योगसूत्रYogasūtra

YS, 4

4 of 4 · 29 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जन्मौषधिमन्त्रतपःसमाधिजाः सिद्धयः ॥ (१।१)

janmauṣadhimantratapaḥsamādhijāḥ siddhayaḥ ||

2.1२.१

जात्यन्तरपरिणामः प्रकृत्यापूरात् ॥ (२।१)

jātyantarapariṇāmaḥ prakṛtyāpūrāt ||

3.1३.१

निमित्तम् अप्रयोजकं प्रकृतीनां वरणभेदस् तु ततः क्षेत्रिकवत् ॥ (३।१)

nimittam aprayojakaṃ prakṛtīnāṃ varaṇabhedas tu tataḥ kṣetrikavat ||

4.1४.१

निर्माणचित्तान्य् अस्मितामात्रात् ॥ (४।१)

nirmāṇacittāny asmitāmātrāt ||

5.1५.१

प्रवृत्तिभेदे प्रयोजकं चित्तम् एकम् अनेकेषाम् ॥ (५।१)

pravṛttibhede prayojakaṃ cittam ekam anekeṣām ||

6.1६.१

तत्र ध्यानजम् अनाशयम् ॥ (६।१)

tatra dhyānajam anāśayam ||

7.1७.१

कर्माशुक्लाकृष्णं योगिनस् त्रिविधम् इतरेषाम् ॥ (७।१)

karmāśuklākṛṣṇaṃ yoginas trividham itareṣām ||

8.1८.१

ततस् तद्विपाकानुगुणानाम् एवाभिव्यक्तिर् वासनानाम् ॥ (८।१)

tatas tadvipākānuguṇānām evābhivyaktir vāsanānām ||

9.1९.१

जातिदेशकालव्यवहितानाम् अप्य् आनन्तर्यं स्मृतिसंस्कारयोर् एकरूपत्वात् ॥ (९।१)

jātideśakālavyavahitānām apy ānantaryaṃ smṛtisaṃskārayor ekarūpatvāt ||

10.1१०.१

तासाम् अनादित्वं चाशिषो नित्यत्वात् ॥ (१०।१)

tāsām anāditvaṃ cāśiṣo nityatvāt ||

11.1११.१

हेतुफलाश्रयालम्बनैः संगृहीतत्वाद् एषाम् अभावे तदभावः ॥ (११।१)

hetuphalāśrayālambanaiḥ saṃgṛhītatvād eṣām abhāve tadabhāvaḥ ||

12.1१२.१

अतीतानागतं स्वरूपो ऽस्त्य् अध्वभेदाद् धर्माणाम् ॥ (१२।१)

atītānāgataṃ svarūpo 'sty adhvabhedād dharmāṇām ||

13.1१३.१

ते व्यक्तसूक्ष्मा गुणात्मानः ॥ (१३।१)

te vyaktasūkṣmā guṇātmānaḥ ||

14.1१४.१

परिणामैकत्वाद् वस्तुतत्त्वम् ॥ (१४।१)

pariṇāmaikatvād vastutattvam ||

15.1१५.१

वस्तुसाम्ये चित्तभेदात् तयोर् विविक्तः पन्थाः ॥ (१५।१)

vastusāmye cittabhedāt tayor viviktaḥ panthāḥ ||

16.1१६.१

तदुपरागापेक्षित्वाच्चित्तस्य वस्तु ज्ञाताज्ञातम् ॥ (१६।१)

taduparāgāpekṣitvāccittasya vastu jñātājñātam ||

17.1१७.१

सदा ज्ञाताश् चित्तवृत्तयस् तत्प्रभोः पुरुषस्यापरिणामित्वात् ॥ (१७।१)

sadā jñātāś cittavṛttayas tatprabhoḥ puruṣasyāpariṇāmitvāt ||

18.1१८.१

न तत्स्वाभासं दृश्यत्वात् ॥ (१८।१)

na tatsvābhāsaṃ dṛśyatvāt ||

19.1१९.१

एकसमये चोभयानवधारणम् ॥ (१९।१)

ekasamaye cobhayānavadhāraṇam ||

24.1२४.१

विशेषदर्शिन आत्मभावभावनानिवृत्तिः ॥ (२४।१)

viśeṣadarśina ātmabhāvabhāvanānivṛttiḥ ||

25.1२५.१

तदा विवेकनिम्नं कैवल्यप्राग्भारं चित्तम् ॥ (२५।१)

tadā vivekanimnaṃ kaivalyaprāgbhāraṃ cittam ||

26.1२६.१

तच्छिद्रेषु प्रत्ययान्तराणि संस्कारेभ्यः ॥ (२६।१)

tacchidreṣu pratyayāntarāṇi saṃskārebhyaḥ ||

27.1२७.१

हानम् एषां क्लेशवद् उक्तम् ॥ (२७।१)

hānam eṣāṃ kleśavad uktam ||

28.1२८.१

प्रसंख्याने ऽप्य् अकुसीदस्य सर्वथा विवेकख्यातेर् धर्ममेघः समाधिः ॥ (२८।१)

prasaṃkhyāne 'py akusīdasya sarvathā vivekakhyāter dharmameghaḥ samādhiḥ ||

29.1२९.१

ततः क्लेशकर्मनिवृत्तिः ॥ (२९।१)

tataḥ kleśakarmanivṛttiḥ ||

30.1३०.१

तदा सर्वावरणमलापेतस्य ज्ञानस्यानन्त्याज्ज्ञेयम् अल्पम् ॥ (३०।१)

tadā sarvāvaraṇamalāpetasya jñānasyānantyājjñeyam alpam ||

31.1३१.१

ततः कृतार्थानां परिणामक्रमसमाप्तिर् गुणानाम् ॥ (३१।१)

tataḥ kṛtārthānāṃ pariṇāmakramasamāptir guṇānām ||

32.1३२.१

क्षणप्रतियोगी परिणामापरान्तनिर्ग्राह्यः क्रमः ॥ (३२।१)

kṣaṇapratiyogī pariṇāmāparāntanirgrāhyaḥ kramaḥ ||

33.1३३.१

पुरुषार्थशून्यानां गुणानां प्रतिप्रसवः कैवल्यं स्वरूपप्रतिष्ठा वा चितिशक्तिर् इति ॥ (३३।१)

puruṣārthaśūnyānāṃ guṇānāṃ pratiprasavaḥ kaivalyaṃ svarūpapratiṣṭhā vā citiśaktir iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YS, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit