वन्देऽनन्ताद्भुतैश्वर्यं श्रीचैतन्यं महाप्रभुम् । (१।१)

नीचो ऽपि यत्प्रसादात् स्यात् सदाचारप्रवर्तकः ॥ (१।२)

पुंसो गृहीतदीक्षस्य श्रीकृष्णं पूजयिष्यतः । (२।१)

आचारो लिख्यते कृत्यं श्रुतिस्मृत्यनुसारतः ॥ (२।२)

अथ दीक्षितस्य पूजाया नित्यतालब्ध्वा मन्त्रं तु यो नित्यं नार्चयेन् मन्त्रदेवताम् । (३।१)

सर्वकर्मफलं तस्यानिष्टं यच्छति देवता ॥ (३।२)

अथ सदाचारःन किंचित् कस्यचित् सिध्येत् सदाचारं विना यतः । (४।१)

तस्माद् अवश्यं सर्वत्र सदाचारो ह्य् अपेक्ष्यते ॥ (४।२)

विष्णुपुराणे । (५।१)

वर्णाश्रमाचारवता पुरुषेण परः पुमान् । (५।२)

विष्णुर् आराध्यते पन्था नान्यत् तत्तोषकारणम् ॥ (५।३)

अथ सदाचारस्य नित्यतामार्कण्डेयपुराणे श्रीमदालसालर्कसंवादे । (६।१)

गृहस्थेन सदा कार्यम् आचारपरिपालनम् । (६।२)

न ह्य् आचारविहीनस्य सुखम् अत्र परत्र च ॥ (६।३)

यज्ञदानतपांसीह पुरुषस्य न भूतये । (७।१)

भवन्ति यः सदाचारं समुल्लङ्घ्य प्रवर्तते ॥ (७।२)

भविष्योत्तरे च श्रीकृष्णयुधिष्ठिरसंवादे । (८।१)

आचारहीनं न पुनन्ति वेदाः यद्यप्य् अधीताः सह षड्भिर् अङ्गैः । (८।२)

छन्दांस्य् एनं मृत्युकाले त्यजन्ति नीडं शकुन्ता इव जातपक्षाः ॥ (८।३)

कपालस्थं यथा तोयं श्वदृतौ वा यथा पयः । (९।१)

दुष्टं स्यात् स्थानदोषेण वृत्तहीने तथाशुभम् । (९।२)

आचाररहितो राजन् नेह नामुत्र निन्दति ॥ (९।३)

लेख्येन स्मरणादीनां नित्यत्वेनैव सेत्स्यति । (१०।१)

स्मरणाद्यात्मकस्यापि सदाचारस्य नित्यता ॥ (१०।२)

विष्णुपुराणे तत्रैव गृहिधर्मप्रसङ्गे । (११।१)

सदाचारवता पुंसा जितौ लोकाव् उभाव् अपि ॥ (११।२)

साधवः क्षीणदोषास् तु सच्छब्दः साधुवाचकः । (१२।१)

तेषाम् आचरणं यत् तु सदाचारः स उच्यते ॥ (१२।२)

काशीखण्डे स्कन्दागस्त्यसंवादे । (१३।१)

अनध्ययनशीलं च सदाचारविलङ्घिनम् । (१३।२)

सालस्यं च दुरन्नादं ब्राह्मणं बाधतेऽन्तकः ॥ (१३।३)

ततो ऽभ्यसेत् प्रयत्नेन सदाचारं सदा द्विजः । (१४।१)

तीर्थान्य् अप्य् अभिलष्यन्ति सदाचारसमागमम् ॥ (१४।२)

भविष्योत्तरे च तत्रैव । (१५।१)

आचारप्रभवो धर्मः सन्तश् चाचारलक्षणाः । (१५।२)

साधूनां च यथा वृत्तं स सदाचार इष्यते ॥ (१५।३)

तस्मात् कुर्यात् सदाचारं य इच्छेद् गतिम् आत्मनः । (१६।१)

सर्वलक्षणहीनो ऽपि समुचाचारवान् नृप । (१६।२)

श्रद्दधानो ऽनसूयश् च सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् ॥ (१६।३)

किंच । (१७।१)

आचार एव धर्मस्य मूलं राजन् कुलस्य च । (१७।२)

आचाराद् विच्युतो जन्तुर् न कुलीनो न धार्मिकः ॥ (१७।३)

किंच । (१८।१)

आचारो भूतिजनन आचारः कीर्तिवर्धनः । (१८।२)

आचाराद् वर्धते ह्य् आयुर् आचारो हन्त्य् अलक्षणम् ॥ (१८।३)

आचार एव नृपपुङ्गव सेव्यमानो धर्मार्थकामफलदो भवितेह पुंसाम् । (१९।१)

तस्मात् सदैव विदुषावहितेन राजन् शास्त्रोदितो ह्य् अनुदिनं परिपालनीयः ॥ (१९।२)

अथ तत्र नित्यकृत्यानिब्राह्मे मुहूर्त उत्थाय कृष्ण कृष्णेति कीर्तयन् । (२०।१)

प्रक्षाल्य पाणिपादौ च दन्तधावनम् आचरेत् ॥ (२०।२)

आचम्य वसनं रात्रेस् त्यक्त्वान्यत् परिधाय च । (२१।१)

पुनर् आचमने कुर्याल् लेख्येन विधिनाग्रतः ॥ (२१।२)

अथेच्छन् परमां शुद्धिं मूर्ध्नि ध्यात्वा गुरोः पदौ । (२२।१)

स्तुत्वा च कीर्तयन् कृष्णं स्मरंश् चैतद् उदीरयेत् ॥ (२२।२)

अथ प्रातःस्मरणकीर्तनेजयति जननिवासो देवकीजन्मवादो यदुवरपरिषत् स्वैर् दोर्भिर् अस्यन्न् अधर्मम् । (२३।१)

स्थिरचरवृजिनघ्नः सुस्मित श्रीमुखेन व्रजपुरवनितानां वर्धयन् कामदेवम् ॥ (२३।२)

स्मृते सकलकल्याणभाजनं यत्र जायते । (२४।१)

पुरुषस् तम् अजं नित्यं व्रजामि शरणं हरिम् ॥ (२४।२)

विदग्धगोपालविलासिनीनां सम्भोगचिह्नाङ्कितसर्वगात्रम् । (२५।१)

पवित्रम् आम्नायगिराम् अगम्यं ब्रह्म प्रपद्ये नवनीतचौरम् ॥ (२५।२)

दशमस्कन्धे । (२६।१)

उद्गायतीनाम् अरविन्दलोचनं व्रजाङ्गनानां दिवम् अस्पृशद् ध्वनिः । (२६।२)

दध्नश् च निर्मन्थनशब्दमिश्रितो निरस्यते येन दिशाम् अमङ्गलम् ॥ (२६।३)

पठेत् पुनश् च साधूनां सम्प्रदायानुसारतः । (२७।१)

चतुःश्लोकीम् इमां सर्वदोषशान्त्यै शुभाप्तये ॥ (२७।२)

प्रातः स्मरामि भवभीतिमहार्तिशान्त्यै नारायणं गरुडवाहनम् अब्जनाभम् । (२८।१)

ग्राहाभिभूतवरवारिवारणमुक्तिहेतुं चक्रायुधं तरुणवारिजपत्रनेत्रम् ॥ (२८।२)

प्रातर् नमामि मनसा वचसा च मूर्ध्ना पादारविन्दयुगलं परमस्य पुंसः । (२९।१)

नारायणस्य नरकार्णवतारणस्य पारायणप्रवणविप्रपरायणस्य ॥ (२९।२)

प्रातर् भजामि भजताम् अभयङ्करं तं प्राक् सर्वजन्मकृतपापभयावहत्यै । (३०।१)

यो ग्राहवक्त्रपतिताङ्घ्रिगजेन्द्रघोरशोकप्रणाशम् अकरोद्धृतशङ्खचक्रः ॥ (३०।२)

श्लोकत्रयम् इदं पुण्यं प्रातः प्रातः पठेत् तु यः । (३१।१)

लोकत्रयगुरुस् तस्मै दद्याद् आत्मपदं हरिः ॥ (३१।२)

तद् एतल् लिखितं कुत्र कुत्रचिद् व्यवहारतः । (३२।१)

किन्तु स्वाभीष्टरूपादि श्रीकृष्णस्य विचिन्तयेत् ॥ (३२।२)

इत्थं विदध्याद् भगवत्कीर्तनस्मरणादिकम् । (३३।१)

सर्वतीर्थाभिषेकं वै बहिर् अन्तर्विशोधनम् ॥ (३३।२)

तथा च स्कान्दे स्कन्दं प्रति श्रीशिवोक्तौ । (३४।१)

सकृन् नारायणेत्य् उक्त्वा पुमान् कल्पशतत्रयम् । (३४।२)

गङ्गादिसर्वतीर्थेषु स्नातो भवति पुत्रक ॥ (३४।३)

अन्यत्र च । (३५।१)

शयनाद् उत्थितो यस् तु कीर्तयेन् मधुसूदनम् । (३५।२)

कीर्तनात् तस्य पापस्य नाशम् आयात्य् अशेषतः ॥ (३५।३)

माहात्म्यं कीर्तनस्याग्रे लेख्यं मुख्यप्रसङ्गतः । (३६।१)

स्मरणस्य तु माहात्म्यम् अधुना लिख्यते कियत् ॥ (३६।२)

तत्रादौ तस्य नित्यतापाद्मे बृहत्सहस्रनाम्नि स्तोत्रे । (३७।१)

स्मर्तव्यः सततं विष्णुर् विस्मर्तव्यो न जातुचित् । (३७।२)

सर्वे विधिनिषेधाः स्युर् एतयोर् एव किङ्कराः ॥ (३७।३)

स्कान्दे कार्त्तिकप्रसङ्गे श्रीमदगस्त्योक्तौ । (३८।१)

सा हानिस् तन् महच् छिद्रं स मोहः स च विभ्रमः । (३८।२)

यन्मुहूर्तं क्षणं वापि वासुदेवो न चिन्त्यते ॥ (३८।३)

काशीखण्डे च श्रीध्रुवचरिते । (३९।१)

इयम् एव परा हानिर् उपसर्गो ऽयम् एव च । (३९।२)

अभाग्यं परमं चैतद् वासुदेवं न यत् स्मरेत् ॥ (३९।३)

ये मुहूर्ताः क्षणा ये च याः काष्ठा ये निमेषकाः । (४०।१)

ऋते विष्णुस्मृतेर् यातास् तेषु मुष्टो यमेन सः ॥ (४०।२)

नित्यत्वेऽप्य् अस्य माहात्म्यं विचित्रफलदानतः । (४१।१)

ज्ञेयं शास्त्रोदितं दर्शपूर्णमासादिवद् बुधैः ॥ (४१।२)

अथ स्मरणमाहात्म्यम् तत्र सर्वतीर्थस्नानाधिकत्वमुक्तं च स्मार्तैर् अपि । (४२।१)

मान्त्रं पार्थिवम् आग्नेयं वायव्यं दिव्यम् एव च । (४२।२)

वारुणं मानसं चेति स्नानं सप्तविधं स्मृतम् ॥ (४२।३)

शं न आपस् तु वै मान्त्रं मृदालम्भं तु पार्थिवम् । (४३।१)

भस्मना स्नानम् आग्नेयं स्नानं गोरजसानिलम् ॥ (४३।२)

आतपे सति या वृष्टिर् दिव्यं स्नानं तद् उच्यते । (४४।१)

बहिर् नद्यादिषु स्नानं वारुणं प्रोच्यते बुधैः । (४४।२)

ध्यानं यन् मनसा विष्णोर् मानसं तत् प्रकीर्तनम् ॥ (४४।३)

किंच । (४५।१)

असामर्थ्येन कायस्य कालदेशाद्यपेक्षया । (४५।२)

तुल्यफलानि सर्वाणि स्युर् इत्य् आह पराशरः ॥ (४५।३)

स्नानानां मानसं स्नानं मन्वाद्यैः परमं स्मृतम् । (४६।१)

कृतेन येन मुच्यन्ते गृहस्था अपि वै द्विजाः ॥ (४६।२)

परमशोधक्तवम्गारुडे श्रीनारदोक्तौ विष्णुधर्मे च पुलस्त्योक्तौ । (४७।१)

अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतो ऽपि वा । (४७।२)

यः स्मरेत् पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ (४७।३)

यद्यप्य् उपहतः पापैर् मनसायन्तदुस्तरैः । (४८।१)

तथापि संस्मरन् विष्णुं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ (४८।२)

श्रीविष्णुपुराणे । (४९।१)

प्रायश्चित्तान्य् अशेषाणि तपः कर्मात्मकानि वै । (४९।२)

यानि तेषाम् अशेषाणां कृष्णानुस्मरणं परम् ॥ (४९।३)

कृते पापेऽनुतापो वै यस्य पुंसः प्रजायते । (५०।१)

प्रायश्चित्तं तु तस्यैकं हरिसंस्मरणं परम् ॥ (५०।२)

किंच । (५१।१)

कलिकल्मषम् अत्युग्रं नरकार्तिप्रदं नॄणाम् । (५१।२)

प्रयाति विलयं सद्यः सकृद् यत्रानुसंस्मृते ॥ (५१।३)

बृहन्नारदीये शुक्रबलिसंवादे । (५२।१)

हरिर् हरति पापानि दुष्टचित्तैर् अपि स्मृतः । (५२।२)

अनिच्छयापि संस्पृष्टो दहत्य् एव हि पावकः ॥ (५२।३)

तत्रैव प्रायश्चित्तप्रसङ्गान्ते । (५३।१)

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः । (५३।२)

स वै विमुच्यते सद्यो यस्य विष्णुपरं मनः ॥ (५३।३)

ब्रह्मवैवर्ते । (५४।१)

कर्मणा मनसा वाचा यः कृतः पापसञ्चयः । (५४।२)

सो ऽप्य् अशेषः क्षयं याति स्मृत्वा कृष्णाङ्घ्रिपङ्कजम् ॥ (५४।३)

अत एवोक्तं स्कान्दे कार्त्तिकप्रसङ्गे श्रीपराशरेण । (५५।१)

यममार्गं महाघोरं नरकांश् च यमं तथा । (५५।२)

स्वप्नेऽपि न नरः पश्येद् यः स्मरेद् गरुडध्वजम् ॥ (५५।३)

षष्ठस्कन्धे श्रीशुकेन । (५६।१)

सकृन् मनः कृष्णपदारविन्दयोर् निवेशितं तद्गुणरागि यैर् इह । (५६।२)

न ते यमं पाशभृतश् च तद्भटान् स्वप्ने ऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृताः ॥ (५६।३)

सर्वापद्विमोचकत्वम्श्रीविष्णुपुराणे श्रीप्रह्लादोक्तौ । (५७।१)

दन्ता गजानां कुल्शाग्रनिष्ठुराः शीर्णा यद् एते न बलं ममैतत् । (५७।२)

महाविपत्पातविनाशनो ऽयं जनार्दनानुस्मरणानुभावः ॥ (५७।३)

वामनपुराणे च । (५८।१)

विष्टयो व्यतिपाताश् च येऽन्ये दुर्नीतिसम्भवाः । (५८।२)

ते सर्वे स्मरणाद् विष्णोर् नाशम् आयान्त्य् उपद्रवाः ॥ (५८।३)

पाद्मे माघमाहात्म्ये देवद्युतिस्तुतौ । (५९।१)

यस्य स्मरणमात्रेण न मोहो न च दुर्गतिः । (५९।२)

न रोगो न च दुःखानि तम् अनन्तं नमाम्य् अहम् ॥ (५९।३)

दुर्वासनोन्मूलनत्वम्द्वादशस्कन्धे । (६०।१)

यथा हेम्नि स्थितो वह्निर् दुर्वर्णं हन्ति धातुजम् । (६०।२)

एवम् आत्मगतो विष्णुर् योगिनाम् अशुभाशयम् ॥ (६०।३)

सर्वमङ्गलकारित्वम्पाण्डवगीतायाम् । (६१।१)

लाभस् तेषां जयस् तेषां कुतस् तेषां पराभवः । (६१।२)

येषाम् इन्दीवरश्यामो हृदयस्थजनार्दनः ॥ (६१।३)

सर्वसत्कर्मफलदत्वम् स्कान्दे कार्त्तिकप्रसङ्गे ऽगस्त्योक्तौ । (६२।१)

देवेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु तीर्थेषु व्रतेषु चैव । (६२।२)

इष्टेषु पूर्तेषु च यत् प्रदिष्टं नॄणां स्मृते तत्फलम् अच्युते च ॥ (६२।३)

कर्मसाद्गुण्यकारित्वम्बृहन्नारदीये । (६३।१)

न्यूनातिरिक्तता सिद्धा कलौ वेदोक्तकर्मणाम् । (६३।२)

हरिसंस्मरणम् एवात्र सम्पूर्णफलदायकम् ॥ (६३।३)

स्मृतौ च । (६४।१)

प्रमादात् कुर्वतां कर्म प्रच्यवेताध्वरेषु यत् । (६४।२)

स्मरणाद् एव तद् विष्णोः सम्पूर्णं स्याद् इति श्रुतिः ॥ (६४।३)

सर्वकर्माधिकत्वम्बृहन्नारदीये कलिप्रसङ्गे । (६५।१)

तुलापुरुषदानानां राजसूयाश्वमेधयोः । (६५।२)

फलं विष्णोः स्मृतिसमं न जातु द्विजसत्तम ॥ (६५।३)

द्वादशस्कन्धे । (६६।१)

विद्यातपःप्राणनिरोधमैत्री तीर्थाभिषेकव्रतदानजप्यैः । (६६।२)

नात्यन्तशुद्धिं लभते ऽन्तरात्मा यथा हृदिस्थे भगवत्य् अनन्ते ॥ (६६।३)

विष्णुपुराणे हिरण्यकशिपुं प्रति श्रीप्रह्लादोक्तौ । (६७।१)

भयं भयानाम् अपहारिणि स्थिते मनस्य् अनन्ते मम कुत्र तिष्ठति । (६७।२)

यस्मिन् स्मृते जन्मजरोद्भवानि भयानि सर्वाण्य् अपयान्ति तात ॥ (६७।३)

तत्रैवान्यत्र । (६८।१)

विष्णुसंस्मरणात् क्षीणसमस्तक्लेशसंचयः । (६८।२)

मुक्तिं प्रयाति स्वर्गाप्तिस् तस्य विघ्नो ऽनुमीयते ॥ (६८।३)

बृहन्नारदीये । (६९।१)

वरं वरेण्यं वरदं पुराणं निजप्रभाभावितसर्वलोकम् । (६९।२)

संकल्पितार्थप्रदम् आदिदेवं स्मृत्वा व्रजेन् मुक्तिपदं मनुष्यः ॥ (६९।३)

स्कान्दे । (७०।१)

यस्य स्मरणमात्रेण जन्मसंसारबन्धनात् । (७०।२)

विमुच्यते नमस् तस्मै विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ (७०।३)

तत्रैव कार्त्तिकप्रसङ्गे श्रीपराशरोक्तौ । (७१।१)

तदैव पुरुषो मुक्तो जन्मदुःखजरादिभिः । (७१।२)

भक्त्या तु परया नूनं यदैव स्मरते हरिम् ॥ (७१।३)

भगवत्प्रसादनम्बृहन्नारदीये । (७२।१)

येन केनाप्य् उपायेन स्मृतो नारायणो ऽव्ययः । (७२।२)

अपि पातकयुक्तस्य प्रसन्नः स्यान् न संशयः ॥ (७२।३)

श्रीवैकुण्ठलोकप्रापकत्वम्वामनपुराणे । (७३।१)

अनाद्यनन्तम् अजरामरं हरिं ये संस्मरन्त्य् अहरहर् नियतं नरा भुवि । (७३।२)

तत् सर्वगं ब्रह्म परं पुराणं ते यान्ति वैष्णवपदं ध्रुवम् अव्ययं च ॥ (७३।३)

पाद्मे देवदूतविकुण्डलसंवादे यमस्य दूतानुशासने । (७४।१)

स्मरन्ति ये सकृद् भूताः प्रसङ्गेनापि केशवम् । (७४।२)

ते विध्वस्ताखिलाघौघा यन्ति विष्णोः परं पदम् ॥ (७४।३)

ब्रह्मपुराणे विष्णुरहस्ये । (७५।१)

शाठ्येनापि नरा नित्यं ये स्मरन्ति जनार्दनम् । (७५।२)

ते ऽपि यान्ति तनुं त्यक्त्वा विष्णुलोकम् अनामयम् ॥ (७५।३)

विष्णुधर्मोत्तरे । (७६।१)

निराशीर् निर्ममो यस् तु विष्णोर् ध्यानपरो भवेत् । (७६।२)

तत्पदं समवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति ॥ (७६।३)

सारूप्यप्रापणम्काशीखण्डे श्रीबिन्दुमाधवप्रसङ्गे अग्निबिन्दुस्तुतौ । (७७।१)

ये त्वां त्रिविक्रम सदा हृदि शीलयन्ति कादम्बिनीरुचिर् अरोचिषम् अम्बुजाक्ष । (७७।२)

सौदामिनीविलसितांशुकवीतमूर्ते तेऽपि स्पृशन्ति तव कान्तिम् अचिन्त्यरूपाम् ॥ (७७।३)

श्रीभगवद्गीतासु । (७८।१)

अन्तकाले च माम् एव स्मरन् मुक्त्वा कलेवरम् । (७८।२)

यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्य् अत्र संशयः ॥ (७८।३)

दशमस्कन्धे पृथुकोपाख्याने । (७९।१)

स्मरतः पादकमलम् आत्मानम् अपि यच्छति । (७९।२)

किंन्व् अर्थकामान् भजतो नात्यभीष्टान् जगद्गुरुः ॥ (७९।३)

वैष्णवे । (८०।१)

वासुदेवे मनो यस्य जपहोमार्चनादिषु । (८०।२)

तस्यान्तरायो मैत्रेय देवेन्द्रत्वादि सत्फलम् ॥ (८०।३)

गारुडे । (८१।१)

महतस् तपसो मूलं प्रसवः पुण्यसन्ततेः । (८१।२)

जीवितस्य फलं स्वादु नियतं स्मरणं हरेः ॥ (८१।३)

द्वितीयस्कन्धे । (८२।१)

एतावान् साङ्ख्ययोगाभ्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया । (८२।२)

जन्मलाभः परः पुंसाम् अन्ते नारायणस्मृतिः ॥ (८२।३)

अत एव जरासन्धनिरुद्धनृपवर्गैः प्रार्थितं दशमस्कन्धे । (८३।१)

तं नः समादिशोपायं येन ते चरणाब्जयोः । (८३।२)

स्मृतिर् यथा न विरमेद् अपि संसरताम् इह ॥ (८३।३)

श्रीनारदेनापि । (८४।१)

दृष्टं तवाङ्घ्रियुगलं जनतापवर्गं ब्रह्मादिभिर् हृदि विचिन्त्यम् अगाधबोधैः । (८४।२)

संसारकूपपतितोत्तरणावलम्बं ध्यायंश् चराम्य् अनुगृहाण यथा स्मृतिः स्यात् ॥ (८४।३)

कृष्णस्मरणमाहात्म्यमहाब्धिर् दुस्तरो धिया । (८५।१)

यो यियासति तत्पारं स हि चैतन्यवञ्चितः ॥ (८५।२)

ततः पादोदकं किंचित् प्राक् पीत्वा तुलसीदलैः । (८६।१)

गृहीतेनाचरेत् तेन स्वमूर्धन्य् अभिषेचनम् ॥ (८६।२)

अथादौ श्रीगुरुं नत्वा श्रीकृष्णस्य पदाब्जयोः । (८७।१)

किंचिद् विज्ञापयन् सर्वस्वकृत्यान्य् अर्पयेन् नमेत् ॥ (८७।२)

अथ प्रातः प्रणामःवामनपुराणे । (८८।१)

सर्वमङ्गलमङ्गल्यं वरेण्यं वरदं शिवम् । (८८।२)

नारायणं नमस्कृत्य सर्वकर्माणि कारयेत् ॥ (८८।३)

अथ विज्ञापनम्विष्णुधर्मोत्तरे । (८९।१)

यदुत्सवादिकं कर्म तत् त्वया प्रेरितो हरे । (८९।२)

करिष्यामि त्वया ज्ञेयम् इति विज्ञापनं मम ॥ (८९।३)

प्रातः प्रबोधितो विष्णो हृषीकेशेन यत् त्वया । (९०।१)

यद् यत् कारयसीशान तत् करोमि तवाज्ञया ॥ (९०।२)

त्रैलोक्यचैतन्यमयादिदेव श्रीनाथ विष्णो भवदाज्ञयैव । (९१।१)

प्रातः समुत्थाय तव प्रियार्थं संसारयात्राम् अनुवर्तयिष्ये ॥ (९१।२)

संसारयात्राम् अनुवर्तमानं त्वदाज्ञया श्रीनृहरेऽन्तरात्मन् । (९२।१)

स्पर्धातिरस्कारकलिप्रमादभयानि मा माभिभवन्तु भूमन् ॥ (९२।२)

जानामि धर्मं न च मे प्रवृत्तिर् जानाम्य् अधर्मं न च मे निवृत्तिः । (९३।१)

त्वया हृषीकेश हृदि स्थितेन यथा नियुक्तो ऽस्मि तथा करोमि ॥ (९३।२)

अथ प्रणामवाक्यानिमहाभारते । (९४।१)

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । (९४।२)

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥ (९४।३)

गरुडपुराणे । (९५।१)

असुरविबुधसिद्धैर् ज्ञायते यस्य नान्तः सकलमुनिभिर् अन्तश् चिन्त्यते यो विशुद्धः । (९५।२)

निखिलहृदि निविष्टो वेत्ति यः सर्वसाक्षी तम् अजम् अमृतम् ईशं वासुदेवं नतो ऽस्मि ॥ (९५।३)

विष्णुपुराणे । (९६।१)

यज्ञिभिर् यज्ञपुरुषो वासुदेवश् च सात्वतः । (९६।२)

वेदान्तवेदिभिर् विष्णुः प्रोच्यते यो नतो ऽस्मि तम् ॥ (९६।३)

एवं विज्ञापयन् ध्यायन् कीर्तयंश् च यथाविधि । (९७।१)

प्रणामानाचरेच्छक्त्या चतुःसङ्ख्यावरान् बुधः ॥ (९७।२)

श्रीगोपीचन्दनेनोर्ध्वपुण्ड्रं कृत्वा यथाविधि । (९८।१)

आसीत प्राङ्मुखो भूत्वा शुद्धस्थाने शुभासने ॥ (९८।२)

तथा च नारदीयपञ्चरात्रे । (९९।१)

निर्गत्याचम्य विधिवत् प्रविश्य च पुनः सुधीः । (९९।२)

आसने प्राङ्मुखो भूत्वा विहिते चोपविश्य वै ॥ (९९।३)

सम्प्रदायानुसारेण भूतशुद्धिं विधाय च । (१००।१)

प्राणायामांश् च विधिवत् कृष्णं ध्यायेत् यथोदितम् ॥ (१००।२)

तथा चोक्तम् । (१०१।१)

उपपातकेषु सर्वेषु पातकेषु महत्सु च । (१०१।२)

प्रविश्य रजनीपादं विष्णुध्यानं समाचरेत् ॥ (१०१।३)

वैहायसपञ्चरात्रे च । (१०२।१)

तथैव रात्रिशेषं तु कालं सूर्योदयावधि । (१०२।२)

कर्तव्यं सजपं ध्यानं नित्यम् आराधकेन वै ॥ (१०२।३)

विभज्य पञ्चधा रात्रिं शेषे देवार्चनादिकम् । (१०३।१)

जपं होमं तथा ध्यानं नित्यं कुर्वीत साधकः ॥ (१०३।२)

अत एव विष्णुस्मृतौ । (१०४।१)

रात्रेस् तु पश्चिमे यामे मुहूर्तो ब्राह्म्य उच्यते ॥ (१०४।२)

पादोदपानादीनां च स विधिर् महिमाग्रतः । (१०५।१)

लेख्यो ऽधुना तु ध्यानस्य स सङ्क्षेपेण लिख्यते ॥ (१०५।२)

तापनीयश्रुतिषु । (१०६।१)

सत्पुण्डरीकनयनं मेघाभं वैद्युताम्बरम् । (१०६।२)

द्विभुजं ज्ञानमुद्राढ्यं वनमालिनम् ईश्वरम् ॥ (१०६।३)

गोपगोपीगवावीतं सुरद्रुमतलाश्रितम् । (१०७।१)

द्वियालंकरणोपेतं रत्नपङ्कजमध्यगम् ॥ (१०७।२)

कालिन्दीजलकल्लोलसङ्गिमारुतसेवितम् । (१०८।१)

चिन्तयंश् चेतसा कृष्णं मुक्तो भवति संसृतेः ॥ (१०८।२)

मृत्युञ्जयसंहितानुसारोदितसारदातिलके च । (१०९।१)

स्मरेद् वृन्दावने रम्ये मोहयन्तम् अनारतम् । (१०९।२)

गोविन्दं पुण्डरीकाक्षं गोपकन्याः सहस्रशः ॥ (१०९।३)

आत्मनो वदनाम्भोजप्रेरिताक्षिमधुव्रताः । (११०।१)

कामबाणेन विवशाश् चिरम् आश्लेषेणोत्सुकाः ॥ (११०।२)

मुक्ताहारलसत्पीनोत्तुङ्गस्तनभरानताः । (१११।१)

स्रस्तधम्मिल्लवसना मदस्खलितभाषणाः ॥ (१११।२)

दन्तपङ्क्तिप्रभोद्भासिस्पन्दमानाधराञ्चिताः । (११२।१)

विलोभयन्तीर् विविधैर् विभ्रमैर् भावगर्भितैः ॥ (११२।२)

फुल्लेन्दीवरकान्तिम् इन्दुवदनं बर्हावतंसप्रियं श्रीवत्साङ्कम् उदारकौस्तुभधरं पीताम्बरं सुन्दरम् । (११३।१)

गोपीनां नयनोत्पलार्चिततनुं गोगोपसङ्घावृतं गोविन्दं कलवेणुवादनपरं दिव्याङ्गभूषं भजे ॥ (११३।२)

श्रीगौतमीयतन्त्रादौ तद्ध्यानं प्रथितं परम् । (११४।१)

अग्रतो ऽत्रापि संलेख्यं यद् इष्टं तत्र तद् भजेत् ॥ (११४।२)

बृहत्शातातापस्मृतौ । (११५।१)

पक्षोपवासाद् यत् पापं पुरुषस्य प्रणश्यति । (११५।२)

प्राणायामशतेनैव यत् पापं नश्यते नॄणाम् ॥ (११५।३)

प्राणायामसहस्रेण यत् पापं नश्यते नॄणाम् । (११६।१)

क्षणमात्रेण तत् पापं हरेर् ध्यानात् प्रणश्यति ॥ (११६।२)

विष्णुधर्मे । (११७।१)

सर्वपापप्रसक्तो ऽपि ध्यायन् निमिषम् अच्युतम् । (११७।२)

भूतस् तपस्वी भवति पङ्क्तिपावनपावनः ॥ (११७।३)

विष्णुपुराणे च । (११८।१)

ध्यायेन् नारायणं देवं स्नानादिषु च कर्मसु । (११८।२)

प्रायश्चित्तं हि सर्वस्य दुष्कृतस्येति निश्चितम् ॥ (११८।३)

कलिदोषहरत्वम्बृहन्नारदीये कलिप्रसङ्गे । (११९।१)

समस्तजगदाधारं परमार्थस्वरूपिणम् । (११९।२)

घोरे कलियुगे प्राप्ते विष्णुं ध्यायन् न सीदति ॥ (११९।३)

सर्वधर्माधिकारित्वम्स्कान्दे कार्त्तिकमाहात्म्ये अगस्त्योक्तौ । (१२०।१)

किन्त्व् अस्य बहुभिस् तीर्थैः किं तस्य बहुभिर् व्रतैः । (१२०।२)

यो नित्यं ध्यायते देवं नारायणम् अनन्यधीः ॥ (१२०।३)

मोक्षप्रदत्वम्बृहन्नारदीये कलिप्रसङ्गे । (१२१।१)

ये मानवा विगतरागपरावरज्ञा नारायणं सुरगुरुं सततं स्मरन्ति । (१२१।२)

ध्यानेन तेन हत किल्बिषचेतनास् ते मातुः पयोधररसं न पुनः पिबन्ति ॥ (१२१।३)

श्रीवैकुण्ठप्रापकत्वम्स्कान्दे श्रीब्रह्मोक्तौ । (१२२।१)

मुहूर्तम् अपि यो ध्यायेन् नारायणम् अतन्द्रितः । (१२२।२)

सो ऽपि सद्गतिम् आप्नोति किं पुनस् तत्परायणः ॥ (१२२।३)

पाद्मे वैशाखमाहात्म्ये यमब्राह्मणसंवादे । (१२३।१)

ध्यायन्ति पुरुषं दिव्यम् अच्युतं ये स्मरन्ति च । (१२३।२)

लभन्ते तेऽच्युतस्थानं श्रुतिर् एषा पुरातनी ॥ (१२३।३)

सारूप्यप्रापणमेकादशस्कन्धे । (१२४।१)

वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्रशाल्वादयो गतिविलासविलोकनाद्यैः । (१२४।२)

ध्यायन्त आकृतधियः शयनासनादौ तत्साम्यम् आपुर् अनुरक्तधियां पुनः किम् ॥ (१२४।३)

स्वतः परमफलत्वम्चतुर्थस्कन्धे श्रीपृथूक्तौ । (१२५।१)

भजन्त्य् अथ त्वाम् अत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । (१२५।२)

भवत्पदानुस्मरणाद् ऋते सतां निमित्तम् अन्यद् भगवन् न विद्महे ॥ (१२५।३)

स्कन्दपुराणे ब्रह्मोक्तौ च । (१२६।१)

आलोड्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनः पुनः । (१२६।२)

इदम् एव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ (१२६।३)

अत एवोक्तं हयशीर्षपञ्चरात्रे नारायणव्यूहस्तवे । (१२७।१)

ये त्यक्तलोकधर्मार्था विष्णुभक्तिवशं गताः । (१२७।२)

ध्यायन्ति परमात्मानं तेभ्यो ऽपीह नमो नमः ॥ (१२७।३)

स्मरणे यत् तन् माहात्म्यं तद्ध्यानेऽप्य् अखिलं विदुः । (१२८।१)

भेदः कल्प्येत सामान्यविशेषाभ्यां तयोः कियान् ॥ (१२८।२)

अथ श्रीभगवत्प्रबोधनम्ततो देवालये गत्वा घण्टाद्युद्घोषपूर्वकम् । (१२९।१)

प्रबोध्य स्तुतिभिः कृष्णं नीराज्यं प्रार्थयेद् इदम् ॥ (१२९।२)

तृतीयस्कन्धे । (१३०।१)

सो ऽसाव् अदभ्रकरुणो भगवान् विवृद्धप्रेमस्मितेन नयनाम्बुरुहं विजृम्भन् । (१३०।२)

उत्थाय विश्वविजयाय च नो विषादं माध्व्या गिरापनयतात् पुरुषः पुराणः ॥ (१३०।३)

देवप्रपन्नार्तिहर प्रसादं कुरु केशव । (१३१।१)

अवलोकनदानेन भूयो मां पारयाच्युत ॥ (१३१।२)

देवालयं प्रविश्याथ स्तोत्राणीष्टानि कीर्तयन् । (१३२।१)

कृष्णस्य तुलसीवर्जं निर्माल्यम् अपसारयेत् ॥ (१३२।२)

अथ निर्माल्योत्तारणमत्रिस्मृतौ । (१३३।१)

प्रातःकाले सदा कुर्यान् निर्माल्योत्तारणं बुधः । (१३३।२)

तृषिताः पशवो बद्धाः कन्यका च रजस्वला । (१३३।३)

देवता च सनिर्माल्या हन्ति पुण्यं पुराकृतम् ॥ (१३३।४)

नारसिंहे श्रीयमोक्तौ । (१३४।१)

देवमाल्यापनयनं देवागारे समूहनम् । (१३४।२)

स्नापनं सर्वदेवानां गोप्रदानसमं स्मृतम् ॥ (१३४।३)

नारदपञ्चरात्रे । (१३५।१)

यः प्रातर् उत्थाय विधाय नित्यं निर्माल्यम् ईशस्य निराकरोति । (१३५।२)

न तस्य दुःखं न दरिद्रता च नाकालमृत्युर् न च रोगमात्रम् ॥ (१३५।३)

अरुणोदयवेलायां निर्माल्यं शल्यतां व्रजेत् । (१३६।१)

प्रातस् तु स्यान् महाशल्यं घटिकामात्रयोगतः ॥ (१३६।२)

अतिशल्यं विजानीयात् ततो वज्रप्रहारवत् । (१३७।१)

अरुणोदयवेलायां शल्यं तत् क्षमते हरिः ॥ (१३७।२)

घटिकायाम् अतिक्रान्तौ क्षुद्रं पातकम् आवहेत् । (१३८।१)

मुहूर्ते समतिक्रान्ते पूर्णं पातकम् उच्यते ॥ (१३८।२)

अतिपातकम् एव स्यात् घटिकानां चतुष्टये । (१३९।१)

मुहूर्तत्रितये पूर्णे महापातकम् उच्यते ॥ (१३९।२)

ततः परं ब्रह्मवधो महापातकपञ्चकम् । (१४०।१)

प्रहरे पूर्णतां याते प्रायश्चित्तं ततो न हि ॥ (१४०।२)

निर्माल्यस्य विलम्बे तु प्रायश्चित्तम् अथोच्यते । (१४१।१)

अतिक्रान्ते मुहूर्तार्धे सहस्रं जपम् आचरेत् ॥ (१४१।२)

पूर्णे मुहूर्ते संजाते सहस्रं सार्धम् उच्यते । (१४२।१)

सहस्रद्वितीयं कुर्यात् घटिकानां चतुष्टये ॥ (१४२।२)

मुहूर्तत्रितयेऽतीते अयुतं जपम् आचरेत् । (१४३।१)

प्रहरे पूर्णतां याते पुरश्चरणम् उच्यते । (१४३।२)

प्रहरे समतिक्रान्ते प्रायश्चित्तं न विद्यते ॥ (१४३।३)

अथ श्रीमुखप्रक्षालनम्श्रीहस्ताङ्घ्रिमुखाम्भोजक्षालनाय च तद्गृहे । (१४४।१)

गण्डूषाणि जलैर् दत्त्वा दन्तकाष्ठं समर्पयेत् ॥ (१४४।२)

जिह्वोल्लेखनिकां दत्त्वा पादुके शुद्धमृत्तिकाम् । (१४५।१)

सलिलं च पुनर् दद्याद् वासो ऽपि मुखमार्जनम् ॥ (१४५।२)

ततः श्रीतुलसीं पुण्याम् अर्पयेत् भगवत्प्रियाम् । (१४६।१)

तन्माहात्म्यं च तन्मुख्यप्रसङ्गे लेख्यम् अग्रतः ॥ (१४६।२)

अथ दन्तकाष्ठार्पणमाहात्म्यम्विष्णुधर्मोत्तरे । (१४७।१)

दन्तकाष्ठप्रदानेन दन्तसौभाग्यम् ऋच्छति । (१४७।२)

जिह्वोल्लेखनिकां दत्त्वा विरोगस् त्व् अभिजायते ॥ (१४७।३)

पादुकायाः प्रदानेन गतिम् इष्टाम् अवाप्नुयात् । (१४८।१)

मृद्भागदानाद् देवस्य भूमिम् आप्नोत्य् अनुत्तमाम् ॥ (१४८।२)

अथ मङ्गलनीराजनम्पठित्वाथ प्रियान् श्लोकान् महावादित्रनिस्वनैः । (१४९।१)

प्रभोर् नीराजनं कुर्यान् मङ्गलाख्यं जगद्धितम् ॥ (१४९।२)

नीराजनं त्व् इदं सर्वैः कर्तव्यं शुचिविग्रहैः । (१५०।१)

परमश्रद्धयोत्थाय द्रष्टव्यं च सदा नरैः ॥ (१५०।२)

स्त्रीणां पुंसां च सर्वेषाम् एतत् सर्वेष्टपूरकम् । (१५१।१)

समस्तदैन्यदारिद्र्यदुरिताद्युपशान्तिकृत् ॥ (१५१।२)

अथ प्रातःस्नानार्थोद्यमःततो ऽरुणोदयस्यान्ते स्नानार्थं निःसरेद् बहिः । (१५२।१)

कीर्तयन् कृष्णनामानि तीर्थं गच्छेद् अनन्तरम् ॥ (१५२।२)

तथा च शुक्रस्मृतौ । (१५३।१)

ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय शुचिर् भूत्वा समाहितः । (१५३।२)

स्वस्तिकाद्यासनं बद्ध्वा ध्यात्वा कृष्णपादाम्बुजम् ॥ (१५३।३)

ततो निर्गत्य निलयान्नामानीमानि कीर्तयेत् । (१५४।१)

श्रीवासुदेवानिरुद्धप्रद्युम्नाधोक्षजाच्युत । (१५४।२)

श्रीकृष्णानन्त गोविन्द सङ्कर्षण नमो ऽस्तु ते ॥ (१५४।३)

गत्वा तीर्थादिकं तत्र निक्षिप्य स्नानसाधनम् । (१५५।१)

विधिनाचर्य मैत्र्यादिकृत्यं शौचं विधाय च । (१५५।२)

आचम्य खानि संमार्ज्य स्नानं कुर्यात् यथोचितम् ॥ (१५५।३)

अथ मैत्र्यादिकृत्यविधिःश्रीविष्णुपुराणे और्वसगरसंवादे गृहिधर्मकथने । (१५६।१)

ततः कल्ये समुत्थाय कुर्यान् मूत्रं नरेश्वर । (१५६।२)

नैरृत्याम् इषुविक्षेपम् अतीत्याधिकं गृहात् ॥ (१५६।३)

दूरादावसथान् मूत्रं पुरीषं च समुत्सृजेत् । (१५७।१)

पादाव् असेचनोच्छिष्टे प्रक्षिपेन् न गृहाङ्गणे ॥ (१५७।२)

आत्मच्छायां तरोश् छायां गोसूर्याग्न्यनिलांस् तथा । (१५८।१)

गुरुं द्विजादींश् च बुधो न मेहेत कदाचन ॥ (१५८।२)

न कृष्टे शस्यमध्ये वा गोव्रजे जनसंसदि । (१५९।१)

न वर्त्मनि न नद्यादितीर्थेषु पुरुषर्षभ ॥ (१५९।२)

नाप्सु नैवाम्भसस् तीरे न श्मशाने समाचरेत् । (१६०।१)

उत्सर्गं वै पुरीषस्य मूत्रस्य च विसर्जनम् ॥ (१६०।२)

उदङ्मुखो दिवोत्सर्गं विपरीतमुखो निशि । (१६१।१)

कुर्वीतानापदि प्राज्ञो मूत्रोत्सर्गं च पार्थिव ॥ (१६१।२)

तृणैर् आच्छाद्य वसुधां वस्त्रप्रावृतमस्तकः । (१६२।१)

तिष्ठेन् नातिचिरं तत्र नैव किंचिद् उदीरयेत् ॥ (१६२।२)

तथा कौर्मे व्यासगीतायाम् । (१६३।१)

निधाय दक्षिणे कर्णे ब्रह्मसूत्रम् उदङ्मुखः । (१६३।२)

अन्तर्धाप्य महीं काष्ठैः पत्रैर् लोष्ट्रैस् तृणेन वा ॥ (१६३।३)

प्रावृत्य तु शिरः कुर्याद् विण्मूत्रस्य विसर्जनम् । (१६४।१)

न चैवाभिमुखः स्त्रीणां गुरुब्राह्मणयोर् गवाम् । (१६४।२)

न देवदेवालयोर् नापाम् अपि कदाचन ॥ (१६४।३)

नदीं ज्योतींषि वीक्षित्वा न वाय्वग्निमुखो ऽपि वा । (१६५।१)

प्रत्यादित्यं प्रत्यनलं प्रतिसोमं तथैव च ॥ (१६५।२)

काशीकाण्डे श्रीस्कन्दागस्त्यसंवादे । (१६६।१)

ततश् चावश्यकं कर्तुं नैरृतीं दिशम् आश्रयेत् । (१६६।२)

ग्रामाद् धनुःशतं गच्छेन् नगराच् च चतुर्गुणम् ॥ (१६६।३)

कर्णोपवीत्युदग्वक्त्रो दिवसे सन्ध्ययोर् अपि । (१६७।१)

विण्मूत्रे विसृजेन् मौनी निशायां दक्षिणामुखः ॥ (१६७।२)

नालोकयेद् दिशो भागान् ज्योतिश् चक्रं नभो ऽमलम् । (१६८।१)

वामेन पाणिना शिश्नं धृत्वोत्तिष्ठेत् प्रयत्नवान् ॥ (१६८।२)

तत्रैवाग्रे । (१६९।१)

न मूत्रं गोव्रजे कुर्यान् न वल्मीके न भस्मनि । (१६९।२)

न गर्तेषु ससत्त्वेषु न तिष्ठन् न व्रजन्न् अपि ॥ (१६९।३)

यथासुखमुखो रात्रौ दिवा छायान्धकारयोः । (१७०।१)

भीतिषु प्राणबाधायां कुर्यान् मलविसर्जनम् ॥ (१७०।२)

विष्णुपुराणे तत्रैव । (१७१।१)

वल्मीकमूषिकोत्खातां मृदं नान्तर्जलात् तथा । (१७१।२)

शौचावशिष्टां गेहाच् च न दद्याल् लेपसम्भवाम् ॥ (१७१।३)

अन्तःप्राण्यवपन्नां च हलोत्खातां च पार्थिव । (१७२।१)

परित्यजेन् मृदश् चैताः सकलाः शौचसाधने ॥ (१७२।२)

एका लिङ्गे गुदे तिस्रो दश वामकरे नृप । (१७३।१)

हस्तद्वये सप्तान्या मृदः शौचोपपादिकाः ॥ (१७३।२)

यमस्मृतौ । (१७४।१)

तिस्रस् तु पादयोर् देयाः शुद्धिकामेन नित्यशः ॥ (१७४।२)

किंच । (१७५।१)

तिस्रस् तु मृत्तिका देयाः कृत्वा तु नखशोधनम् ॥ (१७५।२)

काशीखण्डे च तत्रैव । (१७६।१)

गुह्ये दद्यान् मृदं चैकां पायौ पञ्चाम्बुसान्तराः । (१७६।२)

दश वामकरे चापि सप्त पाणिद्वये मृदः ॥ (१७६।३)

एकैकां पादयोर् दद्यात् तिस्रः पाण्योर् मृदः स्मृताः । (१७७।१)

इत्थं शौचं गृही कुर्याद् गन्धलेपक्षयावधि ॥ (१७७।२)

क्रमाद् द्विगुणम् एतत् तु ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । (१७८।१)

दिवा विहितशौचाच् च रात्राव् अर्धं समाचरेत् ॥ (१७८।२)

रुजार्धं च तदर्धं च पथि चौरादिपीडिते । (१७९।१)

तदर्धयोषितां चापि स्वास्थ्ये न्यूनं न कारयेत् । (१७९।२)

आर्द्रधात्रीफलोन्माना मृदः शौचे प्रकीर्तिताः ॥ (१७९।३)

शङ्खस्मृतौ । (१८०।१)

मृत्तिका तु समुद्दिष्टा त्रिपर्वी पूर्यते यया ॥ (१८०।२)

दक्षस्मृतौ । (१८१।१)

अर्धप्रसृतिमात्रा तु प्रथमा मृत्तिका स्मृता । (१८१।२)

द्वितीया च तृतीया च तदर्धं परिकीर्तिता ॥ (१८१।३)

अथ केवलमूत्रोत्सर्गेदक्षः । (१८२।१)

एका लिङ्गे तु सव्ये त्रिर् उभयोर् मृद्द्वयं स्मृतम् ॥ (१८२।२)

ब्राह्मे । (१८३।१)

पादयोर् द्वे गृहीत्वा च सुप्रक्षालितपाणिना । (१८३।२)

आचम्य तु ततः शुद्धः स्मृत्वा विष्णुं सनातनम् ॥ (१८३।३)

विष्णुपुराणे तत्रैव । (१८४।१)

अच्छेनागन्धफेनेन जलेनाबुद्बुदेन च । (१८४।२)

आचामेत मृदं भूयस् तथा दद्यात् समाहितः ॥ (१८४।३)

निष्पादिताङ्घ्रिशौचस् तु पापाव् अभ्युक्ष्य वै पुनः । (१८५।१)

त्रिः पिबेत् सलिलं तेन तथा द्विः परिमार्जयेत् ॥ (१८५।२)

शीर्षण्यानि ततः खानि मूर्धानं च मृदा लभेत् । (१८६।१)

बाहू नाभिं च तोयेन हृदयं चापि संस्पृशेत् ॥ (१८६।२)

अत्र च विशेषो दक्षेणोक्तः । (१८७।१)

प्रक्षाल्य हस्तौ पादौ च त्रिः पिबेद् अम्बु वीक्षितम् । (१८७।२)

संवृत्ताङ्गुष्ठमूलेन द्विः प्रमृज्यात् ततो मुखम् ॥ (१८७।३)

संहत्य तिसृभिः पूर्वम् आस्यम् एवम् उपस्पृशेत् । (१८८।१)

अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या घ्राणं पश्चाद् अनन्तरम् ॥ (१८८।२)

अङ्गुष्ठानामिकाभ्यां तु चक्षुःश्रोत्रे पुनः पुनः । (१८९।१)

कनिष्ठाङ्गुष्ठयोर् नाभिं हृदयं तु तलेन वै । (१८९।२)

सर्वाभिस् तु शिरः पश्चाद् बाहू चाग्रेण संस्पृशेत् ॥ (१८९।३)

तथा काशीखण्डे तत्रैव । (१९०।१)

प्रागास्य उदगास्यो वा सूपविष्टः शुचौ भुवि । (१९०।२)

उपस्पृशेद् विहीनायां तुषाङ्गारास्थिभस्मभिः ॥ (१९०।३)

अनुष्णाभिर् अफेनाभिर् अद्भिर् हृद्गाभिर् अत्वरः । (१९१।१)

ब्राह्मणो ब्रह्मतीर्थेन दृष्टिपूतनाभिर् आचमेत् ॥ (१९१।२)

कण्ठगाभिर् नृपः शुध्येत् तालुगाभिस् तथोरुजः । (१९२।१)

स्त्रीशूद्रावास्यसंस्पर्शमात्रेणापि विशुध्यतः ॥ (१९२।२)

याज्ञवल्क्यस्मृतौ । (१९३।१)

पादक्षालनशेषेण नाचामेत् वारिणा द्विजः । (१९३।२)

यद्य् आचमेत् स्रावयित्वा भूमौ बौधायनो ऽब्रवीत् ॥ (१९३।३)

भरद्वाजस्मृतौ । (१९४।१)

पाणिना दक्षिणेनैव संहताङ्गुलिनाचमेत् । (१९४।२)

मुक्ताङ्गुष्ठकनिष्ठेन नकस्पृष्टा अपस् त्यजेत् ॥ (१९४।३)

कौर्मे च व्यासगीतायाम् । (१९५।१)

भुक्त्वा पीत्वा च सुप्त्वा च स्नात्वा रथ्योपसर्पणे । (१९५।२)

औष्ठौ विलोमकौ स्पृष्ट्वा वासो विपरिधाय च ॥ (१९५।३)

रेतोमूत्रपुरीषाणाम् उत्सर्गेऽनृतभाषणे । (१९६।१)

ष्ठीवित्वाध्ययनारम्भे काशश्वासागमे तथा ॥ (१९६।२)

चत्वरं वा श्मशानं वा समभ्यस्य द्विजोत्तमः । (१९७।१)

सन्ध्योर् उभयोस् तद्वद् आचान्तो ऽप्य् आचमेत् पुनः ॥ (१९७।२)

किंच । (१९८।१)

शिरः प्रावृत्य कण्ठं वा मुक्तकच्छशिखो ऽपि वा । (१९८।२)

अकृत्वा पादयोः शौचम् आचान्तो ऽप्य् अशुचिर् भवेत् ॥ (१९८।३)

सोपानत्कौ जलस्थो वा नोष्णीषी चाचमेद् बुधः । (१९९।१)

न चैव वर्षधाराभिर् हस्तोच्छिष्टे तथा बुधः ॥ (१९९।२)

नैकहस्तार्पिउत्तजलैर् विना सूत्रेण वा पुनः । (२००।१)

न पादुकासनस्थो वा बहिर् जानुर् अथापि वा ॥ (२००।२)

अथ वैष्णवाचमनम्त्रिःपाने केशवं नारायणं माधवम् अप्य् अथ । (२०१।१)

प्रक्षालने द्वयोः पाण्योर् गोविन्दं विष्णुम् अप्य् उभौ ॥ (२०१।२)

मधुसूदनम् एकं च मार्जनेऽन्यं त्रिविक्रमम् ॥ (२०२।१)

उन्मार्जनेऽप्य् अधरयोर् वामनश्रीधराव् उभौ ॥ (२०३।१)

प्रक्षालने पुनः पाण्योर् हृषीकेशं च पादयोः । (२०४।१)

पद्मनाभं प्रोक्षणे तु मूर्ध्नो दामोदरं ततः ॥ (२०४।२)

वासुदेवं मुखे सङ्कर्षणं प्रद्युम्नम् इत्य् उभौ । (२०५।१)

नासयोर् नेत्रयुगलेऽनिरुद्धं पुरुषोत्तमम् । (२०५।२)

अधोक्षजं नृसिंहं च कर्णयोर् नाभितो ऽच्युतम् ॥ (२०५।३)

जनार्दनं च हृदये उपेन्द्रं मस्तके ततः । (२०६।१)

दक्षिणे तु हरिं बाहौ वामे कृष्णं यथाविधि । (२०६।२)

नमो ऽनन्तं च चतुर्थ्यन्तम् आचामेत् क्रमतो जपन् ॥ (२०६।३)

अशक्तः केवलम् दक्षं स्पृशेत् कर्णं तथा च वाक् । (२०७।१)

कुर्वीतालभनं वापि दक्षिणश्रवणस्य वै ॥ (२०७।२)

अथ दन्तधावनविधिःतत्र कात्यायनः । (२०८।१)

उत्थाय नेत्रं प्रक्षाल्य शुचिर् भूत्वा समाहितः । (२०८।२)

परिजप्य च मन्त्रेण भक्षयेद् दन्तधावनम् ॥ (२०८।३)

मन्त्रश् चायम् । (२०९।१)

आयुर् बलं यशो वर्चः प्रजा पशुवसूनि च । (२०९।२)

ब्रह्म प्रज्ञां च मेधां च त्वं नो धेहि वनस्पते ॥ (२०९।३)

तस्य नित्यताकाशीखण्डे । (२१०।१)

अथो मुखविशुद्ध्यर्थं गृह्णीयाद् दन्तधावनम् । (२१०।२)

आचान्तो ऽप्य् अशुचिर् यस्माद् अकृत्वा दन्तधावनम् ॥ (२१०।३)

वाराहे च । (२११।१)

दन्तकाष्ठम् अखादित्वा यस् तु माम् उपसर्पति । (२११।२)

सर्वकालकृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति ॥ (२११।३)

अथ दन्तकाष्ठनिषिद्धदिनानिमनुः । (२१२।१)

चतुर्दश्यष्टमीदर्शपौर्णमास्यर्कसङ्क्रमः । (२१२।२)

एषु स्त्रीतैलमांसानि दन्तकाष्ठानि वर्जयेत् ॥ (२१२।३)

संवर्तकः । (२१३।१)

आद्ये तिथौ नवम्यां च क्षये चन्द्रमसस् तथा । (२१३।२)

आदित्यवारे शौरे च वर्जयेद् दन्तधावनम् ॥ (२१३।३)

कात्यायनः । (२१४।१)

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां च विशेषतः । (२१४।२)

दन्तानां काष्ठसंयोगो दहत्य् आ सप्तमं कुलम् ॥ (२१४।३)

वृद्धवशिष्ठः । (२१५।१)

उपवासे तथा श्राद्धेन खादेद् दन्तधावनम् । (२१५।२)

दन्तानां काष्ठसंयोगो हन्ति सप्तकुलानि वै ॥ (२१५।३)

अन्यत्र च । (२१६।१)

प्रतिपद्दरषष्ठीषु नवम्येकादशीरवौ । (२१६।२)

दन्तानां काष्ठसंयोगो हन्ति पुण्यं पुराकृतम् ॥ (२१६।३)

अथ तत्र प्रतिनिधिःदिनेष्व् एतेषु काष्ठैर् हि दन्तानां धावनस्य तु । (२१७।१)

निषिद्धत्वात् तृणैः कुर्यात् तथा काष्ठेतरैश् च तत् ॥ (२१७।२)

तथा च व्यासः । (२१८।१)

प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां दन्तधावनम् । (२१८।२)

पर्णैर् अन्यत्र काष्ठैश् च जीवोल्लेखः सदैव हि ॥ (२१८।३)

पैठीनसिः । (२१९।१)

अलाभे च निषेधे वा काष्ठानां दन्तधावनम् । (२१९।२)

पर्णादिना विशुद्धेन जिह्वोल्लेखः सदैव हि ॥ (२१९।३)

अथ तत्रैवापवादःकाष्ठैः प्रतिपदादौ यन् निषिद्धं दन्तधावनम् । (२२०।१)

तृणपर्णैस् तु तत् कुर्याद् अमाम् एकादशीं विना ॥ (२२०।२)

अत एव व्यासस्य वचनान्तरम् । (२२१।१)

अलाभे दन्तकाष्ठानां निषिद्धायां तथा तिथौ । (२२१।२)

अपां द्वादशगण्डूषैर् विदध्याद् दन्तधावनम् ॥ (२२१।३)

काशीखण्डे तत्रैव । (२२२।१)

मुखे पर्युषिते यस्माद् भवेद् अशुचिभाग् नरः । (२२२।२)

ततः कुर्यात् प्रयत्नेन शुद्ध्यर्थं दन्तधावनम् ॥ (२२२।३)

उपवासेऽपि नो दुष्येद् दन्तधावनम् अञ्जनम् । (२२३।१)

गन्धालङ्कारसद्वस्त्रपुष्पमालानुलेपनम् ॥ (२२३।२)

अथ दन्तकाष्ठानिस्मृतौ । (२२४।१)

सर्वकण्टकिनः पुण्याः आयुर्दाः क्षीरिणः स्मृताः । (२२४।२)

कटुतिक्तकषायाश् च बलारोग्यसुखप्रदाः ॥ (२२४।३)

किंच । (२२५।१)

पलाशानां दन्तकाष्ठं पादुके चैव वर्जयेत् । (२२५।२)

वर्जयेच् च प्रयत्नेन वटं वाश्वत्थम् एव च ॥ (२२५।३)

कौर्मे श्रीव्यासगीतायाम् । (२२६।१)

मध्याङ्गुलिसमस्थौल्यं द्वादशाङ्गुलसंमितम् । (२२६।२)

सत्वचं दन्तकाष्ठं यत् तदग्रे न तु धारयेत् ॥ (२२६।३)

क्षीरिवृक्षसमुद्भूतं मालतीसम्भवं शुभम् । (२२७।१)

अपामार्गं च बिल्वं वा करवीरं विशेषतः ॥ (२२७।२)

वर्जयित्वा निनितानि गृहीत्वैकं यथोदितम् । (२२८।१)

परिहृत्य दिनं पापं भक्षयेद् वै विधानवित् ॥ (२२८।२)

न पाटयेत् दन्तकाष्ठं नाङ्गुल्यग्रेण धारयेत् । (२२९।१)

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज् जह्यात् शुचौ देशे समाहितः ॥ (२२९।२)

काशीखण्डे च तत्रैव । (२३०।१)

कनिष्ठाग्रपरीणाहं सत्वचं निर्व्रणं ऋजुम् । (२३०।२)

द्वादशाङ्गुलमानं च सार्द्रं स्याद् दन्तधावनम् । (२३०।३)

जिह्वोल्लेखनिकाम् वापि कुर्याच् चापाकृतिं शुभाम् ॥ (२३०।४)

रामार्चनचन्द्रिकायाम् च । (२३१।१)

दन्तोल्लेखो वितस्त्या भवति परिमिताद् अन्नम् इत्य् आदिमन्त्रात् प्रातः क्षीर्यादिकाष्ठाद् वटखदिरपलाशैर् विनार्काम्रबिल्वैः । (२३१।२)

भुक्त्वा गण्डूषषट्कं द्विर् अपि कुशम् ऋते देशिनीम् अङ्गुलीभिर् नन्दाभूताष्टपर्वण्य् अपि न खलु नवम्यर्कसङ्क्रान्तिपाते ॥ (२३१।३)

अथ केशप्रसाधनादिःततश् चाचम्य विधिवत् कृत्वा केशप्रसाधनम् । (२३२।१)

स्मृत्वा प्रणवगायत्र्यौ निबध्नीयाच्छिखां द्विजः ॥ (२३२।२)

तथा चोक्तं । (२३३।१)

न दक्षिणामुखो नोर्ध्वं कुर्यात् केशप्रसाधनम् । (२३३।२)

स्मृत्वोङ्कारं च गायत्रीं निबध्नीयाच्छिखान्ततः ॥ (२३३।३)

अथ स्नानम्विष्णुपुराणे तत्रैव । (२३४।१)

नदीनदतडागेषु देवखातजलेषु च । (२३४।२)

नित्यक्रियार्थं स्नायीत गिरिप्रस्रवणेषु च ॥ (२३४।३)

कूपेषूद्धृततोयेन स्नानं कुर्वीत वा भुवि । (२३५।१)

स्नायीतोद्धृततोयेन अथवा भुव्य् असम्भवे ॥ (२३५।२)

अथ स्नाननित्यतातत्र कात्यायनः । (२३६।१)

यथाहनि तथा प्रातर् नित्यं स्नायाद् अनातुरः । (२३६।२)

अत्यन्तमलिनः कायो नवच्छिद्रसमन्वितः । (२३६।३)

स्रवत् एव दिवारात्रौ प्रातःस्नानं विशोधनम् ॥ (२३६।४)

दक्षः । (२३७।१)

प्रातर् मध्याह्नयोः स्नानं वानप्रस्थगृहस्थयोः । (२३७।२)

यतेस् त्रिसवनं स्नानं सकृत् तु ब्रह्मचारिणः ॥ (२३७।३)

सर्वे चापि सकृत् कुर्युर् अशक्तौ चोदकं विना ॥ (२३८।१)

किंच । (२३९।१)

अशिरस्कं भवेत् स्नानम् अशक्तौ कर्मिणां सदा । (२३९।२)

आर्द्रेण वाससा वापि पाणिना वापि मार्जनम् ॥ (२३९।३)

शङ्खश् च । (२४०।१)

अस्नातस् तु पुमान् नार्हो जपादिहवनादिषु ॥ (२४०।२)

कौर्मे व्यासगीतायाम् । (२४१।१)

प्रातःस्नानं विना पुंसां पापित्वं कर्मसु स्मृतम् । (२४१।२)

होमे जपे विशेषेण तस्मात् स्नानं समाचरेत् ॥ (२४१।३)

काशीखण्डे । (२४२।१)

प्रस्वेदलालसाद्याक्लिन्नो निद्राधीनो यतो नरः । (२४२।२)

प्रातःस्नानात् ततो ऽर्हः स्यान् मन्त्रस्तोत्रजपादिषु ॥ (२४२।३)

पाद्मे च देवहूतिविकुण्डलसंवादे । (२४३।१)

स्नानं विना तु यो भुङ्क्ते मलाशी स सदा नरः । (२४३।२)

अस्नायिनो ऽशुचेस् तस्य विमुखाः पितृदेवताः ॥ (२४३।३)

स्नानहीनो नरः पापः स्नानहीनो नरो ऽशुचिः । (२४४।१)

अस्नायी नरकं भुङ्क्ते पुंस्कीटादिषु जायते ॥ (२४४।२)

अथ स्नानमाहात्म्यम्महाभारते उद्योगपर्वणि श्रीविदुरोक्तौ । (२४५।१)

गुणा दश स्नानशीलं भजन्ते बलं रूपं स्वरवर्णप्रशुद्धिः । (२४५।२)

स्पर्शश् च गन्धश् च विशुद्धता च श्रीः सौकुमार्यं प्रवराश् च नार्यः ॥ (२४५।३)

पाद्मे च तत्रैव । (२४६।१)

याम्यं हि यातनादुःखं नित्यस्नायी न पश्यति । (२४६।२)

नित्यस्नानेन पूयन्ते अपि पापकृतो नराः ॥ (२४६।३)

प्रातःस्नानं हरेद् वैश्य बाह्याभ्यन्तरजं मलम् । (२४७।१)

प्रातःस्नानेन निष्पापो नरो न निरयं व्रजेत् ॥ (२४७।२)

ये पुनः स्रोतसि स्नानम् आचरन्तीह पर्वणि । (२४८।१)

तेनैव नरकं यान्ति न जायन्ते कुयोनिषु ॥ (२४८।२)

दुःस्वप्ना दुष्टचिन्ताश् च बन्ध्या भवन्ति सर्वदा । (२४९।१)

प्रातःस्नानेन शुद्धानां पुरुषाणां विशां वर ॥ (२४९।२)

अत्रिस्मृतौ । (२५०।१)

स्नाने मनःप्रसादः स्याद् देवा अभिमुखाः सदा । (२५०।२)

सौभाग्यं श्रीः सुखं पुष्टिः पुण्यं विद्या यशो धृतिः ॥ (२५०।३)

महापापान्य् अलक्ष्मीं च दुरितं दुर्विचिन्तितम् । (२५१।१)

शोकदुःखादि हरते प्रातःस्नानं विशेषतः ॥ (२५१।२)

कौर्मे तत्रैव । (२५२।१)

प्रातःस्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टकरं हि तत् । (२५२।२)

प्रातःस्नानेन पापानि पूयन्ते नात्र संशयः ॥ (२५२।३)

काशीखण्डे च । (२५३।१)

प्रातःस्नानात् यतः शुध्येत् कायो ऽयं मलिनः सदा । (२५३।२)

छिद्रितो नवभिश् छिद्रैः स्रवत्य् एव दिवानिशम् ॥ (२५३।३)

उत्साहमेधासौभाग्यरूपसम्पत्प्रवर्तकम् । (२५४।१)

मनःप्रसन्नताहेतुः प्रातःस्नानं प्रशस्यते ॥ (२५४।२)

प्रातः प्रातस् तु यत् स्नानं संजाते चारुणोदये । (२५५।१)

प्राजापत्यसमं प्राहुस् तन् महाघविघातकृत् ॥ (२५५।२)

प्रातःस्नानं हरेत् पापम् अलक्ष्मीं ग्लानिम् एव च । (२५६।१)

अशुचित्वं च दुःस्वप्नं तुष्टिं पुष्टिं प्रयच्छति ॥ (२५६।२)

नोपसर्पन्ति वै दुष्टाः प्रातःस्नायिजनं क्वचित् । (२५७।१)

दृष्टादृष्टफलं तस्मात् प्रातःस्नानं समाचरेत् ॥ (२५७।२)

स्नानमात्रं तथा प्रातःस्नानं चात्र नियोजितम् । (२५८।१)

यद्यप्य् अन्यो ऽन्यमिलिते पृथग् ज्ञेये तथाप्य् अमू ॥ (२५८।२)

अथ स्नानविधिःअथ तीर्थगतस् तत्र धौतवस्त्रं कुशांस् तथा । (२५९।१)

मृत्तिकां च तटे न्यस्य स्नायात् स्वस्वविधानतः ॥ (२५९।२)

अधौतेन तु वस्त्रेण नित्यनैमित्तिकीं क्रियाम् । (२६०।१)

कुर्वन् न फलम् आप्नोति कृता चेन् निष्फला भवेत् ॥ (२६०।२)

धौताङ्घ्रिपाणिर् आचान्तः कृत्वा सङ्कल्पम् आदरात् । (२६१।१)

गङ्गादिस्मरणं कृत्वा तीर्थायार्घ्यं समर्पयेत् ॥ (२६१।२)

सागरस्वननिर्घोषदण्डहस्तासुरान्तक । (२६२।१)

जगत्स्रष्टर् जगन्मर्दिन् नमामि त्वां सुरेश्वर ॥ (२६२।२)

इमं मन्त्रं समुच्चार्य तीर्थस्नानं समाचरेत् । (२६३।१)

अन्यथा तत्फलस्यार्धं तीर्थेशो हरति स्वयम् ॥ (२६३।२)

नत्वाथ तीर्थं स्नानार्थम् अनुज्ञां प्रार्थयेद् इमाम् । (२६४।१)

देवदेव जगन्नाथ शङ्खचक्रगदाधर । (२६४।२)

देहि विष्णो ममानुज्ञां तव तीर्थनिषेवणे ॥ (२६४।३)

विधिवन् मृदम् आदाय तीर्थतोये प्रविश्य च । (२६५।१)

प्रवाहाभिमुखो नद्यां स्याद् अन्यत्रार्कसम्मुखः ॥ (२६५।२)

दिग्बन्धं विधिनाचर्य तीर्थानि परिकल्प्य च । (२६६।१)

आवाहयेद् भगवतीं गङ्गाम् आदित्यमण्डलात् ॥ (२६६।२)

दर्भपाणिः कृतप्राणायामः कृष्णपदाम्बुजम् । (२६७।१)

ध्यात्वा तन्नाम संकीर्त्य निमज्जेत् पुण्यवारिणि ॥ (२६७।२)

आचम्य मूलमन्त्रं च सप्राणायामकं जपन् । (२६८।१)

कृष्णं ध्यायन् जले भूयो निमज्ज्य स्नानम् आचरेत् ॥ (२६८।२)

कृत्वाघमर्षणान्तं च नामभिः केशवादिभिः । (२६९।१)

तत्र द्वादशधा तोये निमज्ज्य स्नानम् आचरेत् ॥ (२६९।२)

तत्र विशेषःश्रीनारदपञ्चरात्रे । (२७०।१)

प्रसिद्धेषु च तीर्थेषु यद्य् अन्यस्याभिधां स्मरेत् । (२७०।२)

स्नातकं तं तु तत् तीर्थम् अभिशप्य क्षणाद् व्रजेत् ॥ (२७०।३)

पाद्मे वैशाख्यमाहात्म्ये श्रीनारदाम्बरीषसंवादे । (२७१।१)

एवम् उच्चार्य तत्तीर्थे पादौ प्रक्षाल्य वाग्यतः । (२७१।२)

स्मरन् नारायणं देवं स्नानं कुर्याद् विधानतः ॥ (२७१।३)

तीर्थं प्रकल्पयेद् धीमान् मूलमन्त्रम् इमं पठन् । (२७२।१)

औं नमो नारायणाय मूलमन्त्र उदाहृतः ॥ (२७२।२)

दर्भपाणिस् तु विधिवद् आचान्तः प्रणतो भुवि । (२७३।१)

चतुर्हस्तसमायुक्तं चतुरस्रं समन्ततः ॥ (२७३।२)

प्रकल्प्यावाहयेद् गङ्गां मन्त्रेणानेन मानवः । (२७४।१)

विष्णुपादप्रसूतासि वैष्णवी विष्णुदेवता । (२७४।२)

त्राहि नस् त्वेनसस् तस्माद् आ जन्ममरणान्तिकात् ॥ (२७४।३)

सप्तवाराभिजप्तेन करसम्पुटयोजिते । (२७५।१)

मूर्ध्नि कृत्वा जलं भूपश् चतुर् वा पञ्च सप्त वा । (२७५।२)

स्नानं कृत्वा मृदा तद्वद् आमन्त्र्य तु विधानतः ॥ (२७५।३)

अश्वक्रान्ते रथक्रान्ते विष्णुक्रान्ते वसुन्धरे । (२७६।१)

मृत्तिके हर मे पापं यन् मया दुष्कृतं कृतम् ॥ (२७६।२)

उद्धृतासि वराहेण विष्णुना शतबाहुना । (२७७।१)

नमस् ते सर्वलोकानां प्रभवारणि सुव्रते ॥ (२७७।२)

गुरोः संनिहितस्याथ पित्रोश् च चरणोदकैः । (२७८।१)

विप्राणां च पदाम्भोधिः कुर्यान् मूर्धन्य् अभिषेचनम् ॥ (२७८।२)

तथा च पाद्मे । (२७९।१)

गुरोः पादोदकं पुत्र तीर्थकोटिफलप्रदम् ॥ (२७९।२)

किंच । (२८०।१)

विप्रपादोदकक्लिन्नं यस्य तिष्ठति वै शिरः । (२८०।२)

तस्य भागीरथीस्नानम् अहन्य् अहनि जायते ॥ (२८०।३)

तथा गौतमीयतन्त्रे । (२८१।१)

पृथिव्यां यानि तीर्थानि तानि तीर्थानि सागरे । (२८१।२)

ससागराणि तीर्थानि पादे विप्रस्य दक्षिणे ॥ (२८१।३)

शङ्खे वसन्ति सर्वाणि तीर्थानि च विशेषतः । (२८२।१)

शङ्खेन मूलमन्त्रेणाभिषेकं पुनर् आचरेत् ॥ (२८२।२)

तथैव तुलसीमिश्रशालग्रामशिलाम्भसा । (२८३।१)

अभिषेकं विदध्याच् च पीत्वा तत् किंचिद् अग्रतः ॥ (२८३।२)

तद् उक्तं गौतमीयतन्त्रे । (२८४।१)

शालग्रामशिलातोयं तुलसीगन्धमिश्रितम् । (२८४।२)

कृत्वा शङ्खे भ्रामयंस् त्रिः प्रक्षिपेन् निजमूर्धनि ॥ (२८४।३)

शालग्रामशिलातोयम् अपीत्वा यस् तु मस्तके । (२८५।१)

प्रक्षेपणं प्रकुर्वीत ब्रह्महा स निगद्यते ॥ (२८५।२)

विष्णुपादोदकान् पूर्वं विप्रपादोदकं पिबेत् । (२८६।१)

विरुद्धम् आचरन् मोहाद् ब्रह्महा स निगद्यते ॥ (२८६।२)

श्रीचरणामृतधारणमन्त्रःअकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम् । (२८७।१)

विष्णोः पादोदकं पीत्वा शिरसा धारयाम्य् अहम् ॥ (२८७।२)

लेख्यो ऽग्र्ये कृष्णपादाब्जतीर्थधारणपानयोः । (२८८।१)

महिमात्र तु तत्तीर्थेनाभिषेकस्य लिख्यते ॥ (२८८।२)

अथ श्रीचरणोदकाभिषेकमाहात्म्यम्पद्मपुराणे । (२८९।१)

स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः । (२८९।२)

शालग्रामशिलातोयैर् यो ऽभिषेकं समाचरेत् ॥ (२८९।३)

गङ्गा गोदावरी रेवा नद्यो मुक्तिप्रदास् तु याः । (२९०।१)

निवसन्ति सतीर्थास् ताः शालग्रामशिलाजले ॥ (२९०।२)

कोटितीर्थसहस्रैस् तु सेवितैः किं प्रयोजनम् । (२९१।१)

तीर्थं यदि भवेत् पुण्यं शालग्रामशिलोद्भवम् ॥ (२९१।२)

तत्रैव श्रीगौतमाम्बरीषसंवादे । (२९२।१)

येषां धौतानि गात्राणि हरेः पादोदकेन वै । (२९२।२)

अम्बरीष कुले तेषां दासो ऽस्मि वशगः सदा ॥ (२९२।३)

राजन्ते तानि तावच् च तीर्थानि भुवनत्रये । (२९३।१)

यावन् न प्राप्यते तोयं शालग्रामाभिषेकजम् ॥ (२९३।२)

स्कान्दे कार्त्तिकमाहात्म्ये । (२९४।१)

गृहेऽपि वसतस् तस्य गङ्गास्नानं दिने दिने । (२९४।२)

शालग्रामशिलातोयैर् यो ऽभिषिञ्चति मानवः ॥ (२९४।३)

तत्रैवान्यत्र च । (२९५।१)

यानि कानि च तीर्थानि ब्रह्माद्या देवतास् तथा । (२९५।२)

विष्णुपादोदकस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (२९५।३)

शालग्रामोद्भवो देवो देवो द्वारवतीभवः । (२९६।१)

उभयोः स्नानतोयेन ब्रह्महत्या निवर्तते ॥ (२९६।२)

किंच । (२९७।१)

स वै चावभृतस्नातः स च गङ्गाजलाप्लुतः । (२९७।२)

विष्णुपादोदकं कृत्वा शङ्खेयः स्नाति मानवः ॥ (२९७।३)

श्रीनृसिंहपुराणे । (२९८।१)

गङ्गाप्रयागगयनैमिषपुष्कराणि पुण्यानि यानि कुरुजाङ्गलयामुनानि । (२९८।२)

कालेन तीर्थसलिलानि पुनन्ति पापं पादोदकं भगवतः प्रपुनाति सद्यः ॥ (२९८।३)

स्मृतौ च । (२९९।१)

त्रिरात्रिफलदा नद्यो याः काश्चिद् असमुद्रगाः । (२९९।२)

समुद्रगाश् च पक्षस्य मासस्य सरितां पतिः ॥ (२९९।३)

षण्मासफलदा गोदा वत्सरस्य तु जाह्नवी । (३००।१)

पादोदकं भगवतो द्वादशाब्दफलप्रदम् ॥ (३००।२)

तन्नित्यतागरुडपुराणे । (३०१।१)

जलं च येषां तुलसीविमिश्रितं पादोदकं चक्रशिलासमुद्भवम् । (३०१।२)

नित्यं त्रिसन्ध्यं प्लवते न गात्रं खगेन्द्र ते धर्मबहिष्कृता नराः ॥ (३०१।३)

ततो जलाञ्जलीन् क्षिप्त्वा मूर्ध्नि त्रीन् कुम्भमुद्रया । (३०२।१)

मूलेनाथाविशेषेण कुर्याद् देवादितर्पणम् ॥ (३०२।२)

अथ सामान्यतो देवादितर्पणम्तच् च वैदिकेषु प्रसिद्धम् एव । (३०३।१)

ब्रह्मादयो ये देवास् तान् देवान् तर्पयामि । (३०३।२)

भूर्देवांस् तर्पयामि । (३०३।३)

भुवर् देवांस् तर्पयामि । (३०३।४)

स्वर्देवांस् तर्पयामि । (३०३।५)

भूर् भुवः स्वर् देवांस् तर्पयामि ॥ (३०३।६)

आचाम्याङ्गानि संमार्ज्य स्नानवस्त्राण्यवाससा । (३०४।१)

परिधायांशुके शुक्ले निविश्याचमनं चरेत् ॥ (३०४।२)

विधिवत् तिलकं कृत्वा पुनश् चाचम्य वैष्णवः । (३०५।१)

विधाय वैदिकीं सन्ध्याम् अथोपासीत तान्त्रिकीम् ॥ (३०५।२)

अथ वैदिकी सन्ध्याकौर्मे तत्रैव । (३०६।१)

प्राक्कुलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सुसमाहितः । (३०६।२)

प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेत् सन्ध्याम् इति श्रुतिः ॥ (३०६।३)

मनुस्मृतौ । (३०७।१)

ब्राह्मणाः शाक्तिकाः सर्वे न शैवा न च वैष्णवाः । (३०७।२)

यत उपासते देवीं गायत्रीं वेदमातरम् ॥ (३०७।३)

या च सन्ध्या जगत्सूतिर् मायातीता हि निष्कला । (३०८।१)

ऐश्वरी केवला शक्तिस् तत्त्वत्रयसमुद्भवा ॥ (३०८।२)

ध्यात्वार्कमण्डलगतां सावित्रीं तां जपेद् बुधः । (३०९।१)

प्राङ्मुखः सततं विप्रः सन्ध्योपासनम् आचरेत् ॥ (३०९।२)

किंच । (३१०।१)

सहस्रपरमां नित्यं शतमध्यां दशावराम् । (३१०।२)

सावित्रीं वै जपेद् विद्वान् प्राङ्मुखः प्रयतः स्थितः ॥ (३१०।३)

किंच । (३११।१)

सन्ध्याहीनो ऽशुचिर् नित्यम् अनर्हः सर्वकर्मसु । (३११।२)

यद् अन्यत् कुरुते किंचिन् न तस्य फलम् आप्नुयात् ॥ (३११।३)

यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्मकार्ये द्विजोत्तमः । (३१२।१)

विहाय सन्ध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम् ॥ (३१२।२)

अनन्यचेतसः शान्ता ब्राह्मणा वेदपारगाः । (३१३।१)

उपास्य विधिवत् सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वे परां गतिम् ॥ (३१३।२)

अथ तान्त्रिकी सन्ध्याततः सम्पूज्य सलिले निजां श्रीमन्त्रदेवताम् । (३१४।१)

तर्पयेद् विधिना तस्य तथैवावरणानि च ॥ (३१४।२)

तथा च बोधायनस्मृतौ । (३१५।१)

हविषाग्नौ जले पुष्पैर् ध्यानेन हृदये हरिम् । (३१५।२)

अर्चन्ति सूरयो नित्यं जपेन रविमण्डले ॥ (३१५।३)

पाद्मे च तत्रैव । (३१६।१)

सूर्ये चाभ्यर्हणं श्रेष्ठं सलिले सलिलादिभिः ॥ (३१६।२)

अथ तद्विधिःमूलमन्त्रम् अथोच्चार्य ध्यायन् कृष्णाङ्घ्रिपङ्कजे । (३१७।१)

श्रीकृष्णं तर्पयामीति त्रिः सम्यक् तर्पयेत् कृती ॥ (३१७।२)

ध्यानोद्दिष्टस्वरूपाय सूर्यमण्डलवर्तिने । (३१८।१)

कृष्णाय कामगायत्र्या दद्याद् अर्घ्यम् अनन्तरम् ॥ (३१८।२)

अथ कामगायत्रीश्रीसनत्कुमारकल्पे । (३१९।१)

आदौ मन्मथम् उद्धृत्य कामदेवपदं वदेत् । (३१९।२)

आयान्ते विद्महे पुष्पबाणायेति पदं वदेत् । (३१९।३)

धीमहीति तथोक्त्वाथ तन् नो ऽनङ्गः प्रचोदयात् ॥ (३१९।४)

अथार्कमण्डले कृष्णं ध्यात्वैतां दशधा जपेत् । (३२०।१)

क्षमस्वेति तम् उद्वास्य दद्याद् अर्घ्यं विवस्वते ॥ (३२०।२)

विधिस् तान्त्रिकसन्ध्याया जलेऽर्चायाश् च कश्चन । (३२१।१)

यो ऽन्यो मन्येत सो ऽप्य् अत्र तद्विशेषाय लिख्यते ॥ (३२१।२)

अथ मतान्तरतान्त्रिकसन्ध्याविधिःआदौ दक्षिणहस्तेन गृह्णीयाद् वारि वैष्णवः । (३२२।१)

ततो हृदयमन्त्रेण वामपाणितलेऽर्पयेत् ॥ (३२२।२)

तदङ्गुलीविनिर्याताम्भःकणैर् दक्षपाणिना । (३२३।१)

मस्तके नेत्रमन्त्रेण कुर्यात् सम्प्रोक्षणं ततः ॥ (३२३।२)

शिष्टं तच् चास्त्रमन्त्रेणादायाम्भो दक्षपाणिना । (३२४।१)

अधः क्षिपेत् पुनश् चैवम् इति वारचतुष्टयम् ॥ (३२४।२)

पुनर् हृदयमन्त्रेणादायाम्भो दक्षपाणिना । (३२५।१)

नासापुटेन वामेनाघ्रायान्येन विसर्जयेत् ॥ (३२५।२)

अथाम्भो ऽञ्जलिम् आदाय सूर्यमण्डलवर्तिने । (३२६।१)

अर्घ्यं गोपालगायत्र्या कृष्णाय त्रिर् निवेदयेत् ॥ (३२६।२)

ब्रूयाद् गोपीजनं ङेऽन्तं विद्महे इत्य् अतः परम् । (३२७।१)

पुनर् गोपीजनं तद्वद् धीमहीति ततः परम् । (३२७।२)

तन् नः कृष्ण इति प्रान्ते प्रपूर्वं चोदयाद् इति ॥ (३२७।३)

मूर्ध्नि न्यसेत् तदङ्गानि ललाटे नेत्रयोर् द्वयोः । (३२८।१)

भुजयोः पादयोश् चैव सर्वाङ्गेषु तथा क्रमात् ॥ (३२८।२)

तानि चोक्तानि । (३२९।१)

पञ्चभिश् च त्रिभिश् चैव पञ्चभिश् च त्रिभिः पुनः । (३२९।२)

चतुर्भिश् च चतुर्भिश् च कुर्याद् अङ्गानि वर्णकिः ॥ (३२९।३)

रासक्रीडारतं कृष्णं ध्यात्वा चादित्यमण्डले । (३३०।१)

तत्सम्मुखोत्क्षिप्तभुजो गायत्रीं तां जपेत् क्षणम् ॥ (३३०।२)

अथ तत्र जले श्रीभगवत्पूजाविधिःअङ्गन्यासं स्वमन्त्रेण कृत्वाथाब्जं जलान्तरे । (३३१।१)

संचिन्त्य पीठमन्त्रेण तर्पयेच् च सकृत् सकृत् ॥ (३३१।२)

तस्मिंश् च कृष्णम् आवाह्य सकलीकृत्य मानसान् । (३३२।१)

पञ्चोपचारात् दत्त्वाप्सु धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत् ॥ (३३२।२)

तज्जलं चामृतं ध्यात्वा स्वमन्त्रेणाभिमन्त्र्य च । (३३३।१)

अष्टोत्तरशतं कृष्णोत्तमाङ्गे तर्पयेत् कृती ॥ (३३३।२)

ततश् च मूलमन्त्रेण वारान् वै पञ्चविंशतिम् । (३३४।१)

अभिजप्तेनोदकेनाचमनं विधिना चरेत् ॥ (३३४।२)

अथ विशेषतो देवादितर्पणम्पाद्मे । (३३५।१)

ब्रह्माणं तर्पयेत् पूर्वं विष्णुं रुद्रं प्रजापतीन् । (३३५।२)

देवा यक्षास् तथा नागा गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ (३३५।३)

क्रूराः सर्पाः सुपर्णाश् च तरवो जम्भकादयः । (३३६।१)

विद्याधरा जलधरास् तथैवाकाशगामिनः ॥ (३३६।२)

निराधाराश् च ये जीवाः पापधर्मरताश् च ये । (३३७।१)

तेषाम् आप्यायनायैतद् दीयते सलिलं मया ॥ (३३७।२)

कृतोपवीतो देवेभ्यो निवीती च भवेत् ततः । (३३८।१)

मनुष्यांस् तर्पयेद् भक्त्या ऋषिपुत्रान् ऋषींस् तथा ॥ (३३८।२)

सनकश् च सनन्दश् च तृतीयश् च सनातनः । (३३९।१)

कपिलश् चासुरिश् चैव वोढुः पञ्चशिखस् तथा । (३३९।२)

सर्वे ते तृप्तिम् आयान्तु मद्दत्तेनाम्बुना सदा ॥ (३३९।३)

मरीचिम् अत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् । (३४०।१)

प्रचेतसं वसिष्ठं च भृगुं नारदम् एव च । (३४०।२)

देवब्रह्मऋषीन् सर्वांस् तर्पयेत् साक्षतोदकैः ॥ (३४०।३)

अपसव्यं ततः कृत्वासव्यं जानु च भूतले । (३४१।१)

अग्निष्वात्तास् तथा सौम्या बर्हिष्मन्तस् तथोष्मपाः ॥ (३४१।२)

कव्यानलौ बर्हिषदस् तथा चैवाज्यपाः पुनः । (३४२।१)

तर्पयेत् पितृभक्त्या च सतिलोदकचन्दनैः ॥ (३४२।२)

यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च । (३४३।१)

वैवस्वताय कालाय सर्वभूताक्षयाय च ॥ (३४३।२)

औडुम्बराय दध्नाय नीलाय परमेष्ठिने । (३४४।१)

वृकोदराय चित्राय चित्रगुप्ताय वै नमः ॥ (३४४।२)

दर्भपाणिः सुप्रयतः पितॄन् स्वान् तर्पयेत् ततः ॥ (३४५।१)

पित्रादीन् नामगोत्रेण तथा मातामहान् अपि । (३४६।१)

संतर्प्य विधिना सर्वान् इमं मन्त्रम् उदीरयेत् ॥ (३४६।२)

येऽबान्धवा बान्धवा वा येऽन्यजन्मनि बान्धवाः । (३४७।१)

ते तृप्तिम् अखिलां यान्तु ये चास्मत्तोयकाङ्क्षिणः ॥ (३४७।२)

सन्ध्योपासनतः पूर्वं केचिद् देवादितर्पणम् । (३४८।१)

मन्यन्ते सकृद् एवेदं पुराणोक्तानुसारतः ॥ (३४८।२)

तथा च पाद्मे स्नाने मृद्ग्रहणानन्तरम् । (३४९।१)

एवं स्नात्वा ततः पश्चाद् आचम्य सुविधानतः । (३४९।२)

उत्थाय वाससी शुक्ले शुद्धे तु परिधाय वै । (३४९।३)

ततस् तु तर्पणं कुर्यात् त्रैलोक्याप्यायनाय वै ॥ (३४९।४)

अत एव श्रीरामार्चनचन्द्रिकायाम् । (३५०।१)

निष्पीडयित्वा वस्त्रं तु पश्चात् सन्ध्यां समाचरेत् । (३५०।२)

अन्यथा कुरुते यस् तु स्नानं तस्याफलं भवेत् ॥ (३५०।३)

किंच । (३५१।१)

वस्त्रं त्रिगुणितं यस् तु निष्पीडयति मूढधीः । (३५१।२)

वृथा स्नानं भवेत् तस्य निष्पीडयति चाम्बुनि ॥ (३५१।३)

काशीकाण्डे । (३५२।१)

अपि सर्वनदीतोयैर् मृत्कूटैश् चाथ गोरसैः । (३५२।२)

आपातम् आचरेच्छौचं भावदुष्टो न शुद्धिभाक् ॥ (३५२।३)

नक्तं दिनं निमज्ज्याप्सु कैवर्ताः किमु पावनाः । (३५३।१)

शतशो ऽपि तथा स्नाता न शुद्धा भावदूषिताः ॥ (३५३।२)

पाद्मे वैशाखमाहात्म्ये श्रीनारदाम्बरीषसंवादे । (३५४।१)

पुण्येन गाङ्गेन जलेन काले देशेऽपि यः स्नानपरो ऽपि भूप । (३५४।२)

आ जन्मतो भावहतो ऽपि दाता न शुध्यतीत्य् एव मतं ममैतत् ॥ (३५४।३)

प्रज्वाल्य वह्निं घृततैलसिक्तं प्रदक्षिणावर्तशिखं स्वकाले । (३५५।१)

प्रविश्य दग्धः किल भावदुष्टो न स्वर्गम् आप्नोति फलं न चान्यत् ॥ (३५५।२)

अत एव भविष्योत्तरे । (३५६।१)

यस्य हस्तौ च पादौ च वाङ् मनश् च सुसंयतम् । (३५६।२)

विद्यातपश् च कीर्तिश् च स तीर्थफलम् आप्नुयात् ॥ (३५६।३)

अश्रद्दधानः पापात्मा नास्तिको ऽच्छिन्नसंशयः । (३५७।१)

हेतुनिष्ठश् च पञ्चैते न तीर्थफलभागिनः ॥ (३५७।२)

इति श्रीगोपालभट्टविलिखिते श्रीभगवद्भक्तिविलासे शौचीयो नाम तृतीयो विलासः ॥ (३५८।१)