YS, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
निमित्तम् अप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस् तु ततः क्षेत्रिकवत् ॥ (३।१)
nimittam aprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedas tu tataḥ kṣetrikavat ||
प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तम् एकम् अनेकेषाम् ॥ (५।१)
pravṛttibhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣām ||
कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस् त्रिविधम् इतरेषाम् ॥ (७।१)
karmāśuklākṛṣṇaṃ yoginas trividham itareṣām ||
ततस् तद्विपाकानुगुणानाम् एवाभिव्यक्तिर् वासनानाम् ॥ (८।१)
tatas tadvipākānuguṇānām evābhivyaktir vāsanānām ||
जातिदेशकालव्यवहितानाम् अप्य् आनन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोर् एकरूपत्वात् ॥ (९।१)
jātideśakālavyavahitānām apy ānantaryaṃ smṛtisaṃskārayor ekarūpatvāt ||
हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वाद् एषाम् अभावे तदभावः ॥ (११।१)
hetuphalāśrayālambanaiḥ saṃgṛhītatvād eṣām abhāve tadabhāvaḥ ||
अतीतानागतं स्वरूपो ऽस्त्य् अध्वभेदाद् धर्माणाम् ॥ (१२।१)
atītānāgataṃ svarūpo 'sty adhvabhedād dharmāṇām ||
वस्तुसाम्ये चित्तभेदात् तयोर् विविक्तः पन्थाः ॥ (१५।१)
vastusāmye cittabhedāt tayor viviktaḥ panthāḥ ||
तदुपरागापेक्षित्वाच्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम् ॥ (१६।१)
taduparāgāpekṣitvāccittasya vastu jñātājñātam ||
सदा ज्ञाताश् चित्तवृत्तयस् तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ॥ (१७।१)
sadā jñātāś cittavṛttayas tatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvāt ||
तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम् ॥ (२५।१)
tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam ||
तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः ॥ (२६।१)
tacchidreṣu pratyayāntarāṇi saṃskārebhyaḥ ||
प्रसंख्याने ऽप्य् अकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर् धर्ममेघः समाधिः ॥ (२८।१)
prasaṃkhyāne 'py akusīdasya sarvathā vivekakhyāter dharmameghaḥ samādhiḥ ||
तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयम् अल्पम् ॥ (३०।१)
tadā sarvāvaraṇamalāpetasya jñānasyānantyājjñeyam alpam ||
ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर् गुणानाम् ॥ (३१।१)
tataḥ kṛtārthānāṃ pariṇāmakramasamāptir guṇānām ||
क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः ॥ (३२।१)
kṣaṇapratiyogī pariṇāmāparāntanirgrāhyaḥ kramaḥ ||
पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिर् इति ॥ (३३।१)
puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśaktir iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.