आशौचप्रकरणमूनद्विवर्षं निखनेन् न कुर्याद् उदकं ततः । (१।१)

आ श्मशानाद् अनुव्रज्य इतरो ज्ञातिभिर् वृतः ॥ (१।२)

यमसूक्तं तथा गाथा जपद्भिर् लौकिकाग्निना । (२।१)

स दग्धव्य उपेतश् चेद् आहिताग्न्यावृतार्थवत् ॥ (२।२)

सप्तमाद् दशमाद् वापि ज्ञातयो ऽभ्युपयन्त्य् अपः । (३।१)

अप नः शोशुचद् अघम् अनेन पितृदिङ्मुखाः ॥ (३।२)

एवं मातामहाचार्यप्रेतानाम् उदकक्रिया । (४।१)

कामोदकं सखिप्रत्तास्वस्रीयश्वशुरर्त्विजाम् ॥ (४।२)

सकृत् प्रसिञ्चन्त्य् उदकं नामगोत्रेण वाग्यताः । (५।१)

न ब्रह्मचारिणः कुर्युर् उदकं पतितास् तथा ॥ (५।२)

पाखण्ड्यनाश्रिताः स्तेना भर्तृघ्न्यः कामगादिकाः । (६।१)

सुराप्य आत्मत्यागिन्यो नाशौचोदकभाजनाः ॥ (६।२)

कृतोदकान् समुत्तीर्णान् मृदुशाद्वलसंस्थितान् । (७।१)

स्नातान् अपवदेयुस् तान् इतिहासैः पुरातनैः ॥ (७।२)

मानुष्ये कदलीस्तम्भनिःसारे सारमार्गणम् । (८।१)

करोति यः स संमूढो जलबुद्बुदसंनिभे ॥ (८।२)

पञ्चधा संभृतः कायो यदि पञ्चत्वम् आगतः । (९।१)

कर्मभिः स्वशरीरोत्थैस् तत्र का परिदेवना ॥ (९।२)

गन्त्री वसुमती नाशम् उदधिर् दैवतानि च । (१०।१)

फेनप्रख्यः कथं नाशं मर्त्यलोको न यास्यति ॥ (१०।२)

श्लेष्माश्रु बान्धवैर् मुक्तं प्रेतो भुङ्क्ते यतो ऽवशः । (११।१)

अतो न रोदितव्यं हि क्रियाः कार्याः स्वशक्तितः ॥ (११।२)

इति संश्रुत्य गच्छेयुर् गृहं बालपुरःसराः । (१२।१)

विदश्य निम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः ॥ (१२।२)

आचम्याग्न्यादि सलिलं गोमयं गौरसर्षपान् । (१३।१)

प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः ॥ (१३।२)

प्रवेशनादिकं कर्म प्रेतसंस्पर्शिनाम् अपि । (१४।१)

इच्छतां तत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमान् ॥ (१४।२)

आचार्यपितृउपाध्यायान् निर्हृत्यापि व्रती व्रती । (१५।१)

संकटान्नं च नाश्नीयान् न च तैः सह संवसेत् ॥ (१५।२)

क्रीतलब्धाशना भूमौ स्वपेयुस् ते पृथक् क्षितौ । (१६।१)

पिण्डयज्ञावृता देयं प्रेतायान्नं दिनत्रयम् ॥ (१६।२)

जलम् एकाहम् आकाशे स्थाप्यं क्षीरं च मृन्मये । (१७।१)

वैतानौपासनाः कार्याः क्रियाश् च श्रुतिचोदनात् ॥ (१७।२)

त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावम् आशौचम् इष्यते । (१८।१)

ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुर् एव हि ॥ (१८।२)

पित्रोस् तु सूतकं मातुस् तद् असृग्दर्शनाद् ध्रुवम् । (१९।१)

तद् अहर् न प्रदुष्येत पूर्वेषां जन्मकारणात् ॥ (१९।२)

अन्तरा जन्ममरणे शेषाहोभिर् विशुध्यति । (२०।१)

गर्भस्रावे मासतुल्या निशाः शुद्धेस् तु कारणम् ॥ (२०।२)

हतानां नृपगोविप्रैर् अन्वक्षं चात्मघातिनाम् । (२१।१)

प्रोषिते कालशेषः स्यात् पूर्णे दत्त्वोदकं शुचिः ॥ (२१।२)

क्षत्रस्य द्वादशाहानि विशः पञ्चदशैव तु । (२२।१)

त्रिंशद्दिनानि शूद्रस्य तदर्धं न्यायवर्तिनः ॥ (२२।२)

आ दन्तजन्मनः सद्या अचूडान् नैशिकी स्मृता । (२३।१)

त्रिरात्रम् आ व्रतादेशाद् दशरात्रम् अतः परम् ॥ (२३।२)

अहस् त्व् अदत्तकन्यासु बालेषु च विशोधनम् । (२४।१)

गुर्वन्तेवास्यनूचानम् आतुलश्रोत्रियेषु च ॥ (२४।२)

अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्व् अन्यगतासु च । (२५।१)

निवासराजनि प्रेते तद् अहः शुद्धिकारणम् ॥ (२५।२)

ब्राह्मणेनानुगन्तव्यो न शूद्रो न द्विजः क्वचित् । (२६।१)

अनुगम्याम्भसि स्नात्वा स्पृष्ट्वाग्निं घृतभुक् शुचिः ॥ (२६।२)

महीपतीनां नाशौचं हतानां विद्युता तथा । (२७।१)

गोब्राह्मणार्थं संग्रामे यस्य चेच्छति भूमिपः ॥ (२७।२)

ऋत्विजां दीक्षितानां च यज्ञियं कर्म कुर्वताम् । (२८।१)

सत्रिव्रतिब्रह्मचारिदातृब्रह्मविदां तथा ॥ (२८।२)

दाने विवाहे यज्ञे च संग्रामे देशविप्लवे । (२९।१)

आपद्यपि हि कष्टायां सद्यः शौचं विधीयते ॥ (२९।२)

उदक्याशुचिभिः स्नायात् संस्पृष्टस् तैर् उपस्पृशेत् । (३०।१)

अब्लिङ्गानि जपेच्चैव गायत्रीं मनसा सकृत् ॥ (३०।२)

कालो ऽग्निः कर्म मृद् वायुर् मनो ज्ञानं तपो जलम् । (३१।१)

पश्चात् तापो निराहारः सर्वे ऽमी शुद्धिहेतवः ॥ (३१।२)

अकार्यकारिणां दानं वेगो नद्याश् च शुद्धिकृत् । (३२।१)

शोध्यस्य मृच्च तोयं च संन्यासो वै द्विजन्मनाम् ॥ (३२।२)

तपो वेदविदां क्षान्तिर् विदुषां वर्ष्मणो जलम् । (३३।१)

जपः प्रच्छन्नपानानां मनसः सत्यम् उच्यते ॥ (३३।२)

भूतात्मनस् तपोविद्ये बुद्धेर् ज्ञानं विशोधनम् । (३४।१)

क्षेत्रज्ञस्येश्वरज्ञानाद् विशुद्धिः परमा मता ॥ (३४।२)

आपद्धर्मप्रकरणम्क्षात्रेण कर्मणा जीवेद् विशां वाप्य् आपदि द्विजः । (३५।१)

निस्तीर्य ताम् अथात्मानं पावयित्वा न्यसेत् पथि ॥ (३५।२)

फलोपलक्षौमसोममनुष्यापूपवीरुधः । (३६।१)

तिलौदनरसक्षारान् दधि क्षीरं घृतं जलम् ॥ (३६।२)

शस्त्रासवमधूच्छिष्टं मधु लाक्षा च बर्हिषः । (३७।१)

मृच्चर्मपुष्पकुतपकेशतक्रविषक्षितिः ॥ (३७।२)

कौशेयनीललवणमांसैकशफसीसकान् । (३८।१)

शकार्द्रौषधिपिण्याकपशुगन्धांस् तथैव च ॥ (३८।२)

वैश्यवृत्त्यापि जीवन् नो विक्रीणीत कदाचन । (३९।१)

धर्मार्थं विक्रयं नेयास् तिला धान्येन तत्समाः ॥ (३९।२)

लाक्षालवणमांसानि पतनीयानि विक्रये । (४०।१)

पायो दधि च मद्यं च हीनवर्णकराणि तु ॥ (४०।२)

आपद्गतः सम्प्रगृह्णन् भुञ्जानो वा यतस् ततः । (४१।१)

न लिप्येतैनसा विप्रो ज्वलनार्कसमो हि सः ॥ (४१।२)

कृषिः शिल्पं भृतिर् विद्या कुसीदं शकटं गिरिः । (४२।१)

सेवानूपं नृपो भैक्षम् आपत्तौ जीवनानि तु ॥ (४२।२)

बुभुक्षितस् त्र्यहं स्थित्वा धान्यम् अब्राह्मणाद्धरेत् । (४३।१)

प्रतिगृह्य तद् आख्येयम् अभियुक्तेन धर्मतः ॥ (४३।२)

तस्य वृत्तं कुलं शीलं श्रुतम् अध्ययनं तपः । (४४।१)

