स्वर्ण:: परीक्षादाहे रक्तं सितं छेदे निकषे कुङ्कुमप्रभम् । (१।१)

तारशुल्बोज्झितं स्निग्धं कोमलं गुरु हेम सत् ॥ (१।२)

तच्छेदे कठिनं रूक्षं विवर्णं समलं दलम् । (२।१)

दाहे छेदे सितं श्वेतं कषे स्फुटं लघु त्यजेत् ॥ (२।२)

स्वर्णशोधनपत्तलीकृतपत्राणि हेम्नो वह्नौ प्रतापयेत् । (३।१)

निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥ (३।२)

गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये तु त्रिधा त्रिधा । (४।१)

एवं हेम्नः परेषां च धातूनां शोधनं भवेत् ॥ (४।२)

बलं सवीर्यं हरते नराणां रोगव्रजं पोषयतीह काये । (५।१)

असौख्यकार्येव सदा सुवर्णमशुद्धम् एतन्मरणं च कुर्यात् ॥ (५।२)

गोल्द्:: मारणस्वर्णस्य द्विगुणं सूतमम्लेन सह मर्दयेत् । (६।१)

तद्गोलकसमं गन्धं निदध्यादधरोत्तरम् ॥ (६।२)

गोलकं च ततो रुद्ध्वा शरावदृढसम्पुटे । (७।१)

त्रिंशद्वनोपलैर् दद्यात् पुटान्येवं चतुर्दश । (७।२)

निरुत्थं जायते भस्म गन्धो देयः पुनः पुनः ॥ (७।३)

गोल्द्:: मारण:: निरुत्थकाञ्चने गलिते नागं षोडशांशेन निक्षिपेत् । (८।१)

चूर्णयित्वा तथाम्लेन घृष्ट्वा कृत्वा तु गोलकम् ॥ (८।२)

गोलकेन समं गन्धं दत्त्वा चैवाधरोत्तरम् ॥ (९।०)

शरावसम्पुटे धृत्वा पुटेत्त्रिंशद्वनोपलैः । (१०।१)

एवं सप्तपुटैर् हेम निरुत्थं भस्म जायते ॥ (१०।२)

गोल्द्:: मारण:: निरुत्थकाञ्चनाररसैर् घृष्ट्वा समसूतकगन्धयोः । (११।१)

कज्जलीं हेमपत्राणि लेपयेत्समया तया ॥ (११।२)

काञ्चनारत्वचः कल्कैर्मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् । (१२।१)

धृत्वा सत्संपुटे गोलं मृण्मूषासम्पुटे च तत् ॥ (१२।२)

निधाय सन्धिरोधं च कृत्वा संशोष्य गोलकम् । (१३।१)

वह्निं खरतरं कुर्याद् एवं दत्त्वा पुटत्रयम् ॥ (१३।२)

निरुत्थं जायते भस्म सर्वकर्मसु योजयेत् । (१४।१)

काञ्चनारप्रकारेण लाङ्गली हन्ति काञ्चनम् ॥ (१४।२)

ज्वालामुखी तथा हन्याद् यथा हन्ति मनःशिला ॥ (१५।०)

गोल्द्:: मारणशिलासिन्दूरयोश्चूर्णं समयोरर्कदुग्धकैः । (१६।१)

सप्तधा भावनां दद्याच्छोषयेच्च पुनः पुनः ॥ (१६।२)

ततस्तु गलिते हेम्नि कल्कोऽयं दीयते समः । (१७।१)

पुनर्धमेदतितरां यथा कल्को विलीयते । (१७।२)

एवं वेलात्रयं दद्यात्कल्कं हेममृतिर्भवेत् ॥ (१७।३)

मारितस्वर्णगुणाःसुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम् । (१८।१)

स्वादु तिक्तं च तुवरं पाके च स्वादु पिच्छिलम् ॥ (१८।२)

पवित्रं बृंहणं नेत्र्यं मेधास्मृतिमतिप्रदम् । (१९।१)

हृद्यमायुष्करं कान्तिवाग्विशुद्धिस्थिरत्वकृत् । (१९।२)

विषद्वयक्षयोन्मादत्रिदोषज्वरशोषजित् ॥ (१९।३)

स्वर्ण:: असम्यङ्मारितस्वर्णगुणाःअसम्यङ्मारितं स्वर्णं बलं वीर्यं च नाशयेत् । (२०।१)

करोति रोगान् मृत्युं च तद्धन्याद्यत्नतस्ततः ॥ (२०।२)

पुटपाकप्रशंसालोहादेर् अपुनर्भावस्तद्गुणत्वं गुणाढ्यता । (२१।१)

सलिले तरणं चापि तत्सिद्धिः पुटनाद्भवेत् ॥ (२१।२)

महापुटगम्भीरे विस्तृते कुण्डे द्विहस्ते चतुरस्रके । (२२।१)

वनोपलसहस्रेण पूरिते पुटनौषधम् ॥ (२२।२)

कोष्ठे रुद्धं प्रयत्नेन गोविष्ठोपरि धारयेत् । (२३।१)

वनोपलसहस्रार्द्धं कोष्ठिकोपरि निक्षिपेत् ॥ (२३।२)

वह्निं विनिक्षिपेत्तत्र महापुटमिति स्मृतम् ॥ (२४।०)

गजपुटप्रकारसपादहस्तमानेन कुण्डे निम्ने तथायते । (२५।१)

वनोपलसहस्रेण पूर्णे मध्ये विधारयेत् ॥ (२५।२)

पुटनद्रव्यसंयुक्तां कोष्ठिकां मुद्रितां मुखे । (२६।१)

अधोऽर्धानि करण्डानि अर्धान्युपरि निक्षिपेत् । (२६।२)

एतद्गजपुटं प्रोक्तं ख्यातं सर्वपुटोत्तमम् ॥ (२६।३)

वराहकौक्कुटपुटानिअरत्निमात्रके कुण्डे पुटं वाराहमुच्यते । (२७।१)

कुक्कुटपुटवितस्तिमात्रके खाते कथितं कौक्कुटं पुटम् ॥ (२७।२)

षोडशाङ्गुलके खाते कस्यचित् कौक्कुटं पुटम् ॥ (२८।०)

कपोतपुटयत् पुटं दीयते खाते ह्यष्टसङ्ख्यैर् वनोपलैः । (२९।१)

कपोतपुटमेतत्तु कथितं पुटपण्डितैः ॥ (२९।२)

गोवरगोष्ठान्तर् गोखुरक्षुण्णं शुष्कं चूर्णितगोमयम् । (३०।१)

गोवरं तत्समाख्यातं वरिष्ठं रससाधने ॥ (३०।२)

गोवरपुटबृहद्भाण्डस्थितैर्यत्र गोवरैर् दीयते पुटम् । (३१।१)

तद्गोवरपुटं प्रोक्तं भिषग्भिः सूतभस्मनि ॥ (३१।२)

भाण्डपुटबृहद्भाण्डे तुषैः पूर्णे मध्ये मूषां विधारयेत् । (३२।१)

क्षिप्त्वाग्निं मुद्रयेद्भाण्डं तद्भाण्डपुटमुच्यते ॥ (३२।२)

वालुकायन्त्रभाण्डे वितस्तिगम्भीरे मध्ये निहितकूपिके । (३३।१)

कूपिकाकण्ठपर्यन्तं वालुकाभिश्च पूरिते ॥ (३३।२)

भेषजं कूपिकासंस्थं वह्निना यत्र पच्यते । (३४।१)

वालुकायन्त्रमेतद्धि यन्त्रं तत्र बुधैः स्मृतम् ॥ (३४।२)

दोलायन्त्रनिबद्धम् औषधं सूतं भूर्जे तत्त्रिगुणे वरे । (३५।१)

रसपोटलिकां काष्ठे दृढं बद्ध्वा गुणेन हि ॥ (३५।२)

