नमः शिवाय गुरवे नादबिन्दुकलात्मने । (१।१)

निरञ्जनपदं याति नित्यं तत्र परायणः ॥ (१।२)

अथेदानीं प्रवक्ष्यामि समाधिक्रमम् उत्तमम् । (२।१)

मृत्युघ्नं च सुखोपायं ब्रह्मानन्दकरं परम् ॥ (२।२)

राजयोगः समाधिश् च उन्मनी च मनोन्मनी । (३।१)

अमरत्वं लयस् तत्त्वं शून्याशून्यं परं पदम् ॥ (३।२)

अमनस्कं तथाद्वैतं निरालम्बं निरञ्जनम् । (४।१)

जीवन्मुक्तिश् च सहजा तुर्या चेत्य् एकवाचकाः ॥ (४।२)

सलिले सैन्धवं यद्वत् साम्यं भजति योगतः । (५।१)

तथात्ममनसोर् ऐक्यं समाधिर् अभिधीयते ॥ (५।२)

यदा संक्षीयते प्राणो मानसं च प्रलीयते । (६।१)

तदा समरसत्वं च समाधिर् अभिधीयते ॥ (६।२)

तत्समं च द्वयोर् ऐक्यं जीवात्मपरमात्मनोः । (७।१)

प्रणष्टसर्वसंकल्पः समाधिः सो ऽभिधीयते ॥ (७।२)

राजयोगस्य माहात्म्यं को वा जानाति तत्त्वतः । (८।१)

ज्ञानं मुक्तिः स्थितिः सिद्धिर् गुरुवाक्येन लभ्यते ॥ (८।२)

दुर्लभो विषयत्यागो दुर्लभं तत्त्वदर्शनम् । (९।१)

दुर्लभा सहजावस्था सद्गुरोः करुणां विना ॥ (९।२)

विविधैर् आसनैः कुम्भैर् विचित्रैः करणैर् अपि । (१०।१)

प्रबुद्धायां महाशक्तौ प्राणः शून्ये प्रलीयते ॥ (१०।२)

उत्पन्नशक्तिबोधस्य त्यक्तनिःशेषकर्मणः । (११।१)

योगिनः सहजावस्था स्वयम् एव प्रजायते ॥ (११।२)

सुषुम्णावाहिनि प्राणे शून्ये विशति मानसे । (१२।१)

तदा सर्वाणि कर्माणि निर्मूलयति योगवित् ॥ (१२।२)

अमराय नमस् तुभ्यं सो ऽपि कालस् त्वया जितः । (१३।१)

पतितं वदने यस्य जगद् एतच् चराचरम् ॥ (१३।२)

चित्ते समत्वम् आपन्ने वायौ व्रजति मध्यमे । (१४।१)

तदामरोली वज्रोली सहजोली प्रजायते ॥ (१४।२)

ज्ञानं कुतो मनसि सम्भवतीह तावत् प्राणोऽपि जीवति मनो म्रियते न यावत् । (१५।१)

प्राणो मनो द्वयम् इदं विलयं नयेद् यो मोक्षं स गच्छति नरो न कथंचिद् अन्यः ॥ (१५।२)

ज्ञात्वा सुषुम्णासद्भेदं कृत्वा वायुं च मध्यगम् । (१६।१)

स्थित्वा सदैव सुस्थाने ब्रह्मरन्ध्रे निरोधयेत् ॥ (१६।२)

सूर्यचन्द्रमसौ धत्तः कालं रात्रिंदिवात्मकम् । (१७।१)

भोक्त्री सुषुम्ना कालस्य गुह्यम् एतद् उदाहृतम् ॥ (१७।२)

द्वासप्ततिसहस्राणि नाडीद्वाराणि पञ्जरे । (१८।१)

सुषुम्णा शाम्भवी शक्तिः शेषास् त्व् एव निरर्थकाः ॥ (१८।२)

वायुः परिचितो यस्माद् अग्निना सह कुण्डलीम् । (१९।१)

बोधयित्वा सुषुम्णायां प्रविशेद् अनिरोधतः ॥ (१९।२)

सुषुम्णावाहिनि प्राणे सिध्यत्य् एव मनोन्मनी । (२०।१)

अन्यथा त्व् इतराभ्यासाः प्रयासायैव योगिनाम् ॥ (२०।२)

पवनो बध्यते येन मनस् तेनैव बध्यते । (२१।१)

मनश् च बध्यते येन पवनस् तेन बध्यते ॥ (२१।२)

हेतुद्वयं तु चित्तस्य वासना च समीरणः । (२२।१)

तयोर् विनष्ट एकस्मिन् तौ द्वाव् अपि विनश्यतः ॥ (२२।२)

मनो यत्र विलीयेत पवनस् तत्र लीयते । (२३।१)

पवनो लीयते यत्र मनस् तत्र विलीयते ॥ (२३।२)

दुग्धाम्बुवत् संमिलिताव् उभौ तौ तुल्यक्रियौ मानसमारुतौ हि । (२४।१)

यतो मरुत् तत्र मनःप्रवृत्तिर् यतो मनस् तत्र मरुत्प्रवृत्तिः ॥ (२४।२)

तत्रैकनाशाद् अपरस्य नाश एकप्रवृत्तेर् अपरप्रवृत्तिः । (२५।१)

अध्वस्तयोश् चेन्द्रियवर्गवृत्तिः प्रध्वस्तयोर् मोक्षपदस्य सिद्धिः ॥ (२५।२)

रसस्य मनसश् चैव चञ्चलत्वं स्वभावतः । (२६।१)

रसो बद्धो मनो बद्धं किं न सिध्यति भूतले ॥ (२६।२)

मूर्छितो हरते व्याधीन् मृतो जीवयति स्वयम् । (२७।१)

बद्धः खेचरतां धत्ते रसो वायुश् च पार्वति ॥ (२७।२)

मनः स्थैर्यं स्थिरो वायुस् ततो बिन्दुः स्थिरो भवेत् । (२८।१)

बिन्दुस्थैर्यात् सदा सत्त्वं पिण्डस्थैर्यं प्रजायते ॥ (२८।२)

इन्द्रियाणां मनो नाथो मनोनाथस् तु मारुतः । (२९।१)

मारुतस्य लयो नाथः स लयो नादम् आश्रितः ॥ (२९।२)

सो ऽयम् एवास्तु मोक्षाख्यो मास्तु वापि मतान्तरे । (३०।१)

मनःप्राणलये कश्चिद् आनन्दः सम्प्रवर्तते ॥ (३०।२)

प्रणष्टश्वासनिश्वासः प्रध्वस्तविषयग्रहः । (३१।१)

निश्चेष्टो निर्विकारश् च लयो जयति योगिनाम् ॥ (३१।२)

उच्छिन्नसर्वसंकल्पो निःशेषाशेषचेष्टितः । (३२।१)

स्वावगम्यो लयः को ऽपि जायते वागगोचरः ॥ (३२।२)

यत्र दृष्टिर् लयस् तत्र भूतेन्द्रियसनातनी । (३३।१)

सा शक्तिर् जीवभूतानां द्वे अलक्ष्ये लयं गते ॥ (३३।२)

लयो लय इति प्राहुः कीदृशं लयलक्षणम् । (३४।१)

अपुनर्वासनोत्थानाल् लयो विषयविस्मृतिः ॥ (३४।२)

वेदशास्त्रपुराणानि सामान्यगणिका इव । (३५।१)

एकैव शाम्भवी मुद्रा गुप्ता कुलवधूर् इव ॥ (३५।२)

अन्तर् लक्ष्यं बहिर् दृष्टिर् निमेषोन्मेषवर्जिता । (३६।१)

एषा सा शाम्भवी मुद्रा वेदशास्त्रेषु गोपिता ॥ (३६।२)

अन्तर् लक्ष्यविलीनचित्तपवनो योगी यदा वर्तते दृष्ट्या निश्चलतारया बहिर् अधः पश्यन्न् अपश्यन्न् अपि । (३७।१)

मुद्रेयं खलु शाम्भवी भवति सा लब्धा प्रसादाद् गुरोः शून्याशून्यविलक्षणं स्फुरति तत् तत्त्वं पदं शाम्भवम् ॥ (३७।२)

श्रीशाम्भव्याश् च खेचर्या अवस्थाधामभेदतः । (३८।१)

भवेच् चित्तलयानन्दः शून्ये चित्सुखरूपिणि ॥ (३८।२)

तारे ज्योतिषि संयोज्य किंचिद् उन्नमयेद् भ्रुवौ । (३९।१)

पूर्वयोगं मनो युञ्जन्न् उन्मनीकारकः क्षणात् ॥ (३९।२)

केचिद् आगमजालेन केचिन् निगमसंकुलैः । (४०।१)

केचित् तर्केण मुह्यन्ति नैव जानन्ति तारकम् ॥ (४०।२)

अर्धोन्मीलितलोचनः स्थिरमना नासाग्रदत्तेक्षणश् चन्द्रार्काव् अपि लीनताम् उपनयन् निष्पन्दभावेन यः । (४१।१)

ज्योतीरूपम् अशेषबीजम् अखिलं देदीप्यमानं परं तत्त्वं तत्पदम् एति वस्तु परमं वाच्यं किम् अत्राधिकम् ॥ (४१।२)

दिवा न पूजयेल् लिङ्गं रात्रौ चैव न पूजयेत् । (४२।१)

सर्वदा पूजयेल् लिङ्गं दिवारात्रिनिरोधतः ॥ (४२।२)

सव्यदक्षिणनाडीस्थो मध्ये चरति मारुतः । (४३।१)

तिष्ठते खेचरी मुद्रा तस्मिन् स्थाने न संशयः ॥ (४३।२)

इडापिङ्गलयोर् मध्ये शून्यं चैवानिलं ग्रसेत् । (४४।१)

तिष्ठते खेचरी मुद्रा तत्र सत्यं पुनः पुनः ॥ (४४।२)

सूर्याचन्द्रमसोर् मध्ये निरालम्बान्तरे पुनः । (४५।१)

संस्थिता व्योमचक्रे या सा मुद्रा नाम खेचरी ॥ (४५।२)

सोमाद् यत्रोदिता धारा साक्षात् सा शिववल्लभा । (४६।१)

पूरयेद् अतुलां दिव्यां सुषुम्णां पश्चिमे मुखे ॥ (४६।२)

पुरस्ताच् चैव पूर्येत निश्चिता खेचरी भवेत् । (४७।१)

अभ्यस्ता खेचरी मुद्राप्य् उन्मनी सम्प्रजायते ॥ (४७।२)

भ्रुवोर् मध्ये शिवस्थानं मनस् तत्र विलीयते । (४८।१)

ज्ञातव्यं तत्पदं तुर्यं तत्र कालो न विद्यते ॥ (४८।२)

अभ्यसेत् खेचरीं तावद् यावत् स्याद् योगनिद्रितः । (४९।१)

सम्प्राप्तयोगनिद्रस्य कालो नास्ति कदाचन ॥ (४९।२)

निरालम्बं मनः कृत्वा न किंचिद् अपि चिन्तयेत् । (५०।१)

सबाह्याभ्यन्तरं व्योम्नि घटवत् तिष्ठति ध्रुवम् ॥ (५०।२)

बाह्यवायुर् यथा लीनस् तथा मध्यो न संशयः । (५१।१)

स्वस्थाने स्थिरताम् एति पवनो मनसा सह ॥ (५१।२)

एवम् अभ्यस्यतस् तस्य वायुमार्गे दिवानिशम् । (५२।१)

अभ्यासाज् जीर्यते वायुर् मनस् तत्रैव लीयते ॥ (५२।२)

अमृतैः प्लावयेद् देहम् आपादतलमस्तकम् । (५३।१)

सिध्यत्य् एव महाकायो महाबलपराक्रमः ॥ (५३।२)

शक्तिमध्ये मनः कृत्वा शक्तिं मानसमध्यगाम् । (५४।१)

मनसा मन आलोक्य धारयेत् परमं पदम् ॥ (५४।२)

खमध्ये कुरु चात्मानम् आत्ममध्ये च खं कुरु । (५५।१)

सर्वं च खमयं कृत्वा न किंचिद् अपि चिन्तयेत् ॥ (५५।२)

अन्तः शून्यो बहिः शून्यः शून्यः कुम्भ इवाम्बरे । (५६।१)

अन्तः पूर्णो बहिः पूर्णः पूर्णः कुम्भ इवार्णवे ॥ (५६।२)

बाह्यचिन्ता न कर्तव्या तथैवान्तरचिन्तनम् । (५७।१)

सर्वचिन्तां परित्यज्य न किंचिद् अपि चिन्तयेत् ॥ (५७।२)

संकल्पमात्रकलनैव जगत् समग्रं संकल्पमात्रकलनैव मनोविलासः । (५८।१)

संकल्पमात्रमतिम् उत्सृज निर्विकल्पम् आश्रित्य निश्चयम् अवाप्नुहि राम शान्तिम् ॥ (५८।२)

कर्पूरम् अनले यद्वत् सैन्धवं सलिले यथा । (५९।१)

तथा संधीयमानं च मनस् तत्त्वे विलीयते ॥ (५९।२)

ज्ञेयं सर्वं प्रतीतं च ज्ञानं च मन उच्यते । (६०।१)

ज्ञानं ज्ञेयं समं नष्टं नान्यः पन्था द्वितीयकः ॥ (६०।२)

मनोदृश्यम् इदं सर्वं यत् किंचित् सचराचरम् । (६१।१)

मनसो ह्य् उन्मनीभावाद् द्वैतं नैवोलभ्यते ॥ (६१।२)

ज्ञेयवस्तुपरित्यागाद् विलयं याति मानसम् । (६२।१)

मनसो विलये जाते कैवल्यम् अवशिष्यते ॥ (६२।२)

एवं नानाविधोपायाः सम्यक् स्वानुभवान्विताः । (६३।१)

समाधिमार्गाः कथिताः पूर्वाचार्यैर् महात्मभिः ॥ (६३।२)

सुषुम्णायै कुण्डलिन्यै सुधायै चन्द्रजन्मने । (६४।१)

मनोन्मन्यै नमस् तुभ्यं महाशक्त्यै चिदात्मने ॥ (६४।२)

अशक्यतत्त्वबोधानां मूढानाम् अपि संमतम् । (६५।१)

प्रोक्तं गोरक्षनाथेन नादोपासनम् उच्यते ॥ (६५।२)

श्र्यादिनाथेन सपादकोटिलयप्रकाराः कथिता जयन्ति । (६६।१)

नादानुसंधानकम् एकम् एव मन्यामहे मुख्यतमं लयानाम् ॥ (६६।२)

मुक्तासने स्थितो योगी मुद्रां संधाय शाम्भवीम् । (६७।१)

शृणुयाद् दक्षिणे कर्णे नादम् अन्तस्थम् एकधीः ॥ (६७।२)

श्रवणपुटनयनयुगलघ्राणमुखानां निरोधनं कार्यम् । (६८।१)

शुद्धसुषुम्णासरणौ स्फुटम् अमलः श्रूयते नादः ॥ (६८।२)

आरम्भश् च घटश् चैव तथा परिचयोऽपि च । (६९।१)

निष्पत्तिः सर्वयोगेषु स्याद् अवस्थाचतुष्टयम् ॥ (६९।२)

ब्रह्मग्रन्थेर् भवेद् भेदो ह्य् आनन्दः शून्यसम्भवः । (७०।१)

विचित्रः क्वणको देहेऽनाहतः श्रूयते ध्वनिः ॥ (७०।२)

दिव्यदेहश् च तेजस्वी दिव्यगन्धस् त्वरोगवान् । (७१।१)

सम्पूर्णहृदयः शून्य आरम्भे योगवान् भवेत् ॥ (७१।२)

द्वितीयायां घटीकृत्य वायुर् भवति मध्यगः । (७२।१)

दृढासनो भवेद् योगी ज्ञानी देवसमस् तदा ॥ (७२।२)

विष्णुग्रन्थेस् ततो भेदात् परमानन्दसूचकः । (७३।१)

अतिशून्ये विमर्दश् च भेरीशब्दस् तदा भवेत् ॥ (७३।२)

तृतीयायां तु विज्ञेयो विहायो मर्दलध्वनिः । (७४।१)

महाशून्यं तदा याति सर्वसिद्धिसमाश्रयम् ॥ (७४।२)

चित्तानन्दं तदा जित्वा सहजानन्दसम्भवः । (७५।१)

दोषदुःखजराव्याधिक्षुधानिद्राविवर्जितः ॥ (७५।२)

रुद्रग्रन्थिं यदा भित्त्वा शर्वपीठगतोऽनिलः । (७६।१)

निष्पत्तौ वैणवः शब्दः क्वणद्वीणाक्वणो भवेत् ॥ (७६।२)

एकीभूतं तदा चित्तं राजयोगाभिधानकम् । (७७।१)

सृष्टिसंहारकर्तासौ योगीश्वरसमो भवेत् ॥ (७७।२)

अस्तु वा मास्तु वा मुक्तिर् अत्रैवाखण्डितं सुखम् । (७८।१)

लयोद्भवम् इदं सौख्यं राजयोगाद् अवाप्यते ॥ (७८।२)

राजयोगम् अजानन्तः केवलं हठकर्मिणः । (७९।१)

एतान् अभ्यासिनो मन्ये प्रयासफलवर्जितान् ॥ (७९।२)

उन्मन्यवाप्तये शीघ्रं भ्रूध्यानं मम संमतम् । (८०।१)

राजयोगपदं प्राप्तुं सुखोपायोऽल्पचेतसाम् । (८०।२)

सद्यः प्रत्ययसंधायी जायते नादजो लयः ॥ (८०।३)

नादानुसंधानसमाधिभाजां योगीश्वराणां हृदि वर्धमानम् । (८१।१)

आनन्दम् एकं वचसाम् अगम्यं जानाति तं श्रीगुरुनाथ एकः ॥ (८१।२)

कर्णौ पिधाय हस्ताभ्यां यः शृणोति ध्वनिं मुनिः । (८२।१)

तत्र चित्तं स्थिरीकुर्याद् यावत् स्थिरपदं व्रजेत् ॥ (८२।२)

अभ्यस्यमानो नादोऽयं बाह्यम् आवृणुते ध्वनिम् । (८३।१)

पक्षाद् विक्षेपम् अखिलं जित्वा योगी सुखी भवेत् ॥ (८३।२)

श्रूयते प्रथमाभ्यासे नादो नानाविधो महान् । (८४।१)

ततोऽभ्यासे वर्धमाने श्रूयते सूक्ष्मसूक्ष्मकः ॥ (८४।२)

आदौ जलधिजीमूतभेरीझर्झरसम्भवाः । (८५।१)

मध्ये मर्दलशङ्खोत्था घण्टाकाहलजास् तथा ॥ (८५।२)

अन्ते तु किङ्किणीवंशवीणाभ्रमरनिःस्वनाः । (८६।१)

इति नानाविधा नादाः श्रूयन्ते देहमध्यगाः ॥ (८६।२)

महति श्रूयमाणेऽपि मेघभेर्यादिके ध्वनौ । (८७।१)

तत्र सूक्ष्मात् सूक्ष्मतरं नादम् एव परामृशेत् ॥ (८७।२)

घनम् उत्सृज्य वा सूक्ष्मे सूक्ष्मम् उत्सृज्य वा घने । (८८।१)

रममाणम् अपि क्षिप्तं मनो नान्यत्र चालयेत् ॥ (८८।२)

यत्र कुत्रापि वा नादे लगति प्रथमं मनः । (८९।१)

तत्रैव सुस्थिरीभूय तेन सार्धं विलीयते ॥ (८९।२)

मकरन्दं पिबन् भृङ्गी गन्धं नापेक्षते यथा । (९०।१)

नादासक्तं तथा चित्तं विषयान् नहि काङ्क्षते ॥ (९०।२)

मनोमत्तगजेन्द्रस्य विषयोद्यानचारिणः । (९१।१)

समर्थोऽयं नियमने निनादनिशिताङ्कुशः ॥ (९१।२)

बद्धं तु नादबन्धेन मनः संत्यक्तचापलम् । (९२।१)

प्रयाति सुतरां स्थैर्यं छिन्नपक्षः खगो यथा ॥ (९२।२)

सर्वचिन्तां परित्यज्य सावधानेन चेतसा । (९३।१)

नाद एवानुसंधेयो योगसाम्राज्यम् इच्छता ॥ (९३।२)

नादोऽन्तरङ्गसारङ्गबन्धने वागुरायते । (९४।१)

अन्तरङ्गकुरङ्गस्य वधे व्याधायतेऽपि च ॥ (९४।२)

अन्तरङ्गस्य यमिनो वाजिनः परिघायते । (९५।१)

नादोपास्तिरतो नित्यम् अवधार्या हि योगिना ॥ (९५।२)

बद्धं विमुक्तचाञ्चल्यं नादगन्धकजारणात् । (९६।१)

मनःपारदम् आप्नोति निरालम्बाख्यखेऽटनम् ॥ (९६।२)

नादश्रवणतः क्षिप्रम् अन्तरङ्गभुजंगमम् । (९७।१)

विस्मृत्य सर्वम् एकाग्रः कुत्रचिन् नहि धावति ॥ (९७।२)

काष्ठे प्रवर्तितो वह्निः काष्ठेन सह शाम्यति । (९८।१)

नादे प्रवर्तितं चित्तं नादेन सह लीयते ॥ (९८।२)

घण्टादिनादसक्तस्तब्धान्तःकरणहरिणस्य । (९९।१)

प्रहरणम् अपि सुकरं स्याच् छरसंधानप्रवीणश् चेत् ॥ (९९।२)

अनाहतस्य शब्दस्य ध्वनिर् य उपलभ्यते । (१००।१)

ध्वनेर् अन्तर्गतं ज्ञेयं ज्ञेयस्यान्तर्गतं मनः । (१००।२)

मनस् तत्र लयं याति तद् विष्णोः परमं पदम् ॥ (१००।३)

तावद् आकाशसंकल्पो यावच् छब्दः प्रवर्तते । (१०१।१)

निःशब्दं तत्परं ब्रह्म परमात्मेति गीयते ॥ (१०१।२)

यत् किंचिन् नादरूपेण श्रूयते शक्तिर् एव सा । (१०२।१)

यस् तत्त्वान्तो निराकारः स एव परमेश्वरः ॥ (१०२।२)

सर्वे हठलयोपाया राजयोगस्य सिद्धये । (१०३।१)

राजयोगसमारूढः पुरुषः कालवञ्चकः ॥ (१०३।२)

तत्त्वं बीजं हठः क्षेत्रम् औदासीन्यं जलं त्रिभिः । (१०४।१)

उन्मनी कल्पलतिका सद्य एव प्रवर्तते ॥ (१०४।२)

सदा नादानुसंधानात् क्षीयन्ते पापसंचयाः । (१०५।१)

निरञ्जने विलीयेते निश्चितं चित्तमारुतौ ॥ (१०५।२)

शङ्खदुन्दुभिनादं च न शृणोति कदाचन । (१०६।१)

काष्ठवज् जायते देह उन्मन्यावस्थया ध्रुवम् ॥ (१०६।२)

सर्वावस्थाविनिर्मुक्तः सर्वचिन्ताविवर्जितः । (१०७।१)

मृतवत् तिष्ठते योगी स मुक्तो नात्र संशयः ॥ (१०७।२)

खाद्यते न च कालेन बाध्यते न च कर्मणा । (१०८।१)

साध्यते न स केनापि योगी युक्तः समाधिना ॥ (१०८।२)

न गन्धं न रसं रूपं न च स्पर्शं न निःस्वनम् । (१०९।१)

नात्मानं न परं वेत्ति योगी युक्तः समाधिना ॥ (१०९।२)

चित्तं न सुप्तं नो जाग्रत् स्मृतिविस्मृतिवर्जितम् । (११०।१)

न चास्तम् एति नोदेति यस्यासौ मुक्त एव सः ॥ (११०।२)

न विजानाति शीतोष्णं न दुःखं न सुखं तथा । (१११।१)

न मानं नोपमानं च योगी युक्तः समाधिना ॥ (१११।२)

स्वस्थो जाग्रद् अवस्थायां सुप्तवद् यो ऽवतिष्ठते । (११२।१)

निःश्वासोच्छ्वासहीनश् च निश्चितं मुक्त एव सः ॥ (११२।२)

अवध्यः सर्वशस्त्राणाम् अशक्यः सर्वदेहिनाम् । (११३।१)

अग्राह्यो मन्त्रयन्त्राणां योगी युक्तः समाधिना ॥ (११३।२)

यावन् नैव प्रविशति चरन् मारुतो मध्यमार्गे यावद् विदुर् न भवति दृढः प्राणवातप्रबन्धात् । (११४।१)

यावद् ध्याने सहजसदृशं जायते नैव तत्त्वं तावज् ज्ञानं वदति तद् इदं दम्भमिथ्याप्रलापः ॥ (११४।२)