ज्ञात्वा राजा कुटुम्बं च धर्म्यां वृत्तिं प्रकल्पयेत् ॥ (४४।२)

वानप्रस्थधर्मप्रकरणम्सुतविन्यस्तपत्नीकस् तया वानुगतो वनम् । (४५।१)

वानप्रस्थो ब्रह्मचारी साग्निः सोपासनो व्रजेत् ॥ (४५।२)

अफालकृष्टेनाग्नींश् च पितॄन् देवातिथीन् अपि । (४६।१)

भृत्यांश् च तर्पयेत् श्मश्रुजटालोमभृद् आत्मवान् ॥ (४६।२)

अह्नो मासस्य षण्णां वा तथा संवत्सरस्य वा । (४७।१)

अर्थस्य संचयं कुर्यात् कृतम् आश्वयुजे त्यजेत् ॥ (४७।२)

दान्तस् त्रिषवणस्नायी निवृत्तश् च प्रतिग्रहात् । (४८।१)

स्वाध्यायवान् दानशीलः सर्वसत्त्वहिते रतः ॥ (४८।२)

दन्तोलूखलिकः कालपक्वाशी वाश्मकुट्टकः । (४९।१)

श्रौत्रं स्मार्तं फलस्नेहैः कर्म कुर्यात् तथा क्रियाः ॥ (४९।२)

चान्द्रायणैर् नयेत् कालं कृच्छ्रैर् वा वर्तयेत् सदा । (५०।१)

पक्षे गते वाप्य् अश्नीयान् मासे वाहनि वा गते ॥ (५०।२)

स्वप्याद् भूमौ शुची रात्रौ दिवा सम्प्रपदैर् नयेत् । (५१।१)

स्थानासनविहारैर् वा योगाभ्यासेन वा तथा ॥ (५१।२)

ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः । (५२।१)

आर्द्रवासास् तु हेमन्ते शक्त्या वापि तपश् चरेत् ॥ (५२।२)

यः कण्टकैर् वितुदति चन्दनैर् यश् च लिम्पति । (५३।१)

अक्रुद्धो ऽपरितुष्टश् च समस्तस्य च तस्य च ॥ (५३।२)

अग्नीन् वाप्य् आत्मसात्कृत्वा वृक्षावासो मिताशनः । (५४।१)

वानप्रस्थगृहेष्व् एव यात्रार्थं भैक्षम् आचरेत् ॥ (५४।२)

ग्रामाद् आहृत्य वा ग्रासान् अष्टौ भुञ्जीत वाग्यतः । (५५।१)

वायुभक्षः प्रागुदीचीं गच्छेद् वावर्ष्मसंक्षयात् ॥ (५५।२)

यतिधर्मप्रकरणम्वनाद् गृहाद् वा कृत्वेष्टिं सार्ववेदसदक्षिणाम् । (५६।१)

प्राजापत्यां तदन्ते तान् अग्नीन् आरोप्य चात्मनि ॥ (५६।२)

अधीतवेदो जपकृत् पुत्रवान् अन्नदो ऽग्निमान् । (५७।१)

शक्त्या च यज्ञकृन् मोक्षे मनः कुर्यात् तु नान्यथा ॥ (५७।२)

सर्वभूतहितः शान्तस् त्रिदण्डी सकमण्डलुः । (५८।१)

एकारामः परिव्रज्य भिक्षार्थी ग्रामम् आश्रयेत् ॥ (५८।२)

अप्रमत्तश् चरेद् भैक्षं सायाह्ने ऽनभिलक्षितः । (५९।१)

रहिते भिक्षुकैर् ग्रामे यात्रामात्रम् अलोलुपः ॥ (५९।२)

यतिपात्राणि मृद्वेणुदार्वलाबुमयानि च । (६०।१)

सलिलं शुद्धिर् एतेषां गोवालैश् चावघर्षणम् ॥ (६०।२)

संनिरुध्येन्द्रियग्रामं रागद्वेषौ प्रहाय च । (६१।१)

भयं हित्वा च भूतानाम् अमृतीभवति द्विजः ॥ (६१।२)

कर्तव्याशयशुद्धिस् तु भिक्षुकेण विशेषतः । (६२।१)

ज्ञानोत्पत्तिनिमित्तत्वात् स्वातन्त्र्यकरणाय च ॥ (६२।२)

अवेक्ष्या गर्भवासाश् च कर्मजा गतयस् तथा । (६३।१)

आधयो व्याधयः क्लेशा जरा रूपविपर्ययः ॥ (६३।२)

भवो जातिसहस्रेषु प्रियाप्रियविपर्ययः । (६४।१)

ध्यानयोगेन संपश्येत् सूक्ष्म आत्मात्मनि स्थितः ॥ (६४।२)

नाश्रमः कारणं धर्मे क्रियमाणो भवेद्धि सः । (६५।१)

अतो यद् आत्मनो ऽपथ्यं परेषां न तद् आचरेत् ॥ (६५।२)

सत्यम् अस्तेयम् अक्रोधो ह्रीः शौचं धीर् धृतिर् दमः । (६६।१)

संयतेन्द्रियता विद्या धर्मः सर्व उदाहृतः ॥ (६६।२)

निःसरन्ति यथा लोहपिण्डात् तप्तात् स्फुलिङ्गकाः । (६७।१)

सकाशाद् आत्मनस् तद्वद् आत्मानः प्रभवन्ति हि ॥ (६७।२)

तत्रात्मा हि स्वयं किंचित् कर्म किंचित् स्वभावतः । (६८।१)

करोति किंचिद् अभ्यासाद् धर्माधर्मोभयात्मकम् ॥ (६८।२)

निमित्तम् अक्षरः कर्ता बोद्धा गुणी वशी । (६९।१)

अजः शरीरग्रहणात् स जात इति कीर्त्यते ॥ (६९।२)

सर्गादौ स यथाकाशं वायुं ज्योतिर् जलं महीम् । (७०।१)

सृजत्य् एकोत्तरगुणांस् तथादत्ते भवन्न् अपि ॥ (७०।२)

आहुत्याप्यायते सूर्यः सूर्याद् वृष्टिर् अथौषधिः । (७१।१)

तद् अन्नं रसरूपेण शुक्रत्वम् अधिगच्छति ॥ (७१।२)

स्त्रीपुंसयोस् तु संयोगे विशुद्धे शुक्रशोणिते । (७२।१)

पञ्चधातून् स्वयं षष्ठ आदत्ते युगपत् प्रभुः ॥ (७२।२)

इन्द्रियाणि मनः प्राणो ज्ञानम् आयुः सुखं धृतिः । (७३।१)

धारणा प्रेरणं दुःखम् इच्छाहंकार एव च ॥ (७३।२)

प्रयत्न आकृतिर् वर्णः स्वरद्वेषौ भवाभवौ । (७४।१)

तस्यैतद् आत्मजं सर्वम् अनादेर् आदिम् इच्छतः ॥ (७४।२)

प्रथमे मासि संक्लेदभूतो धातुविमूर्छितः । (७५।१)

मास्य् अर्बुदं द्वितीये तु तृतीये ऽङ्गेन्द्रियैर् युतः ॥ (७५।२)

आकाशाल् लाघवं सौक्ष्म्यं शब्दं श्रोत्रं बलादिकम् । (७६।१)

वायोश् च स्पर्शनं चेष्टां व्यूहनं रौक्ष्यम् एव च ॥ (७६।२)

पित्तात् तु दर्शनं पक्तिम् औष्ण्यं रूपं प्रकाशिताम् । (७७।१)

रसात् तु रसनं शैत्यं स्नेहं क्लेदं समार्दवम् ॥ (७७।२)

भूमेर् गन्धं तथा घ्राणं गौरवं मूर्तिम् एव च । (७८।१)

आत्मा गृह्णात्य् अजः सर्वं तृतीये स्पन्दते ततः ॥ (७८।२)

दौहृदस्याप्रदानेन गर्भो दोषम् अवाप्नुयात् । (७९।१)

वैरूप्यं मरणं वापि तस्मात् कार्यं प्रियं स्त्रियाः ॥ (७९।२)

स्थैर्यं चतुर्थे त्व् अङ्गानां पञ्चमे शोणितोद्भवः । (८०।१)

षष्ठे बलस्य वर्णस्य नखरोम्णां च संभवः ॥ (८०।२)

मनश्चैतन्ययुक्तो ऽसौ नाडीस्नायुसिरायुतः । (८१।१)

सप्तमे चाष्टमे चैव त्वङ्मांसस्मृतिमान् अपि ॥ (८१।२)

पुनर् धात्रीं पुनर् घर्मम् ओजस् तस्य प्रधावति । (८२।१)

अष्टमे मास्य् अतो गर्भो जातः प्राणैर् वियुज्यते ॥ (८२।२)

नवमे दशमे वापि प्रबलैः सूतिमारुतैः । (८३।१)

निःसार्यते बाण इव यन्त्रच्छिद्रेण सज्वरः ॥ (८३।२)

तस्य षोढा शरीराणि षट् त्वचो धारयन्ति च । (८४।१)

षडङ्गानि तथास्थ्नां च सह षष्ट्या शतत्रयम् ॥ (८४।२)

स्थालैः सह चतुःषष्टिर् दन्ता वै विंशतिर् नखाः । (८५।१)

पाणिपादशलाकाश् च तेषां स्थानचतुष्टयम् ॥ (८५।२)

षष्ट्यङ्गुलीनां द्वे पार्ष्ण्योर् गुल्फेषु च चतुष्टयम् । (८६।१)

चत्वार्यरत्निकास्थीनि जङ्घयोस् तावद् एव तु ॥ (८६।२)

द्वे द्वे जानुकपोलोरुफलकांससमुद्भवे । (८७।१)

अक्षतालूषके श्रोणीफलके च विनिर्दिशेत् ॥ (८७।२)

भगास्थ्य् एकं तथा पृष्ठे चत्वारिंशच्च पञ्च च । (८८।१)

ग्रीवा पञ्चदशास्थिः स्याज् जत्र्व् एकैकं तथा हनुः ॥ (८८।२)

तन्मूले द्वे ललाटाक्षिगण्डे नासा घनास्थिका । (८९।१)

पार्श्वकाः स्थालकैः सार्धम् अर्बुदैश् च द्विसप्ततिः ॥ (८९।२)

द्वौ शङ्खकौ कपालानि चत्वारि शिरसस् तथा । (९०।१)

उरः सप्तदशास्थीनि पुरुषस्यास्थिसंग्रहः ॥ (९०।२)

गन्धरूपरसस्पर्शशब्दाश् च विषयाः स्मृताः । (९१।१)

नासिका लोचने जिह्वा त्वक् श्रोत्रं च इन्द्रियाणि च ॥ (९१।२)

हस्तौ पायुर् उपस्थं च जिह्वा पादौ च पञ्च वै । (९२।१)

कर्मेन्द्रियाणि जानीयान् मनश् चैवोभयात्मकम् ॥ (९२।२)

नाभिर् ओजो गुदं शुक्रं शोणितं शङ्खकौ तथा । (९३।१)

मूर्धांसकण्ठहृदयं प्राणस्यायतनानि तु ॥ (९३।२)

वपा वसावहननं नाभिः क्लोम यकृत् प्लिहा । (९४।१)

क्षुद्रान्त्रं वृक्ककौ बस्तिः पुरीषाधानम् एव च ॥ (९४।२)

आमाशयो ऽथ हृदयं स्थूलान्त्रं गुद एव च । (९५।१)

उदरं च गुदौ कोष्ठ्यौ विस्तारो ऽयम् उदाहृतः ॥ (९५।२)

कनीनिके चाक्षिकूटे शष्कुली कर्णपत्रकौ । (९६।१)

कर्णौ शङ्खौ भ्रुवौ दन्तवेष्टाव् ओष्ठौ ककुन्दरे ॥ (९६।२)

वङ्क्षणौ वृषणौ वृक्कौ श्लेष्मसंघातजौ स्तनौ । (९७।१)

उपजिह्वास्फिजौ बाहू जङ्घोरुषु च पिण्डिका ॥ (९७।२)

तालूदरं बस्तिशीर्षं चिबुके गलशुण्डिके । (९८।१)

अवटश् चैवम् एतानि स्थानान्य् अत्र शरीरके ॥ (९८।२)

अक्षिकर्णचतुष्कं च पद्धस्तहृदयानि च । (९९।१)

नव छिद्राणि तान्य् एव प्राणस्यायतनानि तु ॥ (९९।२)

शिराः शतानि सप्तैव नव स्नायुशतानि च । (१००।१)

धमनीनां शते द्वे तु पञ्च पेशीशतानि च ॥ (१००।२)

एकोनत्रिंशल्लक्षाणि तथा नव शतानि च । (१०१।१)

षट्पञ्चाशच्च जानीत सिरा धमनिसंज्ञिताः ॥ (१०१।२)

त्रयो लक्षास् तु विज्ञेयाः श्मश्रुकेशाः शरीरिणाम् । (१०२।१)

सप्तोत्तरं मर्मशतं द्वे च संधिशते तथा ॥ (१०२।२)

रोम्णां कोट्यस् तु पञ्चाशच्चतस्रः कोट्य एव च । (१०३।१)

सप्तषष्टिस् तथा लक्षाः सार्धाः स्वेदायनैः सह ॥ (१०३।२)

वायवीयैर् विगण्यन्ते विभक्ताः परमाणवः । (१०४।१)

यद्य् अप्य् एको ऽनुवेत्त्य् एषां भावनां चैव संस्थितिम् ॥ (१०४।२)

रसस्य नव विज्ञेया जलस्याञ्जलयो दश । (१०५।१)

सप्तैव तु पुरीषस्य रक्तस्याष्टौ प्रकीर्तिताः ॥ (१०५।२)

षट् श्लेष्मा पञ्च पित्तं तु चत्वारो मूत्रम् एव च । (१०६।१)

वसा त्रयो द्वौ तु मेदो मज्जैकोर्ध्वम् तु मस्तके ॥ (१०६।२)

श्लेष्मौजसस् तावद् एव रेतसस् तावद् एव तु । (१०७।१)

इत्य् एतद् अस्थिरं वर्ष्म यस्य मोक्षाय कृत्य् असौ ॥ (१०७।२)

द्वासप्ततिसहस्राणि हृदयाद् अभिनिःसृताः । (१०८।१)

हिताहिता नाम नाड्यस् तासां मध्ये शशिप्रभम् ॥ (१०८।२)

मण्डलं तस्य मध्यस्थ आत्मा दीप इवाचलः । (१०९।१)

स ज्ञेयस् तं विदित्वेह पुनर् आजायते न तु ॥ (१०९।२)

ज्ञेयं चारण्यकम् अहं यद् आदित्याद् अवाप्तवान् । (११०।१)

योगशास्त्रं च मत्प्रोक्तं ज्ञेयं योगम् अभीप्सता ॥ (११०।२)

अनन्यविषयं कृत्वा मनोबुद्धिस्मृतीन्द्रियम् । (१११।१)

ध्येय आत्मा स्थितो यो ऽसौ हृदये दीपवत् प्रभुः ॥ (१११।२)

यथाविधानेन पठन् सामगायम् अविच्युतम् । (११२।१)

सावधानस् तद् अभ्यासात् परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ (११२।२)

अपरान्तकम् उल्लोप्यं मद्रकं प्रकरीं तथा । (११३।१)

औवेणकं सरोबिन्दुम् उत्तरं गीतकानि च ॥ (११३।२)

ऋग्गाथा पाणिका दक्षविहिता ब्रह्मगीतिका । (११४।१)

गेयम् एतत् तदभ्यासकरणान् मोक्षसंज्ञितम् ॥ (११४।२)

वीणावादनतत्त्वज्ञः श्रुतिजातिविशारदः । (११५।१)

तालज्ञश् चाप्रयासेन मोक्षमार्गं नियच्छति ॥ (११५।२)

गीतज्ञो यदि योगेन नाप्नोति परमं पदम् । (११६।१)

रुद्रस्यानुचरो भूत्वा तेनैव सह मोदते ॥ (११६।२)

अनादिर् आत्मा कथितस् तस्यादिस् तु शरीरकम् । (११७।१)

आत्मनस् तु जगत् सर्वं जगतश् चात्मसंभवः ॥ (११७।२)

कथम् एतद् विमुह्यामः सदेवासुरमानवम् । (११८।१)

जगदुद्भूतम् आत्मा च कथं तस्मिन् वदस्व नः ॥ (११८।२)

मोहजालम् अपास्येह पुरुषो दृश्यते हि यः । (११९।१)

सहस्रकरपन्नेत्रः सूर्यवर्चाः सहस्रकः ॥ (११९।२)

स आत्मा चैव यज्ञश् च विश्वरूपः प्रजापतिः । (१२०।१)

विराजः सो ऽन्नरूपेण यज्ञत्वम् उपगच्छति ॥ (१२०।२)

यो द्रव्यदेवतात्यागसम्भूतो रस उत्तमः । (१२१।१)

देवान् संतर्प्य स रसो यजमानं फलेन च ॥ (१२१।२)

संयोज्य वायुना सोमं नीयते रश्मिभिस् ततः । (१२२।१)

ऋग्यजुःसामविहितं सौरं धामोपनीयते ॥ (१२२।२)

खमण्डलाद् असौ सूर्यः सृजत्य् अमृतम् उत्तमम् । (१२३।१)

यज् जन्म सर्वभूतानाम् अशनानशनात्मनाम् ॥ (१२३।२)

तस्माद् अन्नात् पुनर् यज्ञः पुनर् अन्नं पुनः क्रतुः । (१२४।१)

एवम् एतद् अनाद्यन्तं चक्रं सम्परिवर्तते ॥ (१२४।२)

अनादिर् आत्मा संभूतिर् विद्यते नान्तरात्मनः । (१२५।१)

समवायी तु पुरुषो मोहेच्छाद्वेषकर्मजः ॥ (१२५।२)

सहस्रात्मा मया यो व आदिदेव उदाहृतः । (१२६।१)

मुखबाहूरुपज्जाः स्युस् तस्य वर्णा यथाक्रमम् ॥ (१२६।२)

