चतुर्धा नीलमाख्यातं वर्णभेदेन सूरिभिः । (१।१)

उत्पत्तिर्विविधा तस्य त्वाकरे दैवयोगतः ॥ (१।२)

श्वेतनीलं पीतनीलं रक्तनीलम् अथापि वा । (२।१)

कृष्णनीलं तथा ज्ञेयं ब्राह्मणादिक्रमेण च ॥ (२।२)

सिंहले च कलिङ्गे च नीलानामाकरं विदुः । (३।१)

उत्तमं सिंहलोद्भूतं मध्यमं च कलिङ्गजम् ॥ (३।२)

नीलस्य षड्विधा दोषा गुणाः पञ्चविधास्तथा । (४।१)

शूद्रकं पाटलच्छायं कर्कराभासछिद्रकम् ॥ (४।२)

मूल्यं षोडशकं प्रोक्तं छायाभद्रगुणैर्भवेत् । (५।१)

मृदुपाषाणरौप्यं च महानीलश्च दूषणम् ॥ (५।२)

शूद्रके च दरिद्रत्वं पाटले शत्रुविग्रहः । (६।१)

छायया कान्तिहानिश्च पैशुन्यं त्रिषु जायते ॥ (६।२)

देशत्यागं दरिद्रत्वं कर्करायाः फलं महत् । (७।१)

त्र्यश्रं शत्रुभयं दत्ते चित्रकृष्णं विनिर्दिशेत् ॥ (७।२)

एवं बहुविधा दोषास्त्याज्या रत्नस्य सूरिभिः । (८।१)

गुणांश्चैषां प्रवक्ष्यामि यथादृष्टं पुरातनैः ॥ (८।२)

गुरुः स्निग्धश्च वर्णाढ्यः पार्श्ववर्त्यभिरञ्जनः । (९।१)

इन्द्रनीलः समाख्यातः चतुर्भिश्च महागुणैः ॥ (९।२)

छायां चैषां प्रवक्ष्यामि यथाप्युक्ता पुरातनैः । (१०।१)

चतुर्जातिविभागेन उत्तमाधममध्यमाः ॥ (१०।२)

नीला च शुककण्ठाभा अतसीकुसुमप्रभा । (११।१)

कोकिलाकण्ठसङ्काशा बर्हिकण्ठसमप्रभा ॥ (११।२)

काकपक्षसमा कान्तिर्विविधा तस्य दृश्यते । (१२।१)

दोषहीने गुणाढ्ये च उत्तमाकरसम्भवे ॥ (१२।२)

नीलमूल्यं प्रवक्ष्यामि मणेर् मत्यनुसारतः । (१३।१)

यन्मूल्यं पद्मरागस्य सगुणस्य प्रकीर्तितम् ॥ (१३।२)

तन्मूल्यं शक्रनीलस्य मुनिभिः परिकीर्तितम् । (१४।१)

पयोमध्ये क्षिपेन्नीलं सुनीलं तत्पयो भवेत् ॥ (१४।२)

इन्द्रनीलः स विज्ञेयो रत्नशास्त्रविशारदैः । (१५।१)

एतद्गुणविशिष्टो यो लोकानां हितकारकः । (१५।२)

परीक्षा शक्रनीलस्य सूरिभिः कीर्तिता ॥ (१५।३)