आचाराध्याय, १। उपोद्घातप्रकरणम्योगीश्वरं याज्ञवल्क्यं सम्पूज्य मुनयो ऽब्रुवन् । (१।१)

वर्णाश्रमेतराणां नो ब्रूहि धर्मान् अशेषतः ॥ (१।२)

मिथिलास्थः स योगीन्द्रः क्षणं ध्यात्वाब्रवीन् मुनीन् । (२।१)

यस्मिन् देशे मृगः कृष्णस् तस्मिन् धर्मान् निबोधत ॥ (२।२)

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः । (३।१)

वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश ॥ (३।२)

मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । (४।१)

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती ॥ (४।२)

पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ । (५।१)

शातातपो वसिष्ठश् च धर्मशास्त्रप्रयोजकाः ॥ (५।२)

देशे काल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् । (६।१)

पात्रे प्रदीयते यत् तत् सकलं धर्मलक्षणम् ॥ (६।२)

श्रुतिः स्मृतिः सदाचारः स्वस्य च प्रियम् आत्मनः । (७।१)

सम्यक्संकल्पजः कामो धर्ममूलम् इदं स्मृतम् ॥ (७।२)

इज्याचारदमाहिंसादानस्वाध्यायकर्मणाम् । (८।१)

अयं तु परमो धर्मो यद् योगेनात्मदर्शनम् ॥ (८।२)

चत्वारो वेदधर्मज्ञाः पर्षत् त्रैविद्यम् एव वा । (९।१)

सा ब्रूते यं स धर्मः स्याद् एको वाध्यात्मवित्तमः ॥ (९।२)

२। ब्रह्मचारिप्रकरणम्ब्रह्मक्षत्रियविट्शूद्रा वर्णास् त्व् आद्यास् त्रयो द्विजाः । (१०।१)

निषेकाद्याः श्मशानान्तास् तेषां वै मन्त्रतः क्रियाः ॥ (१०।२)

गर्भाधानम् ऋतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात् पुरा । (११।१)

षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तो मास्य् एते जातकर्म च ॥ (११।२)

अहन्य् एकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः । (१२।१)

षष्ठे ऽन्नप्राशनं मासि चूडा कार्या यथाकुलम् ॥ (१२।२)

एवम् एनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम् । (१३।१)

तूष्णीम् एताः क्रियाः स्त्रीणां विवाहस् तु समन्त्रकः ॥ (१३।२)

गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम् । (१४।१)

राज्ञाम् एकादशे सैके विशाम् एके यथाकुलम् ॥ (१४।२)

उपनीय गुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम् । (१५।१)

वेदम् अध्यापयेद् एनं शौचाचारांश् च शिक्षयेत् ॥ (१५।२)

दिवासंध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्रोदङ्मुखः । (१६।१)

कुर्यान् मूत्रपुरीषे च रात्रौ चेद् दक्षिणामुखः ॥ (१६।२)

गृहीतशिश्नश् चोत्थाय मृद्भिर् अभ्युद्धृतैर् जलैः । (१७।१)

गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्याद् अतन्द्रितः ॥ (१७।२)

अन्तर्जानु शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः । (१८।१)

प्राग् वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यम् उपस्पृशेत् ॥ (१८।२)

कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्य् अग्रं करस्य च । (१९।१)

प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्य् अनुक्रमात् ॥ (१९।२)

त्रिः प्राश्यापो द्विर् उन्मृज्य खान्य् अद्भिः समुपस्पृशेत् । (२०।१)

अद्भिस् तु प्रकृतिस्थाभिर् हीनाभिः फेनबुद्बुदैः ॥ (२०।२)

हृत्कण्ठतालुगाभिस् तु यथासंख्यं द्विजातयः । (२१।१)

शुध्येरन् स्त्री च शूद्रश् च सकृत् स्पृष्टाभिर् अन्ततः ॥ (२१।२)

स्नानम् अब्दैवतैर् मन्त्रैर् मार्जनं प्राणसंयमः । (२२।१)

सूर्यस्य चाप्य् उपस्थानं गायत्र्याः प्रत्यहं जपः ॥ (२२।२)

गायत्रीं शिरसा सार्धं जपेद् व्याहृतिपूर्विकाम् । (२३।१)

प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिर् अयं प्राणसंयमः ॥ (२३।२)

प्राणान् आयम्य संप्रोक्ष्य तृचेनाब्दैवतेन तु । (२४।१)

जपन्न् आसीत सावित्रीं प्रत्यग् आ तारकोदयात् ॥ (२४।२)

संध्यां प्राक् प्रातर् एवं हि तिष्ठेद् आ सूर्यदर्शनात् । (२५।१)

अग्निकार्यं ततः कुर्यात् संध्ययोर् उभयोर् अपि ॥ (२५।२)

ततो ऽभिवादयेद् वृद्धान् असाव् अहम् इति ब्रुवन् । (२६।१)

गुरुं चैवाप्य् उपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः ॥ (२६।२)

आहूतश् चाप्य् अधीयीत लब्धं चास्मै निवेदयेत् । (२७।१)

हितं तस्याचरेन् नित्यं मनोवाक्कायकर्मभिः ॥ (२७।२)

कृतज्ञाद्रोहिमेधाविशुचिकल्यानसूयकाः । (२८।१)

अध्याप्या धर्मतः साधु शक्ताप्तज्ञानवित्तदाः ॥ (२८।२)

दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत् । (२९।१)

ब्राह्मणेषु चरेद् भैक्षम् अनिन्द्येष्व् आत्मवृत्तये ॥ (२९।२)

आदिमध्यावसानेषु भवच्छब्दोपलक्षिता । (३०।१)

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम् ॥ (३०।२)

कृताग्निकार्यो भुञ्जीत वाग्यतो गुर्वनुज्ञया । (३१।१)

आपोशानक्रियापूर्वं सत्कृत्यान्नम् अकुत्सयन् ॥ (३१।२)

ब्रह्मचर्ये स्थितो नैकम् अन्नम् अद्याद् अनापदि । (३२।१)

ब्राह्मणः कामम् अश्नीयाच् छ्राद्धे व्रतम् अपीडयन् ॥ (३२।२)

मधुमांसाञ्जनोच्छिष्टशुक्तस्त्रीप्राणिहिंसनम् । (३३।१)

भास्करालोकनाश्लीलपरिवादादि वर्जयेत् ॥ (३३।२)

स गुरुर् यः क्रियाः कृत्वा वेदम् अस्मै प्रयच्छति । (३४।१)

उपनीय ददद् वेदम् आचार्यः स उदाहृतः ॥ (३४।२)

एकदेशम् उपाध्याय ऋत्विग् यज्ञकृद् उच्यते । (३५।१)

एते मान्या यथापूर्वम् एभ्यो माता गरीयसी ॥ (३५।२)

प्रतिवेदं ब्रह्मचर्यं द्वादशाब्दानि पञ्च वा । (३६।१)

ग्रहणान्तिकम् इत्य् एके केशान्तश् चैव षोडशे ॥ (३६।२)

आ षोडशाद् आ द्वाविंशाच्चतुर्विंशाच्च वत्सरात् । (३७।१)

ब्रह्मक्षत्रविशां कालौपनायनिकः परः ॥ (३७।२)

अत ऊर्ध्वं पतन्त्य् एते सर्वधर्मबहिष्कृताः । (३८।१)

सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमाद् ऋते क्रतोः ॥ (३८।२)

मातुर् यद् अग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जिबन्धनात् । (३९।१)

ब्राह्मणक्षत्रियविशस् तस्माद् एते द्विजाः स्मृताः ॥ (३९।२)

यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम् । (४०।१)

वेद एव द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः ॥ (४०।२)

मधुना पयसा चैव स देवांस् तर्पयेद् द्विजः । (४१।१)

पितॄन् मधुघृताभ्यां च ऋचो ऽधीते च यो ऽन्वहम् ॥ (४१।२)

यजूंषि शक्तितो ऽधीते यो ऽन्वहं स घृतामृतैः । (४२।१)

प्रीणाति देवान् आज्येन मधुना च पितॄंस् तथा ॥ (४२।२)

स तु सोमघृतैर् देवांस् तर्पयेद् यो ऽन्वहं पठेत् । (४३।१)

सामानि तृप्तिं कुर्याच् च पितॄणां मधुसर्पिषा ॥ (४३।२)

मेदसा तर्पयेद् देवान् अथर्वाङ्गिरसः पठन् । (४४।१)

पितॄंश् च मधुसर्पिर्भ्याम् अन्वहं शक्तितो द्विजः ॥ (४४।२)

वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश् च गाथिकाः । (४५।१)

इतिहासांस् तथा विद्याः शक्त्याधीते हि यो ऽन्वहम् ॥ (४५।२)

मांसक्षीरौदनमधुतर्पणं स दिवौकसाम् । (४६।१)

करोति तृप्तिं कुर्याच् च पितॄणां मधुसर्पिषा ॥ (४६।२)

ते तृप्तास् तर्पयन्त्य् एनं सर्वकामफलैः शुभैः । (४७।१)

यं यं क्रतुम् अधीते च तस्य तस्याप्नुयात् फलम् ॥ (४७।२)

त्रिर् वित्तपूर्णपृथिवीदानस्य फलम् अश्नुते । (४८।१)

तपसश् च परस्येह नित्यं स्वाध्यायवान् द्विजः ॥ (४८।२)

नैष्ठिको ब्रह्मचारी तु वसेद् आचार्यसंनिधौ । (४९।१)

तदभावे ऽस्य तनये पत्न्यां वैश्वानरे ऽपि वा ॥ (४९।२)

अनेन विधिना देहं सादयन् विजितेन्द्रियः । (५०।१)

ब्रह्मलोकम् अवाप्नोति न चेहाजायते पुनः ॥ (५०।२)

३। विवाहप्रकरणम्गुरवे तु वरं दत्त्वा स्नायाद् वा तदनुज्ञया । (५१।१)

वेदं व्रतानि वा पारं नीत्वा ह्य् उभयम् एव वा ॥ (५१।२)

अविप्लुतब्रह्मचर्यो लक्षण्यां स्त्रियम् उद्वहेत् । (५२।१)

अनन्यपूर्विकां कान्ताम् असपिण्डां यवीयसीम् ॥ (५२।२)

अरोगिणीं भ्रातृमतीम् असमानार्षगोत्रजाम् । (५३।१)

पञ्चमात् सप्तमाद् ऊर्ध्वं मातृतः पितृतस् तथा ॥ (५३।२)

दशपूरुषविख्याताच्छ्रोत्रियाणां महाकुलात् । (५४।१)

स्फीताद् अपि न संचारिरोगदोषसमन्वितात् ॥ (५४।२)

एतैर् एव गुणैर् युक्तः सवर्णः श्रोत्रियो वरः । (५५।१)

यत्नात् परीक्षितः पुंस्त्वे युवा धीमान् जनप्रियः ॥ (५५।२)

यद् उच्यते द्विजातीनां शूद्राद् दारोपसंग्रहः । (५६।१)

नैतन् मम मतं यस्मात् तत्रायं जायते स्वयम् ॥ (५६।२)

तिस्रो वर्णानुपूर्व्येण द्वे तथैका यथाक्रमम् । (५७।१)

ब्राह्मणक्षत्रियविशां भार्या स्वा शूद्रजन्मनः ॥ (५७।२)

ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्त्यलंकृता । (५८।१)

तज्जः पुनात्य् उभयतः पुरुषान् एकविंशतिम् ॥ (५८।२)

यज्ञस्थ ऋत्विजे दैव आदायार्षस् तु गोद्वयम् । (५९।१)

चतुर्दश प्रथमजः पुनात्य् उत्तरजश् च षट् ॥ (५९।२)

इत्य् उक्त्वा चरतां धर्मं सह या दीयते ऽर्थिने । (६०।१)

स कायः पावयेत् तज्जः षट् षड्वंश्यान् सहात्मना ॥ (६०।२)

आसुरो द्रविणादानाद् गान्धर्वः समयान् मिथः । (६१।१)

राक्षसो युद्धहरणात् पैशाचः कन्यकाछलात् ॥ (६१।२)

पाणिर् ग्राह्यः सवर्णासु गृह्णीयात् क्षत्रिया शरम् । (६२।१)

वैश्या प्रतोदम् आदद्याद् वेदने त्व् अग्रजन्मनः ॥ (६२।२)

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा । (६३।१)

कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतिस्थः परः परः ॥ (६३।२)

अप्रयच्छन् समाप्नोति भ्रूणहत्याम् ऋताव् ऋतौ । (६४।१)

गम्यं त्व् अभावे दातॄणां कन्या कुर्यात् स्वयंवरम् ॥ (६४।२)

सकृत् प्रदीयते कन्या हरंस् तां चोरदण्डभाक् । (६५।१)

दत्ताम् अपि हरेत् पूर्वाच् छ्रेयांश् चेद् वर आव्रजेत् ॥ (६५।२)

अनाख्याय ददद् दोषं दण्ड्य उत्तमसाहसम् । (६६।१)

अदुष्टां तु त्यजन् दण्ड्यो दूषयंस् तु मृषा शतम् ॥ (६६।२)

अक्षता च क्षता चैव पुनर्भूः संस्कृता पुनः । (६७।१)

स्वैरिणी या पतिं हित्वा सवर्णं कामतः श्रयेत् ॥ (६७।२)

अपुत्रां गुर्वनुज्ञातो देवरः पुत्रकाम्यया । (६८।१)

सपिण्डो वा सगोत्रो वा घृताभ्यक्त ऋताव् इयात् ॥ (६८।२)

आ गर्भसंभवाद् गच्छेत् पतितस् त्व् अन्यथा भवेत् । (६९।१)

अनेन विधिना जातः क्षेत्रजो ऽस्य भवेत् सुतः ॥ (६९।२)

हृताधिकारां मलिनां पिण्डमात्रोपजीविनाम् । (७०।१)

परिभूताम् अधःशय्यां वासयेद् व्यभिचारिणीम् ॥ (७०।२)

सोमः शौचं ददाव् आसां गन्धर्वश् च शुभां गिरम् । (७१।१)

पावकः सर्वमेध्यत्वं मेध्या वै योषितो ह्य् अतः ॥ (७१।२)

व्यभिचाराद् ऋतौ शुद्धिर् गर्भे त्यागो विधीयते । (७२।१)

गर्भभर्तृवधादौ च तथा महति पातके ॥ (७२।२)

सुरापी व्याधिता धूर्ता वन्ध्यार्थघ्न्य् अप्रियंवदा । (७३।१)

स्त्रीप्रसूश् चाधिवेत्तव्या पुरुषद्वेषिणी तथा ॥ (७३।२)

अधिविन्ना तु भर्तव्या महद् एनो ऽन्यथा भवेत् । (७४।१)

यत्रानुकूल्यं दंपत्योस् त्रिवर्गस् तत्र वर्धते ॥ (७४।२)

मृते जीवति वा पत्यौ या नान्यम् उपगच्छति । (७५।१)

सेह कीर्तिम् अवाप्नोति मोदते चोमया सह ॥ (७५।२)

आज्ञासंपादिनीं दक्षां वीरसूं प्रियवादिनीम् । (७६।१)

त्यजन् दाप्यस् तृतीयांशम् अद्रव्यो भरणं स्त्रियाः ॥ (७६।२)

स्त्रीभिर् भर्तृवचः कार्यम् एष धर्मः परः स्त्रियाः । (७७।१)

आ शुद्धेः सम्प्रतीक्ष्यो हि महापातकदूषितः ॥ (७७।२)

लोकानन्त्यं दिवः प्राप्तिः पुत्रपौत्रप्रपौत्रकैः । (७८।१)

यस्मात् तस्मात् स्त्रियः सेव्याः कर्तव्याश् च सुरक्षिताः ॥ (७८।२)

षोडशर्तुनिशाः स्त्रीणां तस्मिन् युग्मासु संविशेत् । (७९।१)

ब्रह्मचार्य् एव पर्वाण्य् आद्याश् चतस्रस् तु वर्जयेत् ॥ (७९।२)

एवं गच्छन् स्त्रियं क्षामां मघां मूलं च वर्जयेत् । (८०।१)

सुस्थ इन्दौ सकृत् पुत्रं लक्षण्यं जनयेत् पुमान् ॥ (८०।२)

यथाकामी भवेद् वापि स्त्रीणां वरम् अनुस्मरन् । (८१।१)

स्वदारनिरतश् चैव स्त्रियो रक्ष्या यतः स्मृताः ॥ (८१।२)

भर्तृभ्रातृपितृज्ञातिश्वश्रूश्वशुरदेवरैः । (८२।१)

बन्धुभिश् च स्त्रियः पूज्या भूषणाच्छादनाशनैः ॥ (८२।२)

संयतोपस्करा दक्षा हृष्टा व्ययपराङ्मुखी । (८३।१)

कुर्याच्छ्वशुरयोः पादवन्दनं भर्तृतत्परा ॥ (८३।२)

क्रीडां शरीरसंस्कारं समाजोत्सवदर्शनम् । (८४।१)

हास्यं परगृहे यानं त्यजेत् प्रोषितभर्तृका ॥ (८४।२)

रक्षेत् कन्यां पिता विन्नां पतिः पुत्रास् तु वार्द्धके । (८५।१)

अभावे ज्ञातयस् तेषां न स्वातन्त्र्यं क्वचित् स्त्रियाः ॥ (८५।२)

पितृमातृसुतभ्रातृश्वश्रूश्वशुरमातुलैः । (८६।१)

हीना न स्याद् विना भर्त्रा गर्हणीयान्यथा भवेत् ॥ (८६।२)

पतिप्रियहिते युक्ता स्वाचारा विजितेन्द्रिया । (८७।१)

सेह कीर्तिम् अवाप्नोति प्रेत्य चानुत्तमां गतिम् ॥ (८७।२)

सत्याम् अन्यां सवर्णायां धर्मकार्यं न कारयेत् । (८८।१)

सवर्णासु विधौ धर्म्ये ज्येष्ठया न विनेतरा ॥ (८८।२)

दाहयित्वाग्निहोत्रेण स्त्रियं वृत्तवतीं पतिः । (८९।१)

आहरेद् विधिवद् दारान् अग्नींश् चैवाविलम्बयन् ॥ (८९।२)

४। वर्णजातिविवेकप्रकरणम्सवर्णेभ्यः सवर्णासु जायन्ते हि सजातयः । (९०।१)

अनिन्द्येषु विवाहेषु पुत्राः संतानवर्धनाः ॥ (९०।२)

विप्रान् मूर्धावसिक्तो हि क्षत्रियायां विशः स्त्रियाम् । (९१।१)

अम्बष्ठः शूद्र्यां निषादो जातः पारशवो ऽपि वा ॥ (९१।२)

वैश्याशूद्र्योस् तु राजन्यान् माहिष्योग्रौ सुतौ स्मृतौ । (९२।१)

वैश्यात् तु करणः शूद्र्यां विन्नास्व् एष विधिः स्मृतः ॥ (९२।२)

ब्राह्मण्यां क्षत्रियात् सूतो वैश्याद् वैदेहकस् तथा । (९३।१)

शूद्राज् जातस् तु चण्डालः सर्वधर्मबहिष्कृतः ॥ (९३।२)

क्षत्रिया मागधं वैश्याच्छूद्रात् क्षत्तारम् एव च । (९४।१)

शूद्राद् आयोगवं वैश्या जनयामास वै सुतम् ॥ (९४।२)

माहिष्येण करण्यां तु रथकारः प्रजायते । (९५।१)

असत्सन्तस् तु विज्ञेयाः प्रतिलोमानुलोमजाः ॥ (९५।२)

जात्युत्कर्षो युगे ज्ञेयः सप्तमे पञ्चमे ऽपि वा । (९६।१)

व्यत्यये कर्मणां साम्यं पूर्ववच्चाधरोत्तरम् ॥ (९६।२)

५। गृहस्थधर्मप्रकरणम्कर्म स्मार्तं विवाहाग्नौ कुर्वीत प्रत्यहं गृही । (९७।१)

दायकालाहृते वापि श्रौतं वैतानिकाग्निषु ॥ (९७।२)

शरीरचिन्तां निर्वर्त्य कृतशौचविधिर् द्विजः । (९८।१)

प्रातःसंध्याम् उपासीत दन्तधावनपूर्वकम् ॥ (९८।२)

हुत्वाग्नीन् सूर्यदैवत्यान् जपेन् मन्त्रान् समाहितः । (९९।१)

वेदार्थान् अधिगच्छेच् च शास्त्राणि विविधानि च ॥ (९९।२)

उपेयाद् ईश्वरं चैव योगक्षेमार्थसिद्धये । (१००।१)

स्नात्वा देवान् पितॄंश् चैव तर्पयेद् अर्चयेत् तथा ॥ (१००।२)

वेदाथर्वपुराणानि सेतिहासानि शक्तितः । (१०१।१)

जपयज्ञप्रसिद्ध्यर्थं विद्यां चाध्यात्मिकीं जपेत् ॥ (१०१।२)

बलिकर्मस्वधाहोमस्वाध्यायातिथिसत्क्रियाः । (१०२।१)

भूतपित्रमरब्रह्ममनुष्याणां महामखाः ॥ (१०२।२)

देवेभ्यश् च हुताद् अन्नाच् छेषाद् भूतबलिं हरेत् । (१०३।१)

अन्नं भूमौ श्वचाण्डालवायसेभ्यश् च निक्षिपेत् ॥ (१०३।२)

अन्नं पितृमनुष्येभ्यो देयम् अप्य् अन्वहं जलम् । (१०४।१)

स्वाध्यायं सततं कुर्यान् न पचेद् अन्नम् आत्मने ॥ (१०४।२)

बालस्ववासिनीवृद्धगर्भिण्यातुरकन्यकाः । (१०५।१)

संभोज्यातिथिभृत्यांश् च दंपत्योः शेषभोजनम् ॥ (१०५।२)

आ पोशनेनोपरिष्टाद् अधस्ताद् अश्नता तथा । (१०६।१)

अनग्नम् अमृतं चैव कार्यम् अन्नं द्विजन्मना ॥ (१०६।२)

अतिथित्वेन वर्णानां देयं शक्त्यानुपूर्वशः । (१०७।१)

अप्रणोद्यो ऽतिथिः सायम् अपि वाग्भूतृणोदकैः ॥ (१०७।२)

सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा दातव्या सव्रताय च । (१०८।१)

भोजयेच् चागतान् काले सखिसंबन्धिबान्धवान् ॥ (१०८।२)

महोक्षं वा महाजं वा श्रोत्रियायोपकल्पयेत् । (१०९।१)

सत्क्रियान्वासनं स्वादु भोजनं सूनृतं वचः ॥ (१०९।२)

प्रतिसंवत्सरं त्व् अर्घ्याः स्नातकाचार्यपार्थिवाः । (११०।१)

प्रियो विवाह्यश् च तथा यज्ञं प्रत्य् ऋत्विजः पुनः ॥ (११०।२)

अध्वनीनो ऽतिथिर् ज्ञेयः श्रोत्रियो वेदपारगः । (१११।१)

मान्याव् एतौ गृहस्थस्य ब्रह्मलोकम् अभीप्सतः ॥ (१११।२)

परपाकरुचिर् न स्याद् अनिन्द्यामन्त्रणाद् ऋते । (११२।१)

वाक्पाणिपादचापल्यं वर्जयेच्चातिभोजनम् ॥ (११२।२)

अतिथिं श्रोत्रियं तृप्तम् आ सीमन्तम् अनुव्रजेत् । (११३।१)

अहःशेषं सहासीत शिष्टैर् इष्टैश् च बन्धुभिः ॥ (११३।२)

उपास्य पश्चिमां संध्यां हुत्वाग्नींस् तान् उपास्य च । (११४।१)

भृत्यैः परिवृतो भुक्त्वा नातितृप्त्याथ संविशेत् ॥ (११४।२)

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय चिन्तयेद् आत्मनो हितम् । (११५।१)

धर्मार्थकामान् स्वे काले यथाशक्ति न हापयेत् ॥ (११५।२)

विद्याकर्मवयोबन्धुवित्तैर् मान्या यथाक्रमम् । (११६।१)

एतैः प्रभूतैः शूद्रो ऽपि वार्द्धके मानम् अर्हति ॥ (११६।२)

वृद्धभारिनृपस्नातस्त्रीरोगिवरचक्रिणाम् । (११७।१)

पन्था देयो नृपस् तेषां मान्यः स्नातश् च भूपतेः ॥ (११७।२)

इज्याध्ययनदानानि वैश्यस्य क्षत्रियस्य च । (११८।१)

प्रतिग्रहो ऽधिको विप्रे याजनाध्यापने तथा ॥ (११८।२)

प्रधानं क्षत्रिये कर्म प्रजानां परिपालनम् । (११९।१)

कुसीदकृषिवाणिज्यपाशुपाल्यं विशः स्मृतम् ॥ (११९।२)

शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा तयाजीवन् वणिग् भवेत् । (१२०।१)

शिल्पैर् वा विविधैर् जीवेद् द्विजातिहितम् आचरन् ॥ (१२०।२)

भार्यारतिः शुचिर् भृत्यभर्ता श्राद्धक्रियारतः । (१२१।१)

नमस्कारेण मन्त्रेण पञ्चयज्ञान् न हापयेत् ॥ (१२१।२)

अहिंसा सत्यम् अस्तेयं शौचम् इन्द्रियनिग्रहः । (१२२।१)

दानं दमो दया क्षान्तिः सर्वेषां धर्मसाधनम् ॥ (१२२।२)

वयोबुद्ध्यर्थवाग्वेषश्रुताभिजनकर्मणाम् । (१२३।१)

आचरेत् सदृशीं वृत्तिम् अजिह्माम् अशठां तथा ॥ (१२३।२)

त्रैवार्षिकाधिकान्नो यः स हि सोमं पिबेद् द्विजः । (१२४।१)

प्राक्सौमिकीः क्रियाः कुर्याद् यस्यान्नं वार्षिकं भवेत् ॥ (१२४।२)

प्रतिसंवत्सरं सोमः पशुः प्रत्ययनं तथा । (१२५।१)

कर्तव्याग्रयणेष्टिश् च चातुर्मास्यानि चैव हि ॥ (१२५।२)

एषाम् असंभवे कुर्याद् इष्टिं वैश्वानरीं द्विजः । (१२६।१)

हीनकल्पं न कुर्वीत सति द्रव्ये फलप्रदम् ॥ (१२६।२)

चाण्डालो जायते यज्ञकरणाच्छूद्रभिक्षितात् । (१२७।१)

यज्ञार्थं लब्धम् अददद् भासः काको ऽपि वा भवेत् ॥ (१२७।२)

कुशूलकुम्भीधान्यो वा त्र्याहिको ऽश्वस्तनो ऽपि वा । (१२८।१)

जीवेद् वापि शिलोञ्छेन श्रेयान् एषां परः परः ॥ (१२८।२)

६। स्नातकधर्मप्रकरणम्न स्वाध्यायविरोध्यर्थम् ईहेत न यतस् ततः । (१२९।१)

न विरुद्धप्रसङ्गेन संतोषी च भवेत् सदा ॥ (१२९।२)

राजान्तेवासियाज्येभ्यः सीदन्न् इच्छेद् धनं क्षुधा । (१३०।१)

दम्भिहैतुकपाखण्डिबकवृत्तींश् च वर्जयेत् ॥ (१३०।२)

शुक्लाम्बरधरो नीचकेशश्मश्रुनखः शुचिः । (१३१।१)

न भार्यादर्शने ऽश्नीयान् नैकवासा न संस्थितः ॥ (१३१।२)

न संशयं प्रपद्येत नाकस्माद् अप्रियं वदेत् । (१३२।१)

नाहितं नानृतं चैव न स्तेनः स्यान् न वार्द्धुषी ॥ (१३२।२)

दाक्षायणी ब्रह्मसूत्री वेणुमान् सकमण्डलुः । (१३३।१)

कुर्यात् प्रदक्षिणं देवमृद्गोविप्रवनस्पतीन् ॥ (१३३।२)

न तु मेहेन् नदीछायावर्त्मगोष्ठाम्बुभस्मसु । (१३४।१)

न प्रत्यग्न्यर्कगोसोमसंध्याम्बुस्त्रीद्विजन्मनः ॥ (१३४।२)

नेक्षेतार्कं न नग्नां स्त्रीं न च संसृष्टमैथुनाम् । (१३५।१)

न च मूत्रं पुरीषं वा नाशुची राहुतारकाः ॥ (१३५।२)

अयं मे वज्र इत्य् एवं सर्वं मन्त्रम् उदीरयेत् । (१३६।१)

वर्षत्य् अप्रावृतो गच्छेत् स्वपेत् प्रत्यक्शिरा न च ॥ (१३६।२)

ष्ठीवनासृक्शकृन्मूत्ररेतांस्य् अप्सु न निक्षिपेत् । (१३७।१)

पादौ प्रतापयेन् नाग्नौ न चैनम् अभिलङ्घयेत् ॥ (१३७।२)

जलं पिबेन् नाञ्जलिना न शयानं प्रबोधयेत् । (१३८।१)

नाक्षैः क्रीडेन् न धर्मघ्नैर् व्याधितैर् वा न संविशेत् ॥ (१३८।२)

विरुद्धं वर्जयेत् कर्म प्रेतधूमं नदीतरम् । (१३९।१)

केशभस्मतुषाङ्गारकपालेषु च संस्थितिम् ॥ (१३९।२)

नाचक्षीत धयन्तीं गां नाद्वारेण विशेत् क्वचित् । (१४०।१)

न राज्ञः प्रतिगृह्णीयाल् लुब्धस्योच्छास्त्रवर्तिनः ॥ (१४०।२)

प्रतिग्रहे सूनिचक्रिध्वजिवेश्यानराधिपाः । (१४१।१)

दुष्टा दशगुणं पूर्वात् पूर्वाद् एते यथाक्रमम् ॥ (१४१।२)

अध्यायानाम् उपाकर्म श्रावण्यां श्रवणेन वा । (१४२।१)

हस्तेनौषधिभावे वा पञ्चम्यां श्रावणस्य तु ॥ (१४२।२)

पौषमासस्य रोहिण्याम् अष्टकायाम् अथापि वा । (१४३।१)

जलान्ते छन्दसां कुर्याद् उत्सर्गं विधिवद् बहिः ॥ (१४३।२)

त्र्यहं प्रेतेष्व् अनध्यायः शिष्यर्त्विग्गुरुबन्धुषु । (१४४।१)

उपाकर्मणि चोत्सर्गे स्वशाखाश्रोत्रिये तथा ॥ (१४४।२)

संध्यागर्जितनिर्घातभूकम्पोल्कानिपातने । (१४५।१)

समाप्य वेदं द्युनिशम् आरण्यकम् अधीत्य च ॥ (१४५।२)

पञ्चदश्यां चतुर्दश्याम् अष्टम्यां राहुसूतके । (१४६।१)

ऋतुसंधिषु भुक्त्वा वा श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च ॥ (१४६।२)

पशुमण्डूकनकुलश्वाहिमार्जारमूषकैः । (१४७।१)

कृते ऽनन्तरे त्व् अहोरात्रं शक्रपाते तथोच्छ्रये ॥ (१४७।२)

श्वक्रोष्टृगर्दभोलूकसामबाणार्तनिःस्वने । (१४८।१)

अमेध्यशवशूद्रान्त्यश्मशानपतितान्तिके ॥ (१४८।२)

देशे ऽशुचाव् आत्मनि च विद्युत्स्तनितसंप्लवे । (१४९।१)

भुक्त्वार्द्रपाणिर् अम्भोऽन्तर् अर्धरात्रे ऽतिमारुते ॥ (१४९।२)

पांसुप्रवर्षे दिग्दाहे संध्यानीहारभीतिषु । (१५०।१)

धावतः पूतिगन्धे च शिष्टे च गृहम् आगते ॥ (१५०।२)

खरोष्ट्रयानहस्त्यश्वनौवृक्षेरिणरोहणे । (१५१।१)

सप्तत्रिंशदनध्यायान् एतांस् तात्कालिकान् विदुः ॥ (१५१।२)

देवर्त्विक्स्नातकाचार्यराज्ञां छायां परस्त्रियाः । (१५२।१)

नाक्रामेद् रक्तविण्मूत्रष्ठीवनोद्वर्तनादि च ॥ (१५२।२)

विप्राहिक्षत्रियात्मानो नावज्ञेयाः कदाचन । (१५३।१)

आ मृत्योः श्रियम् आकाङ्क्षेन् न कंचिन् मर्मणि स्पृशेत् ॥ (१५३।२)

दूराद् उच्छिष्टविण्मूत्रपादाम्भांसि समुत्सृजेत् । (१५४।१)

श्रुतिस्मृत्युदितं सम्यङ् नित्यम् आचारम् आचरेत् ॥ (१५४।२)

गोब्राह्मणानलान्नानि नोच्छिष्टो न पदा स्पृशेत् । (१५५।१)

न निन्दाताडने कुर्यात् पुत्रं शिष्यं च ताडयेत् ॥ (१५५।२)

कर्मणा मनसा वाचा यत्नाद् धर्मं समाचरेत् । (१५६।१)

अस्वर्ग्यं लोकविद्विष्टं धर्म्यम् अप्य् आचरेन् न तु ॥ (१५६।२)

मातृपित्रतिथिभ्रातृजामिसंबन्धिमातुलैः । (१५७।१)

वृद्धबालातुराचार्यवैद्यसंश्रितबान्धवैः ॥ (१५७।२)

ऋत्विक्पुरोहितापत्यभार्यादाससनाभिभिः । (१५८।१)

विवादं वर्जयित्वा तु सर्वांल् लोकाञ् जयेद् गृही ॥ (१५८।२)

पञ्च पिण्डान् अनुद्धृत्य न स्नायात् परवारिषु । (१५९।१)

स्नायान् नदीदेवखातह्रदप्रस्रवणेषु च ॥ (१५९।२)

परशय्यासनोद्यानगृहयानानि वर्जयेत् । (१६०।१)

अदत्तान्य् अग्निहीनस्य नान्नम् अद्याद् अनापदि ॥ (१६०।२)

कदर्यबद्धचौराणां क्लीबरङ्गावतारिणाम् । (१६१।१)

वैणाभिशस्तवार्द्धुष्यगणिकागणदीक्षिणाम् ॥ (१६१।२)

चिकित्सकातुरक्रुद्धपुंश्चलीमत्तविद्विषाम् । (१६२।१)

क्रूरोग्रपतितव्रात्यदाम्भिकोच्छिष्टभोजिनाम् ॥ (१६२।२)

अवीरास्त्रीस्वर्णकारस्त्रीजितग्रामयाजिनाम् । (१६३।१)

शस्त्रविक्रयिकर्मारतन्तुवायश्ववृत्तिनाम् ॥ (१६३।२)

नृशंसराजरजककृतघ्नवधजीविनाम् । (१६४।१)

चैलधावसुराजीवसहोपपतिवेश्मनाम् ॥ (१६४।२)

पिशुनानृतिनोश् चैव तथा चाक्रिकबन्दिनाम् । (१६५।१)

एषाम् अन्नं न भोक्तव्यं सोमविक्रयिणस् तथा ॥ (१६५।२)

शूद्रेषु दासगोपालकुलमित्रार्धसीरिणः । (१६६।१)

भोज्यान्नाः नापितश् चैव यश् चात्मानं निवेदयेत् ॥ (१६६।२)

७। भक्ष्याभक्ष्यप्रकरणमनर्चितं वृथामांसं केशकीटसमन्वितम् । (१६७।१)

शुक्तं पर्युषितोच्छिष्टं श्वस्पृष्टं पतितेक्षितम् ॥ (१६७।२)

उदक्यास्पृष्टसंघुष्टं पर्यायान्नं च वर्जयेत् । (१६८।१)

गोघ्रातं शकुनोच्छिष्टं पदा स्पृष्टं च कामतः ॥ (१६८।२)

अन्नं पर्युषितं भोज्यं स्नेहाक्तं चिरसंस्थितम् । (१६९।१)

अस्नेहा अपि गोधूमयवगोरसविक्रियाः ॥ (१६९।२)

संधिन्यनिर्दशावत्सागोपयः परिवर्जयेत् । (१७०।१)

औष्ट्रम् ऐकशफं स्त्रैणम् आरण्यकम् अथाविकम् ॥ (१७०।२)

देवतार्थं हविः शिग्रुं लोहितान् व्रश्चनांस् तथा । (१७१।१)

अनुपाकृतमांसानि विड्जानि कवकानि च ॥ (१७१।२)

क्रव्यादपक्षिदात्यूहशुकप्रतुदटिट्टिभान् । (१७२।१)

सारसैकशफान् हंसान् सर्वांश् च ग्रामवासिनः ॥ (१७२।२)

कोयष्टिप्लवचक्राह्वबलाकाबकविष्किरान् । (१७३।१)

कलविङ्कं सकाकोलं कुररं रज्जुदालकम् । (१७४।१)

जालपादान् खञ्जरीटान् अज्ञातांश् च मृगद्विजान् ॥ (१७४।२)

चाषांश् च रक्तपादांश् च सौनं वल्लूरम् एव च । (१७५।१)

मत्स्यांश् च कामतो जग्ध्वा सोपवासस् त्र्यहं वसेत् ॥ (१७५।२)

पलाण्डुं विड्वराहं च छत्त्राकं ग्रामकुक्कुटम् । (१७६।१)

लशुनं गृञ्जनं चैव जग्ध्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ (१७६।२)

भक्ष्याः पञ्चनखाः सेधागोधाकच्छपशल्लकाः । (१७७।१)

शशश् च मत्स्येष्व् अपि हि सिंहतुण्डकरोहिताः ॥ (१७७।२)

तथा पाठीनराजीवसशल्काश् च द्विजातिभिः । (१७८।१)

अतः शृणुध्वं मांसस्य विधिं भक्षणवर्जने ॥ (१७८।२)

प्राणात्यये तथा श्राद्धे प्रोक्षिते द्विजकाम्यया । (१७९।१)

देवान् पितॄन् समभ्यर्च्य खादन् मांसं न दोषभाक् ॥ (१७९।२)

वसेत् स नरके घोरे दिनानि पशुरोमभिः । (१८०।१)

संमितानि दुराचारो यो हन्त्य् अविधिना पशून् ॥ (१८०।२)

सर्वान् कामान् अवाप्नोति हयमेधफलं तथा । (१८१।१)

गृहे ऽपि निवसन् विप्रो मुनिर् मांसविवर्जनात् ॥ (१८१।२)

८। द्रव्यशुद्धिप्रकरणम्सौवर्णराजताब्जानाम् ऊर्ध्वपात्रग्रहाश्मनाम् । (१८२।१)

शाकरज्जुमूलफलवासोविदलचर्मणाम् ॥ (१८२।२)

पात्राणां चमसानां च वारिणा शुद्धिर् इष्यते । (१८३।१)

चरुस्रुक्स्रुवसस्नेहपात्राण्य् उष्णेन वारिणा ॥ (१८३।२)