पृथिवी पादतस् तस्य शिरसो द्यौर् अजायत । (१२७।१)

नस्तः प्राणा दिशः श्रोत्रात् स्पर्शाद् वायुर् मुखाच्छिखी ॥ (१२७।२)

मनसश् चन्द्रमा जातश् चक्षुषश् च दिवाकरः । (१२८।१)

जघनाद् अन्तरिक्षं च जगच्च सचराचरम् ॥ (१२८।२)

यद्य् एवं स कथं ब्रह्मन् पापयोनिषु जायते । (१२९।१)

ईश्वरः स कथं भावैर् अनिष्टैः सम्प्रयुज्यते ॥ (१२९।२)

करणैर् अन्वितस्यापि पूर्वं ज्ञानं कथं च न । (१३०।१)

वेत्ति सर्वगतां कस्मात् सर्वगो ऽपि न वेदनाम् ॥ (१३०।२)

अन्त्यपक्षिस्थावरतां मनोवाक्कायकर्मजैः । (१३१।१)

दोषैः प्रयाति जीवो ऽयं भवं योनिशतेषु च ॥ (१३१।२)

अनन्ताश् च यथा भावाः शरीरेषु शरीरिणाम् । (१३२।१)

रूपाण्यपि तथैवेह सर्वयोनिषु देहिनाम् ॥ (१३२।२)

विपाकः कर्मणां प्रेत्य केषांचिद् इह जायते । (१३३।१)

इह वामुत्र वैकेषां भावस् तत्र प्रयोजनम् ॥ (१३३।२)

परद्रव्याण्य् अभिध्यायंस् तथानिष्टानि चिन्तयन् । (१३४।१)

वितथाभिनिवेशी च जायते ऽन्यासु योनिषु ॥ (१३४।२)

पुरुषो ऽनृतवादी च पिशुनः परुषस् तथा । (१३५।१)

अनिबद्धप्रलापी च मृगपक्षिषु जायते ॥ (१३५।२)

अदत्तादाननिरतः परदारोपसेवकः । (१३६।१)

हिंसकश् चाविधानेन स्थावरेष्व् अभिजायते ॥ (१३६।२)

आत्मज्ञः शौचवान् दान्तस् तपस्वी विजितेन्द्रियः । (१३७।१)

धर्मकृद् वेदविद्यावित् सात्त्विको देवयोनिताम् ॥ (१३७।२)

असत्कार्यरतो ऽधीर आरम्भी विषयी च यः । (१३८।१)

स राजसो मनुष्येषु मृतो जन्माधिगच्छति ॥ (१३८।२)

निद्रालुः क्रूरकृल् लुब्धो नास्तिको याचकस् तथा । (१३९।१)

प्रमादवान् भिन्नवृत्तो भवेत् तिर्यक्षु तामसः ॥ (१३९।२)

रजसा तमसा चैवं समाविष्टो भ्रमन्न् इह । (१४०।१)

भावैर् अनिष्टैः संयुक्तः संसारं प्रतिपद्यते ॥ (१४०।२)

मलिनो हि यथा आदर्शो रूपालोकस्य न क्षमः । (१४१।१)

तथाविपक्वकरण आत्मज्ञानस्य न क्षमः ॥ (१४१।२)

कट्वेर्वारौ यथापक्वे मधुरः सन् रसो ऽपि न । (१४२।१)

प्राप्यते ह्य् आत्मनि तथा नापक्वकरणे ज्ञता ॥ (१४२।२)

सर्वाश्रयां निजे देहे देही विन्दति वेदनाम् । (१४३।१)

योगी मुक्तश् च सर्वासां यो न चाप्नोति वेदनाम् ॥ (१४३।२)

आकाशम् एकं हि यथा घटादिषु पृथग् भवेत् । (१४४।१)

तथात्मा एको ह्य् अनेकश् च जलाधारेष्व् इवांशुमान् ॥ (१४४।२)

ब्रह्मखानिलतेजांसि जलं भूश् चेति धातवः । (१४५।१)

इमे लोका एष चात्मा तस्माच्च सचराचरम् ॥ (१४५।२)

मृद्दण्डचक्रसंयोगात् कुम्भकारो यथा घटम् । (१४६।१)

करोति तृणमृत्काष्ठैर् गृहं वा गृहकारकः ॥ (१४६।२)

हेममात्रम् उपादाय रूपं वा हेमकारकः । (१४७।१)

निजलालासमायोगात् कोशं वा कोशकारकः ॥ (१४७।२)

कारणान्य् एवम् आदाय तासु तास्व् इह योनिषु । (१४८।१)

सृजत्य् आत्मानम् आत्मा च सम्भूय करणानि च ॥ (१४८।२)

महाभूतानि सत्यानि यथात्मापि तथैव हि । (१४९।१)

को ऽन्यथैकेन नेत्रेण दृष्टम् अन्येन पश्यति ॥ (१४९।२)

वाचं वा को विजानाति पुनः संश्रुत्य संश्रुताम् । (१५०।१)

अतीतार्थस्मृतिः कस्य को वा स्वप्नस्य कारकः ॥ (१५०।२)

जातिरूपवयोवृत्तविद्यादिभिर् अहंकृतः । (१५१।१)

शब्दादिविषयोद्योगं कर्मणा मनसा गिरा ॥ (१५१।२)

स संदिग्धमतिः कर्मफलम् अस्ति न वेति वा । (१५२।१)

विप्लुतः सिद्धम् आत्मानम् असिद्धो ऽपि हि मन्यते ॥ (१५२।२)

मम दाराः सुतामात्या अहम् एषाम् इति स्थितिः । (१५३।१)

हिताहितेषु भावेषु विपरीतमतिः सदा ॥ (१५३।२)

ज्ञेयज्ञे प्रकृतौ चैव विकारे चाविशेषवान् । (१५४।१)

अनाशकानलाघातजलप्रपतनोद्यमी ॥ (१५४।२)

एवंवृत्तो ऽविनीतात्मा वितथाभिनिवेशवान् । (१५५।१)

कर्मणा द्वेषमोहाभ्याम् इच्छया चैव बध्यते ॥ (१५५।२)

आचार्योपासनं वेदशास्त्रार्थेषु विवेकिता । (१५६।१)

तत्कर्मणाम् अनुष्ठानं सङ्गः सद्भिर् गिरः शुभाः ॥ (१५६।२)

स्त्र्यालोकालम्भविगमः सर्वभूतात्मदर्शनम् । (१५७।१)

त्यागः परिग्रहाणां च जीर्णकाषायधारणम् ॥ (१५७।२)

विषयेन्द्रियसंरोधस् तन्द्रालस्यविवर्जनम् । (१५८।१)

शरीरपरिसंख्यानं प्रवृत्तिष्व् अघदर्शनम् ॥ (१५८।२)

नीरजस्तमसा सत्त्वशुद्धिर् निःस्पृहता शमः । (१५९।१)

एतैर् उपायैः संशुद्धः सत्त्वयोग्य् अमृतीभवेत् ॥ (१५९।२)

तत्त्वस्मृतेर् उपस्थानात् सत्त्वयोगात् परिक्षयात् । (१६०।१)

कर्मणां संनिकर्षाच्च सतां योगः प्रवर्तते ॥ (१६०।२)

शरीरसंक्षये यस्य मनः सत्त्वस्थम् ईश्वरम् । (१६१।१)

अविप्लुतमतिः सम्यक् स जातिसंस्मरताम् इयात् ॥ (१६१।२)

यथा हि भरतो वर्णैर् वर्णयत्य् आत्मनस् तनुम् । (१६२।१)

नानारूपाणि कुर्वाणस् तथात्मा कर्मजास् तनूः ॥ (१६२।२)

कालकर्मात्मबीजानां दोषैर् मातुस् तथैव च । (१६३।१)

गर्भस्य वैकृतं दृष्टम् अङ्गहीनादि जन्मनः ॥ (१६३।२)

अहंकारेण मनसा गत्या कर्मफलेन च । (१६४।१)

शरीरेण च नात्मायं मुक्तपूर्वः कथंचन ॥ (१६४।२)

वर्त्याधारस्नेहयोगाद् यथा दीपस्य संस्थितिः । (१६५।१)

विक्रियापि च दृष्टैवम् अकाले प्राणसंक्षयः ॥ (१६५।२)

अनन्ता रश्मयस् तस्य दीपवद् यः स्थितो हृदि । (१६६।१)

सितासिताः कर्बुरूपाः कपिला नीललोहिताः ॥ (१६६।२)

ऊर्ध्वम् एकः स्थितस् तेषां यो भित्त्वा सूर्यमण्डलम् । (१६७।१)

ब्रह्मलोकम् अतिक्रम्य तेन याति परां गतिम् ॥ (१६७।२)

यद् अस्यान्यद् रश्मिशतम् ऊर्ध्वम् एव व्यवस्थितम् । (१६८।१)

तेन देवशरीराणि सधामानि प्रपद्यते ॥ (१६८।२)

ये ऽनेकरूपाश् चाधस्ताद् रश्मयो ऽस्य मृदुप्रभाः । (१६९।१)

इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सो ऽवशः ॥ (१६९।२)

वेदैः शास्त्रैः सविज्ञानैर् जन्मना मरणेन च । (१७०।१)

आर्त्या गत्या तथागत्या सत्येन ह्य् अनृतेन च ॥ (१७०।२)

श्रेयसा सुखदुःखाभ्यां कर्मभिश् च शुभाशुभैः । (१७१।१)

निमित्तशाकुनज्ञानग्रहसंयोगजैः फलैः ॥ (१७१।२)

तारानक्षत्रसंचारैर् जागरैः स्वप्नजैर् अपि । (१७२।१)

आकाशपवनज्योतिर्जलभूतिमिरैस् तथा ॥ (१७२।२)

मन्वन्तरैर् युगप्राप्त्या मन्त्रौषधिफलैर् अपि । (१७३।१)

वित्तात्मानं वेद्यमानं कारणं जगतस् तथा ॥ (१७३।२)

अहंकारः स्मृतिर् मेधा द्वेषो बुद्धिः सुखं धृतिः । (१७४।१)

इन्द्रियान्तरसंचार इच्छा धारणजीविते ॥ (१७४।२)

स्वर्गः स्वप्नश् च भावानां प्रेरणं मनसो गतिः । (१७५।१)

निमेषश् चेतना यत्न आदानं पाञ्चभौतिकम् ॥ (१७५।२)

यत एतानि दृश्यन्ते लिङ्गानि परमात्मनः । (१७६।१)

तस्माद् अस्ति परो देहाद् आत्मा सर्वग ईश्वरः ॥ (१७६।२)

बुद्धीन्द्रियाणि सार्थानि मनः कर्मेन्द्रियाणि च । (१७७।१)

अहंकारश् च बुद्धिश् च पृथिव्यादीनि चैव हि ॥ (१७७।२)

अव्यक्तम् आत्मा क्षेत्रज्ञः क्षेत्रस्यास्य निगद्यते । (१७८।१)

ईश्वरः सर्वभूतस्थः सन्न् असन् सद् असच्च यः ॥ (१७८।२)

बुद्धेर् उत्पत्तिर् अव्यक्तात् ततो ऽहंकारसंभवः । (१७९।१)

तन्मात्रादीन्य् अहंकाराद् एकोत्तरगुणानि च ॥ (१७९।२)

शब्दः स्पर्शश् च रूपं च रसो गन्धश् च तद्गुणाः । (१८०।१)

यो यस्मान् निःसृतश् चैषां स तस्मिन्न् एव लीयते ॥ (१८०।२)

यथात्मानं सृजत्य् आत्मा तथा वः कथितो मया । (१८१।१)

विपाकात् त्रिप्रकाराणां कर्मणाम् ईश्वरो ऽपि सन् ॥ (१८१।२)

सत्त्वं रजस् तमश् चैव गुणास् तस्यैव कीर्तिताः । (१८२।१)

रजस्तमोभ्याम् आविष्टश् चक्रवद् भ्राम्यते ह्य् असौ ॥ (१८२।२)

अनादिर् आदिमांश् चैव स एव पुरुषः परः । (१८३।१)

लिङ्गेन्द्रियग्राह्यरूपः सविकार उदाहृतः ॥ (१८३।२)

पितृयानो ऽजवीथ्याश् च यद् अगस्त्यस्य चान्तरम् । (१८४।१)

तेनाग्निहोत्रिणो यान्ति स्वर्गकामा दिवं प्रति ॥ (१८४।२)

ये च दानपराः सम्यग् अष्टाभिश् च गुणैर् युताः । (१८५।१)

ते ऽपि तेनैव मार्गेण सत्यव्रतपरायणाः ॥ (१८५।२)

तत्राष्टाशीतिसाहस्रमुनयो गृहमेधिनः । (१८६।१)

पुनरावर्तिनो बीजभूता धर्मप्रवर्तकाः ॥ (१८६।२)

सप्तर्षिनागवीथ्यन्तर् देवलोकं समाश्रिताः । (१८७।१)

तावन्त एव मुनयः सर्वारम्भविवर्जिताः ॥ (१८७।२)

तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन मेधया । (१८८।१)

तत्र गत्वावतिष्ठन्ते यावद् आभूतसंप्लवम् ॥ (१८८।२)

यतो वेदाः पुराणानि विद्योपनिषदस् तथा । (१८९।१)

श्लोकाः सूत्राणि भाष्याणि यच्च किंचन वाङ्मयम् ॥ (१८९।२)

वेदानुवचनं यज्ञो ब्रह्मचर्यं तपो दमः । (१९०।१)

श्रद्धोपवासः स्वातन्त्र्यम् आत्मनो ज्ञानहेतवः ॥ (१९०।२)

स ह्य् आश्रमैर् विजिज्ञास्यः समस्तैर् एवम् एव तु । (१९१।१)

द्रष्टव्यस् त्व् अथ मन्तव्यः श्रोतव्यश् च द्विजातिभिः ॥ (१९१।२)

य एनम् एवं विन्दन्ति ये वारण्यकम् आश्रिताः । (१९२।१)

उपासते द्विजाः सत्यं श्रद्धया परया युताः ॥ (१९२।२)

क्रमात् ते सम्भवन्त्य् अर्चिर् अहः शुक्लं तथोत्तरम् । (१९३।१)

अयनं देवलोकं च सवितारं सवैद्युतम् ॥ (१९३।२)

ततस् तान् पुरुषो ऽभ्येत्य मानसो ब्रह्मलौकिकान् । (१९४।१)

करोति पुनरावृत्तिस् तेषाम् इह न विद्यते ॥ (१९४।२)

यज्ञेन तपसा दानैर् ये हि स्वर्गजितो नराः । (१९५।१)

धूमं निशां कृष्णपक्षं दक्षिणायनम् एव च ॥ (१९५।२)

पितृलोकं चन्द्रमसं वायुं वृष्टिं जलं महीम् । (१९६।१)

क्रमात् ते सम्भवन्तीह पुनर् एव व्रजन्ति च ॥ (१९६।२)

एतद् यो न विजानाति मार्गद्वितयम् आत्मवान् । (१९७।१)

दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेत् कीटो ऽथवा कृमिः ॥ (१९७।२)

ऊरुस्थोत्तानचरणः सव्ये न्यस्योत्तरं करम् । (१९८।१)

उत्तानं किंचिद् उन्नाम्य मुखं विष्टभ्य चोरसा ॥ (१९८।२)

निमीलिताक्षः सत्त्वस्थो दन्तैर् दन्तान् असंस्पृशन् । (१९९।१)

तालुस्थाचलजिह्वश् च संवृतास्यः सुनिश्चलः ॥ (१९९।२)

संनिरुध्येन्द्रियग्रामं नातिनीचोच्छ्रितासनः । (२००।१)

द्विगुणं त्रिगुणं वापि प्राणायामम् उपक्रमेत् ॥ (२००।२)

ततो ध्येयः स्थितो यो ऽसौ हृदये दीपवत् प्रभुः । (२०१।१)

धारयेत् तत्र चात्मानं धारणां धारयन् बुधः ॥ (२०१।२)

अन्तर्धानं स्मृतिः कान्तिर् दृष्टिः श्रोत्रज्ञता तथा । (२०२।१)

निजं शरीरम् उत्सृज्य परकायप्रवेशनम् ॥ (२०२।२)

अर्थानां छन्दतः सृष्टिर् योगसिद्धेर् हि लक्षणम् । (२०३।१)

सिद्धे योगे त्यजन् देहम् अमृतत्वाय कल्पते ॥ (२०३।२)

अथ वाप्य् अभ्यसन् वेदं न्यस्तकर्मा वने वसन् । (२०४।१)

अयाचिताशी मितभुक् परां सिद्धिम् अवाप्नुयात् ॥ (२०४।२)

न्यायागतधनस् तत्त्वज्ञाननिष्ठो ऽतिथिप्रियः । (२०५।१)

श्राद्धकृत् सत्यवादी च गृहस्थो ऽपि हि मुच्यते ॥ (२०५।२)

प्रायश्चित्तप्रकरणम्महापातकजान् घोरान् नरकान् प्राप्य दारुणान् । (२०६।१)

कर्मक्षयात् प्रजायन्ते महापातकिनस् त्व् इह ॥ (२०६।२)

मृगाश्वसूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिम् ऋच्छति । (२०७।१)

खरपुल्कसवेनानां सुरापो नात्र संशयः ॥ (२०७।२)

कृमिकीटपतङ्गत्वं स्वर्णहारी समाप्नुयात् । (२०८।१)

तृणगुल्मलतात्वं च क्रमशो गुरुतल्पगः ॥ (२०८।२)

ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात् सुरापः श्यावदन्तकः । (२०९।१)

हेमहारी तु कुनखी दुश्चर्मा गुरुतल्पगः ॥ (२०९।२)

यो येन संवसत्य् एषां स तल्लिङ्गो ऽभिजायते । (२१०।१)

अन्नहर्तामयावी स्यान् मूको वागपहारकः ॥ (२१०।२)

धान्यमिश्रो ऽतिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः । (२११।१)

तैलहृत् तैलपायी स्यात् पूतिवक्त्रस् तु सूचकः ॥ (२११।२)

परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वम् अपहृत्य च । (२१२।१)

अरण्ये निर्जले देशे भवति ब्रह्मराक्षसः ॥ (२१२।२)

हीनजातौ प्रजायेत पररत्नापहारकः । (२१३।१)

पत्रशाकं शिखी हत्वा गन्धान् छुच्छुन्दरी शुभान् ॥ (२१३।२)

मूषको धान्यहारी स्याद् यानम् उष्ट्रः कपिः फलम् । (२१४।१)

जलं प्लवः पयः काको गृहकारी ह्य् उपस्करम् ॥ (२१४।२)

मधु दंशः पलं गृध्रो गां गोधाग्निं बकस् तथा । (२१५।१)

श्वित्री वस्त्रं श्वा रसं तु चीरी लवणहारकः ॥ (२१५।२)

प्रदर्शनार्थम् एतत् तु मयोक्तं स्तेयकर्मणि । (२१६।१)

द्रव्यप्रकारा हि यथा तथैव प्राणिजातयः ॥ (२१६।२)

यथाकर्म फलं प्राप्य तिर्यक्त्वं कालपर्ययात् । (२१७।१)

जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषाधमाः ॥ (२१७।२)

ततो निष्कल्मषीभूताः कुले महति भोगिनः । (२१८।१)

जायन्ते विद्ययोपेता धनधान्यसमन्विताः ॥ (२१८।२)

विहितस्याननुष्ठानान् निन्दितस्य च सेवनात् । (२१९।१)

अनिग्रहाच्चेन्द्रियाणां नरः पतनम् ऋच्छति ॥ (२१९।२)

तस्मात् तेनेह कर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये । (२२०।१)

एवम् अस्यान्तरात्मा च लोकश् चैव प्रसीदति ॥ (२२०।२)

प्रायश्चित्तम् अकुर्वाणाः पापेषु निरता नराः । (२२१।१)

अपश्चात्तापिनः कष्टान् नरकान् यान्ति दारुणान् ॥ (२२१।२)

तामिस्रं लोहशङ्कुं च महानिरयशाल्मली । (२२२।१)

रौरवं कुड्मलं पूतिमृत्तिकं कालसूत्रकम् ॥ (२२२।२)

संघातं लोहितोदं च सविषं संप्रपातनम् । (२२३।१)

महानरककाकोलं संजीवनमहापथम् ॥ (२२३।२)

अवीचिम् अन्धतामिस्रं कुम्भीपाकं तथैव च । (२२४।१)

असिपत्रवनं चैव तापनं चैकविंशकम् ॥ (२२४।२)

महापातकजैर् घोरैर् उपपातकजैस् तथा । (२२५।१)

अन्विता यान्त्य् अचरितप्रायश्चित्ता नराधमाः ॥ (२२५।२)

प्रायश्चित्तैर् अपैत्य् एनो यद् अज्ञानकृतं भवेत् । (२२६।१)

कामतो व्यवहार्यस् तु वचनाद् इह जायते ॥ (२२६।२)

ब्रह्महा मद्यपः स्तेनस् तथैव गुरुतल्पगः । (२२७।१)

एते महापातकिनो यश् च तैः सह संवसेत् ॥ (२२७।२)

गुरूणाम् अध्यधिक्षेपो वेदनिन्दा सुहृद्वधः । (२२८।१)

ब्रह्महत्यासमं ज्ञेयम् अधीतस्य च नाशनम् ॥ (२२८।२)

निषिद्धभक्षणं जैह्म्यम् उत्कर्षे च वचो ऽनृतम् । (२२९।१)

रजस्वलामुखास्वादः सुरापानसमानि तु ॥ (२२९।२)

अश्वरत्नमनुष्यस्त्रीभूधेनुहरणं तथा । (२३०।१)

निक्षेपस्य च सर्वं हि सुवर्णस्तेयसंमितम् ॥ (२३०।२)

सखिभार्याकुमारीषु स्वयोनिष्व् अन्त्यजासु च । (२३१।१)

सगोत्रासु सुतन्त्रीषु गुरुतल्पसमं स्मृतम् ॥ (२३१।२)

पितुः स्वसारं मातुश् च मतुलानीं स्नुषाम् अपि । (२३२।१)

मातुः सपत्नीं भगिनीम् आचार्यतनयां तथा ॥ (२३२।२)

आचार्यपत्नीं स्वसुतां गच्छंस् तु गुरुतल्पगः । (२३३।१)

लिङ्गं छित्त्वा वधस् तस्य सकामायाः स्त्रिया अपि ॥ (२३३।२)

गोवधो व्रात्यता स्तेयम् ऋणानां चानपाक्रिया । (२३४।१)

अनाहिताग्नितापण्यविक्रयः परिदेवनम् ॥ (२३४।२)

भृताद् अध्ययनादानं भृतकाध्यापनं तथा । (२३५।१)

पारदार्यं पारिवित्त्यं वार्द्धुष्यं लवणक्रिया ॥ (२३५।२)

स्त्रीशूद्रविट्क्षत्रवधो निन्दितार्थोपजीवनम् । (२३६।१)

नास्तिक्यं व्रतलोपश् च सुतानां चैव विक्रयः ॥ (२३६।२)

धान्यकुप्यपशुस्तेयम् अयाज्यानां च याजनम् । (२३७।१)

पितृमातृसुतत्यागस् तडागारामविक्रयः ॥ (२३७।२)

कन्यासंदूषणं चैव परिविन्दकयाजनम् । (२३८।१)

कन्याप्रदानं तस्यैव कौटिल्यं व्रतलोपनम् ॥ (२३८।२)

आत्मनो ऽर्थे क्रियारम्भो मद्यपस्त्रीनिषेवणम् । (२३९।१)

स्वाध्यायाग्निसुतत्यागो बान्धवत्याग एव च ॥ (२३९।२)

इन्धनार्थं द्रुमछेदः स्त्रीहिंसौषधजीवनम् । (२४०।१)

हिंस्रयन्त्रविधानं च व्यसनान्य् आत्मविक्रयः ॥ (२४०।२)

शूद्रप्रेष्यं हीनसख्यं हीनयोनिनिषेवणम् । (२४१।१)

तथैवानाश्रमे वासः परान्नपरिपुष्टता ॥ (२४१।२)

असच्छास्त्राधिगमनम् आकरेष्व् अधिकारिता । (२४२।१)

भार्याया विक्रयश् चैषाम् एकैकम् उपपातकम् ॥ (२४२।२)

शिरःकपाली ध्वजवान् भिक्षाशी कर्म वेदयन् । (२४३।१)

ब्रह्महा द्वादशाब्दानि मितभुक् शुद्धिम् आप्नुयात् ॥ (२४३।२)

ब्राह्मणस्य परित्राणाद् गवां द्वादशकस्य च । (२४४।१)

तथाश्वमेधावभृथस्नानाद् वा शुद्धिम् आप्नुयात् ॥ (२४४।२)

दीर्घतीव्रामयग्रस्तं ब्राह्मणं गाम् अथापि वा । (२४५।१)

दृष्ट्वा पथि निरातङ्कं कृत्वा तु ब्रह्महा शुचिः ॥ (२४५।२)

आनीय विप्रसर्वस्वं हृतं घातित एव वा । (२४६।१)

तन्निमित्तं क्षतः शस्त्रैर् जीवन्न् अपि विशुध्यति ॥ (२४६।२)

लोमभ्यः स्वाहेत्य् एवं हि लोमप्रभृति वै तनुम् । (२४७।१)

मज्जान्तां जुहुयाद् वापि मन्त्रैर् एभिर् यथाक्रमम् ॥ (२४७।२)

संग्रामे वा हतो लक्ष्यभूतः शुद्धिम् अवाप्नुयात् । (२४८।१)

मृतकल्पः प्रहारार्तो जीवन्न् अपि विशुध्यति ॥ (२४८।२)

अरण्ये नियतो जप्त्वा त्रिर् वै वेदस्य संहिताम् । (२४९।१)

शुध्येत वा मिताशित्वात् प्रतिस्रोतः सरस्वतीम् ॥ (२४९।२)

पात्रे धनं वा पर्याप्तं दत्त्वा शुद्धिम् अवाप्नुयात् । (२५०।१)

आदातुश् च विशुद्ध्यर्थम् इष्टैर् वैश्वानरी स्मृता ॥ (२५०।२)

यागस्थक्षत्रविड्घाती चरेद् ब्रह्महणि व्रतम् । (२५१।१)

गर्भहा च यथावर्णं तथात्रेयीनिषूदकः ॥ (२५१।२)

चरेद् व्रतम् अहत्वापि घातार्थं चेत् समागतः । (२५२।१)

द्विगुणं सवनस्थे तु ब्राह्मणे व्रतम् आदिशेत् ॥ (२५२।२)

सुराम्बुघृतगोमूत्रपयसाम् अग्निसंनिभम् । (२५३।१)

सुरापो ऽन्यतमं पीत्वा मरणाच्छुद्धिम् ऋच्छति ॥ (२५३।२)

वालवासा जटी वापि ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् । (२५४।१)

पिण्याकं वा कणान् वापि भक्षयेत् त्रिसमा निशि ॥ (२५४।२)

अज्ञानात् तु सुरां पीत्वा रेतो विण्मूत्रम् एव च । (२५५।१)

पुनः संस्कारम् अर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः ॥ (२५५।२)

पतिलोकं न सा याति ब्राह्मणी या सुरां पिबेत् । (२५६।१)

इहैव सा शुनी गृध्री सूकरी चोपजायते ॥ (२५६।२)

ब्राह्मणस्वर्णहारी तु राज्ञे मुसलम् अर्पयेत् । (२५७।१)

स्वकर्म व्याख्यायंस् तेन हतो मुक्तो ऽपि वाशुचिः ॥ (२५७।२)

अनिवेद्य नृपे शुध्येत् सुरापव्रतम् आचरन् । (२५८।१)

आत्मतुल्यं सुवर्णं वा दद्याद् वा विप्रतुष्टिकृत् ॥ (२५८।२)

तप्ते ऽयःशयने सार्धम् आयस्या योषिता स्वपेत् । (२५९।१)

गृहीत्वोत्कृत्य वृषणौ नैरृत्यां चोत्सृजेत् तनुम् ॥ (२५९।२)

प्राजापत्यं चरेत् कृच्छ्रं समा वा गुरुतल्पगः । (२६०।१)

चान्द्रायणं वा त्रीन् मासान् अभ्यसेद् वेदसंहिताम् ॥ (२६०।२)

एभिस् तु संवसेद् यो वै वत्सरं सो ऽपि तत्समः । (२६१।१)

कन्यां समुद्वहेद् एषां सोपवासाम् अकिंचनाम् ॥ (२६१।२)

चान्द्रायणं चरेत् सर्वान् अवकृष्टान् निहत्य तु । (२६२।१)

शूद्रो ऽधिकारहीनो ऽपि कालेनानेन शुध्यति ॥ (२६२।२)

पञ्चगव्यं पिबेद् गोघ्नो मासम् आसीत संयतः । (२६३।१)

गोष्ठेशयो गोऽनुगामी गोप्रदानेन शुध्यति ॥ (२६३।२)

कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रं च चरेद् वापि समाहितः । (२६४।१)

दद्यात् त्रिरात्रं चोपोष्य वृषभैकादशास् तु गाः ॥ (२६४।२)

उपपातकशुद्धिः स्याद् एवं चान्द्रायणेन वा । (२६५।१)

पयसा वापि मासेन पराकेणाथवा पुनः ॥ (२६५।२)

ऋषभैकसहस्रा गा दद्यात् क्षत्रवधे पुमान् । (२६६।१)

ब्रह्महत्याव्रतं वापि वत्सरत्रितयं चरेत् ॥ (२६६।२)

वैश्यहाब्दं चरेद् एतद् दद्याद् वैकशतं गवाम् । (२६७।१)

षण्मासाच्छूद्रहाप्य् एतद् धेनुर् दद्याद् दशाथवा ॥ (२६७।२)

दुर्वृत्तब्रह्मविट्क्षत्रशूद्रयोषाः प्रमाप्य तु । (२६८।१)

दृतिं धनुर् बस्तम् अविं क्रमाद् दद्याद् विशुद्धये ॥ (२६८।२)

अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत् । (२६९।१)

अस्थिमतां सहस्रं तु तथानस्थिमताम् अनः ॥ (२६९।२)

मार्जारगोधानकुलमण्डूकांश् च पतत्रिणः । (२७०।१)

हत्वा त्र्यहं पिबेत् क्षीरं कृच्छ्रं वा पादिकं चरेत् ॥ (२७०।२)

गजे नीलवृषाः पञ्च शुके वत्सो द्विहायनः । (२७१।१)

खराजमेषेषु वृषो देयः क्रौञ्चे त्रिहायनः ॥ (२७१।२)

हंसश्येनकपिक्रव्याज् जलस्थलशिखण्डिनः । (२७२।१)

भासं च हत्वा दद्याद् गाम् अक्रव्यादस् तु वत्सिकाम् ॥ (२७२।२)

उरगेष्व् आयसो दण्डः पण्डके त्रपु सीसकम् । (२७३।१)

कोले घृतघटो देय उष्ट्रे गुञ्जा हये ऽंशुकम् ॥ (२७३।२)

तित्तिरौ तु तिलद्रोणं गजादीनाम् अशक्नुवन् । (२७४।१)

दानं दातुं चरेत् कृच्छ्रम् एकैकस्य विशुद्धये ॥ (२७४।२)

फलपुष्पान्नरसजसत्त्वघाते घृताशनम् । (२७५।१)

किंचित् सास्थिवधे देयं प्राणायामस् त्व् अनस्थिके ॥ (२७५।२)

वृक्षगुल्मलतावीरुच्छेदने जप्यम् ऋक्शतम् । (२७६।१)

स्याद् ओषधिवृथाछेदे क्षीराशी गोऽनुगो दिनम् ॥ (२७६।२)

पुंश्चलीवानरखरैर् दष्टश्वोष्ट्रादिवायसैः । (२७७।१)

प्राणायामं जले कृत्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति ॥ (२७७।२)

यन् मे ऽद्य रेत इत्याभ्यां स्कन्नं रेतो ऽभिमन्त्रयेत् । (२७८।१)

स्तनान्तरं भ्रुवोर् मध्यं तेनानामिकया स्पृशेत् ॥ (२७८।२)

मयि तेज इति छायां स्वां दृष्ट्वाम्बुगतां जपेत् । (२७९।१)

सावित्रीम् अशुचौ दृष्टे चापल्ये चानृते ऽपि च ॥ (२७९।२)

अवकीर्णी भवेद् गत्वा ब्रह्मचारी तु योषितम् । (२८०।१)

गर्दभं पशुम् आलभ्य नैरृतं स विशुध्यति ॥ (२८०।२)

भैक्षाग्निकार्ये त्यक्त्वा तु सप्तरात्रम् अनातुरः । (२८१।१)

कामावकीर्ण इत्य् आभ्यां जुहुयाद् आहुतिद्वयम् ॥ (२८१।२)

उपस्थानं ततः कुर्यात् सं मा सिञ्चन्त्व् अनेन तु । (२८२।१)

मधुमांसाशने कार्यः कृच्छ्रः शेषव्रतानि च ॥ (२८२।२)

प्रतिकूलं गुरोः कृत्वा प्रसाद्यैव विशुध्यति । (२८३।१)

कृच्छ्रत्रयं गुरुः कुर्यान् म्रियते प्रहितो यदि ॥ (२८३।२)

क्रियमाणोपकारे तु मृते विप्रे न पातकम् । (२८४।१)

विपाके गोवृषाणां तु भेषजाग्निक्रियासु च ॥ (२८४।२)

मिथ्याभिशंसिनो दोषो द्विः समो भूतवादिनः । (२८५।१)

मिथ्याभिशस्तदोषं च समादत्ते मृषा वदन् ॥ (२८५।२)

महापापोपपापाभ्यां यो ऽभिशंसेन् मृषा परम् । (२८६।१)

अब्भक्षो मासम् आसीत स जापी नियतेन्द्रियः ॥ (२८६।२)

अभिशस्तो मृषा कृच्छ्रं चरेद् आग्नेयम् एव वा । (२८७।१)

निर्वपेत् तु पुरोडाशं वायव्यं पशुम् एव वा ॥ (२८७।२)

अनियुक्तो भ्रातृजायां गच्छंश् चान्द्रायणं चरेत् । (२८८।१)

त्रिरात्रान्ते घृतं प्राश्य गत्वोदक्यां विशुध्यति ॥ (२८८।२)

त्रीन् कृच्छ्रान् आचरेद् व्रात्ययाजको ऽभिचरन्न् अपि । (२८९।१)

वेदप्लावी यवाश्य् अब्दं त्यक्त्वा च शरणागतम् ॥ (२८९।२)

गोष्ठे वसन् ब्रह्मचारी मासम् एकं पयोव्रतम् । (२९०।१)

गायत्रीजप्यनिरतः शुध्यते ऽसत्प्रतिग्रहात् ॥ (२९०।२)

प्राणायामी जले स्नात्वा खरयानोष्ट्रयानगः । (२९१।१)

नग्नः स्नात्वा च भुक्त्वा च गत्वा चैव दिवा स्त्रियम् ॥ (२९१।२)

गुरुं हुंकृत्य त्वंकृत्य विप्रं निर्जित्य वादतः । (२९२।१)

बद्ध्वा वा वाससा क्षिप्रं प्रसाद्योपवसेद् दिनम् ॥ (२९२।२)

विप्रदण्डोद्यमे कृच्छ्रस् त्व् अतिकृच्छ्रो निपातने । (२९३।१)

कृच्छ्रातिकृच्छ्रो ऽसृक्पाते कृच्छ्रो ऽभ्यन्तरशोणिते ॥ (२९३।२)

देशं कालं वयः शक्तिं पापं चावेक्ष्य यत्नतः । (२९४।१)

प्रायश्चित्तं प्रकल्प्यं स्याद् यत्र चोक्ता न निष्कृतिः ॥ (२९४।२)

दाषीकुम्भं बहिर्ग्रामान् निनयेरन् स्वबान्धवाः । (२९५।१)

पतितस्य बहिः कुर्युः सर्वकार्येषु चैव तम् ॥ (२९५।२)

चरितव्रत आयाते निनयेरन् नवं घटम् । (२९६।१)

जुगुप्सेरन् न चाप्य् एनं संवसेयुश् च सर्वशः ॥ (२९६।२)

पतितानाम् एष एव विधिः स्त्रीणां प्रकीर्तितः । (२९७।१)

वासो गृहान्तके देयम् अन्नं वासः सरक्षणम् ॥ (२९७।२)

नीचाभिगमनं गर्भपातनं भर्तृहिंसनम् । (२९८।१)

विशेषपतनीयानि स्त्रीमाम् एतान्य् अपि ध्रुवम् ॥ (२९८।२)

शरणागतबालस्त्रीहिंसकान् संवसेन् न तु । (२९९।१)

चीर्णव्रतान् अपि सतः कृतघ्नसहितान् इमान् ॥ (२९९।२)

घटे ऽपवर्जिते ज्ञातिमध्यस्थो यवसं गवाम् । (३००।१)

स दद्यात् प्रथमं गोभिः सत्कृतस्य हि सत्क्रिया ॥ (३००।२)

विख्यातदोषः कुर्वीत पर्षदो ऽनुमतं व्रतम् । (३०१।१)

रहस्यप्रायश्चित्तमनभिख्यातदोषस् तु रहस्यं व्रतम् आचरेत् ॥ (३०१।२)

त्रिरात्रोपोषितो जप्त्वा ब्रह्महा त्व् अघमर्षणम् । (३०२।१)

अन्तर्जले विशुध्येत दत्त्वा गां च पयस्विनाम् ॥ (३०२।२)

लोमभ्यः स्वाहेत्य् अथवा दिवसं मारुताशनः । (३०३।१)

जले स्थित्वाभिजुहुयाच्चत्वारिंशद्घृताहुतीः ॥ (३०३।२)

त्रिरात्रोपोषितो हुत्वा कूष्माण्डीभिर् घृतं शुचिः । (३०४।१)

ब्राह्मणस्वर्णहारी तु रुद्रजापी जले स्थितः ॥ (३०४।२)

सहस्रशीर्षाजापी तु मुच्यते गुरुतल्पगः । (३०५।१)

गौर् देया कर्मणो ऽस्यान्ते पृथग् एभिः पयस्विनी ॥ (३०५।२)

प्राणायामशतं कार्यं सर्वपापापनुत्तये । (३०६।१)

उपपातकजातानाम् अनादिष्टस्य चैव हि ॥ (३०६।२)

ॐकाराभिष्टुतं सोमसलिलं पावनं पिबेत् । (३०७।१)

कृत्वा हि रेतोविण्मूत्रप्राशनं तु द्विजोत्तमः ॥ (३०७।२)

निशायां वा दिवा वापि यद् अज्ञानकृतं भवेत् । (३०८।१)

त्रैकाल्यसंध्याकरणात् तत् सर्वं विप्रणश्यति ॥ (३०८।२)

शुक्रियारण्यकजपो गायत्र्याश् च विशेषतः । (३०९।१)

सर्वपापहरा ह्य् एते रुद्रैकादशिनी तथा ॥ (३०९।२)

यत्र यत्र च संकीर्णम् आत्मानं मन्यते द्विजः । (३१०।१)

तत्र तत्र तिलैर् होमो गायत्र्या वाचनं तथा ॥ (३१०।२)

वेदाभ्यासरतं क्षान्तं पञ्चयज्ञक्रियापरम् । (३११।१)

न स्पृशन्तीह पापानि महापातकजान्य् अपि ॥ (३११।२)

वायुभक्षो दिवा तिष्ठन् रात्रिं नीत्वाप्सु सूर्यदृक् । (३१२।१)

जप्त्वा सहस्रं गायत्र्याः शुध्येद् ब्रह्मवधाद् ऋते ॥ (३१२।२)

ब्रह्मचर्यं दया क्षान्तिर् दानं सत्यम् अकल्कता । (३१३।१)

अहिंसा स्तेयमाधुर्ये दमश् चेति यमाः स्मृताः ॥ (३१३।२)

स्नानं मौनोपवासेज्यास्वाध्यायोपस्थनिग्रहाः । (३१४।१)

नियमा गुरुशुश्रूषा शौचाक्रोधाप्रमादता ॥ (३१४।२)

गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् । (३१५।१)

जग्ध्वा परे ऽह्न्य् उपवसेत् कृच्छ्रं सांतपनं चरेत् ॥ (३१५।२)

पृथक्सांतपनद्रव्यैः षडहः सोपवासकः । (३१६।१)

सप्ताहेन तु कृच्छ्रो ऽयं महासांतपनः स्मृतः ॥ (३१६।२)

पर्णोदुम्बरराजीवबिल्वपत्रकुशोदकैः । (३१७।१)

प्रत्येकं प्रत्यहं पीतैः पर्णकृच्छ्र उदाहृतः ॥ (३१७।२)

तप्तक्षीरघृताम्बूनाम् एकैकं प्रत्यहं पिबेत् । (३१८।१)

एकरात्रोपवासश् च तप्तकृच्छ्र उदाहृतः ॥ (३१८।२)

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च । (३१९।१)

उपवासेन चैवायं पादकृच्छ्रः प्रकीर्तितः ॥ (३१९।२)

यथाकथंचित् त्रिगुणः प्राजापत्यो ऽयम् उच्यते । (३२०।१)

अयम् एवातिकृच्छ्रः स्यात् पाणिपूरान्नभोजनः ॥ (३२०।२)

कृच्छ्रातिकृच्छ्रः पयसा दिवसानेकविंशतिम् । (३२१।१)

द्वादशाहोपवासेन पराकः परिकीर्तितः ॥ (३२१।२)

पिण्याकाचामतक्राम्बुसक्तूनां प्रतिवासरम् । (३२२।१)

एकरात्रोपवासश् च कृच्छ्रः सौम्यो ऽयम् उच्यते ॥ (३२२।२)

एषां त्रिरात्रम् अभ्यासाद् एकैकस्य यथाक्रमम् । (३२३।१)

तुलापुरुष इत्य् एष ज्ञेयः पञ्चदशाहिकः ॥ (३२३।२)

तिथिवृद्ध्या चरेत् पिण्डान् शुक्ले शिख्यण्डसंमितान् । (३२४।१)

एकैकं ह्रासयेत् कृष्णे पिण्डं चान्द्रायणं चरन् ॥ (३२४।२)

यथाकथंचित् पिण्डानां चत्वारिंशच्छतद्वयम् । (३२५।१)

मासेनैवोपभुञ्जीत चान्द्रायणम् अथापरम् ॥ (३२५।२)

कुर्यात् त्रिषवणस्नायी कृच्छ्रं चान्द्रायणं तथा । (३२६।१)

पवित्राणि जपेत् पिण्डान् गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ॥ (३२६।२)

अनादिष्टेषु पापेषु शुद्धिश् चान्द्रायणेन च । (३२७।१)

धर्मार्थं यश् चरेद् एतच्चन्द्रस्यैति सलोकताम् ॥ (३२७।२)

कृच्छ्रकृद् धर्मकामस् तु महतीं श्रियम् आप्नुयात् । (३२८।१)

यथा गुरुक्रतुफलं प्राप्नोति सुसमाहितः ॥ (३२८।२)

श्रुत्वैतान् ऋषयो धर्मान् याज्ञवल्क्येन भाषितान् । (३२९।१)

इदम् ऊचुर् महात्मानं योगीन्द्रम् अमितौजसम् ॥ (३२९।२)

य इदं धारयिष्यन्ति धर्मशास्त्रम् अतन्द्रिताः । (३३०।१)

इह लोके यशः प्राप्य ते यास्यन्ति त्रिविष्टपम् ॥ (३३०।२)

विद्यार्थी प्राप्नुयाद् विद्यां धनकामो धनं तथा । (३३१।१)

आयुष्कामस् तथैवायुः श्रीकामो महतीं श्रियम् ॥ (३३१।२)

श्लोकत्रयम् अपि ह्य् अस्माद् यः श्राद्धे श्रावयिष्यति । (३३२।१)

पितॄणां तस्य तृप्तिः स्याद् अक्षय्या नात्र संशयः ॥ (३३२।२)

ब्राह्मणः पात्रतां याति क्षत्रियो विजयी भवेत् । (३३३।१)

वैश्यश् च धान्यधनवान् अस्य शास्त्रस्य धारणात् ॥ (३३३।२)

य इदं श्रावयेद् विद्वान् द्विजान् पर्वसु पर्वसु । (३३४।१)

अश्वमेधफलं तस्य तद् भवान् अनुमन्यताम् ॥ (३३४।२)

श्रुत्वैतद् याज्ञवल्क्यो ऽपि प्रीतात्मा मुनिभाषितम् । (३३५।१)

एवम् अस्त्विति होवाच नमस्कृत्य स्वयंभुवे ॥ (३३५।२)