SpandaKār, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
यत्र स्थितमिदं सर्वं कार्यं यस्माच् च निर्गतम् । (२।१)
yatra sthitamidaṃ sarvaṃ kāryaṃ yasmāc ca nirgatam |
तस्यानावृतरूपत्वान् न निरोधोऽस्ति कुत्रचित् ॥ (२।२)
tasyānāvṛtarūpatvān na nirodho'sti kutracit ||
अहं सुखी च दुःखी च रक्तश्चेत्यादिसंविदः । (४।१)
ahaṃ sukhī ca duḥkhī ca raktaścetyādisaṃvidaḥ |
सुखाद्यवस्थानुस्यूते वर्तन्ते ऽन्यत्र ताः स्फुटम् ॥ (४।२)
sukhādyavasthānusyūte vartante 'nyatra tāḥ sphuṭam ||
न दुःखं न सुखं यत्र न ग्राह्यं ग्राहकं न च । (५।१)
na duḥkhaṃ na sukhaṃ yatra na grāhyaṃ grāhakaṃ na ca |
यतः करणवर्गो ऽयं विमूढो ऽमूढवत् स्वयम् । (६।१)
yataḥ karaṇavargo 'yaṃ vimūḍho 'mūḍhavat svayam |
लभते तत्प्रयत्नेन परीक्ष्यं तत्त्वमादरात् । (७।१)
labhate tatprayatnena parīkṣyaṃ tattvamādarāt |
यतः स्वतन्त्रता तस्य सर्वत्रेयम् अकृत्रिमा ॥ (७।२)
yataḥ svatantratā tasya sarvatreyam akṛtrimā ||
अपि त्व् आत्मबलस्पर्शात् पुरुषस् तत्समो भवेत् ॥ (८।२)
api tv ātmabalasparśāt puruṣas tatsamo bhavet ||
निजाशुद्ध्यासमर्थस्य कर्तव्येष्वभिलाषिणः । (९।१)
nijāśuddhyāsamarthasya kartavyeṣvabhilāṣiṇaḥ |
यदा क्षोभः प्रलीयेत तदा स्यात्परमं पदम् ॥ (९।२)
yadā kṣobhaḥ pralīyeta tadā syātparamaṃ padam ||
तदास्याकृत्रिमो धर्मो ज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणः । (१०।१)
tadāsyākṛtrimo dharmo jñatvakartṛtvalakṣaṇaḥ |
यतस् तदेप्सितं सर्वं जानाति च करोति च ॥ (१०।२)
yatas tadepsitaṃ sarvaṃ jānāti ca karoti ca ||
स्मयमान इवास्ते यस् तस्येयं कुसृतिः कुतः ॥ (११।२)
smayamāna ivāste yas tasyeyaṃ kusṛtiḥ kutaḥ ||
नाभावो भाव्यतामेति न च तत्रास्त्य् अमूढता । (१२।१)
nābhāvo bhāvyatāmeti na ca tatrāsty amūḍhatā |
यतो ऽभियोगसंस्पर्शात् तदासीद् इति निश्चयः ॥ (१२।२)
yato 'bhiyogasaṃsparśāt tadāsīd iti niścayaḥ ||
अतस् तत् कृत्रिमं ज्ञेयं सौषुप्तपदवत् सदा । (१३।१)
atas tat kṛtrimaṃ jñeyaṃ sauṣuptapadavat sadā |
न त्व् एवं स्मर्यमाणत्वं तत् तत्त्वं प्रतिपद्यते ॥ (१३।२)
na tv evaṃ smaryamāṇatvaṃ tat tattvaṃ pratipadyate ||
अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशब्दितम् । (१४।१)
avasthāyugalaṃ cātra kāryakartṛtvaśabditam |
कार्यता क्षयिणी तत्र कर्तृत्वं पुनरक्षयम् ॥ (१४।२)
kāryatā kṣayiṇī tatra kartṛtvaṃ punarakṣayam ||
कार्योन्मुखः प्रयत्नो यः केवलं सो ऽत्र लुप्यते । (१५।१)
kāryonmukhaḥ prayatno yaḥ kevalaṃ so 'tra lupyate |
तस्मिंल् लुप्ते विलुप्तो ऽस्मीत्यबुधः प्रतिपद्यते ॥ (१५।२)
tasmiṃl lupte vilupto 'smītyabudhaḥ pratipadyate ||
न तु यो ऽन्तर्मुखो भावः सर्वज्ञत्वगुणास्पदम् । (१६।१)
na tu yo 'ntarmukho bhāvaḥ sarvajñatvaguṇāspadam |
तस्य लोपः कदाचित्स्याद् अन्यस्यानुपलम्भनात् ॥ (१६।२)
tasya lopaḥ kadācitsyād anyasyānupalambhanāt ||
नित्यं स्यात् सुप्रबुद्धस्य तदाद्यन्ते परस्य तु ॥ (१७।२)
nityaṃ syāt suprabuddhasya tadādyante parasya tu ||
ज्ञानज्ञेयस्वरूपिण्या शक्त्या परमया युतः । (१८।१)
jñānajñeyasvarūpiṇyā śaktyā paramayā yutaḥ |
पदद्वये विभुर्भाति तदन्यत्र तु चिन्मयः ॥ (१८।२)
padadvaye vibhurbhāti tadanyatra tu cinmayaḥ ||
गुणादिस्पन्दनिःष्यन्दाः सामान्यस्पन्दसंश्रयात् । (१९।१)
guṇādispandaniḥṣyandāḥ sāmānyaspandasaṃśrayāt |
लब्धात्मलाभाः सततं स्युर् ज्ञस्यापरिपन्थिनः ॥ (१९।२)
labdhātmalābhāḥ satataṃ syur jñasyāparipanthinaḥ ||
अप्रबुद्धधियस् त्व् एते स्वस्थितिस्थगनोद्यताः । (२०।१)
aprabuddhadhiyas tv ete svasthitisthaganodyatāḥ |
अतः सततम् उद्युक्तः स्पन्दतत्त्वविविक्तये । (२१।१)
ataḥ satatam udyuktaḥ spandatattvaviviktaye |
अतिक्रुद्धः प्रहृष्टो वा किं करोमीति वा मृशन् । (२२।१)
atikruddhaḥ prahṛṣṭo vā kiṃ karomīti vā mṛśan |
धावन्वा यत्पदं गच्छेत् तत्र स्पन्दः प्रतिष्ठितः ॥ (२२।२)
dhāvanvā yatpadaṃ gacchet tatra spandaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
तदवश्यं करिष्ये ऽहमिति संकल्प्य तिष्ठति ॥ (२३।२)
tadavaśyaṃ kariṣye 'hamiti saṃkalpya tiṣṭhati ||
तामाश्रित्योर्ध्वमार्गेण चन्द्रसूर्याव् उभाव् अपि । (२४।१)
tāmāśrityordhvamārgeṇa candrasūryāv ubhāv api |
सौषुम्नेऽध्वन्य् अस्तमितो हित्वा ब्रह्माण्डगोचरम् ॥ (२४।२)
sauṣumne'dhvany astamito hitvā brahmāṇḍagocaram ||
सौषुप्तपदवन् मूढः प्रबुद्धः स्याद् अनावृतः ॥ (२५।२)
sauṣuptapadavan mūḍhaḥ prabuddhaḥ syād anāvṛtaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.