दक्षं प्रजापतिं वस्थम् अश्विनौ वाक्यम् ऊचतुः । (१।२)

कुतो हरीतकी जाता तस्यास्तु कति जातयः ॥ (१।३)

रसाः कति समाख्याताः कति चोपरसाः स्मृताः । (२।१)

नामानि कति चोक्तानि किंवा तासां च लक्षणम् ॥ (२।२)

के च वर्णा गुणाः के च का च कुत्र प्रयुज्यते । (३।१)

केन द्रव्येण संयुक्ता कांश् च रोगान् व्यपोहति ॥ (३।२)

प्रश्नमेतद्यथा पृष्टं भगवन्वक्तुमर्हसि । (४।१)

अश्विनोर्वचनं श्रुत्वा दक्षो वचनमब्रवीत् ॥ (४।२)

पपात बिन्दुर् मेदिन्यां शक्रस्य पिबतोऽमृतम् । (५।१)

ततो दिव्यात्समुत्पन्ना सप्तजातिर्हरीतकी ॥ (५।२)

हरीतक्यभया पथ्या कायस्था पूतनामृता । (६।१)

हैमवत्यव्यथा चापि चेतकी श्रेयसी शिवा ॥ (६।२)

वयःस्था विजया चापि जीवन्ती रोहिणीति च ॥ (७।०)

विजया रोहिणी चैव पूतना चामृताभया । (८।१)

जीवन्ती चेतकी चेति पथ्यायाः सप्त जातयः ॥ (८।२)

विन्ध्याद्रौ विजया हिमाचलभवा स्याच्चेतकी पूतना सिन्धौ स्यादथ रोहिणी निगदिता जाता प्रतिष्ठानके । (९।१)

चम्पायाम् अमृताभया च जनिता देशे सुराष्ट्राह्वये जीवन्तीति हरीतकी निगदिता सप्त प्रभेदा बुधैः ॥ (९।२)

अलाबुवृत्ता विजया वृत्ता सा रोहिणी स्मृता । (१०।१)

पूतनास्थिमती सूक्ष्मा कथिता मांसलामृता ॥ (१०।२)

पञ्चरेखाभया प्रोक्ता जीवन्ती स्वर्णवर्णिनी । (११।१)

त्रिरेखा चेतकी ज्ञेया सप्तानाम् इयमाकृतिः ॥ (११।२)

विजया सर्वरोगेषु रोहिणी व्रणरोहिणी । (१२।१)

प्रलेपे पूतना योज्या शोधनार्थे ऽमृता हिता ॥ (१२।२)

अक्षिरोगेऽभया शस्ता जीवन्ती सर्वरोगहृत् । (१३।१)

चूर्णार्थे चेतकी शस्ता यथायुक्तं प्रयोजयेत् ॥ (१३।२)

चेतकी द्विविधा प्रोक्ता श्वेता कृष्णा च वर्णतः । (१४।१)

षडङ्गुलायता शुक्ला कृष्णा त्व् एकाङ्गुला स्मृता ॥ (१४।२)

काचिदास्वादमात्रेण काचिद्गन्धेन भेदयेत् । (१५।१)

काचित्स्पर्शेन दृष्ट्यान्या चतुर्धा भेदयेच्छिवा ॥ (१५।२)

चेतकीपादपच्छायामुपसर्पन्ति ये नराः । (१६।१)

भिद्यन्ते तत्क्षणाद् एव पशुपक्षिमृगादयः ॥ (१६।२)

चेतकी तु धृता हस्ते यावत्तिष्ठति देहिनः । (१७।१)

तावद् भिद्येत वेगैस्तु प्रभावान्नात्र संशयः ॥ (१७।२)

नृपाणां सुकुमाराणां कृशानां भेषजद्विषाम् । (१८।१)

चेतकी परमा शस्ता हिता सुखविरेचनी ॥ (१८।२)

सप्तानाम् अपि जातीनां प्रधाना विजया स्मृता । (१९।१)

सुखप्रयोगा सुलभा सर्वरोगेषु शस्यते ॥ (१९।२)

हरीतकी पञ्चरसालवणा तुवरा परम् । (२०।१)

रूक्षोष्णा दीपनी मेध्या स्वादुपाका रसायनी ॥ (२०।२)

चक्षुष्या लघुरायुष्या बृंहणी चानुलोमिनी । (२१।१)

श्वासकासप्रमेहार्शःकुष्ठशोथोदरक्रिमीन् ॥ (२१।२)

वैस्वर्यग्रहणीरोगविबन्धविषमज्वरान् । (२२।१)

गुल्माध्मानतृषाछर्दिहिक्काकण्डूहृदामयान् ॥ (२२।२)

कामलां शूलमानाहं प्लीहानं च यकृत्तथा । (२३।१)

अश्मरीं मूत्रकृच्छ्रं च मूत्राघातं च नाशयेत् ॥ (२३।२)

स्वादुतिक्तकषायत्वात् पित्तहृत् कफहृत्तु सा । (२४।१)

कटुतिक्तकषायत्वाद् अम्लत्वाद्वातहृच्छिवा ॥ (२४।२)

पित्तकृत् कटुकाम्लत्वाद् वातकृन्न कथं शिवा ॥ (२५।०)

प्रभावाद् दोषहन्तृत्वं सिद्धं यत्तत्प्रकाश्यते । (२६।१)

हेतुभिः शिष्यबोधार्थं नापूर्वं क्रियतेऽधुना ॥ (२६।२)

कर्मान्यत्वं गुणैः साम्यं दृष्टमाश्रयभेदतः । (२७।१)

यतस्ततो नेति चिन्त्यं धात्रीलकुचयोर्यथा ॥ (२७।२)

पथ्याया मज्जनि स्वादुः स्नाय्वामम्लो व्यवस्थितः । (२८।१)

वृन्ते तिक्तस् त्वचि कटुर् अस्थिस्थस् तुवरो रसः । (२८।२)

स्निग्धा घना वृत्ता गुर्वी क्षिप्ता च याम्भसि । (२८।३)

निमज्जेत्सा प्रशस्ता च कथितातिगुणप्रदा ॥ (२८।४)

नवादिगुणयुक्तत्वं तथैकत्र द्विकर्षता । (२९।१)

हरीतक्याः फले यत्र द्वयं तच्छ्रेष्ठमुच्यते ॥ (२९।२)

चर्विता वर्धयत्यग्निं पेषिता मलशोधिनी । (३०।१)

स्विन्ना संग्राहिणी पथ्या भृष्टा प्रोक्ता त्रिदोषनुत् ॥ (३०।२)

उन्मीलिनी बुद्धिबलेन्द्रियाणां निर्मूलिनी पित्तकफानिलानाम् । (३१।१)

विस्रंसिनी मूत्रशकृन्मलानां हरीतकी स्यात्सह भोजनेन ॥ (३१।२)

अन्नपानकृतान् दोषान् वातपित्तकफोद्भवान् । (३२।१)

हरीतकी हरत्याशु भुक्तस्योपरि योजिता ॥ (३२।२)

लवणेन कफं हन्ति पित्तं हन्ति सशर्करा । (३३।१)

घृतेन वातजान् रोगान् सर्वरोगान् गुडान्विता ॥ (३३।२)

सिन्धूत्थशर्कराशुण्ठीकणामधुगुडैः क्रमात् । (३४।१)

वर्षादिष्वभया प्राश्या रसायनगुणैषिणा ॥ (३४।२)

अध्वातिखिन्नो बलवर्जितश् च रूक्षः कृशो लङ्घनकर्शितश्च । (३५।१)

पित्ताधिको गर्भवती च नारी विमुक्तरक्तस्त्वभयां न खादेत् ॥ (३५।२)

विभीतकस् त्रिलिङ्गः स्यादक्षः कर्षफलस्तु सः । (३६।१)

कलिद्रुमो भूतवासस्तथा कलियुगालयः ॥ (३६।२)

विभीतकं स्वादुपाकं कषायं कफपित्तनुत् । (३७।१)

उष्णवीर्यं हिमस्पर्शं भेदनं कासनाशनम् ॥ (३७।२)

रूक्षं नेत्रहितं केश्यं कृमिवैस्वर्यनाशनम् । (३८।१)

विभीतमज्जा तृट्छर्दिकफवातहरो लघुः । (३८।२)

कषायो मदकृच्चाथ धात्रीमज्जापि तद्गुणः ॥ (३८।३)

त्रिष्वामलकमाख्यातं धात्री तिष्यफलामृता ॥ (३९।०)

हरीतकीसमं धात्रीफलं किंतु विशेषतः । (४०।१)

रक्तपित्तप्रमेहघ्नं परं वृष्यं रसायनम् ॥ (४०।२)

हन्ति वातं तदम्लत्वात्पित्तं माधुर्यशैत्यतः । (४१।१)

कफं रूक्षकषायत्वात्फलं धात्र्यास्त्रिदोषजित् ॥ (४१।२)

यस्य यस्य फलस्येह वीर्यं भवति यादृशम् । (४२।१)

तस्य तस्यैव वीर्येण मज्जानमपि निर्दिशेत् ॥ (४२।२)

पथ्याविभीतधात्रीणां फलैः स्यात्त्रिफलासमैः । (४३।१)

फलत्रिकं च त्रिफला सा वरा च प्रकीर्तिता ॥ (४३।२)

त्रिफला कफपित्तघ्नी मेहकुष्ठहरा सरा । (४४।१)

चक्षुष्या दीपनी रुच्या विषमज्वरनाशिनी ॥ (४४।२)

शुण्ठी विश्वा च विश्वं च नागरं विश्वभेषजम् । (४५।१)

ऊषणं कटुभद्रं च शृङ्गवेरं महौषधम् ॥ (४५।२)

शुण्ठी रुच्यामवातघ्नी पाचनी कटुका लघुः । (४६।१)

स्निग्धोष्णा मधुरा पाके कफवातविबन्धनुत् ॥ (४६।२)

वृष्या स्वर्या वमिश्वासशूलकासहृदामयान् । (४७।१)

हन्ति श्लीपदशोथार्शआनाहोदरमारुतान् ॥ (४७।२)

आग्नेयगुणभूयिष्ठात् तोयांशपरिशोषि यत् । (४८।१)

संगृह्णाति मलं तत्तु ग्राहि शुण्ठ्यादयो यथा ॥ (४८।२)

विबन्धभेदिनी या तु सा कथं ग्राहिणी भवेत् । (४९।१)

शक्तिविबन्धभेदे स्याद्यतो न मलपातने ॥ (४९।२)

आर्द्रकं शृङ्गवेरं स्यात्कटुभद्रं तथार्द्रिका । (५०।१)

आर्द्रिका भेदिनी गुर्वी तीक्ष्णोष्णा दीपनी मता ॥ (५०।२)

कटुका मधुरा पाके रूक्षा वातकफापहा । (५१।१)

ये गुणाः कथिताः शुण्ठ्यास्तेऽपि सन्त्यार्द्रकेऽखिलाः ॥ (५१।२)

भोजनाग्रे सदा पथ्यं लवणार्द्रकभक्षणम् । (५२।१)

अग्निसंदीपनं रुच्यं जिह्वाकण्ठविशोधनम् ॥ (५२।२)

कुष्ठषाण्ड्वामये कृच्छ्रे रक्तपित्ते व्रणे ज्वरे । (५३।१)

दाहे निदाघशरदोर् नैव पूजितम् आर्द्रकम् ॥ (५३।२)

पिप्पली मागधी कृष्णा वैदेही चपला कणा । (५४।१)

उपकुल्योषणा शौण्डी कोला स्यात् तीक्ष्णतण्डुला ॥ (५४।२)

पिप्पली दीपनी वृष्या स्वादुपाका रसायनी । (५५।१)

अनुष्णा कटुका स्निग्धा वातश्लेष्महरी लघुः ॥ (५५।२)

पिप्पली रेचनी हन्ति श्वासकासोदरज्वरान् । (५६।१)

कुष्ठप्रमेहगुल्मार्शःप्लीहशूलाममारुतान् ॥ (५६।२)

आर्द्रा कफप्रदा स्निग्धा शीतला मधुरा गुरुः । (५७।१)

पित्तप्रशमनी सा तु शुष्का पित्तप्रकोपिणी ॥ (५७।२)

पिप्पली मधुसंयुक्ता मेदःकफविनाशिनी । (५८।१)

श्वासकासज्वरहरा वृष्या मेध्याग्निवर्धिनी ॥ (५८।२)

जीर्णज्वरेऽग्निमान्द्ये च शस्यते गुडपिप्पली । (५९।१)

कासाजीर्णारुचिश्वासहृत्पाण्डुकृमिरोगनुत् । (५९।२)

द्विगुणः पिप्पलीचूर्णाद् गुडोऽत्र भिषजां मतः ॥ (५९।३)

मरिचं वेल्लजं कृष्णमूषणं धर्मपत्तनम् ॥ (६०।०)

मरिचं कटुकं तीक्ष्णं दीपनं कफवातजित् । (६१।१)

उष्णं पित्तकरं रूक्षं श्वासशूलकृमीन्हरेत् ॥ (६१।२)

तदार्द्रं मधुरं पाके नात्युष्णं कटुकं गुरु । (६२।१)

किंचित् तीक्ष्णगुणं श्लेष्मप्रसेकि स्याद् अपित्तलम् ॥ (६२।२)

विश्वोपकुल्या मरिचं त्रयं त्रिकटु कथ्यते । (६३।१)

कटुत्रिकं तु त्रिकटु त्र्यूषणं व्योष उच्यते ॥ (६३।२)

त्र्यूषणं दीपनं हन्ति श्वासकासत्वगामयान् । (६४।१)

गुल्ममेहकफस्थौल्यमेदःश्लीपदपीनसान् ॥ (६४।२)

ग्रन्थिकं पिप्पलीमूलमूषणं चटकाशिरः । (६५।१)

दीपनं पिप्पलीमूलं कटूष्णं पाचनं लघु ॥ (६५।२)

रूक्षं पित्तकरं भेदि कफवातोदरापहम् । (६६।१)

आनाहप्लीहगुल्मघ्नं कृमिश्वासक्षयापहम् ॥ (६६।२)

त्र्यूषणं सकणामूलं कथितं चतुरूषणम् । (६७।१)

व्योषस्येव गुणाः प्रोक्ता अधिकाश्चतुरूषणे ॥ (६७।२)

भवेच्चव्यं तु चविका कथिता सा तथोषणा । (६८।१)

कणामूलगुणं चव्यं विशेषाद् गुदजापहम् ॥ (६८।२)

चविकायाः फलं प्राज्ञैः कथिता गजपिप्पली । (६९।१)

कपिवल्ली कोलवल्ली श्रेयसी वशिरश्च सा ॥ (६९।२)

गजकृष्णा कटुर्वातश्लेष्महृद्वह्निवर्धिनी । (७०।१)

उष्णा निहन्त्यतीसारं श्वासकण्ठामयक्रिमीन् ॥ (७०।२)

चित्रको ऽनलनामा च पीठो व्यालस् तथोषणः । (७१।१)

चित्रकः कटुकः पाके वह्निकृत् पाचनो लघुः ॥ (७१।२)

रूक्षोष्णो ग्रहणीकुष्ठशोथार्शःकृमिकासनुत् । (७२।१)

वातश्लेष्महरो ग्राही वातघ्नः श्लेष्मपित्तहृत् ॥ (७२।२)

पिप्पली पिप्पलीमूलं चव्यचित्रकनागरैः । (७३।१)

पञ्चभिः कोलमात्रं यत्पञ्चकोलं तदुच्यते ॥ (७३।२)

पञ्चकोलं रसे पाके कटुकं रुचिकृन्मतम् । (७४।१)

तीक्ष्णोष्णं पाचनं श्रेष्ठं दीपनं कफवातनुत् । (७४।२)

गुल्मप्लीहोदरानाहशूलघ्नं पित्तकोपनम् ॥ (७४।३)

पञ्चकोलं समरिचं षडूषणमुदाहृतम् । (७५।१)

पञ्चकोलगुणं तत्तु रूक्षमुष्णं विषापहम् ॥ (७५।२)

यवानिकोग्रगन्धा च ब्रह्मदर्भाजमोदिका ॥ (७६।०)

सैवोक्ता दीप्यका दीप्या तथा स्याद् यवसाह्वया । (७७।१)

यवानी पाचनी रुच्या तीक्ष्णोष्णा कटुका लघुः ॥ (७७।२)

दीपनी च तथा तिक्ता पित्तला शुक्रशूलहृत् । (७८।१)

वातश्लेष्मोदरानाहगुल्मप्लीहकृमिप्रणुत् ॥ (७८।२)

अजमोदा खराश्वा च मायूरी दीप्यकस् तथा । (७९।१)

तथा ब्रह्मकुशा प्रोक्ता कारवी लोचमस्तका ॥ (७९।२)

अजमोदा कटुस्तीक्ष्णा दीपनी कफवातनुत् । (८०।१)

उष्णा विदाहिनी हृद्या वृष्या बलकरी लघुः । (८०।२)

नेत्रामयकृमिच्छर्दिहिक्कावस्तिरुजो हरेत् ॥ (८०।३)

पारसीकयवानी तु यवानीसदृशी गुणैः । (८१।१)

विशेषात्पाचनी रुच्या ग्राहिणी मादिनी गुरुः ॥ (८१।२)

जीरको जरणोऽजाजी कणा स्याद्दीर्घजीरकः ॥ (८२।०)

कृष्णजीरः सुगन्धश्च तथैवोद्गारशोधनः । (८३।१)

कालाजाजी तु सुषवी कालिका चोपकालिका ॥ (८३।२)

पृथ्वीका कारवी पृथ्वी पृथुकृष्णोपकुञ्चिका । (८४।१)

उपकुञ्ची च कुञ्ची च बृहज्जीरक इत्यपि ॥ (८४।२)

जीरकत्रितयं रूक्षं कटूष्णं दीपनं लघु । (८५।१)

संग्राहि पित्तलं मेध्यं गर्भाशयविशुद्धिकृत् ॥ (८५।२)

ज्वरघ्नं पावनं वृष्यं बल्यं रुच्यं कफापहम् । (८६।१)

चक्षुष्यं पवनाध्मानगुल्मच्छर्द्यतिसारहृत् ॥ (८६।२)

धान्यकं धानकं धान्यं धाना धानेयकं तथा । (८७।१)

कुनटी धेनुका छत्त्रा कुस्तुम्बुरु वितुन्नकम् ॥ (८७।२)

धान्यकं तुवरं स्निग्धमवृष्यं मूत्रलं लघु । (८८।१)

तिक्तं कटूष्णवीर्यं च दीपनं पाचनं स्मृतम् ॥ (८८।२)

ज्वरघ्नं रोचकं ग्राहि स्वादुपाकि त्रिदोषनुत् । (८९।१)

तृष्णादाहवमिश्वासकासकार्श्यक्रिमिप्रणुत् । (८९।२)

आर्द्रं तु तद्गुणं स्वादु विशेषात्पित्तनाशनम् ॥ (८९।३)

शतपुष्पा शताह्वा च मधुरा कारवी मिसिः । (९०।१)

अतिलम्बी सितच्छत्त्रा संहितछत्त्रिकापि च ॥ (९०।२)

छत्त्रा शालेयशालीनौ मिश्रेया मधुरा मिसिः । (९१।१)

शतपुष्पा लघुस्तीक्ष्णा पित्तकृद्दीपनी कटुः ॥ (९१।२)

उष्णा ज्वरानिलश्लेष्मव्रणशूलाक्षिरोगहृत् । (९२।१)

मिश्रेया तद्गुणा प्रोक्ता विशेषाद् योनिशूलनुत् ॥ (९२।२)

अग्निमान्द्यहरी हृद्या बद्धविट्कृमिशुक्रहृत् । (९३।१)

रूक्षोष्णा पाचनी कासवमिश्लेष्मानिलान् हरेत् ॥ (९३।२)

मेथिका मेथिनी मेथी दीपनी बहुपत्त्रिका । (९४।१)

बोधिनी बहुबीजा च ज्योतिर्गन्धफला तथा ॥ (९४।२)

वल्लरी चक्रिका मन्था मिश्रपुष्पा च कैरवी । (९५।१)

कुञ्चिका बहुपर्णी च पीतबीजा मुनिच्छदा ॥ (९५।२)

मेथिका वातशमनी श्लेष्मघ्नी ज्वरनाशिनी । (९६।१)

ततः स्वल्पगुणा वन्या वाजिनां सा तु पूजिता ॥ (९६।२)

चन्द्रिका चर्महन्त्री च पशुमेहनकारिका । (९७।१)

नन्दिनी कारवी भद्रा वासपुष्पा सुवासरा ॥ (९७।२)

चन्द्रशूरं हितं हिक्कावातश्लेष्मातिसारिणाम् । (९८।१)

असृग्वातगदद्वेषि बलपुष्टिविवर्धनम् ॥ (९८।२)

मेथिका चन्द्रशूरश् च कालाजाजी यवानिका । (९९।१)

एतच्चतुष्टयं युक्तं चतुर्बीजम् इति स्मृतम् ॥ (९९।२)

तच्चूर्णं भक्षितं नित्यं निहन्ति पवनामयम् । (१००।१)

अजीर्णं शूलमाध्मानं पार्श्वशूलं कटिव्यथाम् ॥ (१००।२)

सहस्रवेधि जतुकं वाह्लीकं हिङ्गु रामठम् ॥ (१०१।०)

हिङ्गूष्णं पाचनं रुच्यं तीक्ष्णं वातबलासनुत् । (१०२।१)

शूलगुल्मोदरानाहकृमिघ्नं पित्तवर्धनम् ॥ (१०२।२)

वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका । (१०३।१)

क्षुद्रपत्त्री च मङ्गल्या जटिलोग्रा च लोमशा ॥ (१०३।२)

वचोग्रगन्धा कटुका तिक्तोष्णा वान्तिवह्निकृत् । (१०४।१)

विबन्धाध्मानशूलघ्नी शकृन्मूत्रविशोधिनी । (१०४।२)

अपस्मारकफोन्मादभूतजन्त्वनिलान् हरेत् ॥ (१०४।३)

पारसीकवचा शुक्ला प्रोक्ता हैमवतीति सा । (१०५।१)

हैमवत्युदिता तद्वद्वातं हन्ति विशेषतः ॥ (१०५।२)

सुगन्धाप्युग्रगन्धा च विशेषात्कफकासनुत् । (१०६।१)

सुस्वरत्वकरी रुच्या हृत्कण्ठमुखशोधिनी ॥ (१०६।२)

स्थूलग्रन्थिः सुगन्धा स्यात्ततो हीनगुणा स्मृता ॥ (१०७।०)

द्वीपान्तरवचा किंचित् तिक्तोष्णा वह्निदीप्तिकृत् । (१०८।१)

विबन्धाध्मानशूलघ्नी शकृन्मूत्रविशोधिनी ॥ (१०८।२)

वातव्याधीनपस्मारमुन्मादं तनुवेदनाम् । (१०९।१)

व्यपोहति विशेषेण फिरङ्गामयनाशिनी ॥ (१०९।२)

हवुषा वपुषा विस्रा पराश्वत्थफला मता । (११०।१)

मत्स्यगन्धा प्लीहहन्त्री विषघ्नी ध्वाङ्क्षनाशिनी ॥ (११०।२)

हवुषा दीपनी तिक्ता मृदूष्णा तुवरा गुरुः । (१११।१)

पित्तोदरसमीरार्शोग्रहणीगुल्मशूलहृत् । (१११।२)

पराप्येतद्गुणा प्रोक्ता रूपभेदो द्वयोर् अपि ॥ (१११।३)

पुंसि क्लीबे विडङ्गः स्यात्कृमिघ्नो जन्तुनाशनः । (११२।१)

तण्डुलाश्च तथा वेल्लम् अमोघा चित्रतण्डुला ॥ (११२।२)

विडङ्गं कटु तीक्ष्णोष्णं रूक्षं वह्निकरं लघु । (११३।१)

शूलाध्मानोदरश्लेष्मकृमिवातविबन्धनुत् ॥ (११३।२)

तुम्बुरुः सौरभः सौरो वनजः सानुजो ऽन्धकः ॥ (११४।०)

तुम्बुरु प्रथितं तिक्तं कटुपाकेऽपि तत्कटु । (११५।१)

रूक्षोष्णं दीपनं तीक्ष्णं रुच्यं लघु विदाहि च ॥ (११५।२)

कुष्ठशूलारुचिश्वासप्लीहकृच्छ्राणि नाशयेत् ॥ (११६।२)

स्याद्वंशरोचना वांशी तुगाक्षीरी तुगा शुभा । (११७।१)

त्वक्क्षीरी वंशजा शुभ्रा वंशक्षीरी च वैणवी ॥ (११७।२)

वंशजा बृंहणी वृष्या बल्या स्वाद्वी च शीतला । (११८।१)

तृष्णाकासज्वरश्वासक्षयपित्तास्रकामलाः । (११८।२)

हरेत्कुष्ठं व्रणं पाण्डुं कषाया वातकृच्छ्रजित् ॥ (११८।३)

समुद्रफेनः फेनश्च डिण्डीरो ऽब्धिकफस् तथा ॥ (११९।०)

समुद्रफेनश्चक्षुष्यो लेखनः शीतलश्च सः । (१२०।१)

कषायो विषपित्तघ्नः कर्णरुक्कफहृत् सरः ॥ (१२०।२)

जीवकर्षभकौ मेदे काकोल्यौ ऋद्धिवृद्धिके । (१२१।१)

अष्टवर्गो ऽष्टभिर् द्रव्यैः कथितश्चरकादिभिः ॥ (१२१।२)

अष्टवर्गो हिमः स्वादुर् बृंहणः शुक्रलो गुरुः । (१२२।१)

भग्नसंधानकृत् कामबलासबलवर्धनः । (१२२।२)

वातपित्तास्रतृड्दाहज्वरमेहक्षयप्रणुत् ॥ (१२२।३)

जीवकर्षभकौ ज्ञेयौ हिमाद्रिशिखरोद्भवौ । (१२३।१)

रसोनकन्दवत्कन्दौ निःसारौ सूक्ष्मपत्त्रकौ ॥ (१२३।२)

जीवकः कूर्चकाकार ऋषभो वृषशृङ्गवत् । (१२४।१)

जीवको मधुरः शृङ्गो ह्रस्वाङ्गः कूर्चशीर्षकः ॥ (१२४।२)

ऋषभो वृषभो धीरो विषाणी द्राक्ष इत्यपि । (१२५।१)

जीवकर्षभकौ बल्यौ शीतौ शुक्रकफप्रदौ ॥ (१२५।२)

मधुरौ पित्तदाहास्रकार्श्यवातक्षयापहौ ॥ (१२६।०)

महामेदाभिधः कन्दो मोरङ्गादौ प्रजायते । (१२७।१)

महामेदा खनीमेदा स्याद् इत्युक्तं मुनीश्वरैः ॥ (१२७।२)

शुक्लार्द्रकनिभः कन्दो लताजातः सुपाण्डुरः । (१२८।१)

महामेदाभिधो ज्ञेयो मेदालक्षणमुच्यते ॥ (१२८।२)

शुक्लकन्दो नखच्छेद्यो मेदोधातुमिव स्रवेत् । (१२९।१)

यः स मेदेति विज्ञेयो जिज्ञासातत्परैर्जनैः ॥ (१२९।२)

शल्यपर्णी मणिच्छिद्रा मेदा मेदोभवाध्वरा । (१३०।१)

महामेदा वसुच्छिद्रा त्रिदन्ती देवतामणिः ॥ (१३०।२)

मेदायुगं गुरु स्वादु वृष्यं स्तन्यकफावहम् । (१३१।१)

बृंहणं शीतलं पित्तरक्तवातज्वरप्रणुत् ॥ (१३१।२)

जायते क्षीरकाकोली महामेदोद्भवस्थले ॥ (१३२।०)

यत्र स्यात् क्षीरकाकोली काकोली अत्र जायते । (१३३।१)

पीवरीसदृशः कन्दः सक्षीरः प्रियगन्धवान् ॥ (१३३।२)

स प्रोक्तः क्षीरकाकोली काकोलीलिङ्गमुच्यते । (१३४।१)

यथा स्यात् क्षीरकाकोली काकोल्यपि तथा भवेत् ॥ (१३४।२)

एषा किंचिद् भवेत् कृष्णा भेदो ऽयम् उभयोर् अपि । (१३५।१)

काकोली वायसोली च वीरा कायस्थिका तथा ॥ (१३५।२)

सा शुक्ला क्षीरकाकोली वयःस्था क्षीरवल्लिका । (१३६।१)

कथिता क्षीरिणी धीरा क्षीरशुक्ला पयस्विनी ॥ (१३६।२)

काकोलीयुगलं शीतं शुक्रलं मधुरं गुरु । (१३७।१)

बृंहणं वातदाहास्रपित्तशोषज्वरापहम् ॥ (१३७।२)

ऋद्धिर्वृद्धिश्च कन्दौ द्वौ भवतः कोशले ऽचले । (१३८।१)

श्वेतलोमान्वितः कन्दो लताजातः सरन्ध्रकः ॥ (१३८।२)

स एव ऋद्धिर्वृद्धिश्च भेदम् अप्येतयोर् ब्रुवे । (१३९।१)

तूलग्रन्थिसमा ऋद्धिर् वामावर्तफला च सा ॥ (१३९।२)

वृद्धिस्तु दक्षिणावर्तफला प्रोक्ता महर्षिभिः । (१४०।१)

ऋद्धिर् योग्यं सिद्धिलक्ष्म्यौ वृद्धेर् अप्याह्वया इमे ॥ (१४०।२)

ऋद्धिर् बल्या त्रिदोषघ्नी शुक्रला मधुरा गुरुः । (१४१।१)

प्राणैश्वर्यकरी मूर्छारक्तपित्तविनाशिनी ॥ (१४१।२)

वृद्धिर् गर्भप्रदा शीता बृंहणी मधुरा स्मृता । (१४२।१)

वृष्या पित्तास्रशमनी क्षतकासक्षयापहा ॥ (१४२।२)

राज्ञामप्यष्टवर्गस्तु यतोऽयम् अतिदुर्लभः । (१४३।१)

तस्मादस्य प्रतिनिधिं गृह्णीयात्तद्गुणं भिषक् । (१४३।२)

मुख्यसदृशः प्रतिनिधिः ॥ (१४३।३)

मेदाजीवककाकोल्यृद्धिद्वंद्वे ऽपि चासति । (१४४।१)

वरीविदार्यश्वगन्धावाराहीश् च क्रमात् क्षिपेत् । (१४४।२)

मेदामहामेदास्थाने शतावरीमूलम् । (१४४।३)

जीवकर्षभकस्थाने विदारीमूलम् । (१४४।४)

काकोलीक्षीरकाकोलीस्थाने अश्वगन्धामूलम् । (१४४।५)

ऋद्धिवृद्धिस्थाने वाराहीकन्दं गुणैस्तत्तुल्यं क्षिपेत् ॥ (१४४।६)

यष्टीमधु तथा यष्टीमधुकं क्लीतकं तथा । (१४५।१)

अन्यत् क्लीतनकं तत्तु भवेत्तोये मधूलिका ॥ (१४५।२)

यष्टी हिमा गुरुः स्वाद्वी चक्षुष्या बलवर्णकृत् । (१४६।१)

सुस्निग्धा शुक्रला केश्या स्वर्या पित्तानिलास्रजित् । (१४६।२)

व्रणशोथविषच्छर्दितृष्णाग्लानिक्षयापहा ॥ (१४६।३)

काम्पिल्लः कर्कशश् चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनो ऽपि च । (१४७।१)

काम्पिल्लः कफपित्तास्रकृमिगुल्मोदरव्रणान् । (१४७।२)

हन्ति रेची कटूष्णश्च मेहानाहविषाश्मनुत् ॥ (१४७।३)

आरग्वधो राजवृक्षः शम्याकश्चतुरङ्गुलः । (१४८।१)

आरेवतो व्याधिघातः कृतमालः सुवर्णकः ॥ (१४८।२)

कर्णिकारो दीर्घफलः स्वर्णाङ्गः स्वर्णभूषणः । (१४९।१)

आरग्वधो गुरुः स्वादुः शीतलः स्रंसनोत्तमः ॥ (१४९।२)

ज्वरहृद्रोगपित्तास्रवातोदावर्तशूलनुत् । (१५०।१)

तत्फलं स्रंसनं रुच्यं कुष्ठपित्तकफापहम् ॥ (१५०।२)

ज्वरे तु सततं पथ्यं कोष्ठशुद्धिकरं परम् ॥ (१५१।०)

कट्वी तु कटुका तिक्ता कृष्णभेदा कटंभरा । (१५२।१)

अशोका मत्स्यशकला चक्राङ्गी शकुलादनी ॥ (१५२।२)

मत्स्यपित्ता काण्डरुहा रोहिणी कटुरोहिणी । (१५३।१)

कट्वी तु कटुका पाके तिक्ता रूक्षा हिमा लघुः ॥ (१५३।२)

भेदिनी दीपनी हृद्या कफपित्तज्वरापहा । (१५४।१)

प्रमेहश्वासकासास्रदाहकुष्ठक्रिमिप्रणुत् ॥ (१५४।२)

किराततिक्तः कैरातः कटुतिक्तः किरातकः ॥ (१५५।०)

काण्डतिक्तो ऽनार्यतिक्तो भूनिम्बो रामसेनकः । (१५६।१)

किरातकोऽन्यो नैपालः सो ऽर्धतिक्तो ज्वरान्तकः ॥ (१५६।२)

किरातः सारको रूक्षः शीतलस् तिक्तको लघुः । (१५७।१)

संनिपातज्वरश्वासकफपित्तास्रदाहनुत् । (१५७।२)

कासशोथतृषाकुष्ठज्वरव्रणकृमिप्रणुत् ॥ (१५७।३)

उक्तं कुटजबीजं तु यवमिन्द्रयवं तथा । (१५८।१)

कलिङ्गं चापि कालिङ्गं तथा भद्रयवा अपि ॥ (१५८।२)

क्वचिदिन्द्रस्य नामैव भवेत्तदभिधायकम् । (१५९।१)

फलानीन्द्रयवास् तस्य तथा भद्रयवा अपि ॥ (१५९।२)

इन्द्रयवं त्रिदोषघ्नं संग्राहि कटु शीतलम् ॥ (१६०।०)

ज्वरातीसाररक्तार्शोवमिवीसर्पकुष्ठनुत् । (१६१।१)

दीपनं गुदकीलास्रवातास्रश्लेष्मशूलजित् ॥ (१६१।२)

मदनश्छर्दनः पिण्डो नटः पिण्डीतकस्तथा । (१६२।१)

करहाटो मरुवकः शल्यको विषपुष्पकः ॥ (१६२।२)

मदनो मधुरस्तिक्तो वीर्योष्णो लेखनो लघुः । (१६३।१)

वान्तिकृद्विद्रधिहरः प्रतिश्यायव्रणान्तकः । (१६३।२)

रूक्षः कुष्ठकफानाहशोथगुल्मव्रणापहः ॥ (१६३।३)

रास्ना युक्तरसा रस्या सुवहा रसना रसा । (१६४।१)

एलापर्णी च सुरसा सुगन्धा श्रेयसी तथा ॥ (१६४।२)

रास्नामपाचिनी तिक्ता गुरूष्णा कफवातजित् ॥ (१६५।०)

शोथश्वाससमीरास्रवातशूलोदरापहा । (१६६।१)

कासज्वरविषाशीतिवातिकामयसिध्महृत् ॥ (१६६।२)

नाकुली सुरसा नागसुगन्धा गन्धनाकुली । (१६७।१)

नकुलेष्टा भुजंगाक्षी सर्पाङ्गी विषनाशिनी ॥ (१६७।२)

नाकुली तुवरा तिक्ता कटुकोष्णा विनाशयेत् । (१६८।१)

भोगिलूतावृश्चिकाखुविषज्वरकृमिव्रणान् ॥ (१६८।२)

माचिका प्रस्थिकाम्बष्ठा तथा चाम्बालिकाम्बिका । (१६९।१)

मयूरविदला केशी सहस्रा बालमूलिका ॥ (१६९।२)

माचिकाम्ला रसे पाके कषाया शीतला लघुः । (१७०।१)

पक्वातिसारपित्तास्रकफकण्ठामयापहा ॥ (१७०।२)

तेजस्विनी तेजवती तेजोह्वा तेजनी तथा । (१७१।१)

तेजस्विनी कफश्वासकासास्यामयवातहृत् । (१७१।२)

पाचन्युष्णा कटुस्तिक्ता रुचिवह्निप्रदीपिनी ॥ (१७१।३)

ज्योतिष्मती स्यात्कटभी ज्योतिष्का कङ्गुनीति च । (१७२।१)

पारावतपदी पिण्या लता प्रोक्ता ककुन्दनी ॥ (१७२।२)

ज्योतिष्मती कटुस् तिक्ता सरा कफसमीरजित् । (१७३।१)

अत्युष्णा वामनी तीक्ष्णा वह्निबुद्धिस्मृतिप्रदा ॥ (१७३।२)

कुष्ठं रोगाह्वयं वाप्यं पारिभव्यं तथोत्पलम् ॥ (१७४।०)

कुष्ठमुष्णं कटु स्वादु शुक्रलं तिक्तकं लघु । (१७५।१)

हन्ति वातास्रवीसर्पकासकुष्ठमरुत्कफान् ॥ (१७५।२)

उक्तं पुष्करमूलं तु पौष्करं पुष्करं च तत् । (१७६।१)

पद्मपत्त्रं च काश्मीरं कुष्ठभेदमिमं जगुः ॥ (१७६।२)

पौष्करं कटुकं तिक्तम् उष्णं वातकफज्वरान् । (१७७।१)

हन्ति शोथारुचिश्वासान् विशेषात् पार्श्वशूलनुत् ॥ (१७७।२)

कटुपर्णी हैमवती हेमक्षीरी हिमावती । (१७८।१)

हेमाह्वा पीतदुग्धा च तन्मूलं चोकमुच्यते ॥ (१७८।२)

हेमाह्वा रेचनी तिक्ता भेदिन्युत्क्लेशकारिणी । (१७९।१)

कृमिकण्डूविषानाहकफपित्तास्रकुष्ठनुत् ॥ (१७९।२)

शृङ्गी कर्कटशृङ्गी च स्यात्कुलीरविषाणिका । (१८०।१)

अजशृङ्गी तु चक्रा च कर्कटाख्या च कीर्तिता ॥ (१८०।२)

शृङ्गी कषाया तिक्तोष्णा कफवातक्षयज्वरान् । (१८१।१)

श्वासोर्ध्ववाततृट्कासहिक्कारुचिवमीन्हरेत् ॥ (१८१।२)

कट्फलः सोमवल्कश् च कैटर्यः कुम्भिकापि च । (१८२।१)

श्रीपर्णिका कुमुदिका भद्रा भद्रवतीति च ॥ (१८२।२)

कट्फलस्तुवरस्तिक्तः कटुर्वातकफज्वरान् । (१८३।१)

हन्ति श्वासप्रमेहार्शःकासकण्ठामयारुचीः ॥ (१८३।२)

भार्गी भृगुभवा पद्मा फञ्जी ब्राह्मणयष्टिका । (१८४।१)

ब्राह्मण्यङ्गारवल्ली च खरशाकश्च हञ्जिका ॥ (१८४।२)

भार्गी रूक्षा कटुस्तिक्ता रुच्योष्णा पाचनी लघुः । (१८५।१)

दीपनी तुवरा गुल्मरक्तनुन्नाशयेद् ध्रुवम् । (१८५।२)

शोथकासकफश्वासपीनसज्वरमारुतान् ॥ (१८५।३)

पाषाणभेदकोऽश्मघ्नो गिरिभिद्भिन्नयोजिनी । (१८६।१)

अश्मभेदो हिमस् तिक्तः कषायो वस्तिशोधनः ॥ (१८६।२)

भेदनो हन्ति दोषार्शोगुल्मकृच्छ्राश्महृद्रुजः । (१८७।१)

योनिरोगान्प्रमेहांश्च प्लीहशूलव्रणानि च ॥ (१८७।२)

धातकी धातुपुष्पी च ताम्रपुष्पी च कुञ्जरा । (१८८।१)

सुभिक्षा बहुपुष्पी च वह्निज्वाला च सा स्मृता ॥ (१८८।२)

धातकी कटुका शीता मृदुकृत्तुवरा लघुः । (१८९।१)

तृष्णातीसारपित्तास्रविषक्रिमिविसर्पजित् ॥ (१८९।२)

मञ्जिष्ठा विकसा जिङ्गी समङ्गा कालमेषिका ॥ (१९०।०)

मण्डूकपर्णी भण्डीरी भण्डी योजनवल्ल्यपि । (१९१।१)

रसायन्यरुणा काला रक्ताङ्गी रक्तयष्टिका ॥ (१९१।२)

भण्डीतकी च गम्भीरी मञ्जूषा वस्त्ररञ्जिनी । (१९२।१)

मञ्जिष्ठा मधुरा तिक्ता कषाया स्वरवर्णकृत् ॥ (१९२।२)

गुरुरुष्णा विषश्लेष्मशोथयोन्यक्षिकर्णरुक् । (१९३।१)

रक्तातीसारकुष्ठास्रविसर्पव्रणमेहनुत् ॥ (१९३।२)

स्यात् कुसुम्भं वह्निशिखं वस्त्ररञ्जकमित्यपि । (१९४।१)

कुसुम्भं वातलं कृच्छ्ररक्तपित्तकफापहम् ॥ (१९४।२)

लाक्षा पलंकषालक्तो यावो वृक्षामयो जतुः । (१९५।१)

लाक्षा वर्ण्या हिमा बल्या स्निग्धा च तुवरा लघुः ॥ (१९५।२)

अनुष्णा कफपित्तास्रहिक्काकासज्वरप्रणुत् । (१९६।१)

व्रणोरःक्षतवीसर्पकृमिकुष्ठगदापहा ॥ (१९६।२)

अलक्तको गुणैस् तद्वद् विशेषाद् व्यङ्गनाशनः ॥ (१९७।०)

हरिद्रा काञ्चनी पीता निशाख्या वरवर्णिनी । (१९८।१)

कृमिघ्नी हलदी योषित्प्रिया हट्टविलासिनी ॥ (१९८।२)

हरिद्रा कटुका तिक्ता रूक्षोष्णा कफपित्तनुत् । (१९९।१)

वर्ण्या त्वग्दोषमेहास्रशोथपाण्डुव्रणापहा ॥ (१९९।२)

दार्वीभेदाम्रगन्धा च सुरभीदारु दारु च । (२००।१)

कर्पूरा पद्मपत्त्रा स्यात् सुरीमत् सुरतारका ॥ (२००।२)

आम्रगन्धिर् हरिद्रा या सा शीता वातला मता । (२०१।१)

पित्तहृन्मधुरा तिक्ता सर्वकण्डूविनाशिनी ॥ (२०१।२)

अरण्यहलदीकन्दः कुष्ठवातास्रनाशनः ॥ (२०२।०)

दार्वी दारुहरिद्रा च पर्जन्या पर्जनीति च । (२०३।१)

कटंकटेरी पीता च भवेत्सैव पचम्पचा । (२०३।२)

सैव कालीयकः प्रोक्तस्तथा कालेयकोऽपि च ॥ (२०३।३)

पीतद्रुश्च हरिद्रश्च पीतदारु च पीतकम् । (२०४।१)

दार्वी निशागुणा किंतु नेत्रकर्णास्यरोगनुत् ॥ (२०४।२)

दार्वीक्वाथसमं क्षीरं पादं पक्त्वा यदा घनम् । (२०५।१)

तदा रसाञ्जनाख्यं तन्नेत्रयोः परमं हितम् ॥ (२०५।२)

रसाञ्जनरसाञ्जनं तार्क्ष्यशैलं रसगर्भं च तार्क्ष्यजम् । (२०६।१)

रसाञ्जनं कटु श्लेष्मविषनेत्रविकारनुत् ॥ (२०६।२)

उष्णं रसायनं तिक्तं छेदनं व्रणदोषहृत् ॥ (२०७।०)

अवल्गुजो वाकुची स्यात् सोमराजी सुपर्णिका । (२०८।१)

शशिलेखा कृष्णफला सोमा पूतिफलीति च ॥ (२०८।२)

सोमवल्ली कालमेषी कुष्ठघ्नी च प्रकीर्तिता । (२०९।१)

वाकुची मधुरा तिक्ता कटुपाका रसायनी ॥ (२०९।२)

विष्टम्भहृद्धिमा रुच्या सरा श्लेष्मास्रपित्तनुत् । (२१०।१)

रूक्षा हृद्या श्वासकुष्ठमेहज्वरकृमिप्रणुत् ॥ (२१०।२)

तत्फलं पित्तलं कुष्ठकफानिलहरं कटु । (२११।१)

केश्यं त्वच्यं कृमिश्वासकासशोथामपाण्डुनुत् ॥ (२११।२)

चक्रमर्दः प्रपुन्नाटी दद्रुघ्नो मेषलोचनः । (२१२।१)

पद्माटः स्यादेडगजश्चक्री पुंनाट इत्यपि ॥ (२१२।२)

चक्रमर्दो लघुः स्वादू रूक्षः पित्तानिलापहः । (२१३।१)

हृद्यो हिमः कफश्वासकुष्ठदद्रुक्रिमीन् हरेत् ॥ (२१३।२)

हन्त्युष्णं तत्फलं कुष्ठकण्डूदद्रुविषानिलान् । (२१४।१)

गुल्मकासकृमिश्वासनाशनं कटुकं स्मृतम् ॥ (२१४।२)

विषा त्व् अतिविषा विश्वा शृङ्गी प्रतिविषारुणा । (२१५।१)

शुक्लकन्दा चोपविषा भङ्गुरा घुणवल्लभा ॥ (२१५।२)

विषा सोष्णा कटुस्तिक्ता पाचनी दीपनी हरेत् । (२१६।१)

कफपित्तातिसारामविषकासवमिक्रिमीन् ॥ (२१६।२)

लोध्रस् तिल्वस् तिरीटश्च शावरो गालवस्तथा ॥ (२१७।०)

द्वितीयः पट्टिकालोध्रः क्रमुकः स्थूलवल्कलः । (२१८।१)

जीर्णपत्त्रो बृहत्पत्त्रः पट्टी लाक्षाप्रसादनः ॥ (२१८।२)

लोध्रो ग्राही लघुः शीतश्चक्षुष्यः कफपित्तनुत् । (२१९।१)

कषायो रक्तपित्तासृग्ज्वरातीसारशोथहृत् ॥ (२१९।२)

लशुनस्तु रसोनः स्यादुग्रगन्धो महौषधम् । (२२०।१)

अरिष्टो म्लेच्छकन्दश्च यवनेष्टो रसोनकः ॥ (२२०।२)

यदामृतं वैनतेयो जहार सुरसत्तमात् । (२२१।१)

तदा ततोऽपतद् बिन्दुः स रसोनोऽभवद्भुवि ॥ (२२१।२)

पञ्चभिश् च रसैर् युक्तो रसेनाम्लेन वर्जितः । (२२२।१)

तस्माद्रसोन इत्युक्तो द्रव्याणां गुणवेदिभिः ॥ (२२२।२)

कश्चापि मूलेषु तिक्तः पत्त्रेषु संस्थितः । (२२३।१)

नाले कषाय उद्दिष्टो नालाग्रे लवणः स्मृतः । (२२३।२)

बीजे तु मधुरः प्रोक्तो रसस् तद्गुणवेदिभिः ॥ (२२३।३)

रसोनो बृंहणो वृष्यः स्निग्धोष्णः पाचनः सरः । (२२४।१)

रसे पाके च कटुकस्तीक्ष्णो मधुरको मतः ॥ (२२४।२)

भग्नसंधानकृत् कण्ठ्यो गुरुः पित्तास्रवृद्धिदः । (२२५।१)

बलवर्णकरो मेधाहितो नेत्र्यो रसायनः ॥ (२२५।२)

हृद्रोगजीर्णज्वरकुक्षिशूलविबन्धगुल्मारुचिकासशोफान् । (२२६।१)

दुर्नामकुष्ठानलसादजन्तुसमीरणश्वासकफांश्च हन्ति ॥ (२२६।२)

मद्यं मांसं तथाम्लं च हितं लशुनसेविनाम् । (२२७।१)

व्यायाममातपं रोषम् अतिनीरं पयो गुडम् । (२२७।२)

रसोनमश्नन्पुरुषस्त्यजेदेतान्निरन्तरम् ॥ (२२७।३)

ओनिओन्पलाण्डुर् यवनेष्टश्च दुर्गन्धो मुखदूषकः । (२२८।१)

पलाण्डुस्तु बुधैर्ज्ञेयो रसोनसदृशो गुणैः ॥ (२२८।२)

स्वादुः पाके रसेऽनुष्णः कफकृन्नातिपित्तलः । (२२९।१)

हरते केवलं वातं बलवीर्यकरो गुरुः ॥ (२२९।२)

भल्लातकं त्रिषु प्रोक्तम् अरुष्को ऽरुष्करो ऽग्निकः । (२३०।१)

तथैवाग्निमुखी भल्ली वीरवृक्षश्च शोफकृत् ॥ (२३०।२)

भल्लातकफलं पक्वं स्वादुपाकरसं लघु । (२३१।१)

कषायं पाचनं स्निग्धं तीक्ष्णोष्णं छेदि भेदनम् ॥ (२३१।२)

मेध्यं वह्निकरं हन्ति कफवातव्रणोदरम् । (२३२।१)

कुष्ठार्शोग्रहणीगुल्मशोफानाहज्वरक्रिमीन् ॥ (२३२।२)

तन्मज्जा मधुरो वृष्यो बृंहणो वातपित्तहा । (२३३।१)

