YS, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
तद् एवार्थमात्रानिर्भासं स्वरूपशून्यम् इव समाधिः ॥ (३।१)
tad evārthamātrānirbhāsaṃ svarūpaśūnyam iva samādhiḥ ||
व्युत्थाननिरोधसंस्कारयोर् अभिभवप्रादुर्भावौ निरोधलक्षणचित्तान्वयो निरोधपरिणामः ॥ (९।१)
vyutthānanirodhasaṃskārayor abhibhavaprādurbhāvau nirodhalakṣaṇacittānvayo nirodhapariṇāmaḥ ||
सर्वार्थतैकाग्रतयोः क्षयोदयौ चित्तस्य समाधिपरिणामः ॥ (११।१)
sarvārthataikāgratayoḥ kṣayodayau cittasya samādhipariṇāmaḥ ||
शान्तोदितौ तुल्यप्रत्ययश् चित्तस्यैकाग्रतापरिणामः ॥ (१२।१)
śāntoditau tulyapratyayaś cittasyaikāgratāpariṇāmaḥ ||
एतेन भूतेन्द्रियेषु धर्मलक्षणावस्थापरिणामा व्याख्याताः ॥ (१३।१)
etena bhūtendriyeṣu dharmalakṣaṇāvasthāpariṇāmā vyākhyātāḥ ||
शब्दार्थप्रत्ययानाम् इतरेतराध्यासात् संकरस् तत्प्रविभागसंयमात् सर्वभूतरुतज्ञानम् ॥ (१७।१)
śabdārthapratyayānām itaretarādhyāsāt saṃkaras tatpravibhāgasaṃyamāt sarvabhūtarutajñānam ||
कायरूपसंयमात् तद्ग्राह्यशक्तिस्तम्भे चक्षुःप्रकाशासंयोगे ऽन्तर्धानम् ॥ (२१।१)
kāyarūpasaṃyamāt tadgrāhyaśaktistambhe cakṣuḥprakāśāsaṃyoge 'ntardhānam ||
सोपक्रमं निरुपक्रमं च कर्म तत्संयमाद् अपरान्तज्ञानम् अरिष्टेभ्यो वा ॥ (२२।१)
sopakramaṃ nirupakramaṃ ca karma tatsaṃyamād aparāntajñānam ariṣṭebhyo vā ||
प्रवृत्त्यालोकन्यासात् सूक्ष्मव्यवहितविप्रकृष्टज्ञानम् ॥ (२५।१)
pravṛttyālokanyāsāt sūkṣmavyavahitaviprakṛṣṭajñānam ||
सत्त्वपुरुषयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषः भोगः परार्थत्वात् स्वार्थसंयमात् पुरुषज्ञानम् ॥ (३५।१)
sattvapuruṣayor atyantāsaṃkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣaḥ bhogaḥ parārthatvāt svārthasaṃyamāt puruṣajñānam ||
ततः प्रातिभश्रावणवेदनादर्शास्वादवार्त्ता जायन्ते ॥ (३६।१)
tataḥ prātibhaśrāvaṇavedanādarśāsvādavārttā jāyante ||
बन्धकारणशैथिल्यात् प्रचारसंवेदनाच् च चित्तस्य परशरीरावेशः ॥ (३८।१)
bandhakāraṇaśaithilyāt pracārasaṃvedanāc ca cittasya paraśarīrāveśaḥ ||
उदानजयाज् जलपङ्ककण्टकादिष्व् असङ्ग उत्क्रान्तिश् च ॥ (३९।१)
udānajayāj jalapaṅkakaṇṭakādiṣv asaṅga utkrāntiś ca ||
श्रोत्राकाशयोः सम्बन्धसंयमाद् दिव्यं श्रोत्रम् ॥ (४१।१)
śrotrākāśayoḥ sambandhasaṃyamād divyaṃ śrotram ||
कायाकाशयोः सम्बन्धसंयमाल् लघुतूलसमापत्तेश् चाकाशगमनम् ॥ (४२।१)
kāyākāśayoḥ sambandhasaṃyamāl laghutūlasamāpatteś cākāśagamanam ||
बहिरकल्पिता वृत्तिर् महाविदेहा ततः प्रकाशावरणक्षयः ॥ (४३।१)
bahirakalpitā vṛttir mahāvidehā tataḥ prakāśāvaraṇakṣayaḥ ||
स्थूलस्वरूपसूक्ष्मान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् भूतजयः ॥ (४४।१)
sthūlasvarūpasūkṣmānvayārthavattvasaṃyamād bhūtajayaḥ ||
ततो ऽणिमादिप्रादुर्भावः कायसम्पद् तद्धर्मानभिघातश् च ॥ (४५।१)
tato 'ṇimādiprādurbhāvaḥ kāyasampad taddharmānabhighātaś ca ||
रूपलावण्यबलवज्रसंहननत्वानि कायसम्पत् ॥ (४६।१)
rūpalāvaṇyabalavajrasaṃhananatvāni kāyasampat ||
ग्रहणस्वरूपास्मितान्वयार्थवत्त्वसंयमाद् इन्द्रियजयः ॥ (४७।१)
grahaṇasvarūpāsmitānvayārthavattvasaṃyamād indriyajayaḥ ||
ततो मनोजवित्वं विकरणभावः प्रधानजयश् च ॥ (४८।१)
tato manojavitvaṃ vikaraṇabhāvaḥ pradhānajayaś ca ||
सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रस्य सर्वभावाधिष्ठातृत्वं सर्वज्ञातृत्वं च ॥ (४९।१)
sattvapuruṣānyatākhyātimātrasya sarvabhāvādhiṣṭhātṛtvaṃ sarvajñātṛtvaṃ ca ||
स्थान्युपनिमन्त्रणे सङ्गस्मयाकरणं पुनर् अनिष्टप्रसङ्गात् ॥ (५१।१)
sthānyupanimantraṇe saṅgasmayākaraṇaṃ punar aniṣṭaprasaṅgāt ||
क्षणतत्क्रमयोः संयमाद् विवेकजं ज्ञानम् ॥ (५२।१)
kṣaṇatatkramayoḥ saṃyamād vivekajaṃ jñānam ||
जातिलक्षणदेशैर् अन्यतानवच्छेदात् तुल्ययोस् ततः प्रतिपत्तिः ॥ (५३।१)
jātilakṣaṇadeśair anyatānavacchedāt tulyayos tataḥ pratipattiḥ ||
तारकं सर्वविषयं सर्वथाविषयम् अक्रमं चेति विवेकजं ज्ञानम् ॥ (५४।१)
tārakaṃ sarvaviṣayaṃ sarvathāviṣayam akramaṃ ceti vivekajaṃ jñānam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.