स्पन्दकारिकाSpandakārikā

SpandaKār, 3

3 of 4 · 38 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

यथेच्छाभ्यर्थितो धाता जाग्रतो ऽर्थान् हृदि स्थितान् । (१।१)

yathecchābhyarthito dhātā jāgrato 'rthān hṛdi sthitān |

1.2१.२

सोमसूर्योदयं कृत्वा सम्पादयति देहिनः ॥ (१।२)

somasūryodayaṃ kṛtvā sampādayati dehinaḥ ||

2.1२.१

तथा स्वप्ने ऽप्यभीष्टार्थान् प्रणयस्यानतिक्रमात् । (२।१)

tathā svapne 'pyabhīṣṭārthān praṇayasyānatikramāt |

2.2२.२

नित्यं स्फुटतरं मध्ये स्थितोऽवश्यं प्रकाशयेत् ॥ (२।२)

nityaṃ sphuṭataraṃ madhye sthito'vaśyaṃ prakāśayet ||

3.1३.१

अन्यथा तु स्वतन्त्रा स्यात् सृष्टिस् तद्धर्मकत्वतः । (३।१)

anyathā tu svatantrā syāt sṛṣṭis taddharmakatvataḥ |

3.2३.२

सततं लौकिकस्येव जाग्रत्स्वप्नपदद्वये ॥ (३।२)

satataṃ laukikasyeva jāgratsvapnapadadvaye ||

4.1४.१

यथा ह्य् अर्थो ऽस्फुटो दृष्टः सावधानेऽपि चेतसि । (४।१)

yathā hy artho 'sphuṭo dṛṣṭaḥ sāvadhāne'pi cetasi |

4.2४.२

भूयः स्फुटतरो भाति स्वबलोद्योगभावितः ॥ (४।२)

bhūyaḥ sphuṭataro bhāti svabalodyogabhāvitaḥ ||

5.1५.१

तथा यत्परमार्थेन येन यत्र यथा स्थितम् । (५।१)

tathā yatparamārthena yena yatra yathā sthitam |

5.2५.२

तत्तथा बलमाक्रम्य न चिरात् सम्प्रवर्तते ॥ (५।२)

tattathā balamākramya na cirāt sampravartate ||

6.1६.१

दुर्बलोऽपि तदाक्रम्य यतः कार्ये प्रवर्तते । (६।१)

durbalo'pi tadākramya yataḥ kārye pravartate |

6.2६.२

आच्छादयेद्बुभुक्षां च तथा यो ऽतिबुभुक्षितः ॥ (६।२)

ācchādayedbubhukṣāṃ ca tathā yo 'tibubhukṣitaḥ ||

7.1७.१

अनेनाधिष्ठिते देहे यथा सर्वज्ञतादयः । (७।१)

anenādhiṣṭhite dehe yathā sarvajñatādayaḥ |

7.2७.२

तथा स्वात्मन्यधिष्ठानात् सर्वत्रैवं भविष्यति ॥ (७।२)

tathā svātmanyadhiṣṭhānāt sarvatraivaṃ bhaviṣyati ||

8.1८.१

ग्लानिर् विलुण्ठिका देहे तस्याश्चाज्ञानतः सृतिः । (८।१)

glānir viluṇṭhikā dehe tasyāścājñānataḥ sṛtiḥ |

8.2८.२

तदुन्मेषविलुप्तं चेत् कुतः सा स्यादहेतुका ॥ (८।२)

tadunmeṣaviluptaṃ cet kutaḥ sā syādahetukā ||

9.1९.१

एकचिन्ताप्रसक्तस्य यतः स्याद् अपरोदयः । (९।१)

ekacintāprasaktasya yataḥ syād aparodayaḥ |

9.2९.२

उन्मेषः स तु विज्ञेयः स्वयं तमुपलक्षयेत् ॥ (९।२)

unmeṣaḥ sa tu vijñeyaḥ svayaṃ tamupalakṣayet ||

10.1१०.१

अतो बिन्दुर् अतो नादो रूपम् अस्माद् अतो रसः । (१०।१)

ato bindur ato nādo rūpam asmād ato rasaḥ |

10.2१०.२

प्रवर्तन्ते ऽचिरेणैव क्षोभकत्वेन देहिनः ॥ (१०।२)

pravartante 'cireṇaiva kṣobhakatvena dehinaḥ ||

11.1११.१

दिदृक्षयेव सर्वार्थान् यदा व्याप्यावतिष्ठते । (११।१)

didṛkṣayeva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate |

11.2११.२

तदा किं बहुनोक्तेन स्वयम् एवावभोत्स्यते ॥ (११।२)

tadā kiṃ bahunoktena svayam evāvabhotsyate ||

12.1१२.१

प्रबुद्धः सर्वदा तिष्ठेज्ज्ञानेनालोक्य गोचरम् । (१२।१)

prabuddhaḥ sarvadā tiṣṭhejjñānenālokya gocaram |

12.2१२.२

एकत्रारोपयेत्सर्वं ततो ऽन्येन न पीड्यते ॥ (१२।२)

ekatrāropayetsarvaṃ tato 'nyena na pīḍyate ||

13.1१३.१

शब्दराशिसमुत्थस्य शक्तिवर्गस्य भोग्यताम् । (१३।१)

śabdarāśisamutthasya śaktivargasya bhogyatām |

13.2१३.२

कलाविलुप्तविभवो गतः सन्स पशुः स्मृतः ॥ (१३।२)

kalāviluptavibhavo gataḥ sansa paśuḥ smṛtaḥ ||

14.1१४.१

परामृतरसापायस् तस्य यः प्रत्ययोद्भवः । (१४।१)

parāmṛtarasāpāyas tasya yaḥ pratyayodbhavaḥ |

14.2१४.२

तेनास्वतन्त्रतामेति स च तन्मात्रगोचरः ॥ (१४।२)

tenāsvatantratāmeti sa ca tanmātragocaraḥ ||

15.1१५.१

स्वरूपावरणे चास्य शक्तयः सततोत्थिताः । (१५।१)

svarūpāvaraṇe cāsya śaktayaḥ satatotthitāḥ |

15.2१५.२

यतः शब्दानुवेधेन न विना प्रत्ययोद्भवः ॥ (१५।२)

yataḥ śabdānuvedhena na vinā pratyayodbhavaḥ ||

16.1१६.१

सेयं क्रियात्मिका शक्तिः शिवस्य पशुवर्तिनी । (१६।१)

seyaṃ kriyātmikā śaktiḥ śivasya paśuvartinī |

16.2१६.२

बन्धयित्री स्वमार्गस्था ज्ञाता सिद्ध्युपपादिका ॥ (१६।२)

bandhayitrī svamārgasthā jñātā siddhyupapādikā ||

17.1१७.१

तन्मात्रोदयरूपेण मनोऽहम्बुद्धिवर्तिना । (१७।१)

tanmātrodayarūpeṇa mano'hambuddhivartinā |

17.2१७.२

पुर्यष्टकेन संरुद्धस् तदुत्थं प्रत्ययोद्भवम् ॥ (१७।२)

puryaṣṭakena saṃruddhas tadutthaṃ pratyayodbhavam ||

18.1१८.१

भुङ्क्ते परवशो भोगं तद्भावात्संसरेदतः । (१८।१)

bhuṅkte paravaśo bhogaṃ tadbhāvātsaṃsaredataḥ |

18.2१८.२

संसृतिप्रलयस्यास्य कारणं सम्प्रचक्ष्महे ॥ (१८।२)

saṃsṛtipralayasyāsya kāraṇaṃ sampracakṣmahe ||

19.1१९.१

यदा त्व् एकत्र संरूढस् तदा तस्य लयोदयौ । (१९।१)

yadā tv ekatra saṃrūḍhas tadā tasya layodayau |

19.2१९.२

नियच्छन् भोक्तृताम् एति ततश् चक्रेश्वरो भवेत् ॥ (१९।२)

niyacchan bhoktṛtām eti tataś cakreśvaro bhavet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SpandaKār, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit