श्रीचैतन्यप्रभुं वन्दे बालो ऽपि यदनुग्रहात् । (१।०)

तरेन् नानामतग्राहव्याप्तं पूजाक्रमार्णवम् । (१।०)

सनातनः । (१।०)

श्रीचैतन्याय नमः । (१।०)

बालो ऽज्ञः । (१।०)

पक्षे शिशुः । (१।०)

नानाविधमतान्य् एव ग्राहस् तैर् व्याप्तम् । (१।०)

पूजायाः क्रमो विधिः । (१।०)

विध्यनुक्रमो वा स एवार्णवस् तम् ॥ (१।०)

श्रीमद्गोपालदेवस्याष्टादशाक्षरयन्त्रतः । (२।१)

लिख्यतेऽर्चाविधिर् गूढः क्रमदीपिकयेक्षितः । (२।२)

सनातनः । (२।३)

अष्टादशाक्षरमन्त्रेण यो ऽर्चाविधिः पूजाप्रकारः स लिख्यते । (२।४)

यद्यपि दशाक्षरादिनापि पूजाविधौ भेदो नास्ति तथापि न्यासादिभेदापेक्षया तथा लिखितम् । (२।५)

गूढो ऽपि क्रमदीपिकया श्रीकेशवाचार्यविरचितया ईक्षितः दर्शितः सन् । (२।६)

अतः क्रमदीपिकोक्तानुसारेण लेख्य इति भावः । (२।७)

आगमोक्तेन मार्गेण भगवान् ब्राह्मणैर् अपि । (२।८)

सदैव पूज्यो ऽतो लेख्यः प्राय आगमिको विधिः ॥ (२।९)

तथा च विष्णुयामले । (३।१)

कृते श्रुत्युक्तमार्गः स्यात् त्रेतायां स्मृतिभावितः । (३।२)

द्वापरे तु पुराणोक्तः कलाव् आगमसम्भवः ॥ (३।३)

अशुद्धाः शूद्राकल्पा हि ब्राह्मणाः कलिसम्भवाः । (४।१)

तेषाम् आगममार्गेण शुद्धिर् न श्रौतवर्त्मना ॥ (४।२)

सनातनः । (५।१)

तेषाम् आगममार्गेण श्रौतवर्त्मनेत्य् अनेन तैर् अपि आगमिकविधिनैव पूजा कार्येति भावः । (५।२)

तथा चैकादशस्कन्धे नानातन्त्रविधानेन कलाव् अपि तथा शृणु इति । (५।३)

तत्र श्रीधरस्वामिपादाः । (५।४)

नानातन्त्रविधानेनेति कलौ तन्त्रमार्गस्य प्राधान्यं दर्शयति इति । (५।५)

अथ द्वारपूजाश्रीकृष्णद्वारदेवेभ्यो दत्त्वा पाद्यादिकं ततः । (५।६)

गन्धपुष्पैर् अर्चयेत् तान् यथास्थानं यथाक्रमम् ॥ (५।७)

सनातनः । (६।१)

तान् श्रीकृष्णद्वारदेवान् प्रणवादिचतुर्थ्यन्तं देवनाम नमोऽन्तकम् इत्य् अग्रे लेख्यत्वाद् अत्रैवं प्रयोगः श्रीकृष्णद्वारदेवताभ्यो नमः । (६।२)

अनेन मन्त्रेण पाद्यार्घ्यादिकं दत्त्वा गन्धादिभिः पुनर् विशेषेण पूजयेद् इत्य् अर्थः । (६।३)

एवम् अग्रेऽपि सपरिवारेभ्यः श्रीकृष्णपार्षदेभ्यो नमः इत्यादि प्रयोगो द्रष्टव्यः । (६।४)

द्वाराग्रे सपरीवारान् भूपीठे कृष्णपार्षदान् । (६।५)

तदग्रे गरुडं द्वारस्योर्ध्वे द्वारश्रियं यजेत् ॥ (६।६)

प्राग्द्वारोभयपार्श्वे तु यजेच् चण्डप्रचण्डकौ । (७।१)

द्वारे च दक्षिणे धातृविधातारौ च पश्चिमे ॥ (७।२)

जयं च विजयं चैव बलं प्रबलम् उत्तरे । (८।१)

द्वन्द्वशस्त्व् एवम् अभ्यर्च्य देहल्यां वास्तुपुरुषम् ॥ (८।२)

सनातनः । (९।१)

एवं सामान्येन सर्वेषाम् एव पूजाविधिर् लिखितः । (९।२)

इदानीं यथास्थानं यथाक्रमम् इति यल् लिखितं तद् एव विविच्य लिखति द्वाराग्र इति द्वाराभ्याम् । (९।३)

तत्राप्य् आदौ द्वारस्याग्रे यत् भूरूपं पीठं तत्र समस्तपरिवारान्वितान् श्रीकृष्णपार्षदान् यजेत् पूजयेत् । (९।४)

अनन्तरं तस्य द्वारस्याग्रे गरुडं । (९।५)

यद्यपि द्वारश्रियो ऽर्चनं प्रबलार्चनानन्तरम् एव क्रमदीपिकायाम् उक्तम् तथापि इष्ट्वेति क्ट्वाप्रत्ययेन चण्डादिपूजातः पूर्वकाल एवेति बोधितम् । (९।६)

तथैव सदाचारात् । (९।७)

किंच द्वन्द्व इत्य् अग्रे लिखनात् चण्डप्रचण्डाभ्यां नमः इत्य् एवं युग्मत्वेन प्रयोगो ज्ञेयः । (९।८)

द्वारान्तःपार्श्वयोर् गङ्गां यमुनां च ततो ऽर्चयेत् । (९।९)

तत्पार्श्वयोः शङ्खनिधिं तथा पद्मनिधिं यजेत् ॥ (९।१०)

सनातनः । (१०।१)

द्वारस्यान्तः अभ्यन्तरे तत्पार्श्वद्वये तयोर् गङ्गायमुनयोः पार्श्वद्वये । (१०।२)

गणेशं मन्दिरस्याग्निकोणे दुर्गां च नैरृते । (१०।३)

वाणीं वायव्य ऐशाने क्षेत्रपालं तथार्चयेत् ॥ (१०।४)

सनातनः । (११।१)

आग्नेये कोणे गणेशम् अर्चयेत् । (११।२)

तथा चोक्तं क्रमदीपिकायाम् । (११।३)

परिवाराराः कृताः सर्वे पुनः श्रीविष्णुपार्षदाः । (११।४)

द्वाराग्राबलिपीठे ऽर्च्याः पक्षीन्द्रश् च तदग्रतः । (११।५)

चण्डप्रचण्डौ प्राग् धातृविधातारौ च दक्षिणे । (११।६)

जयः सविजयः पश्चाद् बलः प्रबल उत्तरे । (११।७)

ऊर्ध्वे द्वारश्रियं चेष्ट्वा द्वार्य् एतान् युग्मशो ऽर्चयेत् । (११।८)

पूज्यो वास्तुपुमांस् तत्र तत्र द्वाःपीठमध्यतः । (११।९)

द्वारान्तःपार्श्वयोर् अर्च्या गङ्गा च यमुना नदी । (११।१०)

कोणेषु विघ्नं दुर्गां च वाणीं क्षेत्रे समर्चयेत् । (११।११)

द्वाःशाखाम् आश्रयन् वामां संकोच्याङ्गानि देहलीम् । (११।१२)

अस्पृष्ट्वा प्रविशेद् वेश्म न्यस्यन् प्राग् दक्षिणं पदम् ॥ (११।१३)

सनातनः । (१२।१)

वामां स्ववामभागवर्तिनीं द्वारशाखां आश्रयन् ईषत् स्पृषद् निजाङ्गानि संकोच्य देहलीम् अस्पृष्ट्वा न लङ्घयित्वेत्य् अर्थः । (१२।२)

दक्षिणं पदं प्राक् आदौ न्यस्यन् । (१२।३)

दक्षिणपादन्यासक्रमेणेत्य् अर्थः । (१२।४)

वेश्म श्रीभगवन्मन्दिरं हरेर् गेहं प्रवेक्ष्यन्न् इति पूर्वलिखनात् । (१२।५)

प्रविशेत् तन्मध्यं शनैः पूजको गच्छेत् । (१२।६)

तथा च सारदातिलके किंचित् । (१२।७)

स्पृशन् वामशाखां देहलीं लङ्घयन् गुरुः । (१२।८)

अङ्गं संकोचयन्न् अन्तः प्रविशेद् दक्षिणाङ्घ्रिणा ॥ (१२।९)

सनातनः । (१३।१)

गुरुर् इति दीक्षाविधानोक्तः । (१३।२)

अथ गृहप्रवेशमाहात्म्यम्तन्माहात्म्यं च हरिभक्तिसुधोदये । (१३।३)

प्रविशन्न् आलयं विष्णोर् अर्चनार्थं सुभक्तिमान् । (१३।४)

न भूयः प्रविशन् मातुः कुक्षिकारागृहं सुधीः ॥ (१३।५)

अथ गृहान्तःपूजानैरृते वास्तुपुरुषं ब्रह्माणम् अपि पूजयेत् । (१४।१)

आसनस्थो यजेत् तांस् तान् अन्यत्र भगवद्गृहात् ॥ (१४।२)

तत्पूजामन्त्रश् चोक्तः । (१५।१)

प्रणवादिचतुर्थ्यन्तं देवनाम नमोऽन्तकम् । (१५।२)

पूजामन्त्रम् इदं प्रोक्तं सर्वत्रार्चनकर्मणि ॥ (१५।३)

अथ कृष्णाग्रतस् तिष्ठन् कृत्वा दिग्बन्धनं क्षिपेत् । (१६।१)

पुष्पाक्षतान् समस्तासु दिक्षु तत्रोक्तमन्त्रतः ॥ (१६।२)

अथ पूजार्थासनम्ततश् चासनमन्त्रेणाभिमन्त्र्याभ्यर्च्य चासनम् । (१७।१)

तस्मिन्न् उपविशेत् पद्मासनेन स्वस्तिकेन वा ॥ (१७।२)

तत्र कृष्णार्चकः प्रायो दिवसे प्राङ्मुखो भवेत् । (१८।१)

उदङ्मुखो रजन्यां तु स्थिरमूर्तिश् च सम्मुखः ॥ (१८।२)

तत्र च एकादशस्कन्धे । (१९।१)

आसीनः प्राग् उदग्वार्चेत् स्थिरायां त्व् अथ सम्मुखः ॥ (१९।२)

अथासनमन्त्रःआसनमन्त्रस्य मेरुपृष्ठ ऋषिः सुतलं छन्दः । (२०।१)

कूर्मो देवता आसनाभिमन्त्रेण विनियोगः ॥ (२०।२)

पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । (२१।१)

त्वं च धारय मां नित्यं पवित्रं कुरु चासनम् ॥ (२१।२)

अथासनविधिःनारदपञ्चरात्रे । (२२।१)

वंशाश्मदारुधरणीतृणपल्लवनिर्मितम् । (२२।२)

वर्जयेद् आसनं विद्वान् दारिद्र्यव्याधिदुःखदम् । (२२।३)

कृष्णाजिनं कम्बलं वा नान्यद् आसनम् इष्यते ॥ (२२।४)

अन्यत्र च । (२३।१)

कृष्णाजिनं व्याघ्रचर्म कौशेयं वेत्रनिर्मितम् । (२३।२)

वस्त्राजिनं कम्बलं वा कल्पयेद् आसनं मृदु ॥ (२३।३)

अथ विशेषत आसनदोषविधिःनारदपञ्चरात्रे । (२४।१)

वंशाद् आहुर् दरिद्रत्वं पाषाणे व्याधिसम्भवम् । (२४।२)

धरण्यां दुःखसम्भूतिं दौर्भाग्यं दारवासने ॥ (२४।३)

तृणासने यशोहानिं पल्लवे चित्तविभ्रमम् । (२५।१)

दर्भासने व्याधिनाशं कम्बलं दुःखमोचनम् ॥ (२५।२)

किंच श्रीभगवद्गीतासु । (२६।१)

शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरम् आसनम् आत्मनः । (२६।२)

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ॥ (२६।३)

यथोक्तम् उपविश्याथ सम्प्रदायानुसारतः । (२७।१)

शङ्खादिपूजासम्भारान् न्यसेत् तत्तत्पदेषु तान् ॥ (२७।२)

अथ पात्रासादनम्स्वस्य वामाग्रतः शङ्खं साधारं स्थापयेद् बुधः । (२८।१)

तत्रैवार्घ्यादिपात्राणि न्यस्येच् च द्वारि भागशः ॥ (२८।२)

तुलसीगन्धपुष्पादिभाजनानि च दक्षिणे । (२९।१)

वामे च स्थापयेत् पार्श्वे कलसं पूर्णम् अम्भसा ॥ (२९।२)

दक्षिणे घृतदीपं च तैलदीपं च वामतः । (३०।१)

सम्भारानपरान् न्यसेत् स्वदृष्टिविषये पदे । (३०।२)

करप्रक्षालनार्थं च पात्रम् एकं स्वपृष्ठतः ॥ (३०।३)

अथ पात्राणि तन्माहात्म्यं चदेवीपुराणे । (३१।१)

नानाविचित्ररूपाणि पुण्डरीकाकृतीनि च । (३१।२)

शङ्खनीलोत्पलाभानि पात्राणि परिकल्पयेत् ॥ (३१।३)

रत्नादिरचितान्य् एव काञ्चीमूलयुतानि च । (३२।१)

यथाशोभं यथालाभं तथा पात्राणि कारयेत् ॥ (३२।२)

किंच । (३३।१)

हंसपात्रेण सर्वाणि चेप्सितानि लभेन् मुने । (३३।२)

अर्घ्यं दत्त्वा तथा रौप्येणायुराज्यं शुभं भवेत् । (३३।३)

ताम्रपात्रेण सौभाग्यं धर्मं मृण्मयसम्भवम् ॥ (३३।४)

वाराहे । (३४।१)

सौवर्णं राजतं कांस्यं येन दीयते भाजनम् । (३४।२)

तान् सर्वान् सम्परित्यज्य ताम्रं तु मम रोचते ॥ (३४।३)

पवित्राणां पवित्रं यो मङ्गलानां च मङ्गलम् । (३५।१)

विशुद्धानां शुचिं चैव ताम्रं संसारमोक्षणम् ॥ (३५।२)

दीक्षितानां विशुद्धानां मम कर्मपरायणः । (३६।१)

सदा ताम्रेण कर्तव्यम् एवं भूमि मम प्रियम् ॥ (३६।२)

केचिच् च ताम्रपात्रेषु गव्यादेर् योगदोषतः । (३७।१)

ताम्रातिरिक्तम् इच्छन्ति मधुपर्कस्य भाजनम् ॥ (३७।२)

तथैव शङ्खम् एवार्घ्यपात्रम् इच्छन्ति केचन । (३८।१)

शङ्खे कृत्वा तु पानीयं सपुष्पं सलिलाक्षतम् । (३८।२)

अर्घ्यं ददाति देवस्येत्य् एवं स्कान्देऽभिधानतः ॥ (३८।३)

अथ मङ्गलघटस्थापनम्मङ्गलार्थं च कलसं सजलं करकान्वितम् । (३९।१)

फलादिसहितं दिव्यं न्यसेद् भगवतो ऽग्रतः ॥ (३९।२)

तथा च स्कान्दे । (४०।१)

कुम्भं सकरकं दिव्यं फलकर्पूरसंयुतम् । (४०।२)

न्यसेद् अर्चनकाले तु कृष्णस्यातीव वल्लभम् ॥ (४०।३)

किंच । (४१।१)

सनीरं च सकर्पूरं कुम्भं कृष्णाय यो न्यसेत् । (४१।२)

कल्पं तस्य न पापेक्षां कुर्वन्ति प्रपितामहाः ॥ (४१।३)

अथार्घ्यादिपात्राणिप्रक्षिपेद् अर्घ्यपात्रे तु गन्धपुष्पाक्षतान् यवान् । (४२।१)

कुशाग्रतिलदूर्वाश् च सिद्धार्थान् अपि साधकः । (४२।२)

केचिच् चात्र जलादीनि द्रव्याण्य् अष्टौ वदन्ति हि ॥ (४२।३)

यत उक्तं भविष्ये । (४३।१)

आपः क्षीरं कुशाग्राणि दध्यक्षततिलस् तथा । (४३।२)

यवाः सिद्धार्थकाश् चैवम् अर्घ्यो ऽष्टाङ्गः प्रकीर्तितः ॥ (४३।३)

पाद्यपात्रे च कमलं दूर्वा श्यामाकम् एव च । (४४।१)

निक्षिपेद् विष्णुपत्रीं चेत्य् एवं द्रव्यचतुष्टयम् ॥ (४४।२)

तथैवाचमनीयार्थं पात्रे द्रव्यत्रयं बुधः । (४५।१)

जातीफलं लवङ्गं च कक्कोलम् अपि निक्षिपेत् ॥ (४५।२)

मधुपर्कीयपात्रे च गव्यं दधि पयो घृतम् । (४६।१)

मधुखण्डम् अपीत्य् एवं निक्षिपेद् द्रव्यपञ्चकम् ॥ (४६।२)

केचित् त्रीण्य् एव पात्रेऽस्मिन् द्रव्याणीच्छन्ति साधवः ॥ (४७।१)

यत उक्तं श्रीविष्णुधर्मे । (४८।१)

घृतं दधि तथा क्षौद्रं मधुपर्को विधीयते ॥ (४८।२)

आदिवाराहे च । (४९।१)

दधिसर्पिर् मधुसमं पात्रे औदुम्बरे मम । (४९।२)

मधुनस् तु अलाभे तु गुडेन सह मिश्रयेत् ॥ (४९।३)

घृतस्यालाभे सुश्रोणि लाजैश् च सह मिश्रयेत् । (५०।१)

तथा दध्नो ऽप्य् अलाभे तु क्षीरेण सह मिश्रयेत् ॥ (५०।२)

तेषाम् अभावे पुष्पादि तत्तद्भावनया क्षिपेत् । (५१।१)

नारदस् त्व् आह विमलेनोदकेनैव पूर्यते ॥ (५१।२)

मूलेन पात्रेणैकेन अष्टकृत्वो ऽभिमन्त्रयेत् । (५२।१)

कुर्याच् च तेषां पात्राणां रक्षणं चक्रमुद्रया ॥ (५२।२)

पूजाम् आरभमाणो हि यथोक्तासनम् आस्थितः । (५३।१)

पठेन् मङ्गलशान्तिं तां यार्चने संमता सताम् ॥ (५३।२)

अथ मङ्गलशान्तिःॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवा भद्रं पश्येमाक्षभिर् यजत्रा । (५४।१)

स्थिरैर् अङ्गैस् तुष्टुवांसस् तनुभिर् व्यशेम देवहितं यद् आयुः ॥ (५४।२)

स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । (५५।१)

स्वस्ति नः पूषा विश्वदेवाः । (५५।२)

स्वस्ति नस् तार्क्षो ऽरिष्टनेमिः । (५५।३)

स्वस्ति नो बृहस्पतिर् दधातु ॥ (५५।४)

पठन् ॐ शान्तिः श्रीकृष्णपादपद्माराधनेषु शान्तिर् भवतु । (५६।१)

अथ विघ्ननिवारणमपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः । (५६।२)

ये भूता विघ्नकर्तारस् ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ॥ (५६।३)

इत्य् उदीर्यास्त्रमन्त्रेण वामपादस्य पार्ष्णिना । (५७।१)

घातैस् त्रिभिर् बुधो विघ्नान् भौमान् सर्वान् निवारयेत् ॥ (५७।२)

आन्तरीक्षांश् च तेनैवोर्ध्वोर्ध्वतालत्रयेण हि । (५८।१)

निरस्योत्सारयेद् दिव्यान् मान्त्रिको दिव्यदृष्टितः ॥ (५८।२)

श्रीगुर्वादिनतिःततः कृताञ्जलिर् वामे श्रीगुरुं परमं गुरुम् । (५९।१)

परमेष्ठिगुरुं चेति नमेद् गुरुपरम्पराम् ॥ (५९।२)

गणेशं दक्षिणे भागे दुर्गाम् अग्रेऽथ पृष्ठतः । (६०।१)

क्षेत्रपालं नमेद् भक्त्या मध्ये चात्मेष्टदैवतम् ॥ (६०।२)

ततश् चास्त्रेण संशोध्य करौ कुर्वीत तेन हि । (६१।१)

तालत्रयं दिशां बन्धम् अग्निप्राकारम् एव च ॥ (६१।२)

अथ भूतशुद्धिःशरीराकारभूतानां भूतानां यद् विशोधनम् । (६२।१)

अव्ययब्रह्मसम्पर्काद् भूतशुद्धिर् इयं मता ॥ (६२।२)

भूतशुद्धिं विना कर्तुर् जपहोमादिकाः क्रियाः । (६३।१)

भवन्ति निष्फलाः सर्वा यथाविध्य् अप्य् अनिष्ठिताः ॥ (६३।२)

तत्प्रकारश् चकरकच्छपिकां कृत्वात्मानं बुद्ध्या हृदब्जतः । (६४।१)

शिरःसहस्रपत्राब्जे परमात्मनि योजयेत् । (६४।२)

पृथिव्यादीनि तत्त्वानि तस्मिन् लीनानि भावयेत् ॥ (६४।३)

वामहस्तं तथोत्तानम् अधो दक्षिणबन्धितम् । (६५।१)

करकच्छपिका मुद्रा भूतशुद्धौ प्रकीर्तिता ॥ (६५।२)

देहं संशोष्य दग्ध्वेदम् आप्लाव्यामृतवर्षतः । (६६।१)

उत्पाद्य द्रढयित्वा सुप्रतिष्ठां विधिनाचरेत् ॥ (६६।२)

आत्मानम् एवं संशोध्य नीत्वा कृष्णार्चनार्हताम् । (६७।१)

वात्सल्याद्धृद्गतं कृष्णं यष्टुं हृत् पुनर् आनयेत् ॥ (६७।२)

तथा च त्रैलोक्यसंमोहनतन्त्रे । (६८।१)

नाभिस्थवायुना देहं सपापं शोधयेद् बुधः । (६८।२)

वह्निना हृदयस्थेन दहेत् तच् च कलेवरम् ॥ (६८।३)

सहस्रारे महापद्मे ललाटस्थे स्थितं विधुम् । (६९।१)

सम्पूर्णमण्डलं शुद्धं चिन्तयेद् अमृतात्मकम् ॥ (६९।२)

तस्माद् गलितधाराभिः प्लावयेद् भस्मसाद् बुधः । (७०।१)

आभिर् वर्णमयीभिश् च पञ्चभूतात्मकं वपुः । (७०।२)

पूर्ववद् भावयेद् देवीम् ॥ (७०।३)

किंचाग्रे । (७१।१)

ततस् तस्मात् समाकृष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् । (७१।२)

तत् तेजो हृदये न्यस्य चिन्तयेद् विष्णुम् अव्ययम् ॥ (७१।३)

किं वा चिन्तनमात्रेण भूतशुद्धिं विधाय ताम् । (७२।१)

प्राणायामांस् ततः कुर्यात् सम्प्रदायानुसरतः ॥ (७२।२)

अथ प्राणायामःरेचः षोडशमात्राभिः पूरो द्वात्रिंशता भवेत् । (७३।१)

चतुःषष्ट्या भवेत् कुम्भ एवं स्यात् प्राणसंयमः ॥ (७३।२)

विरेच्य पवनं पूर्वं संकोच्य गुदमण्डलम् । (७४।१)

पूरयित्वा विधानेन स्वशक्त्या कुम्भके स्थितः ॥ (७४।२)

तत्र प्रणवम् अभ्यस्यन् बीजं वा मन्त्रम् ऊर्ध्वगम् । (७५।१)

ऋष्यादिस्मरणं कृत्वा कुर्याद् ध्यानम् अतन्द्रितः ॥ (७५।२)

तद् ध्यानं चोक्तम् । (७६।१)

विष्णुं भास्वत्किरीटाङ्गदवलयकलाकल्पहारोदराङ्घ्रिश्रोणीभूषं सवक्षोमणिमकरमहाकुण्डलामृष्टगण्डम् । (७६।२)

हस्तोद्यच्छङ्खचक्राम्बुजगदम् अमलं पीतकौशेयवासं विद्योतद्भासम् उद्यद्दिनकरसदृशं पद्मसंस्थं नमामि ॥ (७६।३)

क्वचिच् च । (७७।१)

रुद्रस् तु रेचके ब्रह्मा पूरके ध्येयदेवता । (७७।२)

श्रीविष्णुः कुम्भके ज्ञेयो ध्यानस्थानं गुरोर् मुखात् ॥ (७७।३)

तथा हि । (७८।१)

नाभिस्थाने पूरकेण चिन्तयेत् कमलासनम् । (७८।२)

ब्रह्माणं रक्तगौराङ्गं चतुर्वक्त्रं पितामहम् ॥ (७८।३)

नीलोत्पलदलश्यामं हृदि मध्ये प्रतिष्ठितम् । (७९।१)

चतुर्भुजं महात्मानं कुम्भकेन तु चिन्तयेत् ॥ (७९।२)

रेचकेनैश्वरं ध्यानं ललाटे सर्वपापहम् । (८०।१)

शुद्धस्फटिकसङ्काशं कुर्याद् वै निर्मलं बुधः ॥ (८०।२)

एकान्तिभिश् च भगवान् सर्वदेवमयः प्रभुः । (८१।१)

कृष्णः प्रियजनोपेतश् चिन्तनीयो हि सर्वतः ॥ (८१।२)

अथ प्राणायाममाहात्म्यम्पाद्मे देवहूतिविकुण्डलसंवादे । (८२।१)

यमलोकं न पश्यन्ति प्राणायामपरायणाः । (८२।२)

अपि दुष्कृतकर्माणस् तैर् एव हतकिल्बिषाः ॥ (८२।३)

दिवसे दिवसे वैश्य प्राणायामास् तु षोडश । (८३।१)

अपि ब्रह्महणं साक्षात् पुनन्त्य् अहरहः कृताः ॥ (८३।२)

तपांसि यानि तप्यन्ते व्रतानि नियमाश् च ये । (८४।१)

गोसहस्रप्रदानं च प्राणायामस् तु तत्समः ॥ (८४।२)

अम्बुबिन्दुं यः कुशाग्रेण मासे मासे नरः पिबेत् । (८५।१)

संवत्सरशतं साग्रं प्राणायामस् तु तत्समः ॥ (८५।२)

पातकं तु महद् यच् च तथा क्षुद्रोपपातकम् । (८६।१)

प्राणायामैः क्षणात् सर्वं भस्मसात् कुरुते नरः ॥ (८६।२)

न्यासान् विना जपं प्राहुर् आसुरं विफलं बुधाः । (८७।१)

अतो यथासम्प्रदायं न्यासान् कुर्याद् यथाविधि ॥ (८७।२)

तत्रादौ मातृकान्यासःऋषिच्छन्दोदेवतादि स्मृत्वादौ मातृकामनोः । (८८।१)

शिरोवक्त्रहृदादौ च न्यस्य तद्ध्यानम् आचरेत् ॥ (८८।२)

तच् चोक्तम् । (८९।१)

पञ्चाशल्लिपिभिर् विभक्तमुखदोःपन्मध्यवक्षःस्थलीं भावन्मौलिनिबद्धचन्द्रशकलाम् आपीनतुङ्गस्तनीम् । (८९।२)

मुद्राम् अक्षगुणं सुधाढ्यकलसं विद्यां च हस्ताम्बुजैर् बिभ्राणां विशदप्रभां त्रिनयनां वाग्देवताम् आश्रये ॥ (८९।३)

अकारादीन् क्षकारान्तान् वर्णानादौ तु केवलान् । (९०।१)

ललाटादिषु चाङ्गेषु न्यसेद् विद्वान् यथाक्रमम् ॥ (९०।२)

तच् च विविच्योक्तम् । (९१।१)

ललाटमुखबिम्बाक्षिश्रुतिघ्राणेषु गण्डयोः । (९१।२)

ओष्ठदन्तोत्तमाङ्गास्ये दोःपत्सन्ध्यग्रकेषु च ॥ (९१।३)

पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ जठरे हृदयेऽंसके । (९२।१)

ककुद्यसे च हृत्पूर्वं पाणिपादयुगे ततः । (९२।२)

जठराननयोर् न्यसेन् मातृकार्णान् यथाक्रमम् ॥ (९२।३)

सानुस्वारान् विसर्गाढ्यान् सानुस्वारविसर्गकान् । (९३।१)

न्यसेद् भूयो ऽपि तान् विद्वान् एवं वारचतुष्टयम् ॥ (९३।२)

अथ मातृकान्यासःकण्ठहृन्नाभिगुह्येषु पायुभ्रूमध्ययोस् तथा । (९४।१)

स्थिते षोडशपत्राब्जे क्रमेण द्वादशच्छदे ॥ (९४।२)

दशपत्रे च षट्पत्रे चतुष्पत्त्रे द्विपत्रके । (९५।१)

न्यसेद् एकैकपत्रान्ते सबिन्द्वेकैकम् अक्षरम् ॥ (९५।२)

अथ केशवादिन्यासःस्मृत्वा ऋष्यादिकां वर्णान् मूर्तिभिः केशवादिभिः । (९६।१)

कीर्त्यादिभिः शक्तिभिश् च न्यसेत् तान् पूर्ववत् क्रमात् ॥ (९६।२)

न्यसेच् चतुर्थीन् अत्यन्ता मूर्तीः शक्तीश् च यादिभिः । (९७।१)

सप्तधातून् प्राणजीवौ क्रोधम् अप्य् आत्मनेऽन्तकान् ॥ (९७।२)

तत्र ध्यानमुद्यत्प्रद्योतनशतरुचिं तप्तहेमावदानं पार्श्वद्वन्द्वे जलधिसुतया विश्वधात्र्या च जुष्टम् । (९८।१)

नानारत्नोल्लसितविविधाकल्पम् आपीतवस्त्रं विष्णुं वन्दे दरकमलकौमोदकीचक्रपाणिम् ॥ (९८।२)

अथ श्रीमूर्तयःप्रथमं केशवो नारायणः पश्चाच् च माधवः । (९९।१)

गोविन्दश् च तथा विष्णुर् मधुसूदन एव च ॥ (९९।२)

त्रिविक्रमो वामनो ऽथ श्रीधरश् च ततः परम् । (१००।१)

ऋषीकेशः पद्मनाभस् ततो दामोदरस् तथा ॥ (१००।२)

वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नो ऽथानिरुद्धकः । (१०१।१)

चक्री गदी तथा शार्ङ्गी खड्गी शङ्खी हली तथा ॥ (१०१।२)

मुसली च तथा शूली पाशी चैवाङ्कुशी तथा । (१०२।१)

मुकुन्दो नन्दजश् चैव तथा नन्दी नरस् तथा ॥ (१०२।२)

नरकजिद्धरिः कृष्णः सत्यः सात्वत एव च । (१०३।१)

ततः शौरिस् तथा शूरस् ततः पश्चाज् जनार्दनः ॥ (१०३।२)

भूधरो विश्वमूर्तिश् च वैकुण्ठः पुरुषोत्तमः । (१०४।१)

बलो बलानुजो बालो वृषघ्नो वृष एव च ॥ (१०४।२)

हंसो वराहो विमलो नृसिंहश् चेति मूर्तयः ॥ (१०५।१)

अथ शक्तयःकीर्तिः कान्तिस् तुष्टिपुष्टी धृतिः शान्तिः क्रिया दया । (१०६।१)

मेधा हर्षा तथा श्रद्धा लज्जा लक्ष्मीः सरस्वती ॥ (१०६।२)

प्रीती रतिर् जया दुर्गा प्रभा सत्या च चण्डिका । (१०७।१)

वाणी विलासिनी चैव विजया विरजा तथा ॥ (१०७।२)

विश्वा च विनदा चैव सुनन्दा च स्मृतिस् तथा । (१०८।१)

ऋद्धिः समृद्धिः शुद्धिश् च बुद्धिर् मूर्तिर् नतिः क्षमा ॥ (१०८।२)

रमोमा क्लेदिनी क्लिन्ना वसुदा वसुधा परा । (१०९।१)

परायणा च सूक्ष्मा च सन्ध्या प्रज्ञा प्रभा निशा ॥ (१०९।२)

अमोघा विद्युतेत्य् एकपञ्चाशत् शक्तयो मताः । (११०।१)

ददात्य् अयं केशवादिन्यासो ऽत्राखिलसम्पदम् ॥ (११०।२)

अमुत्राच्युतसारूप्यं नयति न्यासमात्रतः ॥ (१११।१)

तद् उक्तं । (११२।१)

ध्यात्वैवं परमपुमांसम् अक्षरैर् यो विन्यसेद् दिनम् अनु केशवादियुक्तैः । (११२।२)

मेधायुःस्मृतिधृतिकीर्तिकान्तिलक्ष्मीसौभाग्यैश् चिरम् उपबृंहितो भवेत् सः ॥ (११२।३)

अन्यत्र च । (११३।१)

केशवादिर् अयं न्यासो न्यासमात्रेण देहिनः । (११३।२)

अच्युतत्वं ददात्य् एव सत्यं सत्यं न संशयः ॥ (११३।३)

यश् च कुर्याद् इमं न्यासं लक्ष्मीबीजपुरःसरम् । (११४।१)

भक्तिं मुक्तिं च भुक्तिं च कृष्णं च लभतेऽचिरात् ॥ (११४।२)

तथा चोक्तम् । (११५।१)

अमुम् एव रमापुरःसरं प्रभजेद् यो मनुजो विधिं बुधः । (११५।२)

समुपेत्य रमां प्रथीयसीं पुनर् अन्ते हरितां व्रजत्य् असौ ॥ (११५।३)

अथ तत्त्वन्यासःमकारादिककारान्तवर्णैर् युक्तं सबिन्दुकैः । (११६।१)

नमः परायेति पूर्वम् आत्मने नम इत्य् अनु ॥ (११६।२)

नाम जीवादितत्त्वानां न्यसेत् तत्तत्पदे क्रमात् । (११७।१)

न्यासेनानेन लोको हि भवेत् पूजाधिकारवान् ॥ (११७।२)

तत्रादौ सकले न्यसेज् जीवप्राणौ कलेवरे । (११८।१)

हृदये मत्यहङ्कारमनांसीति त्रयं ततः ॥ (११८।२)

शब्दं स्पर्शं ततो रूपं रसं गन्धं च मस्तके । (११९।१)

मुखे हृदि च गुह्ये च पादयोश् च यथाक्रमम् ॥ (११९।२)

श्रोत्रं त्वचं दृशं जिह्वां घ्राणं स्वस्वपदे ततः । (१२०।१)

वाक्पाणिपायूपस्थानि स्वस्वपदे तथा ॥ (१२०।२)

आकाशवायुतेजांसि जलं पृथ्वीं च मूर्धनि । (१२१।१)

वदने हृदये लिङ्गे पादयोश् च यथाक्रमम् ॥ (१२१।२)

हृदि हृत्पुण्डरीकं च द्विषट्द्व्यष्टदशादिकम् । (१२२।१)

कलाव्याप्तेति पूर्वं च सूर्यचन्द्राग्निमण्डलम् । (१२२।२)

वर्णैः सह सरेफैश् च क्रमान् न्यसेत् सबिन्दुकैः ॥ (१२२।३)

वासुदेवं षकारेण परमेष्ठियुतं च के । (१२३।१)

यकारेण मुखे सङ्कर्षणं न्यसेत् पुमन्वितम् ॥ (१२३।२)

हृदि न्यसेल् लकारेण प्रद्युम्नं विश्वसंयुतम् । (१२४।१)

अनिरुद्धं निवृत्त्याढ्यं वकारेण च गुह्यके । (१२४।२)

नारायणं च सर्वाढ्यं लकारेणैव पादयोः ॥ (१२४।३)

नृसिंहं कोपसंयुक्तं तद्बीजेनाखिलात्मनि । (१२५।१)

तत्त्वन्यासो ऽयम् अचिरात् कृष्णसान्निध्यकारकः ॥ (१२५।२)

तथा चोक्तम् । (१२६।१)

अतत्त्वव्याप्त्यरूपस्य तत्प्राप्तेर् हेतुना पुनः । (१२६।२)

तत्त्वन्यासम् इति प्राहुर् न्यासतत्त्वविदो बुधाः ॥ (१२६।३)

यः कुर्यात् तत्त्वविन्यासं स पूतो भवति ध्रुवम् । (१२७।१)

तदात्मनानुप्रविश्य भगवान् इह तिष्ठति । (१२७।२)

यतः स एव तत्त्वानि सर्वं तस्मिन् प्रतिष्ठितम् ॥ (१२७।३)

अथ पुनः प्राणायांअविशेषःप्राणायामांस् ततः कुर्यान् मूलमन्त्रं जपन् क्रमात् । (१२८।१)

वारौ द्वौ चतुरः षट् च रेचपूरककुम्भकः ॥ (१२८।२)

अथवा रेचकादींस् तान् कुर्याद् वारांस् तु षोडश । (१२९।१)

द्वात्रिंशच् च चतुःषष्ठिं कामबीजं जपन् क्रमात् ॥ (१२९।२)

तथा च क्रमदीपिकायाम् । (१३०।१)

रेचयेन् मारुतं दक्षया दक्षिणः पूरयेद् वामया मध्यनाड्या पुनः । (१३०।२)

धारयेद् ईरितं रेचकादित्रयं स्यात् कलादन्तविद्याख्यमात्राच्युकम् ॥ (१३०।३)

सनातनः । (१३१।१)

तद् एव क्रमदीपिकोक्त्या संवादयन् तत्रैव किंचिद् विशेषं च दर्शयति रेचयेद् इति । (१३१।२)

दक्षया दक्षिणनाड्या दक्षिणः विद्वान् जनः । (१३१।३)

मध्यनाड्या सुषुम्णया धारयेत् । (१३१।४)

एवं रेचकपूरककुम्भकाख्यं त्रयं स्यात् । (१३१।५)

रेचकादिषु त्रिषु क्रमेणावधिकालम् आह कलाः षोडश । (१३१।६)

दन्ता द्वात्रिंशत् । (१३१।७)

विद्याश् चतुःषष्टिस् तत्तत्संख्यकमात्रात्मकम् इत्य् अर्थः । (१३१।८)

मात्रा चवामाङ्गुष्ठेन वामकनिष्ठाद्यङ्गुलीनां प्रत्येकं पर्वत्रयसम्पर्ककालः । (१३१।९)

वामहस्तेन वामजानुमण्डलस्य प्रादक्षिण्येन स्पर्शकालो वा । (१३१।१०)

तत्राप्य् अङ्गुलिनियमो ऽप्य् उक्तः । (१३१।११)

कनिष्ठानामिकाङ्गुष्ठैर् यन् नासापुटधारणम् । (१३१।१२)

प्राणायामः स विज्ञेयस् तर्जनीमध्यमे विना । (१३१।१३)

तत्र तेषु प्राणायामेषु पूर्वं रेचकादिषु सङ्ख्योक्ता । (१३१।१४)

अत्र च प्राणायामेष्व् इति भेदः । (१३१।१५)

तत्र कालः सङ्ख्यादिकं चतत्रैव । (१३१।१६)

पुरतो जपस्य परतो ऽपि विहितम् अथ तत्त्रयं बुधैः । (१३१।१७)

षोडश य इह समाचरेद् दिनेशः परिपूयते स खलु मासतो ऽंहसः ॥ (१३१।१८)

सनातनः । (१३२।१)

जपस्य पुरत आदौ परतः अन्ते च इति प्राणायामेषु कालः । (१३२।२)

तत् त्रयं प्राणायामत्रयम् इति सङ्ख्या । (१३२।३)

यो जनो दिनशः प्रत्यहं षोडशप्राणायामान् आचरेत् स मासतः मासेनैकेन अंहसः पापात् परिपूयते शुद्धो भवतीति सामान्यतः फलम् । (१३२।४)

परं च सर्वं पुर्वं लिखितम् एव । (१३२।५)

अथ पीठन्यासःततो निजतनूम् एव पूजापीठं प्रकल्पयेत् । (१३२।६)

पीठस्याधारशक्त्यादीन् न्यसेत् स्वाङ्गेषु तारवत् ॥ (१३२।७)

आधारशक्तिं प्रकृतिं कूर्मानन्तौ च तत्र तु । (१३३।१)

पृथिवीं क्षीरसिन्धुं च श्वेतद्वीपं च भास्वरम् ॥ (१३३।२)

श्रीरत्नमण्डपं चैव कल्पवृक्षं तथा हृदि । (१३४।१)

न्यसेत् प्रदक्षिणत्वेन धर्मज्ञाने ततो ऽंसयोः ॥ (१३४।२)

ऊर्वोर् वैराग्यम् ऐश्वर्यं तथैवाधर्मम् आनने । (१३५।१)

त्रिकेऽज्ञानम् अवैराग्यम् अनैश्वर्यं च पार्श्वयोः ॥ (१३५।२)

हृदब्जेऽनन्तपद्मं च सूर्येन्दुशिखिनान् तथा । (१३६।१)

मण्डलानि क्रमाद् वर्णैः प्रणवांशैः सबिन्दुकैः ॥ (१३६।२)

सत्त्वरजस्तमश् चात्मान्तरात्मानौ च तत्र हि । (१३७।१)

परमात्मानम् अप्य् आत्माद्याद्यवर्णैः सबिन्दुकैः ॥ (१३७।२)

ज्ञानात्मानं च भुवनेश्वरीबीजेन संयुतम् । (१३८।१)

तस्याष्टदिक्षु मध्येऽपि नवशक्तीश् च दिक्क्रमात् ॥ (१३८।२)

ताश् चोक्ताः । (१३९।१)

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगेति शक्तयः । (१३९।२)

प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहा नवम् स्मृता ॥ (१३९।३)

न्यसेत् तदुपरिष्टाच् च पीठमन्त्रं यथोदितम् । (१४०।१)

ऋष्यादिकं स्मरेद् अस्याष्टादशार्णमनोस् ततः ॥ (१४०।२)

ज्ञेयाश् चैकान्तिभिः क्षीरसमुद्रादिचतुष्टयम् । (१४१।१)

क्रमाच्छ्रीमथुरावृन्दावनं तत्कुञ्जनीपकाः ॥ (१४१।२)

ततो पीठन्यासःतथा च ब्रह्मसंहितायाम् आदिपुरुषरहस्यस्तोत्रे । (१४२।१)

स यत्र क्षीराब्धिः स्रवति सुरभीभ्यश् च सुमहान् निमेषार्धाख्यो वा व्रजति न हि यत्रापि समयः । (१४२।२)

भजे श्वेतद्वीपं तम् अहम् इह गोलोकम् इति यं विदन्तस् ते सन्तः क्षितिविरलचाराः कतिपये ॥ (१४२।३)

क्रमदीपिकायां । (१४३।१)

एवं हृदयं भगवान् विष्णुः सर्वान्वितश् च भूतात्मा । (१४३।२)

ङेऽन्ताः सवासुदेवाः सर्वात्मयुतं च संयोगं ॥ (१४३।३)

योगावधश् च पद्मं पीठात् ङेयुतो नतिश् चान्ते । (१४४।१)

पीठमहामनुर् व्यक्तः पर्याप्तो ऽयं सपर्यासु ॥ (१४४।२)

सनातनः । (१४५।१)

तारः प्रणवः । (१४५।२)

ततो हृदयं नम इति पदम् । (१४५।३)

ततश् च भगवान् इति विष्णुर् इति च । (१४५।४)

सर्वान्वितः सर्वशब्दयुक्तो भूतात्मा सर्वभूतात्मेति । (१४५।५)

एते त्रयः सवासुदेवा वासुदेवसहिताः प्रत्येकं ङेऽन्ताश् चतुर्थ्यन्ताः । (१४५।६)

ततश् च सर्वात्मना युतं संयोगं सर्वात्मसंयोगम् इति नपुंसकत्वम् आर्षम् । (१४५।७)

ततश् च योगस्यावधौ अन्ते पद्मं योगपद्मम् इति । (१४५।८)

तदन्ते ङेयुक्तश् चतुर्थ्यन्तः पीठात्मा । (१४५।९)

तदन्ते च नतिः नमःशब्दः । (१४५।१०)

एवं ॐ नमो भगवते विष्णवे सर्वभूतात्मने वासुदेवाय सर्वात्मसंयोगयोगपद्मपीठात्मने नम इति सिद्धम् । (१४५।११)

तथा च शारदातिलके । (१४५।१२)

नमो भगवते ब्रूयाद् विष्णवे च पदं वदेत् । (१४५।१३)

सर्वभूतात्मने वासुदेवायेति वदेत् ततः । (१४५।१४)

सर्वात्मसंयोगपदाद् योगपद्मपदं पुनः । (१४५।१५)

पीठात्मने हृदन्तो ऽयं मन्त्रस् तारादिर् ईरितः । (१४५।१६)

सनत्कुमारकल्पे च । (१४५।१७)

ॐ नमः पदम् आभाष्य तथा भगवते पदम् । (१४५।१८)

वासुदेवाय इत्य् उक्त्वा सर्वात्मेति पदं तथा ॥ (१४५।१९)

संयोगयोगेत्य् उक्त्वा च तथा पीठात्मने पदम् । (१४६।१)

वह्निपत्नीसमायुक्तः पीठमन्त्र इतीरितः ॥ (१४६।२)

अथ ऋष्यादिस्मरणम्ॐ अष्टादशाक्षरमन्त्रस्य श्रीनारद ऋषिर् गायत्रीछन्दः सकललोकमङ्गलो नन्दतनयो देवता ह्रीं बीजं स्वाहा शक्तिः कृष्णः प्रकृतिर् दुर्गाधिष्ठात्री देवता अभिमतार्थे विनियोगः ॥ (१४७।१)

तथा च संमोहनतन्त्रे शिवोमासंवादे । (१४८।१)

ऋषिर् नारद इत्य् उक्तो गायत्रीछन्द उच्यते । (१४८।२)

गोपवेशधरः कृष्णो देवता परिकीर्तितः ॥ (१४८।३)

बीजं मन्मथसंज्ञं तु प्रिया शक्तिर् हविर् भुजः । (१४९।१)

त्वम् एव परमेशानि अस्याधिष्ठातृदेवता । (१४९।२)

चतुर्वर्गफलावाप्त्यै विनियोगः प्रकीर्तितः ॥ (१४९।३)

अथाङ्गन्यासःचतुश् चतुर्भिर् वर्णैश् च चत्वार्य् अङ्गानि कल्पयेत् । (१५०।१)

द्वाभ्याम् अस्त्राख्यम् अङ्गं च तस्येत्य् अङ्गानि पञ्च वै ॥ (१५०।२)

न्यस्येच् च व्यापकत्वेन तान्य् अङ्गानि करद्वये । (१५१।१)

तान्य् अङ्गुलीषु पञ्चाथ केचिद् वर्णान् स्वरान् अपि ॥ (१५१।२)

ते चोक्ताः । (१५२।१)

द्रावणक्षोभणाकर्षवशीकृत्स्रावणास् तथा । (१५२।२)

शोषणो मोहनः सन्दीपनस् तापनमादनौ ॥ (१५२।३)

किंच । (१५३।१)

नमोऽन्तं हृदयं चाङ्गैः शिरः स्वाहान्वितं शिखाम् । (१५३।२)

वषड्युतं च कवचं हुंयुगस्त्रं च फड्युतम् ॥ (१५३।३)

न्यस्यन्ति पुनर् अङ्गुष्ठौ तर्जन्यौ मध्यमे तथा । (१५४।१)

अनामिके कनिष्ठे च क्रमाद् अङ्गैश् च पञ्चभिः ॥ (१५४।२)

पुनश् च हृदयादीनि तथाङ्गुष्ठादिकानि च । (१५५।१)

न्यस्यन्ति युगपत् सर्वाण्य् अङ्गैस् तैः पञ्चभिः क्रमात् ॥ (१५५।२)

न्यस्यन्ति च षडङ्गानि हृदयादीनि तन्मनोः । (१५६।१)

हृदयादिषु चैतेषां पञ्चैकं दिक्षु च क्रमात् ॥ (१५६।२)

षडङ्गानि चोक्तानि सम्मोहनतन्त्रे सनत्कुमारकल्पे । (१५७।१)

वर्णेनैकेन हृदयं त्रिभिर् एव शिरो मतम् । (१५७।२)

चतुर्भिश् च शिखा प्रोक्ता तथैव कवचं मतम् । (१५७।३)

नेत्रं तथा चतुर्वर्णैर् अस्त्रं द्वाभ्यां तथा मतम् ॥ (१५७।४)

ततश् चापादम् आ केशान् न्यसेद् दोर्भ्याम् इमं मनुम् । (१५८।१)

वारांस् त्रीन् व्यापकत्वेन न्यसेच् च प्रणवं सकृत् ॥ (१५८।२)

अथाक्षरन्यासःततो ऽष्टादशवर्णांश् च मन्त्रस्यास्य यथाक्रमम् । (१५९।१)

दन्ते ललाटे भ्रूमध्ये कर्णयोर् नेत्रयोर् द्वयोः ॥ (१५९।२)

नासयोर् वदने कण्ठे हृदि नाभौ कटिद्वये । (१६०।१)

गुह्ये जानुद्वये चैकं न्यसेद् एकं च पादयोः ॥ (१६०।२)

सन्तो न्यस्यन्ति तारादिनमो ऽनन्तांस् तान् सबिन्दुकान् । (१६१।१)

श्रीशक्तिकामबीजैश् च सृष्ट्यादिक्रमतो ऽपरे ॥ (१६१।२)

अथ पदन्यासःतारं शिरसि विन्यस्य पञ्च मन्त्रपदानि च । (१६२।१)

न्यसेन् नेत्रद्वये वक्त्रे हृद्गुह्याङ्घ्रिषु च क्रमात् ॥ (१६२।२)

देहे च व्यापकत्वेन न्यसेत् तान्य् अखिले पुनः । (१६३।१)

केचित् तानि नमोऽन्तानि न्यस्यन्त्य् आद्याक्षरैः सह ॥ (१६३।२)

स्वाहान्तानि तथा त्रीणि संमिश्राण्य् उत्तरोत्तरैः । (१६४।१)

गुह्याद् गलान् मस्तकाच् च व्यापय्य चरणावधि ॥ (१६४।२)

न्यासो ऽत्र ज्ञाननिष्ठानां गुह्यादिविषयस् तु यः । (१६५।१)

स्वस्ववर्णतनोः कार्यस् तत्तद्वर्णेषु वैष्णवैः ॥ (१६५।२)

अथ ऋष्यादिन्यासःऋष्यादीन् सप्तभागांश् च न्यसेद् अस्य मनोः क्रमात् । (१६६।१)

मूर्धास्यहृत्सु कुचयोः पुनर् हृदि पुनर् हृदि ॥ (१६६।२)

अथ मुद्रापञ्चकम्वेण्वाख्यां वनमालाख्यां मुद्रां संदर्शयेत् ततः । (१६७।१)

श्रीवत्साख्यां कौस्तुभाख्यां बिल्वाख्यां च मनोरमाम् ॥ (१६७।२)

इत्थं न्यस्तशरीरः सन् कृत्वा दिग्बन्धनं पुनः । (१६८।१)

करकच्छपिकां कृत्वा ध्यायेच्छ्रीनन्दनन्दनम् ॥ (१६८।२)

अथ श्रीनन्दन्दनभगवद्ध्यानविधिःअथ प्रकटसौरभोद्गलितमाध्विकोत्फुल्लसत्प्रसूननवपल्लवप्रकरनम्रशाखैर् द्रुमैः । (१६९।१)

प्रफुल्लनवमञ्जरीललितवल्लरीवेष्टितैः स्मरेच्छिशिरितं शिवं सितमतिस् तु वृन्दावनम् ॥ (१६९।२)

अथानन्तरं सितमतिः शुद्धमनाः सन् वृन्दावनं चिन्तयेत् । (१७०।१)

कीदृशं द्रुमैः शिशिरितं शीतलीकृतम् । (१७०।२)

कीदृशैः प्रकटम् उद्भटं सौरभं यस्य तच् च । (१७०।३)

तद् उद्गलितमाध्वीकं च प्रच्युतमधु । (१७०।४)

उत्फुल्लं च विकसितं । (१७०।५)

सच् च उत्तमं यत् प्रसूनं पुष्पं नवपल्लवं च । (१७०।६)

तयोः प्रकरः समूहः । (१७०।७)

तेन नम्राः शाखा येषां तैः । (१७०।८)

माध्विकेतिह्रस्वत्वं महाकविनिबद्धत्वात् सोढव्यम् । (१७०।९)

प्रकटसौरभाकुलितमत्तभृङ्गोल्लसद् इति पाठस् तु सुगम एव । (१७०।१०)

पुनः कीदृशैः प्रफुल्लाभिर् नवमञ्जरीभिर् ललिता मनोहरा या वल्लर्यः अग्रशाखा लता वा ताभिर् वेष्टितैः । (१७०।११)

शिवं मङ्गलरूपं निर्बाधत्वात् परमकल्याणकरत्वाच् च । (१७०।१२)

विकासिसुमनोरसास्वादनमञ्जुलैः संचरच्छिलीमुखमुखोद्गतैर् मुखरितान्तरं झङ्कृतैः । (१७०।१३)

कपोतशुकशारिकापरभृतादिभिः पत्रिभिर् विराणितम् इतस् ततो भुजगशत्रुनृत्याकुलम् ॥ (१७०।१४)

कलिन्ददुहितुश् चलल्लहरिविप्रुषां वाहिभिर् विनिद्रसरसीरुहोदररजश्चयोद्धूसरैः । (१७१।१)

प्रदीपितमनोभवव्रजविलासिनीवाससां विलोलनविहारिभिः सततसेवितं मारुतैः ॥ (१७१।२)

प्रवालनवपल्लवं मरकतच्छदं वज्रमौक्तिकप्रकरकोरकं कमलरागनानाफलम् । (१७२।१)

स्थविष्ठम् अखिलर्तुभिः सततसेवितं कामदं तदन्तर् अपि कल्पकाङ्घ्रिपम् उदञ्चितं चिन्तयेत् ॥ (१७२।२)

सुहेमशिखरावलेर् उदितभानुवद् भास्वरम् अधो ऽस्य कनकस्थलीम् अमृतशीकरासारिणः । (१७३।१)

प्रदीप्तमणिकुट्टिमां कुसुमरेणुपुञ्जोज्ज्वलां स्मरेत् पुनर् अतन्द्रितो विगतषट्तरङ्गां बुधः ॥ (१७३।२)

तद्रत्नकुट्टिमनिविष्टमहिष्ठयोगपीठे ऽष्टपत्रम् अरणं कमलं विचिन्त्य । (१७४।१)

उद्यद्विरोचनसरोचिर् अमुष्य मध्ये संचिन्तयेत् सुखनिविष्टम् अथो मुकुन्दम् ॥ (१७४।२)

सूत्रामरत्नदलिताञ्जनमेघपुञ्जप्रत्यग्रनीलजलजन्मसमानभासम् । (१७५।१)

सुस्निग्धनीलघनकुञ्चितकेशजालं राजन्मनोज्ञशितिकण्ठशिखण्डचूडम् ॥ (१७५।२)

रोलम्बलालितसुरद्रुमसूनकल्पितोत्तंसम् उत्कचनवोत्पलकर्णपूरम् । (१७६।१)

लोलालकस्फुरितभालतलप्रदीप्तगोरोचनातिलकम् उच्चलचिल्लिमालम् ॥ (१७६।२)

आपूर्णशारदगताङ्कशशाङ्कबिम्बकान्ताननं कमलपत्रविशालनेत्रम् । (१७७।१)

रत्नस्फुरन्मकरकुण्डलरश्मिदीप्तगण्डस्थलीमुकुरम् उन्नतचारुनासम् ॥ (१७७।२)

सिन्दूरसुन्दरतराधरम् इन्दुकुन्दमन्दारमन्दहसितद्युतिदीपिताङ्गम् । (१७८।१)

मत्तभ्रमद्भ्रमरजुष्टविलम्बमानसंतानकप्रसवदामपरिष्कृतांसम् । (१७९।१)

हारावलीभगणराजितपीवरोरोव्योमस्थलीललितकौस्तुभभानुमन्तम् ॥ (१७९।२)

श्रीवत्सलक्षणसुलक्षितम् उन्नतांसआजानुपीनपरिवृत्तसुजातबाहुम् । (१८०।१)

आबन्धुरोदरम् उदारगभीरनाभिं भृङ्गाङ्गनानिकरवञ्जुलरोमराजिम् ॥ (१८०।२)

दिव्याङ्गरागपरिपिञ्जरिताङ्गयष्टिम् आपीतवस्त्रपरिवीतनितम्बबिम्बम् ॥ (१८१।२)

चारूरुजानुमनुवृत्तमनोज्ञजङ्घं कान्तोन्नतप्रपदनिन्दितकूर्मकान्तिम् । (१८२।१)

मत्स्याङ्कुशारदरकेतुयवाब्जवज्रसंलक्षितारुणकराङ्घ्रितलाभिरामम् । (१८३।१)

लावण्यसारसमुदायविनिर्मिताङ्गसौन्दर्यनिर्जितमनोभवदेहकान्तिम् ॥ (१८३।२)

आस्यारविन्दपरिपूरितवेणुरन्ध्रलोलत्कराङ्गुलिसमीरितदिव्यरागैः । (१८४।१)

शश्वद्द्द्रवीकृतविकृष्टसमस्तजन्तुसंतानसंततिम् अनन्तसुखाम्बुराशिम् ॥ (१८४।२)

गोभिर् मुखाम्बुजविलीनविलोचनाभिर् ऊधोभरस्खलितमन्थरमन्दगाभिः । (१८५।१)

दन्ताग्रदष्टपरिशिष्टतृणाङ्कुराभिर् आलम्ब्वालधिलताभिवीतम् ॥ (१८५।२)

सप्रस्रवस्तनविचूषणपूर्णनिश्चलास्यावटक्षरितफेनिलदुग्धमुग्धैः । (१८६।१)

वेणुप्रवर्तितमनोहरमन्द्रगीतदत्तोच्चकर्णयुगलैर् अपि तर्णकैश् च ॥ (१८६।२)

प्रत्यग्रशृङ्गमृदुमस्तकसम्प्रहारसंरम्भवल्गनविलोलखुराग्रपातैः । (१८७।१)

आमेदुरैर् बहुलसास्नगलैर् उदग्रपुच्छैश् च वत्सतरवत्सतरीनिकायैः ॥ (१८७।२)

हम्बारवक्षुभितदिग्वलयैर् महद्भिरप्य् उक्षभिः पृथुककुद्भरभारखिन्नैः । (१८८।१)

उत्तम्भितश्रुतिपुटीपरिवीतवंशध्वानामृतोद्धतविकाशिविशालघोणैः ॥ (१८८।२)

गोपैः समानगुणशीलवयोविलासवेशैश् च मूर्छितकलस्वनवेणुवीणैः । (१८९।१)

मन्द्रोच्चतारपटगानपरैर् विलोलदोर्वल्लरीललितलास्यविधानदक्षैः ॥ (१८९।२)

जङ्घान्तपीवरकटीरतटीनिबद्धव्यालोलकिङ्किणिघटारटितैर् अटद्भिः । (१९०।१)

मुग्धैस् तरक्षुनखकल्पितकण्ठभूषैर् अव्यक्तमञ्जुवचनैः पृथुकैः परीतम् ॥ (१९०।२)

अथ सुललितगोपसुन्दरीणां पृथुनिविवीषनितम्बमन्थराणाम् । (१९१।१)

गुरुकुचभरभङ्गुरावलग्नत्रिवलिविजृम्भितरोमराजिभाजाम् ॥ (१९१।२)

तदतिमधुरचारुवेणुवाद्यामृतरसपल्लविताङ्गजाङ्घ्रिपाणाम् । (१९२।१)

मुकुलविसररम्यरूढरोमोद्गमसमलंकृतगानवल्लरीणाम् ॥ (१९२।२)

तदतिरुचिरमन्दहासचन्द्रातपपरिजृम्भितरागवारिराशेः । (१९३।१)

तरलतरतरङ्गभङ्गविप्रुट्प्रकरसमश्रमबिन्दुसंततानाम् ॥ (१९३।२)

तदतिललितमन्दचिल्लिचापच्युतनिशितेक्षणमारबाणवृष्ट्या । (१९४।१)

दलितसकलमर्मविह्वलाङ्गप्रविसृतदुःसहवेपथुव्यथानाम् ॥ (१९४।२)

तदतिसुभगकम्ररूपशोभामृतरसपानविधानलालसाभ्याम् । (१९५।१)

प्रणयसलिलपूरवाहिनीनाम् अलसविलोलविलोचनाम्बुजाभ्याम् ॥ (१९५।२)

विस्रंसत्कवरीकलापविगलत्फुल्लप्रसूनस्रवन्माध्वीलम्पटचञ्चरीकघटया संसेवितानां मुहुः । (१९६।१)

मारोन्मादमदस्खलन्मृदुगिराम् आलोलकाञ्च्युच्छ्वसन्नीवीविश्लथमानचीनहिचयान्ताविर्नितम्बत्विषाम् ॥ (१९६।२)

स्खलितललितपादाम्भोजमन्दाभिधानक्वणितमणितुलाकोट्याकुलाशामुखानाम् । (१९७।१)

चलदधरदलानां कुट्नलपक्ष्मलाक्षिद्वयसरसिरुहाणाम् उल्लसत्कुण्डलानाम् । (१९७।२)

स्खलितस्य स्खलनयुक्तस्य ललितस्य च पादाम्भोजस्य मन्दाभिघातेन ईषद् भूभागप्रहारेण क्वणितः कृतशब्दो मणिमयो यस् तुलाकोटिर् नूपुरं तेनाकुलं शब्दव्याप्तम् आशानां दिशां मुखं याभ्यस् तासाम् । (१९७।३)

कुड्मलत् मुकुलायमानं पक्ष्मलं च उत्कृष्टपक्ष्मयुक्तम् अक्षिद्वयसरसिरुहं यासाम् ॥ (१९७।४)

द्राघिष्ठश्वसनसमीरणाभितापप्रम्लानीभवदरुणोष्ठपल्लवानाम् । (१९८।१)

नानोपायनविलसत्कराम्बुजानाम् आलीभिः सततनिषेवितं समन्तात् ॥ (१९८।२)

द्राघिष्ठो ऽतिदीर्घः श्वासनसमीरणः श्वासवायुस् तेन अभितापः सन्तापस् तेन प्रम्लानीभवन् अरुणोष्ठपल्लवो यासाम् । (१९९।१)

तासाम् आयतलोलनीलनयनव्याकोषनीलाम्बुजस्रग्भिः सम्परिपूजिताखिलतनुं नानाविनोदास्पदम् । (१९९।२)

तन्मुग्धाननपङ्कजप्रविगलन्माध्वीरसास्वादिनीं बिभ्राणं प्रणयोन्मदाक्षिमधुकृन्मालां मनोहारिणीम् ॥ (१९९।३)

व्याकोशं विकसितं प्रणयाद् उन्मदे उद्गतमदे अक्षिणी एव मधुकृन्माला भ्रमरपङ्क्तिः । (२००।१)

तां बिभ्राणम् प्रकटयन्तम् । (२००।२)

श्रीलोचनयोर् इतस् ततो बहुधा निपतनेन सर्वतो दर्शनान् मालेत्य् उक्तम् । (२००।३)

कीदृशीम् तासां यन् मुग्धं मनोहरम् आननपङ्कजं । (२००।४)

तस्मात् प्रविगलितो माध्वीरसस्य मकरन्दस्य आस्वादनशीलाम् । (२००।५)

अत एव मनोहारिणीं । (२००।६)

गोपगोपीपशूनां बहिः स्मरेद् अग्रतो ऽस्य गीर्वाणघटाम् । (२००।७)

वित्तार्थिनीं विरिञ्चित्रिनयनशतमन्युपूर्विकां स्तोत्रपराम् ॥ (२००।८)

इदानीं क्रमेण वित्तधर्ममोक्षकामाख्यपुरुषार्थचतुष्टयस्य तथा सर्वतः श्रेष्ठस्य पञ्चमपुरुषार्थरूपाया भक्तेश् च वाञ्छायाः प्रदानां देवादीनां ध्यानम् आह गोपेति पञ्चभिः । (२०१।१)

अस्य कृष्णस्य अग्रतः सम्मुखे । (२०१।२)

तद्दक्षिणतो मुनिनिकरं दृढधर्मवाञ्छम् आनायपरम् । (२०१।३)

योगीन्द्रान् अथ पृष्ठे मुमुक्षमाणान् समाधिना सनकाद्यान् ॥ (२०१।४)

दक्षिणे चास्य मुनिनिकरं स्मरेत् । (२०२।१)

दृढा धर्मे वाञ्छा यस्य तम् । (२०२।२)

सव्ये सकान्तान् अथ यक्षसिद्धगन्धर्वविद्याधरचारणांश् च । (२०२।३)

सकिन्नरान् अप्सरसश् च मुख्याः कामार्थिनो नर्तनगीतवाद्यैः ॥ (२०२।४)

सकान्तान् पत्नीसहितान् यक्षादींश् च स्मरेत् । (२०३।१)

कथम्भूतान् नर्तनाद्यैः कामार्थिनो निजनिजाभीष्टप्रार्थकान् । (२०३।२)

मुख्याः श्रेष्ठाः उर्वश्याद्या अप्सरसश् च स्मरेत् । (२०३।३)

शङ्खेन्दुकुन्दधवलं सकलागमज्ञं सौदामनीततिपिङ्गजटाकलापम् । (२०३।४)

तत्पादपङ्कजगताम् अचलां च भक्तिं वाञ्छन्तम् उज्झिततरान्यसमस्तसङ्गम् ॥ (२०३।५)

तस्य श्रीकृष्णस्य पादपङ्कजगतां तद्विषयिणीम् इत्य् अर्थः । (२०४।१)

उज्झिततरो नितरां परित्यक्तो ऽन्यस्मिन् भक्तिव्यतिरिक्ते समस्ते सङ्ग आसक्तिर् येन तम् । (२०४।२)

नानाविधश्रुतिगणान्वितसप्तरागग्रामत्रयीगतमनोहरमूर्छनाभिः । (२०४।३)

संप्रीणयन्तम् उदिताभिर् अमुं महत्या संचिन्तयेन् नभसि धातृसुतं मुनीन्द्रम् ॥ (२०४।४)

अत एव अमुं श्रीकृष्णं महत्याख्यया कच्छपिकया स्वकीयवीणया प्रीणयन्तम् । (२०५।१)

काभिः नानाविधः षट्त्रिंशद्भेदात्मको यः श्रुतिगणो नादसमूहस् तेनान्विता ये सप्त रागाः निषादादिस्वरा मेघनादवसन्तादिरागा वा तेषु वा ग्रामत्रयी तत्र ग्रामाणां त्रयाणां समाहारस् तस्यां गताः प्राप्ता या मनोहरा मूर्छनास् ताभिः । (२०५।२)

किम्भूताभिः उदिताभिः स्वयम् एव प्राकट्यं प्राप्ताभिः । (२०५।३)

महत्योदिताभिर् इति वा सम्बन्धः । (२०५।४)

अत एव मुनीन्द्रं मुनिगणश्रेष्ठं धातृसुतं श्रीनारदं नभसि सम्यक् चिन्तयेत् । (२०५।५)

श्रीगौतमीयतन्त्रे । (२०५।६)

अथ ध्यानं प्रवक्ष्यामि सर्वपापप्रणाशनम् । (२०५।७)

पीताम्बरधरं कृष्णं पुण्डरीकनिभेक्षणम् ॥ (२०५।८)

रक्तनेत्राधरं रक्तपाणपादनखं शुभम् । (२०६।१)

कौस्तुभोद्भासितोरस्कं नानारत्नविभूषितम् ॥ (२०६।२)

तद्धामविलसन्मुक्ताबद्धहारोपशोभितम् । (२०७।१)

नानारत्नप्रभोद्भासिमुकुटं दिव्यतेजसम् ॥ (२०७।२)

हरकेयूरकटककुण्डलैः परिमण्डितम् । (२०८।१)

श्रीवत्सवक्षसं चारुनूपुराद्युपशोभितम् ॥ (२०८।२)

नानारत्नविचित्रैश् च कटिसूत्राङ्गुलीयकैः । (२०९।१)

बर्हिपत्रकृतापीडं वन्यपुष्पैर् अलंकृतम् ॥ (२०९।२)

कदम्बकुसुमोद्बद्धवनमालाविभूषितम् । (२१०।१)

सचन्द्रतारकानन्दिविमलाम्बरसन्निभम् ॥ (२१०।२)

वेणुं गृहीत्वा हस्ताभ्यां मुखे संयोज्य संस्थितम् । (२११।१)

गायन्तं दिव्यगानैश् च गोष्ठमध्यगतं हरिम् ॥ (२११।२)

स्वर्गाद् इव परिभ्रष्टकन्यकाशतवेष्टितम् । (२१२।१)

सर्वलक्षणसम्पन्नं सौन्दर्येणाभिशोभितम् ॥ (२१२।२)

शुभं जगन्मङ्गलरूपं तस्य कौस्तुभस्य धाम्ना तेजसा विलसन्तीभिर् मुक्ताभिर् आच्छन्नेन संवेष्टितेन हारेण उपशोभितम् । (२१३।१)

मुक्ताबद्धेति वा पाठः । (२१३।२)

कटिसूत्रेणाङ्गुलीयकैश् चालंकृतम् । (२१३।३)

सचन्द्राभिस् ताराभिर् आनन्दं सुखकरं यद् विमलम् अम्बरं व्योम तत्सदृशम् । (२१३।४)

अत्र चन्द्रस्थाने कौस्तुभः । (२१३।५)

तारास्थाने कदम्बमाला । (२१३।६)

अम्बरस्थाने श्रीमद्वक्षःस्थलम् ऊह्यम् । (२१३।७)

स्वर्गाद् इव परिभ्रष्टानां परमसुन्दरीणाम् इत्य् अर्थः । (२१३।८)

तादृशीनां कन्यानां श्रीगोपकुमारीणां शतेन वेष्टितम् । (२१३।९)

शतशब्दो ऽत्रासङ्ख्यत्वे । (२१३।१०)

मोहनं सर्वगोपीनां सर्वासां च गवाम् अपि । (२१३।११)

लेलिह्यमानं वत्सैश् च धेनुभिश् च समन्ततः ॥ (२१३।१२)

सिद्धगन्धर्वयक्षैश् च अप्सरोभिर् विहङ्गमैः । (२१४।१)

सुरासुरमनुष्यैश् च स्थावरैः पन्नगैर् अपि ॥ (२१४।२)

मृगैर् विद्याधरैश् चैव वीक्ष्यमाणं सुविस्मितैः । (२१५।१)

नारदेन वशिष्ठेन विश्वामित्रेण धीमता ॥ (२१५।२)

पराशरेण व्यासेन भृगुणाङ्गिरसा तथा । (२१६।१)

दक्षेण शौनकात्रिभ्यां सिद्धेन कपिलेन च ॥ (२१६।२)

सनकाद्यैर् मुनीन्द्रैश् च ब्रह्मलोकगतैर् अपि । (२१७।१)

अन्यैर् अपि च संयुक्तं कृष्णं ध्यायेद् अहर्निशम् ॥ (२१७।२)

सङ्क्षेपेण श्रीसनत्कुमारकल्पेऽपि । (२१८।१)

अव्यान् मीलत्कलायद्युतिर् अहिरिपुपिच्छोल्लसत्केशजालो गोपीनेत्रोत्सवाराधितललितवपुर् गोपगोवृन्दवीतः । (२१८।२)

श्रीमद्वक्त्रारविन्दप्रतिसहितशशाङ्काकृतिः पीतवासा देवो ऽसौ वेणुनादक्षपितजनधृतिर् देवकीनन्दनो नः ॥ (२१८।३)

असौ अनिर्वचनीयमाहात्म्यः श्रीदेवकीनन्दनो देवो नः अस्मान् अव्यात् रक्षतु । (२१९।१)

कलायस्य तत्पुष्पस्येव द्युतिः श्यामा कान्तिर् यस्य सः । (२१९।२)

अथान्तर्यागःध्यात्वैवं भगवन्तं तं संप्रार्थ्य च यथासुखम् । (२१९।३)

आदौ सम्पूजयेत् सर्वैर् उपचारैश् च मानसैः ॥ (२१९।४)

लेख्या ये बहिरर्चायाम् उपचारा विभागशः । (२२०।१)

ते सर्वेऽप्य् अन्तरर्चायां कल्पनीया यथारुचि ॥ (२२०।२)

अथ प्रार्थनाविधिःश्रीनारदपञ्चरात्रे । (२२१।१)

स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव । (२२१।२)

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थपरिभाविनाम् ॥ (२२१।३)

अथोपचारैर् बाह्यैश् च स्वात्मन्य् एव स्थितं प्रभुम् । (२२२।१)

पूजयन् स्थापयेद् आदौ शङ्खं सत्सम्प्रदायतः ॥ (२२२।२)

अथ शङ्खप्रतिष्ठास्वस्य वामाग्रतो भूमाव् उल्लिख्य त्र्यस्रमण्डलम् । (२२३।१)

ततास्त्रक्षालितं शङ्खं साधारं स्थापयेद् बुधः ॥ (२२३।२)

शङ्खे हृदयमन्त्रेण गन्धपुष्पाक्षतान् क्षिपेत् । (२२४।१)

व्युत्क्रान्तैर् मातृकार्णैस् तं शिरोऽन्तैः केन पूरयेत् ॥ (२२४।२)

सबिन्दुना मकारेण तदाधारेऽग्निमण्डलम् । (२२५।१)

सम्पूजयेद् अकारेण शङ्खे चादित्यमण्डलम् ॥ (२२५।२)

उकारेण जले सोममण्डलं च तथार्चयेत् । (२२६।१)

तीर्थमन्त्रेण तीर्थान्य् आवाहयेच् चार्कमण्डलम् ॥ (२२६।२)

कृष्णं चावाह्य हृत्पद्माद् गालिनीं शिखयेक्षयेत् । (२२७।१)

नेत्रमन्त्रेण वीक्ष्यान्तः कवचेनावगुण्ठयेत् ॥ (२२७।२)

कुर्यान् न्यासं जले मूलमन्त्राङ्गानां ततो दिशः । (२२८।१)

बद्ध्वास्त्रेणामृतीकुर्याद् अथ तद्धेनुमुद्रया ॥ (२२८।२)

तच् चक्रमुद्रया रक्ष्य सलिलं मत्स्यमुद्रया । (२२९।१)

आच्छाद्य संस्पृशन् शङ्खं जपेन् मूलं ततो ऽष्टशः ॥ (२२९।२)

तज् जलं प्रोक्षणीपात्रे किंचित् क्षिप्त्वा त्रिर् उक्षयेत् । (२३०।१)

तच्छेषेणार्चनद्रव्यजातानि स्वतनूम् अपि ॥ (२३०।२)

कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ सक्तौ करयोर् इतरेतरम् । (२३१।१)

तर्जनीमध्यमानामाः संहता भुग्नसज्जिताः । (२३१।२)

मुद्रैषा गालिनी प्रोक्ता शङ्खस्योपरि चालिता ॥ (२३१।३)

ततो ऽपास्यावशिष्टान्तः शङ्खं वर्धनिकाम्बुना । (२३२।१)

पुनर् आपूर्य कृष्णाग्रे न्यसेद् आचारतः सताम् ॥ (२३२।२)

अथ स्वदेहे पीठपूजागुरून् मूर्ध्नि गणेशं च मूलाधारेऽभिपूज्य तम् । (२३३।१)

पीठन्यासानुसारेण पीठं चात्मनि पूजयेत् ॥ (२३३।२)

अथ देवाङ्गेषु मन्त्राङ्गादिन्यासःततो जपन् कामबीजं त्रिस्थानस्थं परं महः । (२३४।१)

मूलमन्त्रात्मकं बीजेनैकीभूतं विचिन्तयेत् ॥ (२३४।२)

तच् च पञ्चाङ्गन्यासेन साकारं स्वेष्टदैवतम् । (२३५।१)

विचिन्त्य पञ्चाङ्गादीनि न्यस्येत् तस्मिन् यथात्मनि ॥ (२३५।२)

कुर्युर् भगवति प्रादुर्भूते कृष्णे च वैष्णवाः । (२३६।१)

तत्तन्न्यासान् अभेदाय मनोर् भगवता सह ॥ (२३६।२)

केचिन् न्यस्यन्ति तत्त्वादीन्न् अव्यक्तानि यथोदितम् । (२३७।१)

मन्त्रार्णैः स्वरहंसाद्यैर् भूषणेषु प्रभोः क्रमात् ॥ (२३७।२)

अथ बाह्योपचारैर् अन्तःपूजातस्मिन् पीठे तम् आसीनं भगवन्तं विभावयन् । (२३८।१)

आसनाद्यैस् तु पुष्पान्तैर् यथाविध्य् अर्चयेद् बुधः ॥ (२३८।२)

ततो मुखेऽर्चयेद् वेणुं वनमालां च वक्षसि । (२३९।१)

दक्षस्तनोर्ध्वे श्रीवत्सं सव्ये तत्रैव कौस्तुभम् ॥ (२३९।२)

वैष्णवश् चन्दनेनामुम् आलिप्योपकनिष्ठया । (२४०।१)

प्राग्वद् दीपशिखाकारतिलकानि द्विषड् लिखेत् ॥ (२४०।२)

यथोक्तं पञ्चभिः पुष्पाञ्जलिभिश् चाभिपूज्य तम् । (२४१।१)

धूपं दीपं च नैवेद्यं मुखवासादि चार्पयेत् ॥ (२४१।२)

गीतादिभिश् च संतोष्य कृष्णम् अस्मै ततो ऽखिलम् । (२४२।१)

अशक्तो बहिर् अर्चायाम् अर्पयेज् जपम् आचरेत् ॥ (२४२।२)

अथान्तर्यागमाहात्म्यम्वैष्णवतन्त्रे । (२४३।१)

अश्वमेधसहस्राणि वाजपेयशतानि च । (२४३।२)

एकस्य ध्यानयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् ॥ (२४३।३)

बृहन्नारदीये श्रीवामनप्रादुर्भावे । (२४४।१)

यन्नामोच्चारणाद् एव सर्वे नश्यन्त्य् उपद्रवाः । (२४४।२)

स्तोत्रैर् वा अर्हणाभिर् वा किमु ध्यानेन कथ्यते ॥ (२४४।३)

नारदपञ्चरात्रे श्रीभगवन्नारदसंवादे । (२४५।१)

अयं यो मानसो यागो जराव्याधिभयापहः । (२४५।२)

सर्वपापौघशमनो भावाभावकरो द्विज । (२४५।३)

सतताभ्यासयोगेन देहबन्धाद् विमोचयेत् ॥ (२४५।४)

यश् चैवं परया भक्त्या सकृत् कुर्यान् महामते । (२४६।१)

क्रमोदितेन विधिना तस्य तुष्याम्य् अहं मुने ॥ (२४६।२)

स्मरणध्यानयोः पूर्वं माहात्म्यं लिखितं च यत् । (२४७।१)

ज्ञेयं तदधिकं चात्रान्तर्यागाङ्गतया तयोः ॥ (२४७।२)

एवं यथासम्प्रदायं शक्त्या यावन्मनःसुखम् । (२४८।१)

अन्तःपूजां विधायादाव् आरभेत बहिस् ततः ॥ (२४८।२)

तथा चोक्तं नारदेन । (२४९।१)

ध्यात्वा षोडशसंख्यातैर् उपचारैश् च मानसैः । (२४९।२)

सम्यग् आराधनं कृत्वा बाह्यपूजां समाचरेत् ॥ (२४९।३)

अथ बहिःपूजाअनुज्ञां देहि भगवन् बहिर् योगे मम प्रभो । (२५०।१)

श्रीकृष्णम् इत्य् अनुज्ञाप्य बहिः पूजां समाचरेत् ॥ (२५०।२)

तत्र त्व् अनेकशः सन्ति पूजास्थानानि तत्र च । (२५१।१)

श्रीमूर्तयो बहुविधाः शालग्रामशिलास् तथा ॥ (२५१।२)

अथ पूजास्थानानिसंमोहनतन्त्रे । (२५२।१)

शालग्रामे मनौ यन्त्रे स्थण्डिले प्रतिमादिषु । (२५२।२)

हरेः पूजा तु कर्तव्या केवले भूतले न तु ॥ (२५२।३)

एकादशस्कन्धे श्रीमदुद्धवसंवादे । (२५३।१)

सूर्यो ऽग्निर् ब्राह्मणा गावो वैष्णवः खं मरुज् जलम् । (२५३।२)

भूर् आत्मा सर्वभूतानि भद्र पूजापदानि मे ॥ (२५३।३)

सूर्ये तु विद्यया त्रय्या हविषाग्नौ यजेत माम् । (२५४।१)

आतिथ्येन तु विप्राग्र्ये गोष्व् अङ्ग यवसादिना ॥ (२५४।२)

वैष्णवे बन्धुसत्कृत्या हृदि खे ध्याननिष्ठया । (२५५।१)

वायौ मुख्यधिया तोये द्रव्यैस् तोयपुरःसरैः ॥ (२५५।२)

स्थण्डिले मन्त्रहृदयैर् भोगैर् आत्मानम् आत्मनि । (२५६।१)

क्षेत्रज्ञं सर्वभूतेषु समत्वेन यजेत माम् ॥ (२५६।२)

धिष्ण्येष्व् इत्य् एषु मद्रूपं शङ्खचक्रगदाम्बुजैः । (२५७।१)

युक्तं चतुर्भुजं शान्तं ध्यायन्न् अर्चेत् समाहितः ॥ (२५७।२)

अथ श्रीमूर्तयःतत्रैव । (२५८।१)

शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती । (२५८।२)

मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा मता ॥ (२५८।३)

चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमन्दिरम् । (२५९।१)

उद्वासावाहने न स्तः स्थिरायाम् उद्धवार्चने ॥ (२५९।२)

अस्थिरायां विकल्पः स्यात् स्थण्डिले तु भवेद् द्वयम् । (२६०।१)

स्नपनं त्व् अविलेप्यायाम् अन्यत्र परिमार्जनम् ॥ (२६०।२)

गोपालमन्त्रोद्दिष्टत्वात् तच्छ्रीमूर्तिर् अपेक्षिता । (२६१।१)

तथापि वैष्णवप्रीत्यै लेख्याः श्रीमूर्तयो ऽखिलाः ॥ (२६१।२)

अथ श्रीमूर्तिलक्षणानिश्रीहयशीर्षपञ्चरात्रे श्रीभगवत्श्रीहयशीर्षब्रह्मसंवादे । (२६२।१)

आदिमूर्तिर् वासुदेवः सङ्कर्षणम् अथासृजत् । (२६२।२)

चतुर्मूर्तिः परं प्रोक्तं एकैको भिद्यते त्रिधा । (२६२।३)

केशवादिप्रभेदेन मूर्तिद्वादशकं स्मृतम् ॥ (२६२।४)

पङ्कजं दक्षिणे दद्यात् पाञ्चजन्यं तथोपरि । (२६३।१)

वामोपरि गदा यस्य चक्रं चाधो व्यवस्थितम् । (२६३।२)

आदिमूर्तेस् तु भेदो ऽयं केशवेति प्रकीर्त्यते ॥ (२६३।३)

अधरोत्तरभावेन कृतम् एतत् तु यत्र वै । (२६४।१)

नारायणाख्या सा मूर्तिः स्थापिता भुक्तिमुक्तिदा ॥ (२६४।२)

सव्याधः पङ्कजं यस्य पाञ्चजन्यं तथोपरि । (२६५।१)

दक्षिणोर्ध्वे गदा यस्य चक्रं चाधो व्यवस्थितम् । (२६५।२)

आदिमूर्तेस् तु भेदो ऽयं माधवेति प्रकीर्त्यते ॥ (२६५।३)

दक्षिणाधःस्थितं चक्रं गदा यस्योपरि स्थिता । (२६६।१)

वामोर्ध्वसंस्थितं पद्मं शङ्खं चाधो व्यवस्थितम् । (२६६।२)

सङ्कर्षणस्य भेदो ऽयं गोविन्देति प्रकीर्त्यते ॥ (२६६।३)

दक्षिणोपरि पद्मं तु गदा चाधो व्यवस्थिता । (२६७।१)

सङ्कर्षणस्य भेदो ऽयं विष्णुर् इत्य् अभिशब्द्यते ॥ (२६७।२)

दक्षिणोपरि शङ्खं च चक्रं चाधः प्रदर्श्यते । (२६८।१)

वामोपरि तथा पद्मं गदा चाधः प्रदर्श्यते । (२६८।२)

मधुसूदननामायं भेदः सङ्कर्षणस्य च ॥ (२६८।३)

वामोर्ध्वसंस्थितं चक्रम् अधः शङ्खं प्रदर्श्यते । (२६९।१)

ब्रह्माण्डगं वामपादं दक्षिणं शेषपृष्ठगम् ॥ (२६९।२)

दक्षिणोर्ध्वं सहस्रारं पाञ्चजन्यम् अधःस्थितम् । (२७०।१)

सप्ततालप्रमाणेन वामनं कारयेत् सदा ॥ (२७०।२)

ऊर्ध्वं दक्षिणतश् चक्रम् अधः पद्मं व्यवस्थितम् । (२७१।१)

पद्मा पद्मकरा वामे पार्श्वे यस्य व्यवस्थिता ॥ (२७१।२)

स्थितो वाप्य् उपविष्टो वा सानुरागो विलासवान् । (२७२।१)

प्रद्युम्नस्य हि भेदो ऽयं श्रीधरेति प्रकीर्त्यते ॥ (२७२।२)

दक्षिणोर्ध्वं महाचक्रं कौमुदी तदधःस्थिता । (२७३।१)

वामोर्ध्वे नलिनं यस्य अधः शङ्खं विराजते । (२७३।२)

हृषीकेशेति विज्ञेयः स्थापितः सर्वकामदः ॥ (२७३।३)

दक्षिणोर्ध्वे पुण्डरीकं पाञ्चजन्यम् अधस् तथा । (२७४।१)

वामोर्ध्वे संस्थितं चक्रं कौमुदी तदधःस्थिता । (२७४।२)

पद्मनाभेति सा मूर्तिः स्थापिता मोक्षदायिनी ॥ (२७४।३)

दक्षिणोर्ध्वे पाञ्चजन्यम् अधस्तात् तु कुशेशयम् । (२७५।१)

सवोर्ध्वे कौमुदी चैव हेतिराजम् अधःस्थितम् । (२७५।२)

अनिरुद्धस्य भेदो ऽयं दामोदर इति स्मृतः ॥ (२७५।३)

एतेषां तु स्त्रियौ कार्ये पद्मवीणाधरे शुभे ॥ (२७६।१)

इति क्रमेण मार्गाधिमासाधिपाः केशवादयो द्वादश । (२७७।१)

अथ चतुर्विंशतिमूर्तयःसिद्धार्थसंहितायाम् । (२७७।२)

वासुदेवो गदाशङ्खचक्रपद्मधरो मतः । (२७७।३)

पद्मं शङ्खं तथा चक्रं गदां वहति केशवः ॥ (२७७।४)

शङ्खं पद्मं गदां चक्रं धत्ते नारायणः सदा । (२७८।१)

गदां चक्रं तथा शङ्खं पद्मं वहति माधवः ॥ (२७८।२)

चक्रं पद्मं तथा शङ्खं गदां च पुरुषोत्तमः । (२७९।१)

पद्मं कौमोदकीं शङ्खं चक्रं धत्तेऽप्य् अधोक्षजः ॥ (२७९।२)

सङ्कर्षणो गदाशङ्खपद्मचक्रधरः स्मृतः । (२८०।१)

चक्रं गदां पद्मशङ्खौ गोविन्दो धरते भुजैः ॥ (२८०।२)

गदां पद्मं तथा शङ्खं चक्रं विष्णुर् बिभर्ति यः । (२८१।१)

चक्रं शङ्खं तथा पद्मं गदां च मधुसूदनः ॥ (२८१।२)

गदां सरोजं चक्रं च शङ्खं धत्तेऽच्युतः सदा । (२८२।१)

शङ्खं कौमोदकीं चक्रम् उपेन्द्रः पद्मम् उद्वहेत् ॥ (२८२।२)

चक्रशङ्खगदापद्मधरः प्रद्युम्न उच्यते । (२८३।१)

पद्मं कौमोदकीं चक्रं शङ्खं धत्ते त्रिविक्रमः ॥ (२८३।२)

शङ्खं चक्रं गदां पद्मं वामनो वहते सदा । (२८४।१)

पद्मं चक्रं गदां शङ्खं श्रीधरो वहते भुजैः ॥ (२८४।२)

चक्रं पद्मं गदां शङ्खं नरसिंहो बिभर्ति यः । (२८५।१)

पद्मं सुदर्शनं शङ्खं गदां धत्ते जनार्दनः ॥ (२८५।२)

अनिरुद्धश् चक्रगदाशङ्खपद्मलसद्भुजः । (२८६।१)

हृषीकेशो गदां चक्रं पद्मं शङ्खं च धारयेत् ॥ (२८६।२)

पद्मनाभो वहेत् शङ्खं पद्मं चक्रं गदां तथा । (२८७।१)

पद्मं चक्रं गदां शङ्खं धत्ते दामोदरः सदा ॥ (२८७।२)

शङ्खं चक्रं सरोजं च गदां वहति यो हरिः । (२८८।१)

शङ्खं कौमोदकीं पद्मं चक्रं विष्णुर् बिभर्ति यः ॥ (२८८।२)

एताश् च मूर्तयो ज्ञेया दक्षिणाधःकरक्रमात् ॥ (२८९।१)

मत्स्यपुराणे च । (२९०।१)

एतदुद्देशतः प्रोक्तं प्रतिमालक्षणं तथा । (२९०।२)

विस्तरेण न शक्नोति बृहस्पतिर् अपि द्विजाः ॥ (२९०।३)

सेवानिष्ठा हरेः श्रीमद्वैष्णवाः पाञ्चरात्रिकाः । (२९१।१)

प्राकट्याद् अखिलाङ्गानां श्रीमूर्तिं बहु मन्यते ॥ (२९१।२)

सेव्या निजनिजैर् एव मन्त्रैः स्वस्वेष्टमूर्तयः । (२९२।१)

शालग्रामात्मके रूपे नियमो नैव विद्यते ॥ (२९२।२)

द्विभुजा जलदश्यामा त्रिभङ्गी मधुराकृतिः । (२९३।१)

सेव्या ध्यानानुरूपैश् च मूर्तिः कृष्णस्य दैवतैः ॥ (२९३।२)

अन्याश् च विविधा श्रीमदवतारादिमूर्तयः । (२९४।१)

प्रादुर्भावविधाव् अग्रे लेख्यास् तत्तद्विशेषतः ॥ (२९४।२)

नित्यकर्मप्रसङ्गेऽत्र मूर्तिजन्मप्रतिष्ठयोः । (२९५।१)

विधिर् न लिखितुं योग्यः स तु लेखिष्यतेऽग्रतः ॥ (२९५।२)

अथ शालग्रामशिलाःगौतमीयतन्त्रे । (२९६।१)

गण्डक्याश् चैव देशे च शालग्रामस्थलं महत् । (२९६।२)

पाषाणं तद्भवं यत् तत् शालग्रामम् इति स्मृतम् ॥ (२९६।३)

स्कन्दपुराणे । (२९७।१)

स्निग्धा कृष्णा पाण्डरा वा पीता नीला तथैव च । (२९७।२)

वक्रा रूक्षा च रक्ता च महास्थूला त्व् अलाञ्छिता ॥ (२९७।३)

कपिला दर्दुरा भग्ना बहुचक्रैकचक्रिका । (२९८।१)

बृहन्मुखी बृहच्चक्रा लग्नचक्राथवा पुनः । (२९८।२)

बद्धचक्राथवा काचिद् भग्नचक्रा त्व् अधोमुखी ॥ (२९८।३)

अथ तासां वर्णादिभेदेन गुणदोषौतत्रैव । (२९९।१)

स्निग्धा सिद्धिकरी मन्त्रे कृष्णा कीर्तिं ददाति च । (२९९।२)

पाण्डरा पापदहनी पीता पुत्रफलप्रदा ॥ (२९९।३)

नीला संदिशते लक्ष्मीं रक्ता रोगप्रदायिका । (३००।१)

रक्षा चोद्वेगदा नित्यं वक्रा दारिद्र्यदायिका ॥ (३००।२)

स्थूला निहन्ति चैवायुर् निष्फला तु अलाञ्छिता । (३०१।१)

कपिला कर्बुरा भग्ना बहुचक्रैकचक्रिका ॥ (३०१।२)

बृहन्मुखी बृहच्चक्रा लग्नचक्राथवा पुनः ॥ (३०२।१)

बद्धचक्राथवा या स्याद् भग्नचक्रा त्व् अधोमुखी । (३०३।१)

पूजयेद् यः प्रमादेन दुःखम् एव लभेत सः ॥ (३०३।२)

अग्निपुराणे च । (३०४।१)

तथा व्यालमुखी भग्ना विषया बद्धचक्रिका । (३०४।२)

विकारावर्तनाभिश् च नारसिंही तथैव च ॥ (३०४।३)

कपिला विभ्रमावर्ता रेखावर्ता च या शिला । (३०५।१)

दुःखदा सा तु विज्ञेया सुखदा न कदाचन ॥ (३०५।२)

स्निग्धा श्यामा तथा मुक्तामाया वा समचक्रिका । (३०६।१)

घोणिमूर्तिर् अनन्ताख्या गम्भीरा संपुटा तथा ॥ (३०६।२)

सूक्ष्ममूर्तिर् अमूर्तिश् च सम्मुखा सिद्धिदायिका । (३०७।१)

धात्रीफलप्रमाणा या करेणोभयसम्पुटा । (३०७।२)

पूजनीया प्रयत्नेन शिला चैतादृशी शुभा ॥ (३०७।३)

इष्टा तु यस्य या मूर्तिः स तां यत्नेन पूजयेत् । (३०८।१)

पूजिते फलम् आप्नोति इहलोके परत्र च ॥ (३०८।२)

दोषाश् चैते सकामार्चनविषयाःयत उक्तं श्रीभगवता ब्राह्मे । (३०९।१)

खण्डितं स्फुटितं भग्नं पार्श्वभिन्नं विभेदितम् । (३०९।२)

शालग्रामसमुद्भूतं शैलं दोषावहं न हि ॥ (३०९।३)

श्रीरुद्रेण च स्कान्दे । (३१०।१)

खण्डितं त्रुटितं भग्नं शालग्रामे न दोषभाक् । (३१०।२)

इष्टा तु यस्य या मूर्तिः स तां यत्नेन पूजयेत् ॥ (३१०।३)

तथा । (३११।१)

चक्रं वा केवलं तत्र पद्मेन सह संयुतम् । (३११।२)

केवला वनमाला वा हरिर् लक्ष्म्या सह स्थितः ॥ (३११।३)

मुख्याः स्निग्धादयस् तत्रामुख्या रक्तादयो मताः । (३१२।१)

मुख्याभावे त्व् अमुख्या हि पूज्या इत्य् उच्यते परैः ॥ (३१२।२)

अथ तासाम् एव लक्षणविशेषेण संज्ञविशेषःब्राह्मे श्रीभगवद्ब्रह्मसंवादे । (३१३।१)

निवसामि सदा ब्रह्मन् शालग्रामाख्यवेश्मनि । (३१३।२)

तत्रैव रथचक्राङ्कभेदनामानि मे शृणु ॥ (३१३।३)

द्वारदेशे समे चक्रे दृश्यते नान्तरीयके । (३१४।१)

वासुदेवः स विज्ञेयः शुक्लाभश् चातिशोभनः ॥ (३१४।२)

द्वे चक्रे एकलग्ने तु पूर्वभागस् तु पुष्कलः । (३१५।१)

सङ्कर्षणाख्यो विज्ञेयो रक्ताभिश् चातिशोभनः ॥ (३१५।२)

प्रद्युम्नः सूक्ष्मचक्रस् तु पीतदीप्तिस् तथैव च । (३१६।१)

शुषिरं छिद्रबहुलं दीर्घाकारं तु तद् भवेत् ॥ (३१६।२)

अनिरुद्धस् तु नीलाभो वर्तुलश् चातिशोभनः । (३१७।१)

रेखात्रयं तु तद् द्वारि पृष्ठं पद्मेन लाञ्छितम् ॥ (३१७।२)

सौभाग्यं केशवो दद्यात् चतुष्कोणो भवेत् तु यः । (३१८।१)

श्यामं नारायणं विद्यान् नाभिचक्रं तथोन्नतम् ॥ (३१८।२)

दीर्घरेखासमोपेतं दक्षिणे शुषिरं पृथु । (३१९।१)

ऊर्ध्वं मुखं विजानीयात् द्वारे च हरिरूपिणम् ॥ (३१९।२)

कामदं मोक्षदं चैव अर्थदं च विशेषतः । (३२०।१)

परमेष्ठी लोहितभः पद्मचक्रसमन्वितः ॥ (३२०।२)

बिल्वाकृतिस् तथा पृष्ठे शुषिरं चातिपुष्कलम् । (३२१।१)

कृष्णवर्णस् तथा विष्णुः स्थूले चक्रे सुशोभनः । (३२१।२)

ब्रह्मचर्येण पूज्यो ऽसाव् अन्यथा विघ्नदो भवेत् ॥ (३२१।३)

क्वचिच् च । (३२२।१)

कपिलो नरसिंहो ऽथ पृथुचक्रे च शोभने । (३२२।२)

ब्रह्मचर्याधिकारी स्यान् नान्यथा पूजनं भवेत् ॥ (३२२।३)

नरसिंहस् त्रिबिन्दुः स्यात् कपिलः पञ्चबिन्दुकः । (३२३।१)

ब्रह्मचर्येण पूज्यः स्याद् अन्यथा सर्वविघ्नदः ॥ (३२३।२)

स्थूलं चक्रद्वयं मध्ये गुडलाक्षासवर्णकम् । (३२४।१)

द्वारोपरि तथा रेखा पद्माकारा सुशोभना ॥ (३२४।२)

स्फुटितं विषमं चक्रं नारसिंहं तु कापिलम् । (३२५।१)

सम्पूज्य मुक्तिम् आप्नोति संग्रामे विजयी भवेत् ॥ (३२५।२)

पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये च । (३२६।१)

यस्य दीर्घं मुखं पूर्वकथितैर् लक्षणैर् युतम् । (३२६।२)

रेखाश् च केशराकारा नारसिंहो मतो हि सः ॥ (३२६।३)

ब्राह्मे । (३२७।१)

वाराहं शक्तिलिङ्गे च चक्रे च विषमे स्मृते । (३२७।२)

इन्द्रनीलनिभं स्थूलं त्रिरेखालाञ्छितं शुभम् ॥ (३२७।३)

पाद्मे च तत्रैव । (३२८।१)

वराहाकृतिर् आभुग्नश् चक्ररेखास्व् अलंकृतः । (३२८।२)

वाराह इति स प्रोक्तो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ (३२८।३)

ब्राह्म एव । (३२९।१)

दीर्घा काञ्चनवर्णा या बिन्दुत्रयविभूषिता । (३२९।२)

मत्स्याख्या सा शिला ज्ञेया भुक्तिमुक्तिफलप्रदा ॥ (३२९।३)

क्वचिच् च । (३३०।१)

मत्स्यरूपं तु देवेशं दीर्घाकारं तु यद् भवेत् । (३३०।२)

बिन्दुत्रयम् आयुक्तं कांस्यवर्णं विशोभनम् ॥ (३३०।३)

ब्राह्म एव । (३३१।१)

कूर्मस् तथोन्नतः पृष्ठे वर्तुलावर्तपूरितः । (३३१।२)

हरितं वर्णम् आधत्ते कौस्तुभेन च चिह्नितः ॥ (३३१।३)

पाद्मे च तत्रैव । (३३२।१)

कूर्माकारा च चक्राङ्का शिला कूर्मः प्रकीर्तितः ॥ (३३२।२)

ब्राह्म एव । (३३३।१)

हयग्रीवो ऽङ्कुशाकारो रेखा चक्रसमीपगाः । (३३३।२)

बहुचक्रसमायुक्तं पृष्ठे नीरदनीलकम् ॥ (३३३।३)

क्वचिच् च । (३३४।१)

हयग्रीवाङ्कुशाकारे रेखाः पञ्च भवन्ति हि । (३३४।२)

बहुबिन्दुसमाकीर्णे दृश्यन्ते नीलरूपकाः ॥ (३३४।३)

पाद्मे च तत्रैव । (३३५।१)

हायग्रीवा यथा लम्बा रेखाङ्का या शिला भवेत् । (३३५।२)

तथासौ स्याद्धयग्रीवः पूजितो ज्ञानदो भवेत् ॥ (३३५।३)

किंच । (३३६।१)

अश्वाकृति मुखं यस्य साक्षमालं शिरस् तथा । (३३६।२)

पद्माकृतिर् भवेद् वापि हयशीर्षस् त्व् असौ मतः ॥ (३३६।३)

ब्राह्मे एव । (३३७।१)

वैकुण्ठम् मणिवर्णाभं चक्रम् एकं तथा ध्वजम् । (३३७।२)

द्वारोपरि तथा रेखा पद्माकारा सुशोभना ॥ (३३७।३)

श्रीधरस् तु तथा देवश् चिह्नितो वनमालया । (३३८।१)

कदम्बकुसुमाकारो रेखापञ्चकभूषितः ॥ (३३८।२)

वर्तुलश् चातिह्रस्वश् च वामनः परिकीर्तितः । (३३९।१)

अतसीकुसुमप्रख्यो बिन्दुना परिशोभितः ॥ (३३९।२)

अन्यत्र च । (३४०।१)

वामनाख्यो भवेद् देवो ह्रस्वो यः स्यान् महाद्युतिः । (३४०।२)

ऊर्ध्वचक्रस् त्व् अधश्चक्रः सो ऽभीष्टार्थप्रदो ऽर्चितः ॥ (३४०।३)

ब्राह्मे एव । (३४१।१)

सुदर्शनस् तथा देवः श्यामवर्णो महाद्युतिः । (३४१।२)

वामपार्श्वे गदाचक्रे रेखे चैव तु दक्षिणे ॥ (३४१।३)

पाद्मे कार्त्तिकमाहात्म्ये । (३४२।१)

चक्राकारेण पङ्क्तिः सा यत्र रेखामयी भवेत् । (३४२।२)

स सुदर्शन इत्य् एवं ख्यातः पूजाफलप्रदः ॥ (३४२।३)

ब्राह्मे । (३४३।१)

दामोदरस् तथा स्थूलो मध्ये चक्रं प्रतिष्ठितम् । (३४३।२)

दूर्वाभं द्वारसंकीर्णं पीता रेखा तथैव च ॥ (३४३।३)

पाद्मे च तत्रैव । (३४४।१)

उपर्यधश् च चक्रे द्वे नातिदीर्घं मुखे बिलम् । (३४४।२)

चक्रे च रेखा लम्बैका स च दामोदरः स्मृतः ॥ (३४४।३)

अन्यत्र च । (३४५।१)

स्थूलो दामोदरो ज्ञेयः सूक्ष्मरन्ध्रो भवेत् तु यः । (३४५।२)

चक्रे च मध्यदेशस्थे पूजितः सुखदः सदा ॥ (३४५।३)

नानावर्णो ह्य् अनन्ताख्यो नागभोगेन चिह्नितः । (३४६।१)

अनन्तः स तु विज्ञेयः सर्वपूजाफलप्रदः ॥ (३४६।२)

पाद्मे च तत्रैव । (३४७।१)

अनन्तचक्रो बहुभिश् चिह्नैर् अप्य् उपलक्षितः । (३४७।२)

अनन्तः स तु विज्ञेयः सर्वपूजाफलप्रदः ॥ (३४७।३)

दृश्यते शिखरे लिङ्गं शालग्रामसमुद्भवम् । (३४८।१)

यस्य योगेश्वरो नाम ब्रह्महत्यां व्यपोहति ॥ (३४८।२)

आरक्तः पद्मनाभाख्यं पङ्कजच्छत्रसंयुतम् । (३४९।१)

तुलस्या पूजयेन् नित्यं दरिद्रस् त्व् ईश्वरो भवेत् ॥ (३४९।२)

चन्द्राकृतिं हिरण्याख्यं रश्मिजालं विनिर्दिशेत् । (३५०।१)

सुवर्णरेखाबहुलं स्फटिकद्युतिशोभितम् ॥ (३५०।२)

किंच । (३५१।१)

अर्धचन्द्राकृतिर् देवो हृषीकेश उदाहृतः । (३५१।२)

तम् अर्च्य लभते स्वर्गं विषयांश् च समीहितान् ॥ (३५१।३)

वामपार्श्वे समे चक्रे कृष्णवर्णः स बिन्दुकः । (३५२।१)

लक्ष्मीनृसिंहो विख्यातो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ (३५२।२)

त्रिविक्रमस् तथा देवः श्यामवर्णो महाद्युतिः । (३५३।१)

वामपार्श्वे तथा चक्रे रेखा चैव तु दक्षिणे ॥ (३५३।२)

प्रदक्षिणावर्तकृतवनमालाविभूषिता । (३५४।१)

या शिला कृष्णसंज्ञा सा धनधान्यसुखप्रदा ॥ (३५४।२)

गौतमीये । (३५५।१)

बहुभिर् जन्मभिः पुण्यैर् यदि कृष्णशिलां लभेत् । (३५५।२)

गोष्पदेन तु चिह्नेन जनुस् तेन समाप्यते ॥ (३५५।३)

चतस्रो यत्र दृश्यन्ते रेखाः पार्श्वसमीपगाः । (३५६।१)

द्वे चक्रे मध्यदेशे तु सा शिला तु चतुर्मुखा ॥ (३५६।२)

किंच पाद्मे तत्रैव । (३५७।१)

वज्रकीटोद्भवा रेखाः पङ्क्तीभूताश् च यत्र वै । (३५७।२)

शालग्रामशिला या सा विष्णुपञ्जरसंज्ञिता ॥ (३५७।३)

नागवत् कुण्डलीभूतरेखापङ्क्तिः स शेषकः । (३५८।१)

पद्माकारे च पङ्क्ती द्वे मध्ये लम्बा च रेखिका । (३५८।२)

गरुडः स तु विज्ञेयश् चतुश्चक्रो जनार्दनः ॥ (३५८।३)

चतुश्चक्रः सूक्ष्मद्वारो वनमालाङ्कितोदरः । (३५९।१)

लक्ष्मीनारायणः श्रीमान् भुक्तिमुक्तिफलप्रदः ॥ (३५९।२)

एतल्लक्षणयुक्तास् तु शालग्रामशिलाः शुभाः । (३६०।१)

याश् च तास्व् अपि सूक्ष्माः स्युस् ताः प्रशस्तकराः स्मृताः ॥ (३६०।२)

तथा च श्रीभगवद्ब्रह्मसंवादे तत्रैव । (३६१।१)

यथा यथा शिला सूक्ष्मा महत् पुण्यं तथा तथा । (३६१।२)

तस्मात् तां पूजयेन् नित्यं धर्मकामार्थसिद्धये ॥ (३६१।३)

तत्राप्य् आमलकीतुल्या सूक्ष्मा चातीव या भवेत् । (३६२।१)

तस्याम् एव सदा ब्रह्मन् श्रिया सह वसाम्य् अहम् ॥ (३६२।२)

अथ श्रीशालग्रामशिलामाहात्म्यम्शालग्रामशिलास्पर्शात् कोटिजन्माघनाशनम् । (३६३।१)

किं पुनर् यजनं तत्र हरिसान्निध्यकारकम् ॥ (३६३।२)

पाद्मे माघमाहात्म्ये तत्रैव । (३६४।१)

यः पूजयेद्धरिं चक्रे शालग्रामशिलोद्भवे । (३६४।२)

राजसूयसहस्रेण तेनेष्टं प्रतिवासरम् ॥ (३६४।३)

यद् आमनन्ति वेदान्ता ब्रह्म निर्गुणम् अच्युतम् । (३६५।१)

तत्प्रसादो भवेन् नृणां शालग्रामशिलार्चनात् ॥ (३६५।२)

महाकाष्ठस्थितो वह्निर् मथ्यमानः प्रकाशते । (३६६।१)

यथा तथा हरिर् व्यापी शालग्रामे प्रकाशते ॥ (३६६।२)

अपि पापसमाचाराः कर्मण्य् अनधिकारिणः । (३६७।१)

शालग्रामार्चका वैश्य नैव यान्ति यमालयम् ॥ (३६७।२)

न तथा रमते लक्ष्म्यां न तथा निजमन्दिरे । (३६८।१)

शालग्रामशिलाचक्रे यथा स रमते सदा ॥ (३६८।२)

अग्निहोत्रं हुतं तेन दत्ता पृथ्वी ससागरा । (३६९।१)

येनार्चितो हरिश् चक्रे शालग्रामशिलोद्भवे ॥ (३६९।२)

कामैः क्रोधैः प्रलोभैश् च व्याप्तो यो ऽत्र नराधमः । (३७०।१)

सो ऽपि याति हरेर् लोकं शालग्रामशिलार्चनात् ॥ (३७०।२)

यः पूजयति गोविन्दं शालग्रामे सदा नरः । (३७१।१)

आहूतसम्प्लवं यावत् न स प्रच्यवते दिवः ॥ (३७१।२)

विना तीर्थैर् विना दानैर् विना यज्ञैर् विना मतिम् । (३७२।१)

मुक्तिं याति नरो वैश्य शालग्रामशिलार्चनात् ॥ (३७२।२)

नरकं गर्भवासं च तिर्यक्त्वं कृमियोनिताम् । (३७३।१)

न याति वैश्य पापो ऽपि शालग्रामेऽच्युतार्चकः ॥ (३७३।२)

दीक्षाविधानमन्त्रज्ञश् चक्रे यो बलिम् आहरेत् । (३७४।१)

स याति वैष्णवं धाम सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ (३७४।२)

नैवेद्यैर् विविधैः पुष्पैर् धूपैर् दीपैर् विलेपनैः । (३७५।१)

गीतवादित्रस्तोत्राद्यैः शालग्रामशिलार्चनम् ॥ (३७५।२)

कुरुते मानवो यस् तु कलौ भक्तिपरायणः । (३७६।१)

कल्पकोटिसहस्राणि रमते सन्निधौ हरेः ॥ (३७६।२)

लिङ्गैस् तु कोटिभिर् दृष्टैर् यत् फलं पूजितैस् तु तैः । (३७७।१)

शालग्रामशिलायां तु एकेनापीह तत् फलम् ॥ (३७७।२)

शालग्रामशिलारूपी यत्र तिष्ठति केशवः । (३७८।१)

तत्र देवासुरा यक्षा भुवनानि चतुर्दश ॥ (३७८।२)

शालग्रामशिलायां तु यः श्राद्धं कुरुते नरः । (३७९।१)

पितरस् तस्य तिष्ठन्ति तृप्ताः कल्पशतं दिवि ॥ (३७९।२)

शालग्रामशिला यत्र तत्तीर्थं योजनत्रयम् । (३८०।१)

यत्र दानं जपो होमः सर्वं कोटिगुणं भवेत् ॥ (३८०।२)

शालग्रामसमीपे तु क्रोशमात्रं समन्ततः । (३८१।१)

कीकटो ऽपि मृतो याति वैकुण्ठभवनं नर ॥ (३८१।२)

शालग्रामशिलाचक्रं यो दद्याद् दानम् उत्तमम् । (३८२।१)

भूचक्रं तेन दत्तं स्यात् सशैलवनकाननम् ॥ (३८२।२)

स्कान्दे कार्त्तिकमाहात्म्ये श्रीशिवस्कन्दसंवादे । (३८३।१)

शालग्रामशिलायां तु त्रैलोक्यं सचराचरम् । (३८३।२)