बौधायनधर्मसूत्रBaudhāyanadharmasūtra
BaudhDhSū, 1, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
धर्मार्थौ यत्र न स्यातां शुश्रूषा वापि तद्विधा । (१।१)
dharmārthau yatra na syātāṃ śuśrūṣā vāpi tadvidhā |
विद्यया सह मर्तव्यं न चैनाम् ऊषरे वपेत् ॥ (१।२)
vidyayā saha martavyaṃ na cainām ūṣare vapet ||
अग्निर् इव कक्षं दहति ब्रह्म पृष्टम् अनादृतम् । (२।१)
agnir iva kakṣaṃ dahati brahma pṛṣṭam anādṛtam |
तस्माद् वै शक्यं न ब्रूयाद् ब्रह्म मानम् अकुर्वताम् इति ॥ (२।२)
tasmād vai śakyaṃ na brūyād brahma mānam akurvatām iti ||
ब्रह्म वै मृत्यवे प्रजाः प्रायच्छत् तस्मै ब्रह्मचारिणमेव न प्रायच्छत् सो ऽब्रवीद् अस्तु मह्यम् अप्य् एतस्मिन् भाग इति याम् एव रात्रिं समिधं नाहरातईति ॥ (४।१)
brahma vai mṛtyave prajāḥ prāyacchat tasmai brahmacāriṇameva na prāyacchat so 'bravīd astu mahyam apy etasmin bhāga iti yām eva rātriṃ samidhaṃ nāharātaīti ||
तस्माद् ब्रह्मचारी यां रात्रिं समिधं नाहरत्य् आयुष एव ताम् अवदाय वसति तस्माद् ब्रह्मचारी समिधम् आहरेन् नेद् आयुषो ऽवदाय वसानीति ॥ (५।१)
tasmād brahmacārī yāṃ rātriṃ samidhaṃ nāharaty āyuṣa eva tām avadāya vasati tasmād brahmacārī samidham āharen ned āyuṣo 'vadāya vasānīti ||
दीर्घसत्त्रं वा एष उपैति यो ब्रह्मचर्यम् उपैति स यामुपयन् समिधम् आदधाति सा प्रायणीयाथ यां स्नास्यन्सोदयनीयाथ या अन्तरेण सत्त्र्या एवास्य ताः ॥ (६।१)
dīrghasattraṃ vā eṣa upaiti yo brahmacaryam upaiti sa yāmupayan samidham ādadhāti sā prāyaṇīyātha yāṃ snāsyansodayanīyātha yā antareṇa sattryā evāsya tāḥ ||
ब्राह्मणो वै ब्रह्मचर्यम् उपयन् चतुर्धा भूतानि प्रविशत्य् अग्निं पदा मृत्युं पदाचार्यं पदात्मन्य् एवास्य चतुर्थः पादः परिशिष्यते । (७।१)
brāhmaṇo vai brahmacaryam upayan caturdhā bhūtāni praviśaty agniṃ padā mṛtyuṃ padācāryaṃ padātmany evāsya caturthaḥ pādaḥ pariśiṣyate |
स यद् अग्नौ समिधम् आदधाति य एवास्याग्नौ पादस् तमेव तेन परिक्रीणाति तं संस्कृत्यात्मन् धत्ते स एनम् आविशति । (७।२)
sa yad agnau samidham ādadhāti ya evāsyāgnau pādas tameva tena parikrīṇāti taṃ saṃskṛtyātman dhatte sa enam āviśati |
अथ यद् आत्मानं दरिद्रीक्रित्याह्रीर् भूत्वा भिक्षते ब्रह्मचर्यं चरति य एवास्य मृत्यौ पादस् तम् एव तेन परिक्रीणाति तं संस्कृत्यात्मन् धत्ते स एनम् आविशति । (७।३)
atha yad ātmānaṃ daridrīkrityāhrīr bhūtvā bhikṣate brahmacaryaṃ carati ya evāsya mṛtyau pādas tam eva tena parikrīṇāti taṃ saṃskṛtyātman dhatte sa enam āviśati |
अथ यद् आचार्यवचः करोति य एवास्याचार्ये पादस् तमेव तेन परिक्रीणाति तं संस्कृत्यात्मन् धत्ते स एनम् आविशति । (७।४)
atha yad ācāryavacaḥ karoti ya evāsyācārye pādas tameva tena parikrīṇāti taṃ saṃskṛtyātman dhatte sa enam āviśati |
अथ यत् स्वाध्यायम् अधीते य एवास्यात्मनि पादस् तमेव तेन परिक्रीणाति तं संस्कृत्यात्मन् धत्ते स एनम् आविशति । (७।५)
atha yat svādhyāyam adhīte ya evāsyātmani pādas tameva tena parikrīṇāti taṃ saṃskṛtyātman dhatte sa enam āviśati |
न ह वै स्नात्वा भिक्षेत अपि ह वै स्नात्वा भिक्षां चरत्य् अपि ज्ञातीनाम् अशनायापि पितॄणाम् अन्याभ्यः क्रियाभ्यः । (७।६)
na ha vai snātvā bhikṣeta api ha vai snātvā bhikṣāṃ caraty api jñātīnām aśanāyāpi pitṝṇām anyābhyaḥ kriyābhyaḥ |
स यद् अन्यां भिक्षितव्यां न विन्देतापि स्वामेवाचार्यजायां भिक्षेताथो स्वां मातरम् । (७।७)
sa yad anyāṃ bhikṣitavyāṃ na vindetāpi svāmevācāryajāyāṃ bhikṣetātho svāṃ mātaram |
सप्तरात्रम् अकृत्वैतद् अवकीर्णिव्रतं चरेत् ॥ (८।२)
saptarātram akṛtvaitad avakīrṇivrataṃ caret ||
तम् एवं विद्वांसम् एवं चरन्तं सर्वे वेदा आविशन्ति ॥ (९।१)
tam evaṃ vidvāṃsam evaṃ carantaṃ sarve vedā āviśanti ||
यथा ह वा अग्निः समिद्धो रोचत एवं ह वा एष स्नात्वा रोचते य एवं विद्वान् ब्रह्मचर्यं चरतीति ब्राह्मणम् इति ब्राह्मणम् ॥ (१०।१)
yathā ha vā agniḥ samiddho rocata evaṃ ha vā eṣa snātvā rocate ya evaṃ vidvān brahmacaryaṃ caratīti brāhmaṇam iti brāhmaṇam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.