स्पन्दकारिकाSpandakārikā

SpandaKār, 1

1 of 4 · 48 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

2.1२.१

यत्र स्थितमिदं सर्वं कार्यं यस्माच् च निर्गतम् । (२।१)

yatra sthitamidaṃ sarvaṃ kāryaṃ yasmāc ca nirgatam |

2.2२.२

तस्यानावृतरूपत्वान् न निरोधोऽस्ति कुत्रचित् ॥ (२।२)

tasyānāvṛtarūpatvān na nirodho'sti kutracit ||

3.1३.१

जाग्रदादिविभेदेऽपि तदभिन्ने प्रसर्पति । (३।१)

jāgradādivibhede'pi tadabhinne prasarpati |

3.2३.२

निवर्तते निजान् नैव स्वभावादुपलब्धृतः ॥ (३।२)

nivartate nijān naiva svabhāvādupalabdhṛtaḥ ||

4.1४.१

अहं सुखी च दुःखी च रक्तश्चेत्यादिसंविदः । (४।१)

ahaṃ sukhī ca duḥkhī ca raktaścetyādisaṃvidaḥ |

4.2४.२

सुखाद्यवस्थानुस्यूते वर्तन्ते ऽन्यत्र ताः स्फुटम् ॥ (४।२)

sukhādyavasthānusyūte vartante 'nyatra tāḥ sphuṭam ||

5.1५.१

न दुःखं न सुखं यत्र न ग्राह्यं ग्राहकं न च । (५।१)

na duḥkhaṃ na sukhaṃ yatra na grāhyaṃ grāhakaṃ na ca |

5.2५.२

न चास्ति मूढभावोऽपि तदस्ति परमार्थतः ॥ (५।२)

na cāsti mūḍhabhāvo'pi tadasti paramārthataḥ ||

6.1६.१

यतः करणवर्गो ऽयं विमूढो ऽमूढवत् स्वयम् । (६।१)

yataḥ karaṇavargo 'yaṃ vimūḍho 'mūḍhavat svayam |

6.2६.२

सहान्तरेण चक्रेण प्रवृत्तिस्थितिसंहृतीः ॥ (६।२)

sahāntareṇa cakreṇa pravṛttisthitisaṃhṛtīḥ ||

7.1७.१

लभते तत्प्रयत्नेन परीक्ष्यं तत्त्वमादरात् । (७।१)

labhate tatprayatnena parīkṣyaṃ tattvamādarāt |

7.2७.२

यतः स्वतन्त्रता तस्य सर्वत्रेयम् अकृत्रिमा ॥ (७।२)

yataḥ svatantratā tasya sarvatreyam akṛtrimā ||

8.1८.१

न हीच्छानोदनस्यायं प्रेरकत्वेन वर्तते । (८।१)

na hīcchānodanasyāyaṃ prerakatvena vartate |

8.2८.२

अपि त्व् आत्मबलस्पर्शात् पुरुषस् तत्समो भवेत् ॥ (८।२)

api tv ātmabalasparśāt puruṣas tatsamo bhavet ||

9.1९.१

निजाशुद्ध्यासमर्थस्य कर्तव्येष्वभिलाषिणः । (९।१)

nijāśuddhyāsamarthasya kartavyeṣvabhilāṣiṇaḥ |

9.2९.२

यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम् ॥ (९।२)

yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syātparamaṃ padam ||

10.1१०.१

तदास्याकृत्रिमो धर्मो ज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः । (१०।१)

tadāsyākṛtrimo dharmo jñatvakartṛtvalakṣaṇaḥ |

10.2१०.२

यतस् तदेप्सितं सर्वं जानाति च करोति च ॥ (१०।२)

yatas tadepsitaṃ sarvaṃ jānāti ca karoti ca ||

11.1११.१

तमधिष्ठातृभावेन स्वभावमवलोकयन् । (११।१)

tamadhiṣṭhātṛbhāvena svabhāvamavalokayan |

11.2११.२

स्मयमान इवास्ते यस् तस्येयं कुसृतिः कुतः ॥ (११।२)

smayamāna ivāste yas tasyeyaṃ kusṛtiḥ kutaḥ ||

12.1१२.१

नाभावो भाव्यतामेति न च तत्रास्त्य् अमूढता । (१२।१)

nābhāvo bhāvyatāmeti na ca tatrāsty amūḍhatā |

12.2१२.२

यतो ऽभियोगसंस्पर्शात् तदासीद् इति निश्चयः ॥ (१२।२)

yato 'bhiyogasaṃsparśāt tadāsīd iti niścayaḥ ||

13.1१३.१

अतस् तत् कृत्रिमं ज्ञेयं सौषुप्तपदवत् सदा । (१३।१)

atas tat kṛtrimaṃ jñeyaṃ sauṣuptapadavat sadā |

13.2१३.२

न त्व् एवं स्मर्यमाणत्वं तत् तत्त्वं प्रतिपद्यते ॥ (१३।२)

na tv evaṃ smaryamāṇatvaṃ tat tattvaṃ pratipadyate ||

14.1१४.१

अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् । (१४।१)

avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam |

14.2१४.२

कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनरक्षयम् ॥ (१४।२)

kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ punarakṣayam ||

15.1१५.१

कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते । (१५।१)

kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate |

15.2१५.२

तस्मिंल् लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत्यबुधः प्रतिपद्यते ॥ (१५।२)

tasmiṃl lupte vilupto 'smītyabudhaḥ pratipadyate ||

16.1१६.१

न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम् । (१६।१)

na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatvaguṇāspadam |

16.2१६.२

तस्य लोपः कदाचित्स्याद् अन्यस्यानुपलम्भनात् ॥ (१६।२)

tasya lopaḥ kadācitsyād anyasyānupalambhanāt ||

17.1१७.१

तस्योपलब्धिः सततं त्रिपदाव्यभिचारिणी । (१७।१)

tasyopalabdhiḥ satataṃ tripadāvyabhicāriṇī |

17.2१७.२

नित्यं स्यात् सुप्रबुद्धस्य तदाद्यन्ते परस्य तु ॥ (१७।२)

nityaṃ syāt suprabuddhasya tadādyante parasya tu ||

18.1१८.१

ज्ञानज्ञेयस्वरूपिण्या शक्त्या परमया युतः । (१८।१)

jñānajñeyasvarūpiṇyā śaktyā paramayā yutaḥ |

18.2१८.२

पदद्वये विभुर्भाति तदन्यत्र तु चिन्मयः ॥ (१८।२)

padadvaye vibhurbhāti tadanyatra tu cinmayaḥ ||

19.1१९.१

गुणादिस्पन्दनिःष्यन्दाः सामान्यस्पन्दसंश्रयात् । (१९।१)

guṇādispandaniḥṣyandāḥ sāmānyaspandasaṃśrayāt |

19.2१९.२

लब्धात्मलाभाः सततं स्युर् ज्ञस्यापरिपन्थिनः ॥ (१९।२)

labdhātmalābhāḥ satataṃ syur jñasyāparipanthinaḥ ||

20.1२०.१

अप्रबुद्धधियस् त्व् एते स्वस्थितिस्थगनोद्यताः । (२०।१)

aprabuddhadhiyas tv ete svasthitisthaganodyatāḥ |

20.2२०.२

पातयन्ति दुरुत्तारे घोरे संसारवर्त्मनि ॥ (२०।२)

pātayanti duruttāre ghore saṃsāravartmani ||

21.1२१.१

अतः सततम् उद्युक्तः स्पन्दतत्त्वविविक्तये । (२१।१)

ataḥ satatam udyuktaḥ spandatattvaviviktaye |

21.2२१.२

जाग्रदेव निजं भावम् अचिरेणाधिगच्छति ॥ (२१।२)

jāgradeva nijaṃ bhāvam acireṇādhigacchati ||

22.1२२.१

अतिक्रुद्धः प्रहृष्टो वा किं करोमीति वा मृशन् । (२२।१)

atikruddhaḥ prahṛṣṭo vā kiṃ karomīti vā mṛśan |

22.2२२.२

धावन्वा यत्पदं गच्छेत् तत्र स्पन्दः प्रतिष्ठितः ॥ (२२।२)

dhāvanvā yatpadaṃ gacchet tatra spandaḥ pratiṣṭhitaḥ ||

23.1२३.१

यामवस्थां समालम्ब्य यदयं मम वक्ष्यति । (२३।१)

yāmavasthāṃ samālambya yadayaṃ mama vakṣyati |

23.2२३.२

तदवश्यं करिष्ये ऽहमिति संकल्प्य तिष्ठति ॥ (२३।२)

tadavaśyaṃ kariṣye 'hamiti saṃkalpya tiṣṭhati ||

24.1२४.१

तामाश्रित्योर्ध्वमार्गेण चन्द्रसूर्याव् उभाव् अपि । (२४।१)

tāmāśrityordhvamārgeṇa candrasūryāv ubhāv api |

24.2२४.२

सौषुम्नेऽध्वन्य् अस्तमितो हित्वा ब्रह्माण्डगोचरम् ॥ (२४।२)

sauṣumne'dhvany astamito hitvā brahmāṇḍagocaram ||

25.1२५.१

तदा तस्मिन्महाव्योम्नि प्रलीनशशिभास्करे । (२५।१)

tadā tasminmahāvyomni pralīnaśaśibhāskare |

25.2२५.२

सौषुप्तपदवन् मूढः प्रबुद्धः स्याद् अनावृतः ॥ (२५।२)

sauṣuptapadavan mūḍhaḥ prabuddhaḥ syād anāvṛtaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SpandaKār, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit