YS, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
अविद्या क्षेत्रम् उत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम् ॥ (४।१)
avidyā kṣetram uttareṣāṃ prasuptatanuvicchinnodārāṇām ||
अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिर् अविद्या ॥ (५।१)
anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātir avidyā ||
स्वरसवाही विदुषो ऽपि तथारूढो ऽभिनिवेशः ॥ (९।१)
svarasavāhī viduṣo 'pi tathārūḍho 'bhiniveśaḥ ||
क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः ॥ (१२।१)
kleśamūlaḥ karmāśayo dṛṣṭādṛṣṭajanmavedanīyaḥ ||
ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात् ॥ (१४।१)
te hlādaparitāpaphalāḥ puṇyāpuṇyahetutvāt ||
परिणामतापसंस्कारदुःखगुणवृत्तिरोधाच् च दुःखम् एव सर्वं विवेकिनः ॥ (१५।१)
pariṇāmatāpasaṃskāraduḥkhaguṇavṛttirodhāc ca duḥkham eva sarvaṃ vivekinaḥ ||
प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मके भोगापवर्गार्थं दृश्यम् ॥ (१८।१)
prakāśakriyāsthitiśīlaṃ bhūtendriyātmake bhogāpavargārthaṃ dṛśyam ||
विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि ॥ (१९।१)
viśeṣāviśeṣaliṅgamātrāliṅgāni guṇaparvāṇi ||
द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धो ऽपि प्रत्ययानुपश्यः ॥ (२०।१)
draṣṭā dṛśimātraḥ śuddho 'pi pratyayānupaśyaḥ ||
कृतार्थं प्रति नष्टम् अप्य् अनष्टं तदन्यसाधारणत्वात् ॥ (२२।१)
kṛtārthaṃ prati naṣṭam apy anaṣṭaṃ tadanyasādhāraṇatvāt ||
स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः ॥ (२३।१)
svasvāmiśaktyoḥ svarūpopalabdhihetuḥ saṃyogaḥ ||
तदभावात् संयोगाभावो हानं तद्दृशेः कैवल्यम् ॥ (२५।१)
tadabhāvāt saṃyogābhāvo hānaṃ taddṛśeḥ kaivalyam ||
योगाङ्गानुष्ठानाद् अशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिर् आ विवेकख्यातेः ॥ (२८।१)
yogāṅgānuṣṭhānād aśuddhikṣaye jñānadīptir ā vivekakhyāteḥ ||
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयो ऽष्टाव् अङ्गानि ॥ (२९।१)
yamaniyamāsanaprāṇāyāmapratyāhāradhāraṇādhyānasamādhayo 'ṣṭāv aṅgāni ||
अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः ॥ (३०।१)
ahiṃsāsatyāsteyabrahmacaryāparigrahā yamāḥ ||
एते जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम् ॥ (३१।१)
ete jātideśakālasamayānavacchinnāḥ sārvabhaumā mahāvratam ||
शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः ॥ (३२।१)
śaucasaṃtoṣatapaḥsvādhyāyeśvarapraṇidhānāni niyamāḥ ||
वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् ॥ (३४।१)
vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditā lobhakrodhamohapūrvakā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam ||
अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः ॥ (३५।१)
ahiṃsāpratiṣṭhāyāṃ tatsannidhau vairatyāgaḥ ||
सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्रतेन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च ॥ (४१।१)
sattvaśuddhisaumanasyaikāgratendriyajayātmadarśanayogyatvāni ca ||
तस्मिन् सति श्वासप्रश्वासयोर् गतिविच्छेदः प्राणायामः ॥ (४९।१)
tasmin sati śvāsapraśvāsayor gativicchedaḥ prāṇāyāmaḥ ||
स तु बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर् देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः ॥ (५०।१)
sa tu bāhyābhyantarastambhavṛttir deśakālasaṃkhyābhiḥ paridṛṣṭo dīrghasūkṣmaḥ ||
स्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः ॥ (५४।१)
svaviṣayāsaṃprayoge cittasvarūpānukāra ivendriyāṇāṃ pratyāhāraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.