वृन्तमारुष्करं स्वादु पित्तघ्नं केश्यमग्निकृत् ॥ (२३३।२)

भल्लातकः कषायोष्णः शुक्रलो मधुरो लघुः । (२३४।१)

वातश्लेष्मोदरानाहकुष्ठार्शोग्रहणीगदान् । (२३४।२)

हन्ति गुल्मज्वरश्वित्रवह्निमान्द्यकृमिव्रणान् ॥ (२३४।३)

चन्नबिस्भङ्गा गञ्जामातुलानी मादिनी विजया जया ॥ (२३५।०)

भङ्गा कफहरी तिक्ता ग्राहिणी पाचनी लघुः । (२३६।१)

तीक्ष्णोष्णा पित्तला मोहमन्दवाग्वह्निवर्धिनी ॥ (२३६।२)

ओपिउम् पोप्प्य्तिलभेदः खसतिलः खाखसश्चापि स स्मृतः । (२३७।१)

स्यात् खाखसफलाद्भूतं वल्कलं शीतलं लघु ॥ (२३७।२)

ग्राहि तिक्तं कषायं च वातकृत् कफकासहृत् ॥ (२३८।०)

धातूनां शोषकं रूक्षं मदकृद्वाग्विवर्धनम् । (२३९।१)

मुहुर्मोहकरं रुच्यं सेवनात् पुंस्त्वनाशनम् ॥ (२३९।२)

ओपिउमुक्तं खसफलक्षीरमाफूकमहिफेनकम् । (२४०।१)

आफूकं शोषणं ग्राहि श्लेष्मघ्नं वातपित्तलम् । (२४०।२)

तथा खसफलोद्भूतवल्कलप्रायमित्यपि ॥ (२४०।३)

उच्यन्ते खसबीजानि ते खाखसतिला अपि ॥ (२४१।०)

खसबीजानि बल्यानि वृष्याणि सुगुरूणि च । (२४२।१)

जनयन्ति कफं तानि शमयन्ति समीरणम् ॥ (२४२।२)

सैन्धवसैन्धवोऽस्त्री शीतशिवं माणिमन्थं च सिन्धुजम् । (२४३।१)

सैन्धवं लवणं स्वादु दीपनं पाचनं लघु । (२४३।२)

स्निग्धं रुच्यं हिमं वृष्यं सूक्ष्मं नेत्र्यं त्रिदोषहृत् ॥ (२४३।३)

गडलवणशाकम्भरीयं कथितं गुडाख्यं रौमकं तथा ॥ (२४४।०)

गुडाख्यं लघु वातघ्नम् अत्युष्णं भेदि पित्तलम् । (२४५।१)

तीक्ष्णोष्णं चापि सूक्ष्मं चाभिष्यन्दि कटुपाकि च ॥ (२४५।२)

सेअ सल्त्:: स्य्नोन्य्म्स्सामुद्रं यत्तु लवणम् अक्षीबं वशिरं च तत् । (२४६।१)

समुद्रजं सागरजं लवणोदधिसम्भवम् ॥ (२४६।२)

सेअ सल्त्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सामुद्रं मधुरं पाके सतिक्तं मधुरं गुरु । (२४७।१)

नात्युष्णं दीपनं भेदि सक्षारम् अविदाहि च । (२४७।२)

श्लेष्मलं वातनुत्तीक्ष्णमरूक्षं नातिशीतलम् ॥ (२४७।३)

विड्लवण:: स्य्नोन्य्म्स्विडं पाकं च कृतकं तथा द्राविडमासुरम् । (२४८।१)

विड्लवण:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्विडं सक्षारम् ऊर्ध्वाधःकफवातानुलोमनम् । (२४८।२)

ऊर्ध्वं कफमधो वातं संचारयेदित्यर्थः ॥ (२४८।३)

दीपनं लघु तीक्ष्णोष्णं रूक्षं रुच्यं व्यवायि च । (२४९।१)

विबन्धानाहविष्टम्भहृद्रुग्गौरवशूलनुत् ॥ (२४९।२)

सौवर्चल:: स्य्नोन्य्म्स्सौवर्चलं स्याद् रुचकं मन्थपाकं च तन्मतम् । (२५०।१)

सौवर्चल:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रुचकं रोचनं भेदि दीपनं पाचनं परम् ॥ (२५०।२)

सुस्नेहं वातनुन्नातिपित्तलं विशदं लघु । (२५१।१)

उद्गारशुद्धिदं सूक्ष्मं विबन्धानाहशूलजित् ॥ (२५१।२)

औद्भिद:: स्य्नोन्य्म्सौद्भिदं पांशुलवणं यज्जातं भूमितः स्वयम् । (२५२।१)

औद्भिद:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्क्षारं गुरु कटु स्निग्धं शीतलं वातनाशनम् ॥ (२५२।२)

चणकाम्लचणकाम्लकमत्युष्णं दीपनं दन्तहर्षणम् । (२५३।१)

लवणानुरसं रुच्यं शूलाजीर्णविबन्धनुत् ॥ (२५३।२)

यवक्षारपाक्यं क्षारो यवक्षारो यावशूको यवाग्रजः । (२५४।१)

स्वरिक्षारस्वर्जिकापि स्मृतः क्षारः कापोतः सुखवर्चकः ॥ (२५४।२)

कथितः स्वर्जिकाभेदो विशेषज्ञैः सुवर्चिका । (२५५।१)

यवक्षारो लघुः स्निग्धः सुसूक्ष्मो वह्निदीपनः ॥ (२५५।२)

निहन्ति शूलवातामश्लेष्मश्वासगलामयान् । (२५६।१)

पाण्ड्वर्शोग्रहणीगुल्मानाहप्लीहहृदामयान् ॥ (२५६।२)

स्वर्जिकाल्पगुणा तस्माद्विज्ञेया गुल्मशूलहृत् । (२५७।१)

सुवर्चिका स्वर्जिकावद् बोद्धव्या गुणतो जनैः ॥ (२५७।२)

टङ्कण:: स्य्नोन्य्म्स्सौभाग्यं टङ्कणं क्षारो धातुद्रावकमुच्यते । (२५८।१)

टङ्कणं वह्निकृद्रूक्षं कफहृद् वातपित्तकृत् ॥ (२५८।२)

क्षारद्वयस्वर्जिका यावशूकश्च क्षारद्वयमुदाहृतम् । (२५९।१)

त्रिक्षारटङ्कणेन युतं तत्तु क्षारत्रयमुदीरितम् ॥ (२५९।२)

मिलितं तूक्तगुणकृद् विशेषाद् गुल्महृत् परम् । (२६०।१)

पलाशवज्रिशिखरिचिञ्चार्कतिलनालजाः ॥ (२६०।२)

यवजः स्वर्जिका चेति क्षाराष्टकम् उदाहृतम् । (२६१।१)

क्षारा एतेऽग्निना तुल्या गुल्मशूलहरा भृशम् ॥ (२६१।२)

भुक्तं सहस्रवेधि स्याद्रसाम्लं शुक्लमित्यपि । (२६२।१)

चुक्रमत्यम्लमुष्णं च दीपनं पाचनं परम् ॥ (२६२।२)

शूलगुल्मविबन्धामवातश्लेष्महरं सरम् । (२६३।१)

वमितृष्णास्यवैरस्यहृत्पीडावह्निमान्द्यहृत् ॥ (२६३।२)