सन्धानपूर्णकुम्भान्तः स्वावलम्बनसंधितम् । (३६।१)

अधस्ताज्ज्वालयेदग्निं तत्तदुक्तक्रमेण हि । (३६।२)

दोलायन्त्रमिदं प्रोक्तं स्वेदनाख्यं तदेव हि ॥ (३६।३)

स्वेदनयन्त्रसाम्बुस्थालीमुखे बद्धे वस्त्रे स्वेद्यं निधाय च । (३७।१)

पिधाय पच्यते यत्र तद्यन्त्रं स्वेदनं स्मृतम् ॥ (३७।२)

विद्याधरयन्त्रअधः स्थाल्यां रसं क्षिप्त्वा निदध्यात्तन्मुखोपरि । (३८।१)

स्थालीम् ऊर्ध्वमुखीं सम्यङ् निरुध्य मृदुमृत्स्नया ॥ (३८।२)

ऊर्ध्वस्थाल्यां जलं क्षिप्त्वा चुल्ल्यामारोप्य यत्नतः । (३९।१)

अधस्ताज्ज्वालयेदग्निं यावत्प्रहरपञ्चकम् ॥ (३९।२)

स्वाङ्गशीतं ततो यन्त्राद् गृह्णीयाद्रसमुत्तमम् । (४०।१)

विद्याधराभिधं यन्त्रमेतत्तज्ज्ञैरुदाहृतम् ॥ (४०।२)

भूधरयन्त्रवालुकाभिः समस्ताङ्गं गर्ते मूषां रसान्विताम् । (४१।१)

दीप्तोपलैः संवृणुयाद्यन्त्रं भूधरनामकम् ॥ (४१।२)

डमरुयन्त्रयन्त्रं डमरुसंज्ञं स्यात्तत्स्थाल्या मुद्रिते मुखे ॥ (४२।०)

सिल्वेर्:: परीक्षा::गोओद् क़ुअलित्य्गुरु स्निग्धं मृदु श्वेतं दाहे छेदे घनक्षमम् । (४३।१)

वर्णाढ्यं चन्द्रवत्स्वच्छं तारं नवगुणं शुभम् ॥ (४३।२)

सिल्वेर्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्कठिनं कृत्रिमं रूक्षं रक्तं पीतदलं लघु । (४४।१)

दाहच्छेदघनैर् नष्टं रूप्यं दुष्टं प्रकीर्तितम् ॥ (४४।२)

सिल्वेर्:: शोधनपत्तलीकृतपत्राणि तारस्याग्नौ प्रतापयेत् । (४५।१)

निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥ (४५।२)

गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा । (४६।१)

एवं रजतपत्राणां विशुद्धिः सम्प्रजायते ॥ (४६।२)

सिल्वेर्:: अशुद्धरूप्यं त्वशुद्धं प्रकरोति तापं विबन्धकं वीर्यबलक्षयं च । (४७।१)

देहस्य पुष्टिं हरते तनोति रोगांस्ततः शोधनमस्य कुर्यात् ॥ (४७।२)

सिल्वेर्:: मारणभागैकं तालकं मर्द्य याममम्लेन केनचित् । (४८।१)

तेन भागत्रयं तारपत्राणि परिलेपयेत् ॥ (४८।२)

धृत्वा मूषापुटे रुद्ध्वा पुटे त्रिंशद्वनोपलैः । (४९।१)

समुद्धृत्य पुनस्तालं दत्त्वा रुद्ध्वा पुटे पचेत् । (४९।२)

एवं चतुर्दशपुटैस्तारं भस्म प्रजायते ॥ (४९।३)

सिल्वेर्:: मारणस्नुहीक्षीरेण सम्पिष्टं माक्षिकं तेन लेपयेत् ॥ (५०।०)

तालकस्य प्रकारेण तारपत्राणि बुद्धिमान् । (५१।१)

पुटेच्चतुर्दशपुटैस्तारं भस्म प्रजायते ॥ (५१।२)

सिल्वेर्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रौप्यं शीतं कषायं च स्वादुपाकरसं सरम् । (५२।१)

वयसः स्थापनं स्निग्धं लेखनं वातपित्तजित् । (५२।२)

प्रमेहादिकरोगांश्च नाशयत्यचिराद् ध्रुवम् ॥ (५२।३)

चोप्पेर्:: परीक्षाजपाकुसुमसङ्काशं स्निग्धं गुरु घनक्षमम् । (५३।१)

लोहनागोज्झितं ताम्रं मारणाय प्रशस्यते ॥ (५३।२)

चोप्पेर्:: परीक्षा:: बद् क़ुअलित्य्कृष्णं रूक्षमतिस्वच्छं श्वेतं चापि घनासहम् । (५४।१)

लोहनागयुतं चेति शुल्वं दुष्टं प्रकीर्तितम् ॥ (५४।२)

चोप्पेर्:: शोधनपत्तलीकृतपत्त्राणि ताम्रस्याग्नौ प्रतापयेत् । (५५।१)

निषिञ्चेत् तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥ (५५।२)

गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा । (५६।१)

एवं ताम्रस्य पत्राणां विशुद्धिः सम्प्रजायते ॥ (५६।२)

चोप्पेर्:: एइघ्त् दोषसेको दोषो विषे ताम्रे त्वशुद्धेऽष्टौ भ्रमो वमिः । (५७।१)

विरेकः स्वेद उत्क्लेदो मूर्छा दाहोऽरुचिस्तथा ॥ (५७।२)

विषं विषमित्याहुस्ताम्रं तु विषमुच्यते । (५८।१)

एको दोषो विषे ताम्रे त्वष्टौ दोषाः प्रकीर्तिताः ॥ (५८।२)

चोप्पेर्:: मारणसूक्ष्माणि ताम्रपत्त्राणि कृत्वा संस्वेदयेद्बुधः । (५९।१)

वासरत्रयमम्लेन ततः खल्वे विनिक्षिपेत् ॥ (५९।२)

पादांशं सूतकं दत्त्वा याममम्लेन मर्दयेत् । (६०।१)

तत उद्धृत्य पत्राणि लेपयेद्द्विगुणेन च ॥ (६०।२)

गन्धकेनाम्लघृष्टेन तस्य कुर्याच्च गोलकम् । (६१।१)

ततः पिष्ट्वा च मीनाक्षीं चाङ्गेरीं वा पुनर्नवाम् ॥ (६१।२)

तत्कल्केन बहिर् गोलं लेपयेद्ध्यङ्गुलोन्मितम् । (६२।१)

धृत्वा तद्गोलकं भाण्डे शरावेण च रोधयेत् ॥ (६२।२)

वालुकाभिः प्रपूर्याथ विभूतिलवणाम्बुभिः । (६३।१)

दत्त्वा भाण्डमुखे मुद्रां ततश्चुल्ल्यां विपाचयेत् ॥ (६३।२)

क्रमवृद्ध्याग्निना सम्यग् यावद्यामचतुष्टयम् । (६४।१)

स्वाङ्गशीतं समुद्धृत्य मर्दयेच्छूरणद्रवैः ॥ (६४।२)

यामैकं गोलकं तच्च निक्षिपेच्छूरणोदरे । (६५।१)

मृदा लेपस्तु कर्तव्यः सर्वतोऽङ्गुष्ठमात्रकः ॥ (६५।२)

पाच्यं गजपुटे क्षिप्तं मृतं भवति निश्चितम् ॥ (६६।०)

वमनं च विरेकं च भ्रमं क्लममथारुचिम् । (६७।१)

विदाहं स्वेदमुत्क्लेदं न करोति कदाचन ॥ (६७।२)

मारितताम्रगुणाःताम्रं कषायं मधुरं सतिक्तमम्लं च पाके कटु सारकं च । (६८।१)

पित्तापहं श्लेष्महरं च शीतं तद्रोपणं स्याल्लघु लेखनं च ॥ (६८।२)

पाण्डूदरार्शोज्वरकुष्ठकासश्वासक्षयान् पीनसम् अम्लपित्तम् । (६९।१)

शोथं कृमीञ्शूलमपाकरोति प्राहुर्बुधा बृंहणम् अल्पमेतत् ॥ (६९।२)

एको दोषो विषे ताम्रे त्वसम्यङ्मारिते पुनः । (७०।१)

दाहः स्वेदोऽरुचिर् मूर्च्छा क्लेदो रेको वमिर्भ्रमः ॥ (७०।२)

तिन्:: सुब्त्य्पेस्वङ्गं च गिरिजं तच्च खुरकं मिश्रकं द्विधा । (७१।१)

तयोस्तु खुरकं श्रेष्ठं मिश्रकं त्वहितं मतम् ॥ (७१।२)

वङ्गं विधत्ते खलु शुद्धिहीनमाक्षेपकम्पौ च किलासगुल्मौ । (७२।१)

कुष्ठानि शूलं किल वातशोथं पाण्डुं प्रमेहं च भगन्दरं च ॥ (७२।२)

विषोपमं रक्तविकारवृन्दं क्षयं च कृच्छ्राणि कफज्वरं च । (७३।१)

मेहाश्मरीविद्रधिमुष्करोगान् नागो ऽपि कुर्यात्कथितान्विकारान् ॥ (७३।२)

तिन्, लेअद्:: शोधनवङ्गनागौ प्रतप्तौ च गलितौ तौ निषेचयेत् । (७४।१)

त्रिधा त्रिधा विशुद्धिः स्याद्रविदुग्धेऽपि च त्रिधा ॥ (७४।२)

तिन्:: मारणमृत्पात्रे द्राविते वङ्गे चिञ्चाश्वत्थत्वचो रजः । (७५।१)

पिष्ट्वा वङ्गचतुर्थांशम् अयोदर्व्या प्रचालयेत् ॥ (७५।२)

ततो द्वियाममात्रेण वङ्गं भस्म प्रजायते । (७६।१)

अथ भस्मसमं तालं क्षिप्त्वाम्लेन विमर्दयेत् ॥ (७६।२)

ततो गजपुटे पक्त्वा पुनरम्लेन मर्दयेत् । (७७।१)

तालेन दशमांशेन याममेकं ततः पुटेत् । (७७।२)

एवं दशपुटैः पक्वं वङ्गं भवति मारितम् ॥ (७७।३)

तिन्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्वङ्गं लघु सरं रूक्षं कुष्ठं मेहकफक्रिमीन् । (७८।१)

निहन्ति पाण्डुं सश्वासं नेत्र्यम् ईषत्तु पित्तलम् ॥ (७८।२)

सिंहो गजौघं तु यथा निहन्ति तथैव वङ्गोऽखिलमेहवर्गम् । (७९।१)

देहस्य सौख्यं प्रबलेन्द्रियत्वं नरस्य पुष्टिं विदधाति नूनम् ॥ (७९।२)

ज़िन्च्यशदं गिरिजं तस्य दोषाः शोधनमारणे । (८०।१)

वङ्गस्येव हि बोद्धव्या गुणांस्तु गणयाम्यथ ॥ (८०।२)

ज़िन्च्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्यशदं च सरं तिक्तं शीतलं कफपित्तहृत् । (८१।१)

चक्षुष्यं परमं मेहान् पाण्डुं श्वासं च नाशयेत् ॥ (८१।२)

तस्य साहजिका दोषा वङ्गस्येव निदर्शिताः । (८२।१)

शोधनं चापि तस्येव भिषग्भिर् गदितं पुरा ॥ (८२।२)

लेअद्:: मारणताम्बूलरससम्पिष्टशिलालेपात् पुनः पुनः । (८३।१)

द्वात्रिंशद्भिः पुटैर्नागो निरुत्थं भस्म जायते ॥ (८३।२)

लेअद्:: मारणअश्वत्थचिञ्चात्वक्चूर्णं चतुर्थांशेन निक्षिपेत् । (८४।१)

मृत्पात्रे विद्रुतो नागो लोहदर्व्या प्रचालितः ॥ (८४।२)

यामैकेन भवेद्भस्म तत्तुल्या स्यान्मनःशिला । (८५।१)

काञ्चिकेन द्वयं पिष्ट्वा पचेद्गजपुटेन च ॥ (८५।२)

स्वाङ्गशीतं पुनः पिष्ट्वा शिलया काञ्जिकेन च । (८६।१)

पुनः पचेच्छरावाभ्याम् एवं षष्टिपुटैर्मृतिः ॥ (८६।२)

लेअद्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सीसं रङ्गगुणं ज्ञेयं विशेषान्मेहनाशनम् ॥ (८७।०)

नागस्तु नागशततुल्यबलं ददाति व्याधिं च नाशयति जीवनमातनोति । (८८।१)

वह्निं प्रदीपयति कामबलं करोति मृत्युं च नाशयति संततसेवितः सः ॥ (८८।२)

इरोन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्खञ्जत्वकुष्ठामयमृत्युकारी हृद्रोगशूलौ कुरुते ऽश्मरीं च । (८९।१)

नानारुजानां च तथा प्रकोपं कुर्याच्च हृल्लासमशुद्धलौहम् ॥ (८९।२)

इरोन्:: शोधनपत्तलीकृतपत्राणि लोहस्याग्नौ प्रतापयेत् । (९०।१)

निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥ (९०।२)

गोमूत्रे च कुलत्थानां कषाये च त्रिधा त्रिधा । (९१।१)

एवं लौहस्य पत्राणां विशुद्धिः सम्प्रजायते ॥ (९१।२)

तीक्ष्णलोह:: मारणशुद्धं लौहभवं चूर्णं पातालगरुडीरसैः । (९२।१)

मर्दयित्वा पुटेद्वह्नौ दद्याद् एवं पुटत्रयम् ॥ (९२।२)

पुटत्रयं कुमार्याश्च कुठारच्छिन्निकारसैः । (९३।१)

पुटषट्कं ततो दद्याद् एवं तीक्ष्णमृतिर्भवेत् ॥ (९३।२)

इरोन्:: मारणक्षिपेच्च द्वादशांशेन दरदं तीक्ष्णचूर्णतः । (९४।१)

मर्दयेत्कन्यकाद्रवैर् यामयुग्मं ततः पुटेत् । (९४।२)

एवं सप्तपुटैर् मृत्युं लौहचूर्णमवाप्नुयात् ॥ (९४।३)

इरोन्:: मारण:: वारितरसत्योऽनुभूतो योगेन्द्रैः क्रमोऽन्यो लोहमारणे ॥ (९५।०)

कथ्यते रामराजेन कौतूहलधियाधुना । (९६।१)

सूतकाद् द्विगुणं गन्धं दत्त्वा कुर्याच्च कज्जलीम् ॥ (९६।२)

द्वयोः समं लौहचूर्णं मर्दयेत्कन्यकाद्रवैः । (९७।१)

यामयुग्मं ततः पिण्डं कृत्वा ताम्रस्य पात्रके ॥ (९७।२)

घर्मे धृत्वा रुबूकस्य पत्रैराच्छादयेद् बुधः । (९८।१)

यामद्वयाद्भवेदुष्णं धान्यराशौ न्यसेत्ततः ॥ (९८।२)

दत्त्वोपरि शरावं तु त्रिदिनान्ते समुद्धरेत् । (९९।१)

पिष्ट्वा च गालयेद्वस्त्रादेवं वारितरं भवेत् ॥ (९९।२)

इरोन्:: मारणदाडिमस्य दलं पिष्ट्वा तच्चतुर्गुणवारिणा । (१००।१)

तद्रसेनायसं चूर्णं संनीय प्लावयेदिति ॥ (१००।२)

आतपे शोषयेत्तच्च पुटेदेवं पुनः पुनः । (१०१।१)

