बौधायनगृह्यसूत्रBaudhāyanagṛhyasūtra
BaudhGS, 1, 0
Select a line for its word-by-word analysis.
यथो एतद्धुतः प्रहुत आहुतः शूलगवो बलिहरणं प्रत्यवरोहणम् अष्टकाहोम इति सप्त पाकयज्ञसंस्था इति ॥ (१।१)
yatho etaddhutaḥ prahuta āhutaḥ śūlagavo baliharaṇaṃ pratyavarohaṇam aṣṭakāhoma iti sapta pākayajñasaṃsthā iti ||
तत्र यद्धूयते स हुतो यथैतद् विवाहः सीमन्तोन्नयनं चेति ॥ (३।१)
tatra yaddhūyate sa huto yathaitad vivāhaḥ sīmantonnayanaṃ ceti ||
अथ यद्धुत्वा दीयते स प्रहुतो यथैतज् जातकर्म चौलं चेति ॥ (५।१)
atha yaddhutvā dīyate sa prahuto yathaitaj jātakarma caulaṃ ceti ||
अथ यद्धुत्वा दत्त्वा चादीयते स आहुतः यथैतद् उपनयनं समावर्तनं चेति ॥ (७।१)
atha yaddhutvā dattvā cādīyate sa āhutaḥ yathaitad upanayanaṃ samāvartanaṃ ceti ||
अथ यच्छूलेषूपनीय गव्यानि श्रपयन्ति स शूलगवः ॥ (९।१)
atha yacchūleṣūpanīya gavyāni śrapayanti sa śūlagavaḥ ||
अथ यत् गृह्याभ्यो देवताभ्यो ऽन्नं संप्रकिरन्ति तत् बलिहरणम् ॥ (१०।१)
atha yat gṛhyābhyo devatābhyo 'nnaṃ saṃprakiranti tat baliharaṇam ||
अथ यद् ऋतो ऋतुं प्रत्यवरोहन्ति तत् प्रत्यवरोहणम् ॥ (११।१)
atha yad ṛto ṛtuṃ pratyavarohanti tat pratyavarohaṇam ||
अथ यद् एकाष्टकायाम् अन्नं क्रियते सो ऽष्टकाहोम इति ॥ (१२।१)
atha yad ekāṣṭakāyām annaṃ kriyate so 'ṣṭakāhoma iti ||
उदगयन आपूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे युग्मान् ब्राह्मणान् वरान् प्रहिणोति प्रसुग्मन्ता धियसानस्य सक्षणि वरेभिर् वरान् अभिषुप्रसीदत । (१४।१)
udagayana āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre yugmān brāhmaṇān varān prahiṇoti prasugmantā dhiyasānasya sakṣaṇi varebhir varān abhiṣuprasīdata |
अस्माकम् इन्द्र उभयं जुजोषति यत् सौम्यस्यान्धसो बुबोधति इति ॥ (१४।२)
asmākam indra ubhayaṃ jujoṣati yat saumyasyāndhaso bubodhati iti ||
यतो ऽनुमन्त्रयते अनृक्षरा ऋजवस् सन्तु पन्था येभिस् सखायो यन्ति नो वरेयम् । (१५।१)
yato 'numantrayate anṛkṣarā ṛjavas santu panthā yebhis sakhāyo yanti no vareyam |
सम् अर्यमा सम् भगो नो निनीयात् सञ्जास्पत्यं सुयमम् अस्तु देवाः इति ॥ (१५।२)
sam aryamā sam bhago no ninīyāt sañjāspatyaṃ suyamam astu devāḥ iti ||
अथ यदि दक्षिणाभिस् सह दत्ता स्यान् नात्र वरान् प्रहिणुयात् ॥ (१६।१)
atha yadi dakṣiṇābhis saha dattā syān nātra varān prahiṇuyāt ||
तां प्रतिगृह्णीयात् प्रजापतिस्त्रियां यशः इत्य् एताभिष् षड्भिर् अनुच्छन्दसम् ॥ (१७।१)
tāṃ pratigṛhṇīyāt prajāpatistriyāṃ yaśaḥ ity etābhiṣ ṣaḍbhir anucchandasam ||
रोहिणी मृगशीर्षम् उत्तरे फल्गुनी स्वातीति विवाहस्य नक्षत्राणि ॥ (२०।१)
rohiṇī mṛgaśīrṣam uttare phalgunī svātīti vivāhasya nakṣatrāṇi ||
पुनर्वसू तिष्यो हस्तश् श्रोणा रेवतीत्य् अन्येषां भूतिकर्मणाम् ॥ (२१।१)
punarvasū tiṣyo hastaś śroṇā revatīty anyeṣāṃ bhūtikarmaṇām ||
यानि चान्यानि पुण्योक्तानि नक्षत्राणि तेषु पूर्वेद्युर् एवर्द्धिपूर्तेषु युग्मान् ब्राह्मणान् भोजयेत् ॥ (२२।१)
yāni cānyāni puṇyoktāni nakṣatrāṇi teṣu pūrvedyur evarddhipūrteṣu yugmān brāhmaṇān bhojayet ||
पुष्पफलाक्षतमिश्रैर् यवैस् तिलार्थम् उपलिष्यां दध्य् ओदनं सम्प्रकीर्य दक्षिणं जानुं भूमौ निधाय सव्यम् उद्धृत्य इडा देवहूः इति जपित्वा नान्दीमुखाः पितरः प्रियन्ताम् इति वाचयित्वा अद्य विवाहः इति ब्राह्मणान् अन्नेन परिविष्य पुण्याहं स्वस्ति ऋद्धिम् इत्य् ओङ्कारपूर्वं त्रिस्त्रिर् एकैकाम् आशिषो वाचयित्वा स्नातो ऽहतवासो गन्धानुलिप्तस् स्रग्वी भुक्तवान् प्रतोदपाणिर् अपदातिर् गत्वा वधूज्ञातिभिर् अतिथिवद् अर्चितस् स्नाताम् अहतवाससां गन्धानुलिप्तां स्रग्विणीं भुक्तवतीम् इषुहस्तां दत्तां वधूं समीक्षते अभ्रातृघ्नीं वरुणापतिघ्नीं बृहस्पते इन्द्रापुत्रघ्नीं लक्ष्म्यं ताम् अस्यै सवितस् सुव इति ॥ (२४।१)
puṣpaphalākṣatamiśrair yavais tilārtham upaliṣyāṃ dadhy odanaṃ samprakīrya dakṣiṇaṃ jānuṃ bhūmau nidhāya savyam uddhṛtya iḍā devahūḥ iti japitvā nāndīmukhāḥ pitaraḥ priyantām iti vācayitvā adya vivāhaḥ iti brāhmaṇān annena pariviṣya puṇyāhaṃ svasti ṛddhim ity oṅkārapūrvaṃ tristrir ekaikām āśiṣo vācayitvā snāto 'hatavāso gandhānuliptas sragvī bhuktavān pratodapāṇir apadātir gatvā vadhūjñātibhir atithivad arcitas snātām ahatavāsasāṃ gandhānuliptāṃ sragviṇīṃ bhuktavatīm iṣuhastāṃ dattāṃ vadhūṃ samīkṣate abhrātṛghnīṃ varuṇāpatighnīṃ bṛhaspate indrāputraghnīṃ lakṣmyaṃ tām asyai savitas suva iti ||
तयेक्ष्यमाणो जपति अघोरचक्षुर् अपतिघ्न्य् एधि शिवा पतिभ्यस् सुमनास् सुवर्चाः । (२५।१)
tayekṣyamāṇo japati aghoracakṣur apatighny edhi śivā patibhyas sumanās suvarcāḥ |
जीवसूर् देवकामा स्योना शं नो भव द्विपदे शं चतुष्पदे इति ॥ (२५।२)
jīvasūr devakāmā syonā śaṃ no bhava dvipade śaṃ catuṣpade iti ||
अथैनाम् अन्तरेण भ्रुमुखे दर्भेण संमार्ष्टि इदम् अहं या त्वयि पतिघ्न्य् अलक्ष्मिस् तां निर्दिशामि इति ॥ (२६।१)
athainām antareṇa bhrumukhe darbheṇa saṃmārṣṭi idam ahaṃ yā tvayi patighny alakṣmis tāṃ nirdiśāmi iti ||
दर्भं निरस्याप उपस्पृश्याथैनां दक्षिणे हस्ते गृह्णाति मित्रो ऽसि इति ॥ (२७।१)
darbhaṃ nirasyāpa upaspṛśyāthaināṃ dakṣiṇe haste gṛhṇāti mitro 'si iti ||
अथैनां देवयजनम् उदानयति एकम् इषे विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु । (२८।१)
athaināṃ devayajanam udānayati ekam iṣe viṣṇus tvā 'nvetu |
सप्तभ्यो होत्राभ्यो विष्णुस् त्वा ऽन्वेतु इति ॥ (२८।७)
saptabhyo hotrābhyo viṣṇus tvā 'nvetu iti ||
सप्तमं पदम् उपसंगृह्य जपति सखायस् सप्तपदा अभूम सख्यं ते गमेयं सख्यात् ते मा योषं सख्यान् मे मा योष्ठाः इति ॥ (२९।१)
saptamaṃ padam upasaṃgṛhya japati sakhāyas saptapadā abhūma sakhyaṃ te gameyaṃ sakhyāt te mā yoṣaṃ sakhyān me mā yoṣṭhāḥ iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.