स्फ्यशूर्पाजिनधान्यानां मुसलोलूखलानसाम् । (१८४।१)

प्रोक्षणं संहतानां च बहूनां धान्यवाससाम् ॥ (१८४।२)

तक्षणं दारुशृङ्गास्थ्नां गोवालैः फलसंभुवाम् । (१८५।१)

मार्जनं यज्ञपात्राणां पाणिना यज्ञकर्मणि ॥ (१८५।२)

सोषरोदकगोमूत्रैः शुध्यत्य् आविककौशिकम् । (१८६।१)

सश्रीफलैर् अंशुपट्टं सारिष्टैः कुतपं तथा ॥ (१८६।२)

सगौरसर्षपैः क्षौमं पुनःपाकान् महीमयम् । (१८७।१)

कारुहस्तः शुचिः पण्यं भैक्षं योषिन्मुखं तथा ॥ (१८७।२)

भूशुद्धिर् मार्जनाद् दाहात् कालाद् गोक्रमणात् तथा । (१८८।१)

सेकाद् उल्लेखनाल् लेपाद् गृहं मार्जनलेपनात् ॥ (१८८।२)

गोघ्राते ऽन्ने तथा केशमक्षिकाकीटदूषिते । (१८९।१)

सलिलं भस्म मृद् वापि प्रक्षेप्तव्यं विशुद्धये ॥ (१८९।२)

त्रपुसीसकताम्राणां क्षाराम्लोदकवारिभिः । (१९०।१)

भस्माद्भिः कांस्यलोहानां शुद्धिः प्लावो द्रवस्य च ॥ (१९०।२)

अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैः शुद्धिर् गन्धादिकर्षणात् । (१९१।१)

वाक्शस्तम् अम्बुनिर्णिक्तम् अज्ञातं च सदा शुचि ॥ (१९१।२)

शुचि गोतृप्तिकृत् तोयं प्रकृतिस्थं महीगतम् । (१९२।१)

तथा मांसं श्वचण्डालक्रव्यादादिनिपातितम् ॥ (१९२।२)

रश्मिर् अग्नी रजश्छाया गौर् अश्वो वसुधानिलः । (१९३।१)

विप्रुषो मक्षिकाः स्पर्शे वत्सः प्रस्नवने शुचिः ॥ (१९३।२)

अजाश्वयोर् मुखं मेध्यं न गोर् न नरजा मलाः । (१९४।१)

पन्थानश् च विशुध्यन्ति सोमसूर्यांशुमारुतैः ॥ (१९४।२)

मुखजा विप्रुषो मेध्यास् तथाचमनबिन्दवः । (१९५।१)

श्मश्रु चास्यगतं दन्तसक्तं त्यक्त्वा ततः शुचिः ॥ (१९५।२)

स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते भुक्त्वा रथ्योपसर्पणे । (१९६।१)

आचान्तः पुनर् आचामेद् वासो विपरिधाय च ॥ (१९६।२)

रथ्याकर्दमतोयानि स्पृष्टान्य् अन्त्यश्ववायसैः । (१९७।१)

मारुतेनैव शुध्यन्ति पक्वेष्टकचितानि च ॥ (१९७।२)

९। दानप्रकरणम्तपस् तप्त्वासृजद् ब्रह्मा ब्राह्मणान् वेदगुप्तये । (१९८।१)

तृप्त्यर्थं पितृदेवानां धर्मसंरक्षणाय च ॥ (१९८।२)

सर्वस्य प्रभवो विप्राः श्रुताध्ययनशीलिनः । (१९९।१)

तेभ्यः क्रियापराः श्रेष्ठास् तेभ्यो ऽप्य् अध्यात्मवित्तमाः ॥ (१९९।२)

न विद्यया केवलया तपसा वापि पात्रता । (२००।१)

यत्र वृत्तम् इमे चोभे तद्धि पात्रं प्रकीर्तितम् ॥ (२००।२)

गोभूतिलहिरण्यादि पात्रे दातव्यम् अर्चितम् । (२०१।१)

नापात्रे विदुषा किंचिद् आत्मनः श्रेय इच्छता ॥ (२०१।२)

विद्यातपोभ्यां हीनेन न तु ग्राह्यः प्रतिग्रहः । (२०२।१)

गृह्णन् प्रदातारम् अधो नयत्य् आत्मानम् एव च ॥ (२०२।२)

दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः । (२०३।१)

याचितेनापि दातव्यं श्रद्धापूतं स्वशक्तितः ॥ (२०३।२)

हेमशृङ्गी शफै रौप्यैः सुशीला वस्त्रसंयुता । (२०४।१)

सकांस्यपात्रा दातव्या क्षीरिणी गौः सदक्षिणा ॥ (२०४।२)

दातास्याः स्वर्गम् आप्नोति वत्सरान् रोमसंमितान् । (२०५।१)

कपिला चेत् तारयति भूयश् चासप्तमं कुलम् ॥ (२०५।२)

सवत्सारोमतुल्यानि युगान्य् उभयतोमुखीम् । (२०६।१)

दातास्याः स्वर्गम् आप्नोति पूर्वेण विधिना ददत् ॥ (२०६।२)

यावद् वत्सस्य पादौ द्वौ मुखं योन्यां च दृश्यते । (२०७।१)

तावद् गौः पृथिवी ज्ञेया यावद् गर्भं न मुञ्चति ॥ (२०७।२)

यथाकथंचिद् दत्त्वा गां धेनुं वाधेनुम् एव वा । (२०८।१)

अरोगाम् अपरिक्लिष्टां दाता स्वर्गे महीयते ॥ (२०८।२)

श्रान्तसंवाहनं रोगिपरिचर्या सुरार्चनम् । (२०९।१)

पादशौचं द्विजोच्छिष्टमार्जनं गोप्रदानवत् ॥ (२०९।२)

भूदीपांश् चान्नवस्त्राम्भस्तिलसर्पिःप्रतिश्रयान् । (२१०।१)

नैवेशिकं स्वर्णधुर्यं दत्त्वा स्वर्गे महीयते ॥ (२१०।२)

गृहधान्याभयोपानच्छत्रमाल्यानुलेपनम् । (२११।१)

यानं वृक्षं प्रियं शय्यां दत्त्वात्यन्तं सुखी भवेत् ॥ (२११।२)

सर्वधर्ममयं ब्रह्म प्रदानेभ्यो ऽधिकं यतः । (२१२।१)

तद् ददत् समवाप्नोति ब्रह्मलोकम् अविच्युतम् ॥ (२१२।२)

प्रतिग्रहसमर्थो ऽपि नादत्ते यः प्रतिग्रहम् । (२१३।१)

ये लोका दानशीलानां स तान् आप्नोति पुष्कलान् ॥ (२१३।२)

कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पं दधि क्षितिः । (२१४।१)

मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याखेयं न वारि च ॥ (२१४।२)

अयाचिताहृतं ग्राह्यम् अपि दुष्कृतकर्मणः । (२१५।१)

अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यस् तथा द्विषः ॥ (२१५।२)

देवातिथिअर्चनकृते गुरुभृत्यार्थम् एव वा । (२१६।१)

सर्वतः प्रतिगृह्णीयाद् आत्मवृत्त्यर्थम् एव च ॥ (२१६।२)

१०। श्राद्धप्रकरणममावास्याष्टका वृद्धिः कृष्णपक्षो ऽयनद्वयम् । (२१७।१)

द्रव्यं ब्राह्मणसंपत्तिर् विषुवत् सूर्यसंक्रमः ॥ (२१७।२)

व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः । (२१८।१)

श्राद्धं प्रति रुचिश् चैते श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः ॥ (२१८।२)

अग्र्यः सर्वेषु वेदेषु श्रोत्रियो ब्रह्मविद् युवा । (२१९।१)

वेदार्थविज् ज्येष्ठसामा त्रिमधुस् त्रिसुपर्णकः ॥ (२१९।२)

स्वस्रीयर्त्विज्जामातृयाज्यश्वशुरमातुलाः । (२२०।१)

त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसंबन्धिबान्धवाः ॥ (२२०।२)

कर्मनिष्ठास् तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निर् ब्रह्मचारिणः । (२२१।१)

पितृमातृपराश् चैव ब्राह्मणाः श्राद्धसंपदः ॥ (२२१।२)

रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस् तथा । (२२२।१)

अवकीर्णी कुण्डगोलौ कुनखी श्यावदन्तकः ॥ (२२२।२)

भृतकाध्यापकः क्लीबः कन्यादूष्य् अभिशस्तकः । (२२३।१)

मित्रध्रुक् पिशुनः सोमविक्रयी परिविन्दकः ॥ (२२३।२)

मातापितृगुरुत्यागी कुण्डाशी वृषलात्मजः । (२२४।१)

परपूर्वापतिः स्तेनः कर्मदुष्टाश् च निन्दिताः ॥ (२२४।२)

निमन्त्रयेत पूर्वेद्युर् ब्राह्मणान् आत्मवान् शुचिः । (२२५।१)

तैश् चापि संयतैर् भाव्यं मनोवाक्कायकर्मभिः ॥ (२२५।२)

अपराह्णे समभ्यर्च्य स्वागतेनागतांस् तु तान् । (२२६।१)

पवित्रपाणिर् आचान्तान् आसनेषूपवेशयेत् ॥ (२२६।२)

युग्मान् दैवे यथाशक्ति पित्र्ये ऽयुग्मांस् तथैव च । (२२७।१)

परिस्तृते शुचौ देशे दक्षिणाप्रवणे तथा ॥ (२२७।२)

द्वौ दैवे प्राक् त्रयः पित्र्य उदग् एकैकम् एव वा । (२२८।१)

मातामहानाम् अप्य् एवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् ॥ (२२८।२)

पाणिप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थं कुशान् अपि । (२२९।१)

आवाहयेद् अनुज्ञातो विश्वे देवास इत्य् ऋचा ॥ (२२९।२)

यवैर् अन्ववकीर्याथ भाजने सपवित्रके । (२३०।१)

शं नो देव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस् तथा ॥ (२३०।२)

या दिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्व् अर्घ्यं विनिक्षिपेत् । (२३१।१)

दत्त्वा उदकं गन्धमाल्यं धूपदानं सदीपकम् ॥ (२३१।२)

तथाच्छादनदानं च करशौचार्थम् अम्बु च । (२३२।१)

अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणाम् अप्रदक्षिणम् ॥ (२३२।२)

द्विगुणांस् तु कुशान् दत्त्वा ह्य् उषन्तस् त्वेत्य् ऋचा पितॄन् । (२३३।१)

आवाह्य तदनुज्ञातो जपेद् आयन्तु नस् ततः ॥ (२३३।२)

अपहता इति तिलान् विकीर्य च समन्ततः । (२३४।१)

यवार्थास् तु तिलैः कार्याः कुर्याद् अर्घ्यादि पूर्ववत् ॥ (२३४।२)

दत्त्वा अर्घ्यं संस्रवांस् तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः । (२३५।१)

पितृभ्यः स्थानम् असीति न्युब्जं पात्रं करोत्य् अधः ॥ (२३५।२)

अग्नौ करिष्यन्न् आदाय पृच्छत्य् अन्नं घृतप्लुतम् । (२३६।१)

कुरुष्वेत्य् अभ्यनुज्ञातो हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् ॥ (२३६।२)

हुतशेषं प्रदद्यात् तु भाजनेषु समाहितः । (२३७।१)

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः ॥ (२३७।२)

दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रम् इति पात्राभिमन्त्रणम् । (२३८।१)

कृत्वेदं विष्णुर् इत्य् अन्ने द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् ॥ (२३८।२)

सव्याहृतिकां गायत्रीं मधु वाता इति त्र्यृचम् । (२३९।१)

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस् ते ऽपि वाग्यताः ॥ (२३९।२)

अन्नम् इष्टं हविष्यं च दद्याद् अक्रोधनो ऽत्वरः । (२४०।१)

आ तृप्तेस् तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा ॥ (२४०।२)

अन्नम् आदाय तृप्ताः स्थ शेषं चैवानुमान्य च । (२४१।१)

तद् अन्नं विकिरेद् भूमौ दद्याच् चापः सकृत् सकृत् ॥ (२४१।२)

सर्वम् अन्नम् उपादाय सतिलं दक्षिणामुखः । (२४२।१)

उच्छिष्टसंनिधौ पिण्डान् दद्याद् वै पितृयज्ञवत् ॥ (२४२।२)

मातामहानाम् अप्य् एवं दद्याद् आचमनं ततः । (२४३।१)

स्वस्तिवाच्यं ततः कुर्याद् अक्षय्योदकम् एव च ॥ (२४३।२)

दत्त्वा तु दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारम् उदाहरेत् । (२४४।१)

वाच्यताम् इत्य् अनुज्ञातः प्रकृतेभ्यः स्वधोच्यताम् ॥ (२४४।२)

ब्रूयुर् अस्तु स्वधेत्य् उक्ते भूमौ सिञ्चेत् ततो जलम् । (२४५।१)

विश्वे देवाश् च प्रीयन्तां विप्रैश् चोक्त इदं जपेत् ॥ (२४५।२)

दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः संततिर् एव च । (२४६।१)

श्रद्धा च नो मा व्यगमद् बहु देयं च नो ऽस्त्व् इति ॥ (२४६।२)

इत्य् उक्त्वोक्त्वा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत् । (२४७।१)

वाजे वाज इति प्रीतः पितृपूर्वं विसर्जनम् ॥ (२४७।२)

यस्मिंस् तु संस्रवाः पूर्वम् अर्घ्यपात्रे निवेशिताः । (२४८।१)

पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान् विसर्जयेत् ॥ (२४८।२)

प्रदक्षिणम् अनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम् । (२४९।१)

ब्रह्मचारी भवेत् तां तु रजनीं ब्राह्मणैः सह ॥ (२४९।२)

एवं प्रदक्षिणावृत्को वृद्धौ नान्दीमुखान् पितॄन् । (२५०।१)

यजेत दधि कर्कन्धुमिश्रान् पिण्डान् यवैः क्रियाः ॥ (२५०।२)

एकोद्दिष्टं देवहीनम् एकार्घ्यैकपवित्रकम् । (२५१।१)

आवाहनाग्नौकरणरहितं ह्य् अपसव्यवत् ॥ (२५१।२)

उपतिष्ठताम् अक्षय्यस्थाने विप्रविसर्जने । (२५२।१)

अभिरम्यताम् इति वदेद् ब्रूयुस् ते ऽभिरताः स्म ह ॥ (२५२।२)

गन्धोदकतिलैर् युक्तं कुर्यात् पात्रचतुष्टयम् । (२५३।१)

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् ॥ (२५३।२)

ये समाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववद् आचरेत् । (२५४।१)

एतत् सपिण्डीकरणम् एकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि ॥ (२५४।२)

अर्वाक्सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद् भवेत् । (२५५।१)

तस्याप्य् अन्नं सोदकुम्भं दद्यात् संवत्सरं द्विजे ॥ (२५५।२)

मृते ऽहनि प्रकर्तव्यं प्रतिमासं तु वत्सरम् । (२५६।१)

प्रतिसंवत्सरं चैवम् आद्यम् एकादशे ऽहनि ॥ (२५६।२)

पिण्डांस् तु गोऽजविप्रेभ्यो दद्याद् अग्नौ जले ऽपि वा । (२५७।१)

प्रक्षिपेत् सत्सु विप्रेषु द्विजोच्छिष्टं न मार्जयेत् ॥ (२५७।२)

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् । (२५८।१)

ऐणरौरववाराहशाशैर् मांसैर् यथाक्रमम् । (२५९।१)

मासवृद्ध्याभितृप्यन्ति दत्तैर् इह पितामहाः ॥ (२५९।२)

खड्दामिषं महाशल्कं मधु मुन्यन्नम् एव वा । (२६०।१)

लौहामिषं महाशाकं मांसं वार्ध्रीणसस्य च ॥ (२६०।२)

यद् ददाति गयास्थश् च सर्वम् आनन्त्यम् अश्नुते । (२६१।१)

तथा वर्षात्रयोदश्यां मघासु च विशेषतः ॥ (२६१।२)

कन्यां कन्यावेदिनश् च पशून् वै सत्सुतान् अपि । (२६२।१)

द्यूतं कृषिं वाणिज्यां च द्विशफैकशफांस् तथा ॥ (२६२।२)

ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रान् स्वर्णरूप्ये सकुप्यके । (२६३।१)

ज्ञातिश्रैष्ठ्यं सर्वकामान् आप्नोति श्राद्धदः सदा ॥ (२६३।२)

प्रतिपत्प्रभृतिष्व् एकां वर्जयित्वा चतुर्दशीम् । (२६४।१)

शस्त्रेण तु हता ये वै तेभ्यस् तत्र प्रदीयते ॥ (२६४।२)

स्वर्गं ह्य् अपत्यम् ओजश् च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा । (२६५।१)

पुत्रं श्रैष्ठ्यं च सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् ॥ (२६५।२)

प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतीन् अपि । (२६६।१)

अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् ॥ (२६६।२)

धनं वेदान् भिषक्सिद्धिं कुप्यं गा अप्य् अजाविकम् । (२६७।१)

अश्वान् आयुश् च विधिवद् यः श्राद्धं सम्प्रयच्छति ॥ (२६७।२)

कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान् आप्नुयाद् इमान् । (२६८।१)

आस्तिकः श्रद्दधानश् च व्यपेतमदमत्सरः ॥ (२६८।२)

वसुरुद्रादितिसुताः पितरः श्राद्धदेवताः । (२६९।१)

प्रीणयन्ति मनुष्याणां पितॄन् श्राद्धेन तर्पिताः ॥ (२६९।२)

आयुः प्रजां धनं विद्यां स्वर्गं मोक्षं सुखानि च । (२७०।१)

प्रयच्छन्ति तथा राज्यं प्रीता नॄणां पितामहाः ॥ (२७०।२)

११। गणपतिकल्पप्रकरणम्विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः । (२७१।१)

गणानाम् आधिपत्ये च रुद्रेण ब्रह्मणा तथा ॥ (२७१।२)

तेनोपसृष्टो यस् तस्य लक्षणानि निबोधत । (२७२।१)

स्वप्ने ऽवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति ॥ (२७२।२)

काषायवाससश् चैव क्रव्यादांश् चाधिरोहति । (२७३।१)

अन्त्यजैर् गर्दभैर् उष्ट्रैः सहैकत्रावतिष्ठते ॥ (२७३।२)

व्रजन्न् अपि तथात्मानं मन्यते ऽनुगतं परैः । (२७४।१)

विमना विफलारम्भः संसीदत्य् अनिमित्ततः ॥ (२७४।२)

तेनोपसृष्टो लभते न राज्यं राजनन्दनः । (२७५।१)

कुमारी च न भर्तारम् अपत्यं गर्भम् अङ्गना ॥ (२७५।२)

आचार्यत्वं श्रोत्रियश्च न शिष्यो ऽध्ययनं तथा । (२७६।१)

वणिग्लाभं न चाप्नोति कृषिं चापि कृषीवलः ॥ (२७६।२)

स्नपनं तस्य कर्तव्यं पुण्ये ऽह्नि विधिपूर्वकम् । (२७७।१)

गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च ॥ (२७७।२)

सर्वौषधैः सर्वगन्धैर् विलिप्तशिरसस् तथा । (२७८।१)

भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्तिवाच्या द्विजाः शुभाः ॥ (२७८।२)

अश्वस्थानाद् गजस्थानाद् वल्मीकात् संगमाद्ध्रदात् । (२७९।१)

मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाप्सु निक्षिपेत् ॥ (२७९।२)

या आहृता ह्य् एकवर्णैश् चतुर्भिः कलशैर् ह्रदात् । (२८०।१)

चर्मण्य् आनडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासनं ततः ॥ (२८०।२)

सहस्राक्षं शतधारम् ऋषिभिः पावनं कृतम् । (२८१।१)

तेन त्वाम् अभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते ॥ (२८१।२)

भगं ते वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः । (२८२।१)

भगम् इन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः ॥ (२८२।२)

यत् ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच् च मूर्धनि । (२८३।१)

ललाटे कर्णयोर् अक्ष्णोर् आपस् तद् घ्नन्तु सर्वदा ॥ (२८३।२)

स्नातस्य सार्षपं तैलं स्रुवेणौदुम्बरेण तु । (२८४।१)

जुहुयान् मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च ॥ (२८४।२)

मितश् च सम्मितश्चैव तथा शालकटङ्कटौ । (२८५।१)

कूश्माण्डो राजपुत्रश् चेत्य् अन्ते स्वाहासमन्वितैः ॥ (२८५।२)

नामभिर् बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः । (२८६।१)

दद्याच् चतुष्पथे शूर्पे कुशान् आस्तीर्य सर्वतः ॥ (२८६।२)

कृताकृतांस् तण्डुलांश् च पललौदनम् एव च । (२८७।१)

मत्स्यान् पक्वांस् तथैवामान् मांसम् एतावद् एव तु ॥ (२८७।२)

पुष्पं चित्रं सुगन्धं च सुरां च त्रिविधाम् अपि । (२८८।१)

मूलकं पूरिकापूपांस् तथैवोण्डेरकस्रजः ॥ (२८८।२)

दध्य् अन्नं पायसं चैव गुडपिष्टं समोदकम् । (२८९।१)

एतान् सर्वान् समाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः ॥ (२८९।२)

विनायकस्य जननीम् उपतिष्ठेत् ततो ऽम्बिकाम् । (२९०।१)

दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घ्यं पूर्णम् अञ्जलिम् ॥ (२९०।२)

रूपं देहि यशो देहि भगं भवति देहि मे । (२९१।१)

पुत्रान् देहि धनं देहि सर्वकामांश् च देहि मे ॥ (२९१।२)

ततः शुक्लाम्बरधरः शुक्लमाल्यानुलेपनः । (२९२।१)

ब्राह्मणान् भोजयेद् दद्याद् वस्त्रयुग्मं गुरोर् अपि ॥ (२९२।२)

एवं विनायकं पूज्य ग्रहांश् चैव विधानतः । (२९३।१)

कर्मणां फलम् आप्नोति श्रियं चाप्नोत्य् अनुत्तमाम् ॥ (२९३।२)

आदित्यस्य सदा पूजां तिलकं स्वामिनस् तथा । (२९४।१)

महागणपतेश् चैव कुर्वन् सिद्धिम् अवाप्नुयात् ॥ (२९४।२)

१२। ग्रहशान्तिप्रकरणम्श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहयज्ञं समाचरेत् । (२९५।१)

वृष्ट्यायुःपुष्टिकामो वा तथैवाभिचरन्न् अपि ॥ (२९५।२)

सूर्यः सोमो महीपुत्रः सोमपुत्रो बृहस्पतिः । (२९६।१)

शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुश् चेति ग्रहाः स्मृताः ॥ (२९६।२)

ताम्रकात् स्फटिकाद् रक्तचन्दनात् स्वर्णकाद् उभौ । (२९७।१)

राजताद् अयसः सीसात् कांस्यात् कार्या ग्रहाः क्रमात् ॥ (२९७।२)

स्ववर्णैर् वा पटे लेख्या गन्धैर् मण्डलकेषु वा । (२९८।१)

यथावर्णं प्रदेयानि वासांसि कुसुमानि च ॥ (२९८।२)

गन्धाश् च बलयश् चैव धूपो देयश् च गुग्गुलुः । (२९९।१)

कर्तव्या मन्त्रवन्तश् च चरवः प्रतिदैवतम् ॥ (२९९।२)

आकृष्णेन इमं देवा अग्निर् मूर्धा दिवः ककुत् । (३००।१)

उद्बुध्यस्वेति च ऋचो यथासंख्यं प्रकीर्तिताः ॥ (३००।२)

बृहस्पते ऽति यद् अर्यस् तथैवान्नात् परिस्रुतः । (३०१।१)

शं नो देवीस् तथा काण्डात् केतुं कृण्वन्न् इमांस् तथा ॥ (३०१।२)

अर्कः पलाशः खदिरो ऽपामार्गो ऽथ पिप्पलः । (३०२।१)

उदुम्बरः शमी दूर्वा कुशाश् च समिधः क्रमात् ॥ (३०२।२)

एकैकस्य त्व् अष्टशतम् अष्टाविंशतिर् एव वा । (३०३।१)

होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना क्षीरेण वा युताः ॥ (३०३।२)

गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरषाष्टिकम् । (३०४।१)

दध्योदनं हविश् चूर्णं मांसं चित्रान्नम् एव च ॥ (३०४।२)

दद्याद् ग्रहक्रमाद् एवं द्विजेभ्यो भोजनं बुधः । (३०५।१)

शक्तितो वा यथालाभं सत्कृत्य विधिपूर्वकम् ॥ (३०५।२)

धेनुः शङ्खस् तथानड्वान् हेम वासो हयः क्रमात् । (३०६।१)

कृष्णा गौर् आयसं छाग एता वै दक्षिणाः स्मृताः ॥ (३०६।२)

यश् च यस्य यदा दुःस्थः स तं यत्नेन पूजयेत् । (३०७।१)

ब्रह्मणैषां वरो दत्तः पूजिताः पूजयिष्यथ ॥ (३०७।२)

ग्रहाधीना नरेन्द्राणाम् उच्छ्रायाः पतनानि च । (३०८।१)

भावाभावौ च जगतस् तस्मात् पूज्यतमा ग्रहाः ॥ (३०८।२)

ग्रहाणाम् इदम् आतिथ्यं कुर्यात् संवत्सराद् अपि । (३०९।१)

आरोग्यबलसम्पन्नो जीवेत् स शरदः शतम् ॥ (३०९।२)

१३। राजधर्मप्रकरणम्महोत्साहः स्थूललक्षः कृतज्ञो वृद्धसेवकः । (३१०।१)

विनीतः सत्त्वसम्पन्नः कुलीनः सत्यवाक् शुचिः ॥ (३१०।२)

अदीर्घसूत्रः स्मृतिमान् अक्षुद्रो ऽपरुषस् तथा । (३११।१)

धार्मिको ऽव्यसनश् चैव प्राज्ञः शूरो रहस्यवित् ॥ (३११।२)

स्वरन्ध्रगोप्तान्वीक्षिक्यां दण्डनीत्यां तथैव च । (३१२।१)

विनीतस् त्व् अथ वार्तायां त्रय्यां चैव नराधिपः ॥ (३१२।२)

स मन्त्रिणः प्रकुर्वीत प्राज्ञान् मौलान् स्थिरान् शुचीन् । (३१३।१)

तैः सार्धं चिन्तयेद् राज्यं विप्रेणाथ ततः स्वयम् ॥ (३१३।२)

पुरोहितं प्रकुर्वीत दैवज्ञम् उदितोदितम् । (३१४।१)

दण्डनीत्यां च कुशलम् अथर्वाङ्गिरसे तथा ॥ (३१४।२)

श्रौतस्मार्तक्रियाहेतोर् वृणुयाद् एव चर्त्विजः । (३१५।१)

यज्ञांश् चैव प्रकुर्वीत विधिवद् भूरिदक्षिणान् ॥ (३१५।२)

भोगांश् च दद्याद् विप्रेभ्यो वसूनि विविधानि च । (३१६।१)

अक्षयो ऽयं निधी राज्ञां यद् विप्रेषूपपादितम् ॥ (३१६।२)

अस्कन्नम् अव्यथं चैव प्रायश्चित्तैर् अदूषितम् । (३१७।१)

अग्नेः सकाशाद् विप्राग्नौ हुतं श्रेष्ठम् इहोच्यते ॥ (३१७।२)

अलब्धम् ईहेद् धर्मेण लब्धं यत्नेन पालयेत् । (३१८।१)

पालितं वर्धयेन् नीत्या वृद्धं पात्रेषु निक्षिपेत् ॥ (३१८।२)

दत्त्वा भूमिं निबन्धं वा कृत्वा लेख्यं तु कारयेत् । (३१९।१)

आगामिभद्रनृपतिपरिज्ञानाय पार्थिवः ॥ (३१९।२)

पटे वा ताम्रपट्टे वा स्वमुद्रोपरिचिह्नितम् । (३२०।१)

अभिलेख्यात्मनो वंश्यान् आत्मानं च महीपतिः ॥ (३२०।२)

प्रतिग्रहपरीमाणं दानच्छेदोपवर्णनम् । (३२१।१)

स्वहस्तकालसम्पन्नं शासनं कारयेत् स्थिरम् ॥ (३२१।२)

रम्यं पशव्यम् आजीव्यं जाङ्गलं देशम् आवसेत् । (३२२।१)

तत्र दुर्गाणि कुर्वीत जनकोशात्मगुप्तये ॥ (३२२।२)

तत्र तत्र च निष्णातान् अध्यक्षान् कुशलान् शुचीन् । (३२३।१)

प्रकुर्याद् आयकर्मान्तव्ययकर्मसु चोद्यतान् ॥ (३२३।२)

नातः परतरो धर्मो नृपाणां यद् रणार्जितम् । (३२४।१)

विप्रेभ्यो दीयते द्रव्यं प्रजाभ्यश् चाभयं सदा ॥ (३२४।२)

य आहवेषु वध्यन्ते भूम्यर्थम् अपराङ्मुखाः । (३२५।१)

अकूटैर् आयुधैर् यान्ति ते स्वर्गं योगिनो यथा ॥ (३२५।२)

पदानि क्रतुतुल्यानि भग्नेष्व् अविनिवर्तिनाम् । (३२६।१)

राजा सुकृतम् आदत्ते हतानां विपलायिनाम् ॥ (३२६।२)

तवाहंवादिनं क्लीबं निर्हेतिं परसंगतम् । (३२७।१)

न हन्याद् विनिवृत्तं च युद्धप्रेक्षणकादिकम् ॥ (३२७।२)

कृतरक्षः समुत्थाय पश्येद् आयव्ययौ स्वयम् । (३२८।१)

व्यवहारांस् ततो दृष्ट्वा स्नात्वा भुञ्जीत कामतः ॥ (३२८।२)

हिरण्यं व्यापृतानीतं भाण्डागारेषु निक्षिपेत् । (३२९।१)

पश्येच् चारांस् ततो दूतान् प्रेषयेन् मन्त्रिसंगतः ॥ (३२९।२)

ततः स्वैरविहारी स्यान् मन्त्रिभिर् वा समागतः । (३३०।१)

बलानां दर्शनं कृत्वा सेनान्या सह चिन्तयेत् ॥ (३३०।२)

संध्याम् उपास्य शृणुयाच् चाराणां गूढभाषितम् । (३३१।१)

गीतनृत्यैश् च भुञ्जीत पठेत् स्वाध्यायम् एव च ॥ (३३१।२)

संविशेत् तूर्यघोषेण प्रतिबुध्येत् तथैव च । (३३२।१)

शास्त्राणि चिन्तयेद् बुद्ध्या सर्वकर्तव्यतास् तथा ॥ (३३२।२)

प्रेषयेच् च ततश् चारान् स्वेष्व् अन्येषु च सादरान् । (३३३।१)

ऋत्विक्पुरोहिताचार्यैर् आशीर्भिर् अभिनन्दितः ॥ (३३३।२)

दृष्ट्वा ज्योतिर्विदो वैद्यान् दद्याद् गां काञ्चनं महीम् । (३३४।१)

नैवेशिकानि च ततः श्रोत्रियेभ्यो गृहाणि च ॥ (३३४।२)

ब्राह्मणेषु क्षमी स्निग्धेष्व् अजिह्मः क्रोधनो ऽरिषु । (३३५।१)

स्याद् राजा भृत्यवर्गेषु प्रजासु च यथा पिता ॥ (३३५।२)

पुण्यात् षड्भागम् आदत्ते न्यायेन परिपालयन् । (३३६।१)

सर्वदानाधिकं यस्मात् प्रजानां परिपालनम् ॥ (३३६।२)

चाटतस्करदुर्वृत्तमहासाहसिकादिभिः । (३३७।१)

पीड्यमानाः प्रजा रक्षेत् कायस्थैश् च विशेषतः ॥ (३३७।२)

अरक्ष्यमाणाः कुर्वन्ति यत्किंचित् किल्बिषं प्रजाः । (३३८।१)

तस्मात् तु नृपतेर् अर्धं यस्माद् गृह्णात्य् असौ करान् ॥ (३३८।२)

ये राष्ट्राधिकृतास् तेषां चारैर् ज्ञात्वा विचेष्टितम् । (३३९।१)

साधून् संमानयेद् राजा विपरीतांश् च घातयेत् ॥ (३३९।२)

उत्कोचजीविनो द्रव्यहीनान् कृत्वा विवासयेत् । (३४०।१)

सद्दानमानसत्कारान् श्रोत्रियान् वासयेत् सदा ॥ (३४०।२)

अन्यायेन नृपो राष्ट्रात् स्वकोशं यो ऽभिवर्धयेत् । (३४१।१)

सो ऽचिराद् विगतश्रीको नाशम् एति सबान्धवः ॥ (३४१।२)

प्रजापीडनसंतापात् समुद्भूतो हुताशनः । (३४२।१)

राज्ञः कुलं श्रियं प्राणांश् चादग्ध्वा न निवर्तते ॥ (३४२।२)

य एव नृपतेर् धर्मः स्वराष्ट्रपरिपालने । (३४३।१)

तम् एव कृत्स्नम् आप्नोति परराष्ट्रं वशं नयन् ॥ (३४३।२)

यस्मिन् देशे य आचारो व्यवहारः कुलस्थितिः । (३४४।१)

तथैव परिपाल्यो ऽसौ यदा वशम् उपागतः ॥ (३४४।२)

मन्त्रमूलं यतो राज्यं तस्मान् मन्त्रं सुरक्षितम् । (३४५।१)

कुर्याद् यथास्य न विदुः कर्मणाम् आ फलोदयात् ॥ (३४५।२)

अरिर् मित्रम् उदासीनो ऽनन्तरस् तत्परः परः । (३४६।१)

क्रमशो मण्डलं चिन्त्यं सामादिभिर् उपक्रमैः ॥ (३४६।२)

उपायाः साम दानं च भेदो दण्डस् तथैव च । (३४७।१)

सम्यक्प्रयुक्ताः सिध्येयुर् दण्डस् त्व् अगतिका गतिः ॥ (३४७।२)

संधिं च विग्रहं यानम् आसनं संश्रयं तथा । (३४८।१)

द्वैधीभावं गुणान् एतान् यथावत् परिकल्पयेत् ॥ (३४८।२)

यदा सस्यगुणोपेतं परराष्ट्रं तदा व्रजेत् । (३४९।१)

परश् च हीन आत्मा च हृष्टवाहनपूरुषः ॥ (३४९।२)

दैवे पुरुषकारे च कर्मसिद्धिर् व्यवस्थिता । (३५०।१)

तत्र दैवम् अभिव्यक्तं पौरुषं पौर्वदेहिकम् ॥ (३५०।२)

केचिद् दैवात् स्वभावाद् वा कालात् पुरुषकारतः । (३५१।१)

संयोगे केचिद् इच्छन्ति फलं कुशलबुद्धयः ॥ (३५१।२)

यथा ह्य् एकेन चक्रेण रथस्य न गतिर् भवेत् । (३५२।१)

एवं पुरुषकारेण विना दैवं न सिध्यति ॥ (३५२।२)

हिरण्यभूमिलाभेभ्यो मित्रलब्धिर् वरा यतः । (३५३।१)

अतो यतेत तत्प्राप्त्यै रक्षेत् सत्यं समाहितः ॥ (३५३।२)

स्वाम्य् अमात्या जनो दुर्गं कोशो दण्डस् तथैव च । (३५४।१)

मित्राण्य् एताः प्रकृतयो राज्यं सप्ताङ्गम् उच्यते ॥ (३५४।२)

तद् अवाप्य नृपो दण्डं दुर्वृत्तेषु निपातयेत् । (३५५।१)

धर्मो हि दण्डरूपेण ब्रह्मणा निर्मितः पुरा ॥ (३५५।२)

स नेतुं न्यायतो ऽशक्यो लुब्धेनाकृतबुद्धिना । (३५६।१)

सत्यसंधेन शुचिना सुसहायेन धीमता ॥ (३५६।२)

यथाशास्त्रं प्रयुक्तः सन् सदेवासुरमानवम् । (३५७।१)

जगद् आनन्दयेत् सर्वम् अन्यथा तत् प्रकोपयेत् ॥ (३५७।२)

अधर्मदण्डनं स्वर्गकीर्तिलोकविनाशनम् । (३५८।१)

सम्यक् तु दण्डनं राज्ञः स्वर्गकीर्तिजयावहम् ॥ (३५८।२)

अपि भ्राता सुतो ऽर्घ्यो वा श्वशुरो मातुलो ऽपि वा । (३५९।१)

नादण्ड्यो नाम राज्ञो ऽस्ति धर्माद् विचलितः स्वकात् ॥ (३५९।२)

यो दण्ड्यान् दण्डयेद् राजा सम्यग् वध्यांश् च घातयेत् । (३६०।१)

इष्टं स्यात् क्रतुभिस् तेन समाप्तवरदक्षिणैः ॥ (३६०।२)

इति संचिन्त्य नृपतिः क्रतुतुल्यफलं पृथक् । (३६१।१)

व्यवहारान् स्वयं पश्येत् सभ्यैः परिवृतो ऽन्वहम् ॥ (३६१।२)

कुलानि जातीः श्रेणीश् च गणान् जानपदान् अपि । (३६२।१)

स्वधर्माच् चलितान् राजा विनीय स्थापयेत् पथि ॥ (३६२।२)

जालसूर्यमरीचिस्थं त्रसरेणू रजः स्मृतम् । (३६३।१)

ते ऽष्टौ लिक्षा तु तास् तिस्रो राजसर्षप उच्यते ॥ (३६३।२)

गौरस् तु ते त्रयः षट् ते यवो मध्यस् तु ते त्रयः । (३६४।१)

कृष्णलः पञ्च ते माषस् ते सुवर्णस् तु षोडश ॥ (३६४।२)

पलं सुवर्णाश् चत्वारः पञ्च वापि प्रकीर्तितम् । (३६५।१)

द्वे कृष्णले रूप्यमाषो धरणं षोडशैव ते ॥ (३६५।२)

शतमानं तु दशभिर् धरणैः पलम् एव तु । (३६६।१)

निष्कं सुवर्णाश् चत्वारः कार्षिकस् ताम्रिकः पणः ॥ (३६६।२)

साशीतिपणसाहस्रो दण्ड उत्तमसाहसः । (३६७।१)

तदर्धं मध्यमः प्रोक्तस् तदर्धम् अधमः स्मृतः ॥ (३६७।२)

धिग्दण्डस् त्व् अथ वाग्दण्डो धनदण्डो वधस् तथा । (३६८।१)

योज्या व्यस्ताः समस्ता वा ह्य् अपराधवशाद् इमे ॥ (३६८।२)

ज्ञात्वापराधं देशं च कालं बलम् अथापि वा । (३६९।१)

वयः कर्म च वित्तं च दण्डं दण्ड्येषु पातयेत् ॥ (३६९।२)