बौधायनधर्मसूत्रBaudhāyanadharmasūtra
BaudhDhSū, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अष्टाचत्वारिंशद् वर्षाणि पौराणं वेदब्रह्मचर्यम् ॥ (१।१)
aṣṭācatvāriṃśad varṣāṇi paurāṇaṃ vedabrahmacaryam ||
नास्य कर्म नियच्छन्ति किंचिद् आ मौञ्जिबन्धनात् । (६।१)
nāsya karma niyacchanti kiṃcid ā mauñjibandhanāt |
वृत्त्या शूद्रसमो ह्य् एष यावद् वेदेन जायते इति ॥ (६।२)
vṛttyā śūdrasamo hy eṣa yāvad vedena jāyate iti ||
वसन्तो ग्रीष्मः शरद् इत्य् ऋतवो वर्णानुपूर्व्येण ॥ (१०।१)
vasanto grīṣmaḥ śarad ity ṛtavo varṇānupūrvyeṇa ||
आ षोडशाद् आ द्वाविंशाद् आ चतुर्विंशाद् अनात्यय एषां क्रमेण ॥ (१२।१)
ā ṣoḍaśād ā dvāviṃśād ā caturviṃśād anātyaya eṣāṃ krameṇa ||
मूर्धललाटनासाग्रप्रमाणा याज्ञिकस्य वृक्षस्य दण्डाः ॥ (१५।१)
mūrdhalalāṭanāsāgrapramāṇā yājñikasya vṛkṣasya daṇḍāḥ ||
भवत्पूर्वां भिक्षामध्यां याच्ञान्तां भिक्षां चरेत्सप्ताक्षरां क्षां च हिं च न वर्धयेत् ॥ (१६।१)
bhavatpūrvāṃ bhikṣāmadhyāṃ yācñāntāṃ bhikṣāṃ caretsaptākṣarāṃ kṣāṃ ca hiṃ ca na vardhayet ||
भवत्पूर्वां ब्राह्मणो भिक्षेत भवन्मध्यां राजन्यो भवदन्तां वैश्यः सर्वेषु वर्णेषु ॥ (१७।१)
bhavatpūrvāṃ brāhmaṇo bhikṣeta bhavanmadhyāṃ rājanyo bhavadantāṃ vaiśyaḥ sarveṣu varṇeṣu ||
सर्वत्राप्रतिहतगुरुवाक्यो ऽन्यत्र पातकात् ॥ (२२।१)
sarvatrāpratihataguruvākyo 'nyatra pātakāt ||
नृत्तगीतवादित्रगन्धमाल्योपानच्छत्त्रधारणाञ्जनाभ्यञ्जनवर्जी ॥ (२४।१)
nṛttagītavāditragandhamālyopānacchattradhāraṇāñjanābhyañjanavarjī ||
दक्षिणं दक्षिणेन सव्यं सव्येन चोपसंगृह्णीयात् ॥ (२५।१)
dakṣiṇaṃ dakṣiṇena savyaṃ savyena copasaṃgṛhṇīyāt ||
दीर्घम् आयुः स्वर्गं चेप्सन् कामम् अन्यस्मै साधुवृत्ताय गुरुणानुज्ञातः ॥ (२६।१)
dīrgham āyuḥ svargaṃ cepsan kāmam anyasmai sādhuvṛttāya guruṇānujñātaḥ ||
असाव् अहं भो इति श्रोत्रे संस्पृश्य मनःसमाधानार्थम् ॥ (२७।१)
asāv ahaṃ bho iti śrotre saṃspṛśya manaḥsamādhānārtham ||
नासीनो नासीनाय न शयानो न शयानाय नाप्रयतो नाप्रयताय ॥ (२९।१)
nāsīno nāsīnāya na śayāno na śayānāya nāprayato nāprayatāya ||
शक्तिविषये मुहूर्तम् अपि नाप्रयतः स्यात् ॥ (३०।१)
śaktiviṣaye muhūrtam api nāprayataḥ syāt ||
समिद्धार्युदकुम्भपुष्पान्नहस्तो नाभिवादयेद् यच्चान्यद् अप्य् एवंयुक्तम् ॥ (३१।१)
samiddhāryudakumbhapuṣpānnahasto nābhivādayed yaccānyad apy evaṃyuktam ||
भ्रातृपत्नीनां युवतीनां च गुरुपत्नीनां जातवीर्यः ॥ (३३।१)
bhrātṛpatnīnāṃ yuvatīnāṃ ca gurupatnīnāṃ jātavīryaḥ ||
नौशिलाफलककुञ्जरप्रासादकटेषु चक्रवत्सु चादोषं सहासनम् ॥ (३४।१)
nauśilāphalakakuñjaraprāsādakaṭeṣu cakravatsu cādoṣaṃ sahāsanam ||
प्रसाधनोत्सादनस्नापनोच्छिष्टभोजनानीति गुरोः ॥ (३५।१)
prasādhanotsādanasnāpanocchiṣṭabhojanānīti guroḥ ||
प्रसाधनोत्सादनस्नापनवर्जनं च तत्पत्न्याम् ॥ (३७।१)
prasādhanotsādanasnāpanavarjanaṃ ca tatpatnyām ||
धावन्तम् अनुधावेद् गच्छन्तम् अनुगच्छेत् तिष्ठन्तमनुतिष्ठेत् ॥ (३८।१)
dhāvantam anudhāved gacchantam anugacchet tiṣṭhantamanutiṣṭhet ||
ऋत्विज्श्वशुरपितृव्यमातुलानां तु यवीयसां प्रत्युत्थायाभिभाषणम् ॥ (४५।१)
ṛtvijśvaśurapitṛvyamātulānāṃ tu yavīyasāṃ pratyutthāyābhibhāṣaṇam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.