभागे मूषां निदध्यात् पुटनीयपूर्णाम् ॥ (३८।२)

पुनस्तु विन्यस्य वनोत्पलानि सम्पूरयेत्कुण्डमुखं रसज्ञः । (३९।१)

संदीप्य वह्निं पुटनं ततस्तन्महापुटाख्यं विबुधैः प्रदिष्टम् ॥ (३९।२)

गजपुटनृपकरचतुरस्रोत्सेधदैर्घ्ये तु कुण्डे छगणगणभृतार्धे मूषिकां स्थापयित्वा । (४०।१)

पुटनमिह भवेद् यच्छाणपूर्णे ऽर्धे भागे गजपुटम् इह तन्त्रे भाषितं तद् रसज्ञैः ॥ (४०।२)

वाराहपुटकुण्डे त्वरत्निमानेन चतुरस्रे तथोच्छ्रिते । (४१।१)

पुटं यद् दीयते तत्तु वाराहपुटमुच्यते ॥ (४१।२)

कुक्कुटपुटवितस्तिद्वयमानेन निम्ने च चतुरस्रके । (४२।१)

पुटं यद् दीयते तत्तु मतं कुक्कुटकं बुधैः ॥ (४२।२)

कपोटपुटवन्योत्पलैरष्टसंख्यैः क्षितौ यद्दीयते पुटम् । (४३।१)

रसादीनां तु सिद्ध्यर्थं तत्कपोतपुटं स्मृतम् ॥ (४३।२)

गोवरपुटगोर्वरैर्वा तुषैर्वापि खलु कुण्डेऽथवा क्षितौ । (४४।१)

पुटं यद्दीयते विज्ञैस्तद् गोर्वरपुटं स्मृतम् ॥ (४४।२)

भाण्डपुटमूषागर्भे तुषापूर्णे स्थूले भाण्डेऽग्नियोजनात् । (४५।१)

दीयते यत्पुटं विज्ञैस्तद् भाण्डपुटम् उच्यते ॥ (४५।२)

वालुकापुटप्रतप्तवालुकागर्भे न्यस्य मूत्रादिकं दृढम् । (४६।१)

यद् दीयते पुटं तत्तु वालुकापुटमुच्यते ॥ (४६।२)

भूधरपुटभूमिगर्भे कुमुदिकां विन्यस्य द्व्यङ्गुलोपरि । (४७।१)

यद् दीयते पुटं तत्तु पुटं भूधरसंज्ञकम् ॥ (४७।२)

लावकपुटगोर्वरैर्वा तुषैर्वापि वितस्त्यूर्ध्वं पुटं तु यत् । (४८।१)

मृदुद्रव्यप्रसिद्ध्यर्थं तल्लावकपुटं मतम् ॥ (४८।२)

पुट:: एन्त्स्छेइदुन्ग् ड़्र् एइन् पुटनान्माननिर्देशे वीक्ष्य द्रव्यबलाबलम् । (४९।१)

पुटेष्वन्यतमं दद्यात् यत्स्याद् युक्ततमं भृशम् ॥ (४९।२)

चोw दुन्गुपलं चोत्पलं ख्यातं गिरिण्डं पिष्टकं तथा । (५०।१)

छाणं च छगणं चैव करीषं च निगद्यते ॥ (५०।२)