बौधायनधर्मसूत्रBaudhāyanadharmasūtra
BaudhDhSū, 1, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
छागस्य दक्षिणे कर्णे पाणौ विप्रस्य दक्षिणे । (२।१)
chāgasya dakṣiṇe karṇe pāṇau viprasya dakṣiṇe |
तस्माच्छौचं कृत्वा पाणिना परिमृजीत पर्यग्निकरणं हि तत् उद्दीप्यस्व जातवेद इति पुनर्दाहाद् विशिष्यते ॥ (३।१)
tasmācchaucaṃ kṛtvā pāṇinā parimṛjīta paryagnikaraṇaṃ hi tat uddīpyasva jātaveda iti punardāhād viśiṣyate ||
तत्रापि किंचित् संस्पृष्टं मनसि मन्येत कुशैर्वा तृणैर् वा प्रज्वाल्य प्रदक्षिणं परिदहनम् ॥ (४।१)
tatrāpi kiṃcit saṃspṛṣṭaṃ manasi manyeta kuśairvā tṛṇair vā prajvālya pradakṣiṇaṃ paridahanam ||
अत ऊर्ध्वं श्ववायसप्रभृत्युपहतानाम् अग्निवर्ण इत्युपदिशन्ति ॥ (५।१)
ata ūrdhvaṃ śvavāyasaprabhṛtyupahatānām agnivarṇa ityupadiśanti ||
मूत्रपुरीषलोहितरेतःप्रभृत्युपहतानाम् उत्सर्गः ॥ (६।१)
mūtrapurīṣalohitaretaḥprabhṛtyupahatānām utsargaḥ ||
भग्ने कमण्डलौ व्याहृतिभिः शतं जुहुयाज् जपेद् वा ॥ (७।१)
bhagne kamaṇḍalau vyāhṛtibhiḥ śataṃ juhuyāj japed vā ||
भूमिर् भूमिम् अगान् माता मातरम् अप्य् अगात् भूयास्म पुत्रैः पशुभिर् यो नो द्वेष्टि स भिद्यताम् इति ॥ (८।१)
bhūmir bhūmim agān mātā mātaram apy agāt bhūyāsma putraiḥ paśubhir yo no dveṣṭi sa bhidyatām iti ||
कपालानि संहृत्याप्सु प्रक्षिप्य सावित्रीं दशावरां कृत्वा पुनर् एवान्यं गृह्णीयात् ॥ (९।१)
kapālāni saṃhṛtyāpsu prakṣipya sāvitrīṃ daśāvarāṃ kṛtvā punar evānyaṃ gṛhṇīyāt ||
वरुणम् आश्रित्य एतत् ते वरुण पुनर् एव माम् ओम् इति अक्षरं ध्यायेत् ॥ (१०।१)
varuṇam āśritya etat te varuṇa punar eva mām om iti akṣaraṃ dhyāyet ||
शूद्राद् गृह्य शतं कुर्याद् वैश्याद् अर्धशतं स्मृतम् । (११।१)
śūdrād gṛhya śataṃ kuryād vaiśyād ardhaśataṃ smṛtam |
क्षत्रियात् पञ्चविंशत् तु ब्राह्मणाद् दश कीर्तिताः ॥ (११।२)
kṣatriyāt pañcaviṃśat tu brāhmaṇād daśa kīrtitāḥ ||
अस्तमित आदित्य उदकं गृह्णीयान् न गृह्णीयाद् इति मीमांसन्ते ब्रह्मवादिनः ॥ (१२।१)
astamita āditya udakaṃ gṛhṇīyān na gṛhṇīyād iti mīmāṃsante brahmavādinaḥ ||
यावद् उदकं गृह्णीयात् तावत् प्राणम् आयच्छेत् ॥ (१४।१)
yāvad udakaṃ gṛhṇīyāt tāvat prāṇam āyacchet ||
कमण्डलूदकेनाभिषिक्तपाणिपादो यावद् आर्द्रं तावदशुचिः परेषाम् आत्मानम् एव पूतम् करोति नान्यत् कर्म कुर्वीतेति विज्ञायते ॥ (१६।१)
kamaṇḍalūdakenābhiṣiktapāṇipādo yāvad ārdraṃ tāvadaśuciḥ pareṣām ātmānam eva pūtam karoti nānyat karma kurvīteti vijñāyate ||
अपि वा प्रतिशौचम् आ मणिबन्धाच्छुचिर् इति बौधायनः ॥ (१७।१)
api vā pratiśaucam ā maṇibandhācchucir iti baudhāyanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.