एकविंशतिवारैस् तन्म्रियते नात्र संशयः । (१०१।२)

एवं सर्वाणि लोहानि स्वर्णादीन्यपि मारयेत् ॥ (१०१।३)

इरोन्:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्लौहं तिक्तं सरं शीतं कषायं मधुरं गुरु । (१०२।१)

रूक्षं वयस्यं चक्षुष्यं लेखनं वातलं जयेत् ॥ (१०२।२)

कफं पित्तं गरं शूलं शोफार्शःप्लीहपाण्डुताः । (१०३।१)

मेदोमेहकृमीन्कुष्ठं तत्किट्टं तद्वदेव हि ॥ (१०३।२)

इरोन्:: भक्षणगुञ्जामेकां समारभ्य यावत्स्युर्नवरक्तिकाः । (१०४।१)

तावल्लोहं समश्नीयाद्यथादोषानलं नरः ॥ (१०४।२)

कूष्माण्डं तिलतैलं च माषान्नं राजिकां तथा । (१०५।१)

मद्यमम्लरसं चैव वर्जयेल्लौहसेवकः ॥ (१०५।२)

धातु:: मारणशिलागन्धार्कदुग्धाक्ताः स्वर्णाद्याः सर्वधातवः । (१०६।१)

म्रियन्ते द्वादशपुटैः सत्यं गुरुवचो यथा ॥ (१०६।२)

मन्दानलत्वं बलहानिमुग्रां विष्टम्भितां नेत्रगदान्सकुष्ठान् । (१०७।१)

मालां तथैव व्रणपूर्विकां च कुर्यादशुद्धं खलमाक्षिकं च ॥ (१०७।२)

स्वर्णमाक्षिक:: शोधनमाक्षिकस्य त्रयो भागा भागैकं सैन्धवस्य च । (१०८।१)

मातुलुङ्गद्रवैर् वाथ जम्बीरस्य द्रवैः पचेत् ॥ (१०८।२)

चालयेल्लौहजे पात्रे यावत्पात्रं सुलोहितम् । (१०९।१)

भवेत्ततस्तु संशुद्धिः स्वर्णमाक्षिकम् ऋच्छति ॥ (१०९।२)

स्वर्णमाक्षिक:: मारणकुलत्थस्य कषायेण घृष्ट्वा तलेन वा पुटेत् । (११०।१)

तक्रेण वाजमूत्रेण म्रियते स्वर्णमाक्षिकम् ॥ (११०।२)

स्वर्णमाक्षिकवद्दोषा विज्ञेयास्तारमाक्षिके । (१११।१)

अतस्तद्दोषशान्त्यर्थं शोधनं तस्य कथ्यते ॥ (१११।२)

तारमाक्षिक:: शोधनकर्कोटीमेषशृङ्ग्युत्थैर् द्रवैर् जम्बीरजैर् दिनम् । (११२।१)

भावयेदातपे तीव्रे विमला शुध्यति ध्रुवम् ॥ (११२।२)

तारमाक्षिक:: मारणकुलत्थस्य कषायेण घृष्ट्वा तैलेन वा पुटेत् । (११३।१)

मारणं वाजमूत्रेण तारमाक्षिकमृच्छति ॥ (११३।२)

माक्षिक:: प्रोपेर्तिएस्न केवलं स्वर्णरूप्यगुणास्तापीजयोर्मताः । (११४।१)

द्रव्यान्तरस्य संसर्गात्सन्त्यन्येऽपि गुणास्तयोः ॥ (११४।२)

माक्षिक:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्माक्षिकं मधुरं तिक्तं स्वयं वृष्यं रसायनम् ॥ (११५।०)

चक्षुष्यं वस्तिरुक्कुष्ठं पाण्डुमेहविषोदरम् । (११६।१)

अर्शः शोफं क्षयं कण्डूं त्रिदोषं च नियच्छति ॥ (११६।२)

तुत्थ:: शोधनविष्ठया मर्दयेत्तुत्थं मार्जारककपोतयोः । (११७।१)

दशांशं टङ्कणं दत्त्वा पचेल्लघुपुटे ततः । (११७।२)

पुटं दध्ना पुटं क्षौद्रैर्देयं तुत्थविशुद्धये ॥ (११७।३)

तुत्थ:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तुत्थकं कटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु ॥ (११८।०)

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफपित्तहृत् । (११९।१)

विषाश्मकुष्ठकण्डूघ्नं तद्गुणं खर्परं मतम् ॥ (११९।२)

कांस्य:: शोधनपत्तलीकृतपत्राणि कांस्यस्याग्नौ प्रतापयेत् । (१२०।१)

निषिञ्चेत्तप्ततप्तानि तैले तक्रे च काञ्जिके ॥ (१२०।२)

गोमूत्रे च कुलत्थानां कषायेऽत्र त्रिधा त्रिधा । (१२१।१)

एवं कांस्यस्य रीतेश्च विशुद्धिः सम्प्रजायते ॥ (१२१।२)

कांस्य, रीति:: मारणअर्कक्षीरेण सम्पिष्टो गन्धकस्तेन लेपयेत् । (१२२।१)

समेन कांस्यपत्राणि शुद्धान्यम्लद्रवैर्मुहुः ॥ (१२२।२)

ततो मूषापुटे धृत्वा पचेद्गजपुटेन च । (१२३।१)

एवं पुटद्वयात्कांस्यं रीतिश्च म्रियते ध्रुवम् ॥ (१२३।२)

कांस्य:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्कांस्यं कषायं तीक्ष्णोष्णं लेखनं विशदं सरम् । (१२४।१)

गुरु नेत्रहितं रूक्षं कफपित्तहरं परम् ॥ (१२४।२)

रीति:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्रीतिका तु भवेद् रूक्षा सतिक्ता लवणा रसे । (१२५।१)

शोधिनी पाण्डुरोगघ्नी कृमिहृन्नातिलेखनी ॥ (१२५।२)

सिन्दूर:: शोधनदुग्धाम्लयोगस्तस्य विशुद्धिर् गदिता बुधैः ॥ (१२६।०)

सिन्दूर:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्सिन्दूर उष्णो वीसर्पकुष्ठकण्डूविषापहः । (१२७।१)

भग्नसन्धानजननो व्रणशोधनरोपणः ॥ (१२७।२)

शिलाजतु (!):: परीक्षागोमूत्रगन्धवत्कृष्णं स्निग्धं मृदु तथा गुरु । (१२८।१)

तिक्तं कषायं शीतं च सर्वश्रेष्ठं तदायसम् ॥ (१२८।२)

तेxत्विन्ध्यादौ बहुलं तत्तु तत्र लोहं यतोऽधिकम् । (१२९।१)

तच्छोधनमृते व्यर्थमनेकमलमेलनात् ॥ (१२९।२)

शिलाजतु:: शोधनशिलाजतु समानीय सूक्ष्मं खण्डं विधाय च । (१३०।१)

निक्षिप्यात्युष्णपानीये यामैकं स्थापयेत्सुधीः ॥ (१३०।२)

मर्दयित्वा ततो नीरं गृह्णीयाद्वस्त्रगालितम् । (१३१।१)

स्थापयित्वा च मृत्पात्रे धारयेदातपे बुधः ॥ (१३१।२)

उपरिस्थं घनं यत्स्यात्तत्क्षिपेदन्यपात्रके । (१३२।१)

एवं पुनःपुनर्नीतं द्विमासाभ्यां शिलाजतु ॥ (१३२।२)

भवेत्कार्यक्षमं वह्नौ क्षिप्तं लिङ्गोपमं भवेत् । (१३३।१)

निर्धूमं च ततः शुद्धं सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ (१३३।२)

शिलाजतु:: शोधनतत्र प्रथमतस्तस्य बहिर्मलमपाकर्तुं केवलजलेन प्रक्षालनं कर्तव्यं ततस् तदन्तर्गतमृत्तिकासिकतादिदोषदूरीकरणाय वक्ष्यमाणक्वाथेन तत्र भावना देयेत्यत्र वाग्भटस्य मतमाह । (१३४।१)

शिलाजतु:: शोधन (?)व्याधिव्याधितसात्म्यं समनुसरन् भावयेदयःपात्रे । (१३४।२)

प्राक् केवलजलधौतं शुष्कं क्वाथैस्ततो भाव्यम् ॥ (१३४।३)

तुल्यं गिरिजेन जले वसुगुणिते भावनौषधं क्वाथ्यम् । (१३५।१)

तत्क्वाथे पादांशे पूतोष्णे प्रक्षिपेद्गिरिजम् ॥ (१३५।२)

तत् समरसतां यातं संशुष्कं प्रक्षिपेद्रसे भूयः । (१३६।१)

स्वैः स्वैरेवं क्वाथैर् भाव्यं वारान् भवेत्सप्त ॥ (१३६।२)

अथ स्निग्धस्य शुद्धस्य घृतं तिक्तकसाधितम् । (१३७।१)

त्र्यहं युञ्जीत गिरिजमेकैकेन तथा त्र्यहम् ॥ (१३७।२)

फलत्रयस्य यूषेण पटोल्या मधुकस्य च । (१३८।१)

शिलाजमेवं देहस्य भवत्यत्युपकारकम् ॥ (१३८।२)

लोहस्थितं निम्बगुडूचिसर्पिर्यवैर् यथावत् परिभावयेत्तत् । (१३९।१)

संतानिकाकीटपतङ्गदंशदुष्टौषधीदोषनिवारणाय ॥ (१३९।२)

एवं भावनां दत्त्वा संशोष्य केवलेन जलेन शोधनं कर्तव्यं तत्प्रकारमाहाग्निवेशः । (१४०।१)

शिलाजतु:: शोधनौष्णे च काले रवितापयुक्ते व्यभ्रे निवाते समभूमिभागे । (१४०।२)

चत्वारि पात्राण्यसितायसानि न्यस्यातपे तत्र कृतावधानः ॥ (१४०।३)

शिलाजतु श्रेष्ठमवाप्य पात्रे प्रक्षिप्य तस्माद्द्विगुणं च तोयम् । (१४१।१)

उष्णं तदर्धं क्वथितं च दत्त्वा विशोधयेत्तन्मृदितं यथावत् ॥ (१४१।२)

ततस्तु यत्कृष्णमुपैति चोर्ध्वं संतानिकावद् रविरश्मितप्तम् । (१४२।१)

पात्रे तदन्यत्र ततो निदध्यात्तत्रापरं कोष्णजलं क्षिपेच्च ॥ (१४२।२)

पुनश्च तस्मादपरत्र पात्रे पश्चाच्च पात्रादपरत्र भूयः । (१४३।१)

यदा विशुद्धं जलमेवमूर्ध्वं कृष्णं समस्तं मलमेत्यधस्तात् । (१४३।२)

तदा त्यजेत्तत्सलिलं मलं च शिलाजतु स्याज्जलशुद्धमेवम् ॥ (१४३।३)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्शिलाजतु स्मृतं तिक्तं कटूष्णं कटुपाकि च । (१४४।१)

रसायनं योगवाहि श्लेष्ममेहाश्मशर्कराः ॥ (१४४।२)

मूत्रकृच्छ्रं क्षयं श्वासं शोथम् अर्शांसि पाण्डुताम् । (१४५।१)

वातरक्तं तथा कुष्ठम् अपस्मारोदरं हरेत् ॥ (१४५।२)

काञ्जिक:: प्रोदुच्तिओन्नानाधान्यैर् यथाप्राप्तैस् तुषवर्जैर् जलान्वितैः । (१४६।१)

मृद्भाण्डं पूरितं रक्षेद्यावदम्लत्वमाप्नुयात् ॥ (१४६।२)

तन्मध्ये भृङ्गराङ्मुण्डी विष्णुक्रान्ता पुनर्नवा । (१४७।१)

मीनाक्षी चैव सर्पाक्षी सहदेवी शतावरी ॥ (१४७।२)

त्रिफला गिरिकर्णी च हंसपादी च चित्रकम् । (१४८।१)

समूलं कुट्टयित्वा तु यथालाभं विनिक्षिपेत् ॥ (१४८।२)

पूर्वाम्लभाण्डमध्ये तु धान्याम्लकमिदं स्मृतम् । (१४९।१)

स्वेदनादिषु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत् । (१४९।२)

अत्यम्लमारनालं वा तदभावे प्रयोजयेत् ॥ (१४९।३)

मेर्चुर्य्:: स्वेदनत्र्यूषणं लवणं राजी रजनी त्रिफलार्द्रकम् । (१५०।१)

महाबला नागबला मेघनादः पुनर्नवा ॥ (१५०।२)

मेषशृङ्गी चित्रकं च नवसारं समं समम् । (१५१।१)

एतत्समस्तं व्यस्तं वा पूर्वाम्लेनैव पेषयेत् ॥ (१५१।२)

प्रलिम्पेत्तेन कल्केन वस्त्रमङ्गुलमात्रकम् ॥ (१५२।०)

तन्मध्ये निक्षिपेत् सूतं बद्ध्वा तत्त्रिदिनं पचेत् । (१५३।१)

दोलायन्त्रेऽम्लसंयुक्ते जायते स्वेदितो रसः ॥ (१५३।२)

मेर्चुर्य्:: स्वेदनमूलकानलसिन्धूत्थत्र्यूषणार्द्रकराजिकाः । (१५४।१)

रसस्य षोडशांशेन द्रव्यं युञ्ज्यात् पृथक् पृथक् ॥ (१५४।२)

द्रव्येष्वनुक्तमानेषु मतं मानमितं बुधः । (१५५।१)

पट्टावृतेषु चैतेषु सूतं प्रक्षिप्य काञ्जिके ॥ (१५५।२)

स्वेदयेद्दिनम् एकं च दोलायन्त्रेण बुद्धिमान् । (१५६।१)

स्वेदात्तीव्रो भवेत्सूतो मर्दनाच्च सुनिर्मलः ॥ (१५६।२)

मेर्चुर्य्:: मर्दनैष्टिकाचूर्णचूर्णाभ्याम् आदौ मर्द्यो रसस्ततः । (१५७।१)

दध्ना गुडेन सिन्धूत्थराजिकागृहधूमकैः ॥ (१५७।२)

कुमारिकाचित्रकरक्तसर्षपैः कृतैः कषायैर् बृहतीविमिश्रितैः । (१५८।१)

फलत्रिकेणापि विमर्दितो रसो दिनत्रयं सर्वमलैर्विमुच्यते ॥ (१५८।२)

मेर्चुर्य्:: मूऋछनत्र्यूषणं त्रिफलावन्ध्याकन्दैः क्षुद्राद्वयान्वितैः । (१५९।१)

चित्रकोर्णानिशाक्षारकन्यार्ककनकद्रवैः ॥ (१५९।२)

सूतं कृतेन यूषेण वारान्सप्त विमर्दयेत् । (१६०।१)

इत्थं संमूर्छितः सूतस्त्यजेत्सप्तापि कञ्चुकान् ॥ (१६०।२)

मेर्चुर्य्:: ऊर्ध्वपातनमयूरग्रीवताप्याभ्यां नष्टपिष्टीकृतस्य च । (१६१।१)

यन्त्रे विद्याधरे कुर्याद्रसेन्द्रस्योर्ध्वपातनम् ॥ (१६१।२)

त्रिफलाशिग्रुशिखिभिर् लवणासुरिसंयुतैः । (१६२।१)

नष्टपिष्टं रसं कृत्वा लेपयेद् ऊर्ध्वभाजनम् ॥ (१६२।२)

ततो दीप्तैरधः पातमुपलैस्तस्य कारयेत् । (१६३।१)

यन्त्रे भूधरसंज्ञे तु ततः सूतो विशुध्यति ॥ (१६३।२)

स्वेदनादिक्रियाभिस्तु शोधितोऽसौ यदा भवेत् । (१६४।१)

तदा कार्याणि कुरुते प्रयोज्यः सर्वकर्मसु ॥ (१६४।२)

मेर्चुर्य्:: मूर्छनगृहकन्या हरति मलं त्रिफलाग्निं चित्रको विषं हन्ति । (१६५।१)

तस्माद् एभिर् मिश्रैर् वारान् संमूर्छयेत्सप्त ॥ (१६५।२)

मेर्चुर्य्:: शोधनकुमारिकाचित्रकरक्तसर्षपैः कृतैः कषायैर् बृहतीविमिश्रितैः । (१६६।१)

फलत्रिकेणापि विमर्दितो रसो दिनत्रयं सर्वमलैर्विमुच्यते ॥ (१६६।२)

मेर्चुर्य्:: मारण (?)कुमार्या च निशाचूर्णैर्दिनं सूतं विमर्दयेत् । (१६७।१)

एवं कदर्थितः सूतः षण्ढो भवति निश्चितम् ॥ (१६७।२)

बह्वौषधिकषायेण स्वेदितः स बली भवेत् । (१६८।१)

सर्पाक्षीचिञ्चिकावन्ध्याभृङ्गाब्दैः स्वेदितो बली । (१६८।२)

ततः स पावकद्रावैः स्विन्नः स्यादतिदीप्तिमान् ॥ (१६८।३)

मेर्चुर्य्:: मारणधूमसारं रसं तोरीं गन्धकं नवसादरम् । (१६९।१)

यामैकं मर्दयेद् अम्लभागं कृत्वा समं समम् ॥ (१६९।२)

काचकूप्यां विनिक्षिप्य तां च मृद्वस्त्रमुद्रया । (१७०।१)

विलिप्य परितो वक्त्रे मुद्रां दत्त्वा विशोषयेत् ॥ (१७०।२)

अधः सच्छिद्रपिठरीमध्ये कूपीं निवेशयेत् । (१७१।१)

पिठरीं वालुकापूरैर् भृत्वा चा कूपिकागलम् ॥ (१७१।२)

निवेश्य चुल्ल्यां तदधो वह्निं कुर्याच्छनैःशनैः । (१७२।१)

तस्माद् अत्यधिकं किंचित् पावकं ज्वालयेत्क्रमात् ॥ (१७२।२)

एवं द्वादशभिर्यामैर्म्रियते रस उत्तमः । (१७३।१)

स्फोटयेत्स्वाङ्गशीतं तमूर्ध्वगं गन्धकं त्यजेत् ॥ (१७३।२)

अधस्थं च मृतं सूतं गृह्णीयात्तं तु मात्रया । (१७४।१)

यथोचितानुपानेन सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ (१७४।२)

मेर्चुर्य्:: मारणअपामार्गस्य बीजानां मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् । (१७५।१)

तत्सम्पुटे क्षिपेत्सूतं मलयूदुग्धमिश्रितम् ॥ (१७५।२)

द्रोणपुष्पीप्रसूनानि विडङ्गमरिमेदकः । (१७६।१)

एतच्चूर्णमधश्चोर्ध्वं दत्त्वा मुद्रा प्रदीयते ॥ (१७६।२)

तद्गोलं स्थापयेत्सम्यङ् मृन्मूषासम्पुटे पचेत् ॥ (१७७।०)

एवमेकपुटेनैव सूतकं भस्म जायते । (१७८।१)

तत्प्रयोज्यं यथास्थानं यथामात्रं यथाविधि ॥ (१७८।२)

पारदमारण (३)काकोदुम्बरिकादुग्धै रसं किंचिद् विमर्दयेत् । (१७९।१)

तद्दुग्धघृष्टहिङ्गोश्च मूषायुग्मं प्रकल्पयेत् ॥ (१७९।२)

क्षिप्त्वा तत्सम्पुटे सूतं तत्र मुद्रां प्रदापयेत् । (१८०।१)

धृत्वा तद्गोलकं प्राज्ञो मृन्मूषासम्पुटे ऽधिके । (१८०।२)

पचेद्गजपुटेनैव सूतकं याति भस्मताम् ॥ (१८०।३)

पारदमारण (४)नागवल्लीरसैर्घृष्टः कर्कोटीकन्दगर्भितः । (१८१।१)

मृन्मूषासम्पुटे पक्वः सूतो यात्येव भस्मताम् ॥ (१८१।२)

रसकर्पूरशुद्धसूतसमं कुर्यात्प्रत्येकं गैरिकं सुधीः । (१८२।१)

इष्टिकां खटिकां तद्वत्स्फटिकां सिन्धुजन्म च ॥ (१८२।२)

वल्मीकं क्षारलवणं भाण्डरञ्जकमृत्तिकाम् । (१८३।१)

सर्वाण्येतानि संचूर्ण्य वाससा चापि शोधयेत् ॥ (१८३।२)

एभिश्चूर्णैर्युतं सूतं यावद्यामं विमर्दयेत् । (१८४।१)

तच्चूर्णसहितं सूतं स्थालीमध्ये परिक्षिपेत् ॥ (१८४।२)

तस्याः स्थाल्या मुखे स्थालीमपरां धारयेत्समाम् । (१८५।१)

सवस्त्रकुट्टितमृदा मुद्रयेदनयोर्मुखम् ॥ (१८५।२)

संशोष्य मुद्रयेद्भूयो भूयःसंशोष्य मुद्रयेत् । (१८६।१)

सम्यग्विशोष्य मुद्रां तां स्थालीं चुल्ल्यां विधारयेत् ॥ (१८६।२)

अग्निं निरन्तरं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयम् । (१८७।१)

अङ्गारोपरि तद्यन्त्रं रक्षेद्यत्नादहर्निशम् ॥ (१८७।२)

शनैर् उद्घाटयेद् यन्त्रम् ऊर्ध्वस्थालीगतं रसम् । (१८८।१)

कर्पूरवत् सुविमलं गृह्णीयाद् गुणवत्तरम् ॥ (१८८।२)

तद्देवकुसुमचन्दनकस्तूरीकुङ्कुमैर् युक्तम् । (१८९।१)

खादन् हरति फिरङ्गं व्याधिं सोपद्रवं सपदि ॥ (१८९।२)

विन्दति वह्नेर्दीप्तिं पुष्टिं वीर्यं बलं विपुलम् । (१९०।१)

रमयति रमणीशतकं रसकर्पूरस्य सेवकः सततम् ॥ (१९०।२)

सिन्दूररसविधिशुद्धसूतस्य गृह्णीयाद् भिषग्भागचतुष्टयम् । (१९१।१)

शुद्धगन्धस्य भागैकं तावत्कृत्रिमगन्धकम् ॥ (१९१।२)

अथवा पारदस्यार्धं शुद्धगन्धकमेव हि । (१९२।१)

तयोः कज्जलिकां कुर्याद्दिनमेकं विमर्दयेत् ॥ (१९२।२)

मृत्तिकां वाससा सार्द्धं कुट्टयेद् अतियत्नतः । (१९३।१)

तया वारत्रयं सम्यक् काचकूपीं प्रलेपयेत् ॥ (१९३।२)

मृत्तिकां शोषयित्वा तु कूप्यां कज्जलिकां क्षिपेत् । (१९४।१)

तां कूपीं वालुकायन्त्रे स्थापयित्वा रसं पचेत् ॥ (१९४।२)

अग्निं निरन्तरं दद्याद्यावद्दिनचतुष्टयम् । (१९५।१)

गृह्णीयादूर्ध्वसंलग्नं सिन्दूरसदृशं रसम् ॥ (१९५।२)

मारितमूर्छितपारदयोर् गुणाःपारदः कृमिकुष्ठघ्नो जयदो दृष्टिकृत्सरः । (१९६।१)

मृत्युहृच्च महावीर्यो योगवाही ज्वरापहः ॥ (१९६।२)

स्मृत्योजोरूपदो वृष्यो वृद्धिकृद्धातुवर्द्धनः । (१९७।१)

षण्ढत्वनाशनः शूरः खेचरः सिद्धिदः परः ॥ (१९७।२)

पारदः सकलरोगहा स्मृतः षड्रसो निखिलयोगवाहकः । (१९८।१)

पञ्चभूतमय एष कीर्तितस्तेन तद्गुणगणैर्विराजते ॥ (१९८।२)

यस्य रोगस्य यो योगस्तेनैव सह योजितः । (१९९।१)

रसेन्द्रो हन्ति तं रोगं नरकुञ्जरवाजिनाम् ॥ (१९९।२)

दरद:: शोधनमेषीक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम् । (२००।१)

सप्तवारान्प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम् ॥ (२००।२)

दरद:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तिक्तं कषायं कटु हिङ्गुलं स्यान्नेत्रामयघ्नं कफपित्तहारि । (२०१।१)

हृल्लासकण्डूज्वरकामलांश्च प्लीहामवातौ च गरं निहन्ति ॥ (२०१।२)

हिङ्गुलाकृष्टनिम्बूरसनिम्बपत्ररसैर् वा याममात्रकम् । (२०२।१)

घृष्ट्वा दरदमूर्ध्वं तु पातयेत्सूतयुक्तिवत् ॥ (२०२।२)

तत्रोर्ध्वपिठरीलग्नं गृह्णीयाद्रसमुत्तमम् । (२०३।१)

शुद्धमेव हि तं सूतं सर्वकर्मसु योजयेत् ॥ (२०३।२)

सुल्ड़ुर्:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धो गन्धकः कुर्यात्कुष्ठं पित्तरुजां भ्रमम् । (२०४।१)

हन्ति वीर्य्यं बलं रूपं तस्माच्छुद्धः प्रयुज्यते ॥ (२०४।२)

सुल्ड़ुर्:: शोधनलोहपात्रे विनिक्षिप्य घृतमग्नौ प्रतापयेत् । (२०५।१)

तप्ते घृते तत्समानं क्षिपेद्गन्धकजं रजः ॥ (२०५।२)

विद्रुतं गन्धकं दृष्ट्वा तनुवस्त्रे विनिक्षिपेत् । (२०६।१)

यथा वस्त्राद् विनिःस्रुत्य दुग्धमध्येऽखिलं पतेत् । (२०६।२)

एवं स गन्धकः शुद्धः सर्वकर्मोचितो भवेत् ॥ (२०६।३)

शुद्धगन्धगुणाःगन्धकः कटुकस्तिक्तो वीर्योष्णस्तुवरः सरः ॥ (२०७।०)

पित्तलः कटुकः पाके कण्डूवीसर्पजन्तुजित् । (२०८।१)

हन्ति कुष्ठक्षयप्लीहकफवातान् रसायनः ॥ (२०८।२)

अभ्र:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्पीडां विधत्ते विविधां नराणां कुष्ठं क्षयं पाण्डुगदं च कुर्यात् । (२०९।१)

हृत्पार्श्वपीडां च करोत्यसह्याम् अशुद्धम् अभ्रं गुरु वह्निहृत्स्यात् ॥ (२०९।२)

अभ्र:: शोधनकृष्णाभ्रकं धमेद्वह्नौ ततः क्षीरे विनिक्षिपेत् । (२१०।१)

भिन्नपत्रं तु तत्कृत्वा तण्डुलीयाम्लयोर् द्रवैः । (२१०।२)

भावयेदष्टयामं तदेवमभ्रं विशुध्यति ॥ (२१०।३)

अभ्र:: मारणकृत्वा धान्याभ्रकं तच्च शोषयित्वाथ मर्दयेत् । (२११।१)

अर्कक्षीरौदनं खल्वे चक्राकारं च कारयेत् ॥ (२११।२)

वेष्टयेद् अर्कपत्रैश्च सम्यग्गजपुटे पचेत् । (२१२।१)

पुनर् मर्द्यं पुनः पाच्यं सप्तवारान्पुनः पुनः ॥ (२१२।२)

ततो वटजटाक्वाथैस्तद्वद् देयं पुटत्रयम् । (२१३।१)

म्रियते नात्र संदेहः प्रयोज्यं सर्वकर्मसु ॥ (२१३।२)

तुल्यं घृतं मृताभ्रेण लोहपात्रे विपाचयेत् । (२१४।१)

घृते जीर्णे तदभ्रं तु सर्वयोगेषु योजयेत् ॥ (२१४।२)

धान्याभ्रकरणपादांशशालिसंयुक्तमभ्रं बद्ध्वाथ कम्बले । (२१५।१)

त्रिरात्रं स्थापयेन्नीरे तत्क्लिन्नं मर्दयेत्करैः ॥ (२१५।२)

कम्बलाद्गलितं सूक्ष्मं वालुकारहितं च यत् । (२१६।१)

तद्धान्याभ्रमिति प्रोक्तम् अभ्रमारणसिद्धये ॥ (२१६।२)

मारिताभ्रगुणाःअभ्रं कषायं मधुरं सुशीतमायुष्करं धातुविवर्द्धनं च । (२१७।१)

हन्यात्त्रिदोषं व्रणमेहकुष्ठं प्लीहोदरं ग्रन्थिविषक्रिमींश्च ॥ (२१७।२)

रोगान् हन्ति द्रढयति वपुर्वीर्यवृद्धिं विधत्ते तारुण्याढ्यं रमयति शतं योषितां नित्यमेव । (२१८।१)

दीर्घायुष्काञ्जनयति सुतान् सिंहतुल्यप्रभावान्मृत्योर् भीतिं हरति सुतरां सेव्यमानं मृताभ्रम् ॥ (२१८।२)

हरिताल:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धं तालमायुर्हृत्कफमारुतमेहकृत् । (२१९।१)

तापस्फोटाङ्गसंकोचं कुरुते तेन शोधयेत् ॥ (२१९।२)

हरिताल:: शोधनतालकं कणशः कृत्वा तच्चूर्णं काञ्जिके पचेत् । (२२०।१)

दोलायन्त्रेण मासैकं ततः कूष्माण्डजद्रवैः ॥ (२२०।२)

तिलतैले पचेद्यामं यामं च त्रिफलाजले । (२२१।१)

एवं यन्त्रे चतुर्यामं पक्वं शुध्यति तालकम् ॥ (२२१।२)

हरिताल:: मारणसदलं तालकं शुद्धं पौनर्नवरसेन तु । (२२२।१)

खल्वे विमर्दयेदेकं दिनं पश्चाद्विशोधयेत् ॥ (२२२।२)

ततः पुनर्नवाक्षारैः स्थाल्याम् अर्धं प्रपूरयेत् । (२२३।१)

तत्र तद्गोलकं धृत्वा पुनस्तेनैव पूरयेत् ॥ (२२३।२)

आ कण्ठं पिठरं तस्य पिधानं धारयेन्मुखे । (२२४।१)

स्थालीं चुल्ल्यां समारोप्य क्रमाद्वह्निं विवर्धयेत् ॥ (२२४।२)

दिनान्यन्तरशून्यानि पञ्च वह्निं प्रदापयेत् ॥ (२२५।०)

एवं तन्म्रियते तालं मात्रा तस्यैकरक्तिका । (२२६।१)

अनुपानान्यनेकानि यथायोग्यं प्रयोजयेत् ॥ (२२६।२)

हरिताल:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्हरितालं कटु स्निग्धं कषायोष्णं हरेद्विषम् । (२२७।१)

कण्डूकुष्ठास्यरोगास्रकफपित्तकचव्रणान् ॥ (२२७।२)

तालकं हरते रोगान्कुष्ठमृत्युज्वरापहम् । (२२८।१)

शोधितं कुरुते कान्तिं वीर्यवृद्धिं तथायुषम् ॥ (२२८।२)

मनःशिलातालकस्यैव भेदोऽस्ति मनोगुप्तैतदन्तरम् । (२२९।१)

हरिताल, मनःशिला:: चोलोउर्तालकं त्वतिपीतं स्याद्भवेद्रक्ता मनःशिला ॥ (२२९।२)

मनःशिला:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्मनःशिला मन्दबलं करोति जन्तुं ध्रुवं शोधनम् अन्तरेण । (२३०।१)

मलस्य बन्धं किल मूत्ररोधं सशर्करं कृच्छ्रगदं च कुर्यात् ॥ (२३०।२)

मनःशिला:: शोधनपचेत् त्र्यहम् अजामूत्रे दोलायन्त्रे मनःशिलाम् । (२३१।१)

भावयेत्सप्तधा पित्तैरजायाः सा विशुध्यति ॥ (२३१।२)

मनःशिला:: शुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्गुर्वी मनःशिला वर्ण्या सरोष्णा लेखनी कटुः । (२३२।१)

तिक्ता स्निग्धा विषश्वासकासभूतकफास्रनुत् ॥ (२३२।२)

रसक:: शोधननरमूत्रे च गोमूत्रे सप्ताहं रसकं पचेत् । (२३३।१)

दोलायन्त्रेण शुद्धः स्यात्ततः कार्येषु योजयेत् ॥ (२३३।२)

शुद्धखर्परगुणाःखर्परं कटुकं क्षारं कषायं वामकं लघु । (२३४।१)

लेखनं भेदनं शीतं चक्षुष्यं कफपित्तहृत् । (२३४।२)

विषाश्मकुष्ठकण्डूनां नाशनं परमं मतम् ॥ (२३४।३)

सर्वोपरससाधारणशोधनसूर्यावर्तो वज्रकन्दः कदली देवदालिका । (२३५।१)

शिग्रुः कोशातकी वन्ध्या काकमाची च बालकम् ॥ (२३५।२)

एषामेकरसेनैव त्रिक्षारैर् लवणैः सह । (२३६।१)

भावयेदम्लवर्गैश्च दिनमेकं प्रयत्नतः ॥ (२३६।२)

ततः पचेच्च तद्द्रावैर्दोलायन्त्रे दिनं सुधीः । (२३७।१)

एवं शुध्यन्ति ते सर्वे प्रोक्ता उपरसा हि ये ॥ (२३७।२)

उपरस:: शोधनकङ्कुष्ठं गैरिकं शङ्खः कासीसं टङ्कणं तथा । (२३८।१)

नीलाञ्जनं शुक्तिभेदाः क्षुल्लकाः सवराटकाः ॥ (२३८।२)

जम्बीरवारिणा स्विन्नाः क्षालिताः कोष्णवारिणा । (२३९।१)

शुद्धिमायान्त्यमी योज्या भिषग्भिर्योगसिद्धये ॥ (२३९।२)

वज्र:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धं कुरुते वज्रं कुष्ठं पार्श्वव्यथां तथा । (२४०।१)

पाण्डुत्वं पङ्गुलत्वं च तस्मात्संशोध्य मारयेत् ॥ (२४०।२)

वज्र:: शोधनकुलत्थकोद्रवक्वाथे दोलायन्त्रे विपाचयेत् । (२४१।१)

व्याघ्रीकन्दगतं वज्रं त्रिदिनात्तद्विशुध्यति ॥ (२४१।२)

वज्र:: शोधनगृहीत्वाह्नि शुभे वज्रं व्याघ्रीकन्दोदरे क्षिपेत् । (२४२।१)

महिषीविष्ठया लिप्त्वा कारीषाग्नौ विपाचयेत् ॥ (२४२।२)

त्रियामायां चतुर्यामं यामिन्यन्तेऽश्वमूत्रके । (२४३।१)

सेचयेत्पाचयेदेवं सप्तरात्रेण शुध्यति ॥ (२४३।२)

वज्र:: मारणहिङ्गुसैन्धवसंयुक्ते क्षिपेत्क्वाथे कुलत्थजे । (२४४।१)

तप्तं तप्तं पुनर्वज्रं भवेद्भस्म त्रिसप्तधा ॥ (२४४।२)

वज्र:: मारणमेषशृङ्गभुजङ्गास्थिकूर्मपृष्ठाम्लवेतसान् ॥ (२४५।०)

शशदन्तं समं पिष्ट्वा वज्रीक्षीरेण गोलकम् । (२४६।१)

कृत्वा तन्मध्यगं वज्रं म्रियते ध्मातमेव हि ॥ (२४६।२)

वज्र:: मृत:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसायुः पुष्टिं बलं वीर्यं वर्णं सौख्यं करोति च । (२४७।१)

सेवितं सर्वरोगघ्नं मृतं वज्रं न संशयः ॥ (२४७।२)

रत्न:: शोधनवज्रवत् सर्वरत्नानि शोधयेन्मारयेत्तथा । (२४८।१)

शुद्धमणिगुणाःशुद्धानां मारितानां च तेषां शृणु गुणानपि ॥ (२४८।२)

मणयो वीर्यतः शीता मधुरास्तुवरा रसात् । (२४९।१)

चक्षुष्या लेखनाश्चापि सारका विषहारकाः । (२४९।२)

धारणात्ते तु मङ्गल्या ग्रहदृष्टिहरा अपि ॥ (२४९।३)

वत्सनाभस्वरूपसिन्धुवारसदृक्पत्रो वत्सनाभ्याकृतिस्तथा । (२५०।१)

यत्पार्श्वे न तरोर्वृद्धिर्वत्सनाभः स भाषितः ॥ (२५०।२)

वत्सनाभ:: शोधनगोमूत्रे त्रिदिनं स्थाप्यं विषं तेन विशुध्यति । (२५१।१)

रक्तसर्षपतैलाक्ते तथा धार्यं च वाससि ॥ (२५१।२)

ये गुणा गरले प्रोक्तास्ते स्युर्हीना विशोधनात् । (२५२।१)

तस्माद्विषं प्रयोगे तु शोधयित्वा प्रयोजयेत् ॥ (२५२।२)

वत्सनाभ:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्विषं प्राणहरं प्रोक्तं व्यवायि च विकाशि च । (२५३।१)

आग्नेयं वातकफहृद्योगवाहि मदावहम् ॥ (२५३।२)

तदेव युक्तियुक्तं तु प्राणदायि रसायनम् । (२५४।१)

योगवाहि परं वातश्लेष्मजित्सन्निपातहृत् ॥ (२५४।२)

उपविषनिरूपणमर्कक्षीरं स्नुहीक्षीरं लांगली करवीरकः । (२५५।१)

गुञ्जाहिफेनो धत्तूरः सप्तोपविषजातयः ॥ (२५५।२)

एइन्ड़्लुस्स् देर् लगेरुन्ग्स्दौएर् औड़् दिए क़ुअलित्￤त्गुणहीनं भवेद्वर्षाद् ऊर्ध्वं तद्रूपमौषधम् । (२५६।१)

मासद्वयात्तथा चूर्णं लभते हीनवीर्यताम् ॥ (२५६।२)

हीनत्वं गुटिकालेहौ लभेते वत्सरं यदि । (२५७।१)

हीनाः स्युर् घृततैलाद्याश् चतुर्मासाधिकास् तथा ॥ (२५७।२)

घृतमब्दात् परं पक्वं हीनवीर्यत्वम् आप्नुयात् । (२५८।१)

तैलं पक्वमपक्वं च चिरस्थायि गुणाधिकम् ॥ (२५८।२)

ओषध्यो लघुपाकाः स्युर्निर्वीर्या वत्सरात्परम् । (२५९।१)

पुराणाः स्युर्गुणैर् युक्ता आसवो धातवो रसाः ॥ (२५९।२)