भावप्रकाशBhāvaprakāśa

BhPr, 1, 4

3 of 5 · 108 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अथ लङ्केश्वरो मानी रावणो राक्षसाधिपः । (१।१)

atha laṅkeśvaro mānī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |

1.2१.२

रामपत्नीं बलात्सीतां जहार मदनातुरः ॥ (१।२)

rāmapatnīṃ balātsītāṃ jahāra madanāturaḥ ||

2.1२.१

ततस्तं बलवान्रामो रिपुं जायापहारिणम् । (२।१)

tatastaṃ balavānrāmo ripuṃ jāyāpahāriṇam |

2.2२.२

हृतो वानरसैन्येन जघान रणमूर्धनि ॥ (२।२)

hṛto vānarasainyena jaghāna raṇamūrdhani ||

3.1३.१

हते तस्मिन्सुरारातौ रावणे बलगर्विते । (३।१)

hate tasminsurārātau rāvaṇe balagarvite |

3.2३.२

देवराजः सहस्राक्षः परितुष्टश् च राघवे ॥ (३।२)

devarājaḥ sahasrākṣaḥ parituṣṭaś ca rāghave ||

4.1४.१

तत्र ये वानराः केचिद् राक्षसैर् निहता रणे । (४।१)

tatra ye vānarāḥ kecid rākṣasair nihatā raṇe |

4.2४.२

तानिन्द्रो जीवयामास संसिच्यामृतवृष्टिभिः ॥ (४।२)

tānindro jīvayāmāsa saṃsicyāmṛtavṛṣṭibhiḥ ||

5.1५.१

ततो येषु प्रदेशेषु कपिगात्रात्परिच्युताः । (५।१)

tato yeṣu pradeśeṣu kapigātrātparicyutāḥ |

5.2५.२

पीयूषबिन्दवः पेतुस् तेभ्यो जाता गुडूचिका ॥ (५।२)

pīyūṣabindavaḥ petus tebhyo jātā guḍūcikā ||

6.1६.१

गुडूचीगुडूची मधुपर्णी स्याद् अमृतामृतवल्लरी । (६।१)

guḍūcīguḍūcī madhuparṇī syād amṛtāmṛtavallarī |

6.2६.२

छिन्ना छिन्नरुहा छिन्नोद्भवा वत्सादनीति च ॥ (६।२)

chinnā chinnaruhā chinnodbhavā vatsādanīti ca ||

7.1७.१

जीवन्ती तन्त्रिका सोमा सोमवल्ली च कुण्डली । (७।१)

jīvantī tantrikā somā somavallī ca kuṇḍalī |

7.2७.२

चक्रलक्षणिका धीरा विशल्या च रसायनी ॥ (७।२)

cakralakṣaṇikā dhīrā viśalyā ca rasāyanī ||

8.1८.१

चन्द्रहासा वयःस्था च मण्डली देवनिर्मिता । (८।१)

candrahāsā vayaḥsthā ca maṇḍalī devanirmitā |

8.2८.२

गुडूची कटुका तिक्ता स्वादुपाका रसायनी ॥ (८।२)

guḍūcī kaṭukā tiktā svādupākā rasāyanī ||

9.1९.१

संग्राहिणी कषायोष्णा लघ्वी बल्याग्निदीपिनी । (९।१)

saṃgrāhiṇī kaṣāyoṣṇā laghvī balyāgnidīpinī |

9.2९.२

दोषत्रयामतृड्दाहमेहकासांश्च पाण्डुताम् ॥ (९।२)

doṣatrayāmatṛḍdāhamehakāsāṃśca pāṇḍutām ||

10.1१०.१

कामलाकुष्ठवातास्रज्वरक्रिमिवमीन् हरेत् । (१०।१)

kāmalākuṣṭhavātāsrajvarakrimivamīn haret |

10.2१०.२

प्रमेहश्वासकासार्शःकृच्छ्रहृद्रोगवातनुत् ॥ (१०।२)

pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut ||

11.1११.१

ताम्बूलवल्लीताम्बूलवल्ली ताम्बूली नागिनी नागवल्लरी । (११।१)

tāmbūlavallītāmbūlavallī tāmbūlī nāginī nāgavallarī |

11.2११.२

ताम्बूलं विशदं रुच्यं तीक्ष्णोष्णं तुवरं सरम् ॥ (११।२)

tāmbūlaṃ viśadaṃ rucyaṃ tīkṣṇoṣṇaṃ tuvaraṃ saram ||

12.1१२.१

वश्यं तिक्तं कटु क्षारं रक्तपित्तकरं लघु । (१२।१)

vaśyaṃ tiktaṃ kaṭu kṣāraṃ raktapittakaraṃ laghu |

12.2१२.२

बल्यं श्लेष्मास्यदौर्गन्ध्यमलवातश्रमापहम् ॥ (१२।२)

balyaṃ śleṣmāsyadaurgandhyamalavātaśramāpaham ||

13.1१३.१

बिल्वबिल्वः शाण्डिल्यशैलूषौ मालूरश्रीफलाव् अपि । (१३।१)

bilvabilvaḥ śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāv api |

13.2१३.२

श्रीफलस्तुवरस्तिक्तो ग्राही रूक्षोऽग्निपित्तकृत् । (१३।२)

śrīphalastuvarastikto grāhī rūkṣo'gnipittakṛt |

13.3१३.३

वातश्लेष्महरो बल्यो लघुरुष्णश्च पाचनः ॥ (१३।३)

vātaśleṣmaharo balyo laghuruṣṇaśca pācanaḥ ||

14.1१४.१

गाम्भारीगाम्भारी भद्रपर्णी च श्रीपर्णी मधुपर्णिका । (१४।१)

gāmbhārīgāmbhārī bhadraparṇī ca śrīparṇī madhuparṇikā |

14.2१४.२

काश्मीरी काश्मरी हीरा काश्मर्यः पीतरोहिणी ॥ (१४।२)

kāśmīrī kāśmarī hīrā kāśmaryaḥ pītarohiṇī ||

15.1१५.१

कृष्णवृन्ता मधुरसा महाकुसुमिकापि च । (१५।१)

kṛṣṇavṛntā madhurasā mahākusumikāpi ca |

15.2१५.२

काश्मरी तुवरा तिक्ता वीर्योष्णा मधुरा गुरुः ॥ (१५।२)

kāśmarī tuvarā tiktā vīryoṣṇā madhurā guruḥ ||

16.1१६.१

दीपनी पाचनी मेध्या भेदिनी भ्रमशोषजित् । (१६।१)

dīpanī pācanī medhyā bhedinī bhramaśoṣajit |

16.2१६.२

दोषतृष्णामशूलार्शोविषदाहज्वरापहा ॥ (१६।२)

doṣatṛṣṇāmaśūlārśoviṣadāhajvarāpahā ||

17.1१७.१

तत्फलं बृंहणं वृष्यं गुरु केश्यं रसायनम् । (१७।१)

tatphalaṃ bṛṃhaṇaṃ vṛṣyaṃ guru keśyaṃ rasāyanam |

17.2१७.२

वातपित्ततृषारक्तक्षयमूत्रविबन्धनुत् ॥ (१७।२)

vātapittatṛṣāraktakṣayamūtravibandhanut ||

18.1१८.१

स्वादु पाके हिमं स्निग्धं तुवराम्लं विशुद्धिकृत् । (१८।१)

svādu pāke himaṃ snigdhaṃ tuvarāmlaṃ viśuddhikṛt |

18.2१८.२

हन्याद्दाहतृषावातरक्तपित्तक्षतक्षयान् ॥ (१८।२)

hanyāddāhatṛṣāvātaraktapittakṣatakṣayān ||

19.1१९.१

पाटलिपाटलिः पाटलामोघा मधुदूती फलेरुहा । (१९।१)

pāṭalipāṭaliḥ pāṭalāmoghā madhudūtī phaleruhā |

19.2१९.२

कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी कालस्थाल्यलिवल्लभा ॥ (१९।२)

kṛṣṇavṛntā kuberākṣī kālasthālyalivallabhā ||

20.1२०.१

ताम्रपुष्पी च कथितापरा स्यात्पाटला सिता । (२०।१)

tāmrapuṣpī ca kathitāparā syātpāṭalā sitā |

20.2२०.२

मुष्कको मोक्षको घण्टापाटलिः काष्ठपाटला ॥ (२०।२)

muṣkako mokṣako ghaṇṭāpāṭaliḥ kāṣṭhapāṭalā ||

21.1२१.१

पाटला तुवरा तिक्तानुष्णा दोषत्रयापहा । (२१।१)

pāṭalā tuvarā tiktānuṣṇā doṣatrayāpahā |

21.2२१.२

अरुचिश्वासशोथास्रच्छर्दिहिक्कातृषाहरी ॥ (२१।२)

aruciśvāsaśothāsracchardihikkātṛṣāharī ||

22.1२२.१

पुष्पं कषायं मधुरं हिमं हृद्यं कफास्रनुत् । (२२।१)

puṣpaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ himaṃ hṛdyaṃ kaphāsranut |

22.2२२.२

पित्तातिसारहृत्कण्ठ्यं फलं हिक्कास्रपित्तहृत् ॥ (२२।२)

pittātisārahṛtkaṇṭhyaṃ phalaṃ hikkāsrapittahṛt ||

23.1२३.१

अग्निमन्थो जयः स स्याच् छ्रीपर्णी गणिकारिका । (२३।१)

agnimantho jayaḥ sa syāc chrīparṇī gaṇikārikā |

23.2२३.२

जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका ॥ (२३।२)

jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā ||

24.1२४.१

अग्निमन्थः श्वयथुनुद् वीर्योष्णः कफवातहृत् । (२४।१)

agnimanthaḥ śvayathunud vīryoṣṇaḥ kaphavātahṛt |

24.2२४.२

पाण्डुनुत् कटुकस्तिक्तस्तुवरो मधुरोऽग्निदः ॥ (२४।२)

pāṇḍunut kaṭukastiktastuvaro madhuro'gnidaḥ ||

25.1२५.१

श्योनाकः शोषणश्च स्यान्नटकट्वङ्गटुण्टुकाः । (२५।१)

śyonākaḥ śoṣaṇaśca syānnaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ |

25.2२५.२

मण्डूकपर्णपत्त्रोर्णशुकनासकुटन्नटाः ॥ (२५।२)

maṇḍūkaparṇapattrorṇaśukanāsakuṭannaṭāḥ ||

26.1२६.१

दीर्घवृन्तो ऽरलुश्चापि पृथुशिम्बः कटंभरः । (२६।१)

dīrghavṛnto 'raluścāpi pṛthuśimbaḥ kaṭaṃbharaḥ |

26.2२६.२

श्योनाको दीपनः पाके कटुकस्तुवरो हिमः । (२६।२)

śyonāko dīpanaḥ pāke kaṭukastuvaro himaḥ |

26.3२६.३

ग्राही तिक्तोऽनिलश्लेष्मपित्तकासप्रणाशनः ॥ (२६।३)

grāhī tikto'nilaśleṣmapittakāsapraṇāśanaḥ ||

27.0२७.०

टुण्टुकस्य फलं बालं रूक्षं वातकफापहम् ॥ (२७।०)

ṭuṇṭukasya phalaṃ bālaṃ rūkṣaṃ vātakaphāpaham ||

28.1२८.१

हृद्यं कषायं मधुरं रोचनं लघु दीपनम् । (२८।१)

hṛdyaṃ kaṣāyaṃ madhuraṃ rocanaṃ laghu dīpanam |

28.2२८.२

गुल्मार्शःकृमिहृत्प्रौढं गुरु वातप्रकोपणम् ॥ (२८।२)

gulmārśaḥkṛmihṛtprauḍhaṃ guru vātaprakopaṇam ||

29.1२९.१

श्रीफलः सर्वतोभद्रा पाटला गणिकारिका । (२९।१)

śrīphalaḥ sarvatobhadrā pāṭalā gaṇikārikā |

29.2२९.२

श्योनाकः पञ्चभिश्चैतैः पञ्चमूलं महन्मतम् ॥ (२९।२)

śyonākaḥ pañcabhiścaitaiḥ pañcamūlaṃ mahanmatam ||

30.1३०.१

पञ्चमूलं महत्तिक्तं कषायं कफवातनुत् । (३०।१)

pañcamūlaṃ mahattiktaṃ kaṣāyaṃ kaphavātanut |

30.2३०.२

मधुरं श्वासकासघ्नमुष्णं लघ्वग्निदीपनम् ॥ (३०।२)

madhuraṃ śvāsakāsaghnamuṣṇaṃ laghvagnidīpanam ||

31.1३१.१

शालिपर्णी स्थिरा सौम्या त्रिपर्णी पीवरी गुहा । (३१।१)

śāliparṇī sthirā saumyā triparṇī pīvarī guhā |

31.2३१.२

विदारिगन्धा दीर्घाङ्गी दीर्घपत्त्रांशुमत्यपि ॥ (३१।२)

vidārigandhā dīrghāṅgī dīrghapattrāṃśumatyapi ||

32.0३२.०

शालिपर्णी गुरुश्छर्दिज्वरश्वासातिसारजित् ॥ (३२।०)

śāliparṇī guruśchardijvaraśvāsātisārajit ||

33.1३३.१

शोषदोषत्रयहरी बृंहण्युक्ता रसायनी । (३३।१)

śoṣadoṣatrayaharī bṛṃhaṇyuktā rasāyanī |

33.2३३.२

तिक्ता विषहरी स्वादुः क्षतकासक्रिमिप्रणुत् ॥ (३३।२)

tiktā viṣaharī svāduḥ kṣatakāsakrimipraṇut ||

34.1३४.१

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी चित्रपर्ण्यहिपर्ण्यपि । (३४।१)

pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyahiparṇyapi |

34.2३४.२

क्रोष्टुविन्ना सिंहपुच्छी कलशी धावनिर्गुहा ॥ (३४।२)

kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanirguhā ||

35.1३५.१

पृश्निपर्णी त्रिदोषघ्नी वृष्योष्णा मधुरा सरा । (३५।१)

pṛśniparṇī tridoṣaghnī vṛṣyoṣṇā madhurā sarā |

35.2३५.२

हन्ति दाहज्वरश्वासरक्तातीसारतृड्वमीः ॥ (३५।२)

hanti dāhajvaraśvāsaraktātīsāratṛḍvamīḥ ||

36.1३६.१

वार्त्ताकी क्षुद्रभण्टाकी महती बृहती कुली । (३६।१)

vārttākī kṣudrabhaṇṭākī mahatī bṛhatī kulī |

36.2३६.२

हिङ्गुली राष्ट्रिका सिंही महोष्ट्री दुष्प्रधर्षिणी ॥ (३६।२)

hiṅgulī rāṣṭrikā siṃhī mahoṣṭrī duṣpradharṣiṇī ||

37.1३७.१

बृहती ग्राहिणी हृद्या पाचनी कफवातकृत् । (३७।१)

bṛhatī grāhiṇī hṛdyā pācanī kaphavātakṛt |

37.2३७.२

कटुतिक्तास्यवैरस्यमलारोचकनाशिनी । (३७।२)

kaṭutiktāsyavairasyamalārocakanāśinī |

37.3३७.३

उष्णा कुष्ठज्वरश्वासशूलकासाग्निमान्द्यजित् ॥ (३७।३)

uṣṇā kuṣṭhajvaraśvāsaśūlakāsāgnimāndyajit ||

38.1३८.१

कण्टकारी तु दुःस्पर्शा क्षुद्रा व्याघ्री निदिग्धिका । (३८।१)

kaṇṭakārī tu duḥsparśā kṣudrā vyāghrī nidigdhikā |

38.2३८.२

कण्टालिका कण्टकिनी धावनी बृहती तथा ॥ (३८।२)

kaṇṭālikā kaṇṭakinī dhāvanī bṛhatī tathā ||

39.1३९.१

श्वेता क्षुद्रा चन्द्रहासा लक्ष्मणा क्षेत्रदूतिका । (३९।१)

śvetā kṣudrā candrahāsā lakṣmaṇā kṣetradūtikā |

39.2३९.२

गर्भदा चन्द्रमा चन्द्री चन्द्रपुष्पा प्रियंकरी ॥ (३९।२)

garbhadā candramā candrī candrapuṣpā priyaṃkarī ||

40.0४०.०

कण्टकारी सरा तिक्ता कटुका दीपनी लघुः ॥ (४०।०)

kaṇṭakārī sarā tiktā kaṭukā dīpanī laghuḥ ||

41.1४१.१

रूक्षोष्णा पाचनी कासश्वासज्वरकफानिलान् । (४१।१)

rūkṣoṣṇā pācanī kāsaśvāsajvarakaphānilān |

41.2४१.२

निहन्ति पीनसं पार्श्वपीडाकृमिहृदामयान् ॥ (४१।२)

nihanti pīnasaṃ pārśvapīḍākṛmihṛdāmayān ||

42.1४२.१

तयोः फलं कटु रसे पाके च कटुकं भवेत् । (४२।१)

tayoḥ phalaṃ kaṭu rase pāke ca kaṭukaṃ bhavet |

42.2४२.२

शुक्रस्य रेचनं भेदि तिक्तं पित्ताग्निकृल्लघु । (४२।२)

śukrasya recanaṃ bhedi tiktaṃ pittāgnikṛllaghu |

42.3४२.३

हन्यात्कफमरुत्कण्डूकासमेदःक्रिमिज्वरान् ॥ (४२।३)

hanyātkaphamarutkaṇḍūkāsamedaḥkrimijvarān ||

43.0४३.०

तद्वत् प्रोक्ता सिता क्षुद्रा विशेषाद् गर्भकारिणी ॥ (४३।०)

tadvat proktā sitā kṣudrā viśeṣād garbhakāriṇī ||

44.1४४.१

गोक्षुरः क्षुरकोऽपि स्यात् त्रिकण्टः स्वादुकण्टकः । (४४।१)

gokṣuraḥ kṣurako'pi syāt trikaṇṭaḥ svādukaṇṭakaḥ |

44.2४४.२

गोकण्टको गोक्षुरको वनशृङ्गाट इत्यपि ॥ (४४।२)

gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi ||

45.1४५.१

पलंकषा श्वदंष्ट्रा च तथा स्याद् इक्षुगन्धिका । (४५।१)

palaṃkaṣā śvadaṃṣṭrā ca tathā syād ikṣugandhikā |

45.2४५.२

गोक्षुरः शीतलः स्वादुर्बलकृद्वस्तिशोधनः ॥ (४५।२)

gokṣuraḥ śītalaḥ svādurbalakṛdvastiśodhanaḥ ||

46.1४६.१

मधुरो दीपनो वृष्यः पुष्टिदश्चाश्मरीहरः । (४६।१)

madhuro dīpano vṛṣyaḥ puṣṭidaścāśmarīharaḥ |

46.2४६.२

प्रमेहश्वासकासार्शःकृच्छ्रहृद्रोगवातनुत् ॥ (४६।२)

pramehaśvāsakāsārśaḥkṛcchrahṛdrogavātanut ||

47.1४७.१

शालिपर्णी पृश्निपर्णी वार्त्ताकी कण्टकारिका । (४७।१)

śāliparṇī pṛśniparṇī vārttākī kaṇṭakārikā |

47.2४७.२

गोक्षुरः पञ्चभिश्चैतैः कनिष्ठं पञ्चमूलकम् ॥ (४७।२)

gokṣuraḥ pañcabhiścaitaiḥ kaniṣṭhaṃ pañcamūlakam ||

48.1४८.१

पञ्चमूलं लघु स्वादु बल्यं पित्तानिलापहम् । (४८।१)

pañcamūlaṃ laghu svādu balyaṃ pittānilāpaham |

48.2४८.२

नात्युष्णं बृंहणं ग्राहि ज्वरश्वासाश्मरीप्रणुत् ॥ (४८।२)

nātyuṣṇaṃ bṛṃhaṇaṃ grāhi jvaraśvāsāśmarīpraṇut ||

49.1४९.१

उभाभ्यां पञ्चमूलाभ्यां दशमूलम् उदाहृतम् । (४९।१)

ubhābhyāṃ pañcamūlābhyāṃ daśamūlam udāhṛtam |

49.2४९.२

दशमूलं त्रिदोषघ्नं श्वासकासशिरोरुजः । (४९।२)

daśamūlaṃ tridoṣaghnaṃ śvāsakāsaśirorujaḥ |

49.3४९.३

तन्द्राशोथज्वरानाहपार्श्वपीडारुचीर् हरेत् ॥ (४९।३)

tandrāśothajvarānāhapārśvapīḍārucīr haret ||

50.1५०.१

जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया मधुस्रवा । (५०।१)

jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā |

50.2५०.२

मङ्गल्यनामधेया च शाकश्रेष्ठा पयस्विनी ॥ (५०।२)

maṅgalyanāmadheyā ca śākaśreṣṭhā payasvinī ||

51.1५१.१

जीवन्ती शीतला स्वादुः स्निग्धा दोषत्रयापहा । (५१।१)

jīvantī śītalā svāduḥ snigdhā doṣatrayāpahā |

51.2५१.२

रसायनी बलकरी चक्षुष्या ग्राहिणी लघुः ॥ (५१।२)

rasāyanī balakarī cakṣuṣyā grāhiṇī laghuḥ ||

52.1५२.१

मुद्गपर्णी काकपर्णी सूर्यपर्ण्य् अल्पिका सहा ॥ (५२।१)

mudgaparṇī kākaparṇī sūryaparṇy alpikā sahā ||

53.1५३.१

काकमुद्गा च सा प्रोक्ता तथा मार्जारगन्धिका । (५३।१)

kākamudgā ca sā proktā tathā mārjāragandhikā |

53.2५३.२

मुद्गपर्णी हिमा रूक्षा तिक्ता स्वादुश्च शुक्रला ॥ (५३।२)

mudgaparṇī himā rūkṣā tiktā svāduśca śukralā ||

54.1५४.१

चक्षुष्या क्षतशोथघ्नी ग्राहिणी ज्वरदाहनुत् । (५४।१)

cakṣuṣyā kṣataśothaghnī grāhiṇī jvaradāhanut |

54.2५४.२

दोषत्रयहरी लघ्वी ग्रहण्यर्शोऽतिसारजित् ॥ (५४।२)

doṣatrayaharī laghvī grahaṇyarśo'tisārajit ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

BhPr, 1, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit