पुनः कथारम्भकाले राजपुत्रैर् उक्तम् आर्य विग्रहः श्रुतो ऽस्माभिः । (१।१)

सन्धिर् अधुनाभिधीयताम् । (१।२)

विष्णुशर्मेणोक्तम् श्रूयताम् । (१।३)

सन्धिम् अपि कथयामि । (१।४)

यस्यायम् आद्यः श्लोकः । (१।५)

वृत्ते महति सङ्ग्रामे राज्ञोर् निहतसेनयोः । (१।६)

स्थेयाभ्यां गृध्रचक्राभ्यां वाचा सन्धिः कृतं क्षणात् ॥ (१।७)

राजपुत्रा ऊचुः कथम् एतत् । (२।१)

विष्णुशर्मा कथयति ततस् तेन राजहंसेन उक्तम् केनास्मद्दुर्गे निक्षिप्तो ऽग्निः किं पारक्येण किं वास्मद्दुर्गवासिना केनापि विपक्षप्रयुक्तेन । (२।२)

चक्रवाको ब्रूते देव भवतो निष्कारणबन्धुर् असौ मेघवर्णः सपरिवारो न दृश्यते । (२।३)

तन् मन्ये तस्यैव विचेष्टितम् इदम् । (२।४)

राजा क्षणं विचिन्त्याह अस्ति तावद् एवम् । (२।५)

मम दुर्दैवम् एतत् । (२।६)

तथा चोक्तम् । (२।७)

अपराधः स दैवस्य न पुनर् मन्त्रिणाम् अयम् । (२।८)

कार्यं सुचरितं क्वापि दैवयोगाद् विनश्यति ॥ (२।९)

विषमां हि दशां प्राप्य दैवं गर्हयते नरः । (३।१)

आत्मनः कर्मदोषांश् च नैव जानात्य् अपण्डितः ॥ (३।२)

अपरं च । (४।१)

सुहृदां हितकामानां यो वाक्यं नाभिनन्दति । (४।२)

स कूर्म इव दुर्बुद्धिः काष्ठाद् भ्रष्टो विनश्यति ॥ (४।३)

अन्यच् च । (५।१)

रक्षितव्यं सदा वाक्यं वाक्याद् भवति नाशनम् । (५।२)

हंसाभ्यां नीयमानस्य कूर्मस्य पतनं यथा ॥ (५।३)

राजाह कथम् एतत् । (६।१)

मन्त्री कथयति । (६।२)

अस्ति मगधदेशे फुल्लोत्पलाभिधानं सरः । (६।३)

तत्र चिरं सङ्कटविकटनामानौ हंसौ निवसतः । (६।४)

तयोर् मित्रं कम्बुग्रीवनामा कूर्मश् च प्रतिवसति । (६।५)

अथैकदा धीवरैर् आगत्य तथोक्तं यतत्रास्माभिर् अद्योषित्वा प्रातर् मत्स्यकूर्मादयो व्यापादयितव्याः । (६।६)

तद् आकर्ण्य कूर्मो हंसाव् आह सुहृदौ श्रुतो ऽयं धीवरालापः । (६।७)

अधुना किं मया कर्तव्यम् । (६।८)

हंसाव् आहतुः ज्ञायतां तावत् । (६।९)

पुनस् तावत् प्रातर् यद् उचितं तत् कर्तव्यम् । (६।१०)

कूर्मो ब्रूते मैवम् । (६।११)

यतो दृष्टव्यतिकरो ऽहम् अत्र । (६।१२)

यथा चोक्तम् । (६।१३)

अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस् तथा । (६।१४)

द्वाव् एव सुखम् एधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥ (६।१५)

ताव् ऊचतुः कथम् एतत् । (७।१)

कूर्मः कथयति । (७।२)

पुरास्मिन् एव सरस्य् एवंविधेष्व् एव धीवरेषूपस्थितेषु मत्स्यत्रयेणालोचितम् । (७।३)

तत्रानागतविधाता नामैको मत्स्यः । (७।४)

तेनोक्तम् अहं तावज्जलाशयान्तरं गच्छामि । (७।५)

इत्य् उक्त्वा स ह्रदान्तरं गतः । (७।६)

अपरेण प्रत्युत्पन्नमतिनाम्ना मत्स्येनाभिहितं भविष्यदर्थे प्रमाणाभावात् कुत्र मया गन्तव्यम् तद् उत्पन्ने यथाकार्यं तद् अनुष्ठेयम् । (७।७)

तथा चोक्तम् । (७।८)

उत्पन्नाम् आपदं यस् तु समाधत्ते स बुद्धिमान् । (७।९)

वणिजो भार्यया जारः प्रत्यक्षे निह्नुतो यथा ॥ (७।१०)

यद्भविष्यः पृच्छति कथम् एतत् । (८।१)

प्रत्युत्पन्नमतिः कथयति । (८।२)

पुरा विक्रमपुरे समुद्रदत्तो नाम वणिग् अस्ति । (८।३)

तस्य रत्नप्रभा नाम गृहिणी स्वसेवकेन सह सदा रमते । (८।४)

यतः । (८।५)

न स्त्रीणाम् अप्रियः कश्चित् प्रियो वापि न विद्यते । (८।६)

गावस् तृणम् इवारण्ये प्रार्थयन्ते नवं नवम् ॥ (८।७)

अथैकदा सा रत्नप्रभा तस्य सेवकस्य मुखे चुम्बनं ददती समुद्रदत्तेन अवलोकिता । (९।१)

ततः सा बन्धकी सत्वरं भर्तुः समीपं मत्वाह नाथ एतस्य सेवकस्य महती निकृतिः । (९।२)

यतो ऽयं चौरिकां कृत्वा कर्पूरं खादतीति । (९।३)

मयास्य मुखम् आघ्राय ज्ञातम् । (९।४)

तथा चोक्तम् । (९।५)

आहारो द्विगुणः स्त्रीणां बुद्धिस् तासां चतुर्गुणा । (९।६)

षड्गुणो व्यवसायश् च कामाश् चाष्टगुणः स्मृतः ॥ (९।७)

तच्छ्रुत्वा सेवकेनापि प्रकुप्योक्तं नाथ यस्य स्वामिनो गृहे एतादृशी भार्या तत्र सेवकेन कथं स्थातव्यम् यत्र च प्रतिक्षणं गृहिणी सेवकस्य मुखं जिघ्रति । (१०।१)

ततो ऽसाव् उत्थाय चलितः । (१०।२)

साधुना च यत्नात् प्रबोध्य धृतः । (१०।३)

अतो ऽहं ब्रवीम्युत्पन्नाम् आपदम् इत्यादि । (१०।४)

ततो यद्भविष्येणोक्तम् । (१०।५)

यद् अभावि न तद् भावि भावि चेन्न तद् अन्यथा । (१०।६)

इति चिन्ताविषघ्नो ऽयम् अगदः किं न पीयते ॥ (१०।७)

ततः प्रातर् जालेन बद्धः प्रत्युत्पन्नमतिर् मृतवद् आत्मानं संदर्श्य स्थितः । (११।१)

ततो जालाद् अपसारितो यथाशक्त्य् उत्प्लुत्य गभीरं नीरं प्रविष्टः । (११।२)

यद्भविष्यश् च धीवरैः प्राप्तो व्यापादितः । (११।३)

अतो ऽहं ब्रवीम्यनागतविधाता च इत्यादि । (११।४)

तद् यथाहम् अन्यं ह्रदं प्राप्नोमि तथा क्रियताम् । (११।५)

हंसाव् आहतुः जलाशयान्तरे प्राप्ते तव कुशलम् । (११।६)

स्थले गच्छतस् ते को विधिः । (११।७)

कूर्म आह यथाहं भवद्भ्यां सहाकाशवर्त्मना यामि तथा विधीयताम् । (११।८)

हंसौ ब्रूतः कथम् उपायः सम्भवति । (११।९)

कच्छपो वदति युवाभ्यां चञ्चुधृतं काष्ठखण्डम् एकं मया मुखेनावलम्बितव्यम् । (११।१०)

ततश् च युवयोः पक्षबलेन मयापि सुखेन गन्तव्यम् । (११।११)

हंसौ ब्रूतः सम्भवत्य् एष उपायः । (११।१२)

किन्तु । (११।१३)

उपायं चिन्तयेत् प्राज्ञो ह्य् अपायम् अपि चिन्तयेत् । (११।१४)

पश्यतो बकमूर्खस्य नकुलैर् भक्षिताः सुताः ॥ (११।१५)

कूर्मः पृच्छति कथम् एतत् । (१२।१)

तौ कथयतः । (१२।२)

अस्त्य् उत्तरापथे गृध्रकूटनाम्नि पर्वते महान् पिप्पलवृक्षः । (१२।३)

तत्रानेके बका निवसन्ति । (१२।४)

तस्य वृक्षस्याधस्ताद् विवरे सर्पस् तिष्ठति । (१२।५)

स च बकानां बालापत्यानि खादति । (१२।६)

अथ शोकार्तानां विलापं श्रुत्वा केनचिद् वृद्धबकेनाभिहितं भो एवं कुरुत यूयं मत्स्यान् उपादाय नकुलविवराद् आरभ्य सर्पविवरं यावत्पङ्क्तिक्रमेण एकैकशो विकिरत । (१२।७)

ततस् तदाहारलुब्धैर् नकुलैर् आगत्य सर्पो द्रष्टव्यः । (१२।८)

स्वभावद्वेषाद् व्यापदयितव्यश् च । (१२।९)

तथानुष्ठिते सति तद् वृत्तम् । (१२।१०)

अथ नकुलैर् वृक्षोपरि बकशावकानां रावः श्रुतः । (१२।११)

पश्चात् तद्वृक्षम् आरुह्य बकशावकाः खादिताः । (१२।१२)

अत आवां ब्रूवः उपायं चिन्तयन् इत्यादि । (१२।१३)

आवाभ्यां नीयमानं त्वाम् अवलोक्य लोकैः किंचिद् वक्तव्यम् एव । (१२।१४)

यदि त्वम् उत्तरं दास्यसि तदा त्वन्मरणम् । (१२।१५)

तत् सर्वथैव स्थीयताम् । (१२।१६)

कूर्मो वदति किम् अहम् अप्राज्ञः नाहम् उत्तरं दास्यामि । (१२।१७)

न किमपि मया वक्तव्यम् । (१२।१८)

तथानुष्ठिते तथाविधं कूर्मम् आलोक्य सर्वे गोरक्षकाः पश्चाद् धावन्ति वदन्ति च अहो महद् आश्चर्यम् पक्षिभ्यां कूर्मो नीयते । (१२।१९)

कश्चिद् वदति यद्य् अयं कूर्मः पतति तदात्रैव पक्त्वा खादितव्यः । (१२।२०)

कश्चिद् वदति सरसस् तीरे दग्ध्वा खादितव्यो ऽयम् । (१२।२१)

कश्चिद् वदति गृहं नीत्वा भक्षणीयः । (१२।२२)

इति । (१२।२३)

तद्वचनं श्रुत्वा स कूर्मः कोपाविष्टो विस्मृतपूर्वसंस्कारः प्राह युष्माभिर् भस्म भक्षितव्यम् इति वदन्न् एव पतितस् तैर् व्यापादितश् च । (१२।२४)

अतो ऽहं ब्रवीमि सुहृदां हितकामानाम् इत्यादि । (१२।२५)

अथ प्रणिधिर् बकस् तत्रागत्योवाच देव प्राग् एव मया निगदितं दुर्गशोध हि प्रतिक्षणं कर्तव्यम् इति । (१२।२६)

तच् च युष्माभिर् न कृतं तदनवधानस्य फलम् इदम् अनुभूतम् । (१२।२७)

दुर्गदाहो मेघवर्णेन वायसेन गृध्रप्रत्युक्तेन कृतः । (१२।२८)

राजा निःश्वस्याह । (१२।२९)

प्रणयाद् उपकाराद् वा यो विश्वसिति शत्रुषु । (१२।३०)

स सुप्त इव वृक्षाग्रात् पतितः प्रतिबुध्यते ॥ (१२।३१)

अथ प्रणिधिर् उवाच इतो दुर्गदाहं विधाय यदा यतो मेघवर्णस् तदा चित्रवर्णेन प्रसादितेनोक्तम् अयं मेघवर्णो ऽत्र कर्पूरद्वीपराज्येऽभिषिच्यताम् । (१३।१)

तथा चोक्तम् । (१३।२)

कृतकृत्यस्य भृत्यस्य कृतं नैव प्रणाशयेत् । (१३।३)

फलेन मनसा वाचा दृष्ट्या चैनं प्रहर्षयेत् ॥ (१३।४)

चक्रवाको ब्रूते देव श्रुतं यत् प्रणिधिः कथयति । (१४।१)

राजा प्राह ततस् ततः । (१४।२)

प्रणिधिर् उवाच ततः प्रधानमन्त्रिणा गृध्रेणाभिहितं देव नेदम् उचितम् । (१४।३)

प्रसादान्तरं किमपि क्रियताम् । (१४।४)

यतः । (१४।५)

अविचारयतो युक्तिकथनं तुषखण्डनम् । (१४।६)

नीचेषूपकृतं राजन् बालुकास्व् इव मूत्रितम् ॥ (१४।७)

महताम् आस्पदे नीचः कदापि न कर्तव्यः । (१५।१)

तथा चोक्तम् । (१५।२)

नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्य स्वामिनं हन्तुम् इच्छति । (१५।३)

मूषिको व्याघ्रतां प्राप्य मुनिं हन्तुं गतो यथा ॥ (१५।४)

चित्रवर्णः पृच्छति कथम् एतत् । (१६।१)

मन्त्री कथयति । (१६।२)

अस्ति गौतमस्य महर्षेस् तपोवने महातपा नाम मुनिः । (१६।३)

तत्र तेन आश्रमसंनिधाने मूषिकशावकः काकमुखाद् भ्रष्टो दृष्टः । (१६।४)

ततो दयायुक्तेन तेन मुनिना नीवारकणैः संवर्धितः । (१६।५)

ततो बिडालस् तं मूषिकं खादितुम् उपधावति । (१६।६)

तम् अवलोक्य मूषिकस् तस्य मुनेः क्रोडे प्रविवेश । (१६।७)

ततो मुनिनोक्तं मूषिक त्वं मार्जारो भव । (१६।८)

ततः स बिडालः कुक्कुरं दृष्ट्वा पलायते । (१६।९)

ततो मुनिनोक्तं कुक्कुराद् बिभेषि त्वम् एव कुक्कुरो भव । (१६।१०)

स च कुक्कुरो व्याघ्राद् बिभेति ततस् तेन मुनिना कुक्कुरो व्याघ्रः कृतः । (१६।११)

अथ तं व्याघ्रं मुनिर् मूषिको ऽयम् इति पश्यति । (१६।१२)

अथ तं मुनिं व्याघ्रं च दृष्ट्वा सर्वे वदन्त्यनेन मुनिना मूषिको व्याघ्रतां नीतः । (१६।१३)

एतच्छ्रुत्वा सव्यथो व्याघ्रो ऽचिन्तयद् यावद् अनेन मुनिना स्थीयते तावद् इदं मे स्वरूपाख्यानम् अकीर्तिकरं न पलायिष्यते इत्य् आलोच्य मूषिकस् तं मुनिं हन्तुं गतः । (१६।१४)

ततो मुनिना तज् ज्ञात्वापुनर् मूषिको भव इत्य् उक्त्वा मूषिक एव कृतः । (१६।१५)

अतो ऽहं ब्रवीमि नीचः श्लाघ्यपदं प्राप्येत्यादि ॥ (१६।१६)

अपरं च । (१७।१)

देव सुकरम् इदम् इति न मन्तव्यम् । (१७।२)

शृणु । (१७।३)

भक्षयित्वा बहून् मत्स्यान् उत्तमाधममध्यमान् । (१७।४)

अतिलोभाद् बकः पश्चान् मृतः कर्कटकग्रहात् ॥ (१७।५)

चित्रवर्णः पृच्छति कथम् एतत् । (१८।१)

मन्त्री कथयति । (१८।२)

अस्ति मालवविषये पद्मगर्भाभिधानं सरः । (१८।३)

तत्रैको वृद्धो बकः सामर्थ्यहीन उद्विग्नम् इवात्मानं दर्शयित्वा स्थितः । (१८।४)

स च केनचित् कुलीरणे दूराद् एव दृष्टः । (१८।५)

पृष्टश् च किम् इति भवान् अत्राहारत्यागेन तिष्ठति । (१८।६)

बकेनोक्तं मत्स्या मम जीवनहेतवः । (१८।७)

ते कैवर्तैर् आगत्य व्यापादयितव्या इति वार्ता नगरोपान्ते मया श्रुता । (१८।८)

अतो वर्तनाभावाद् एवास्मन्मरणम् उपस्थितम् इति ज्ञात्वाहारेऽप्य् अनादरः कृतः । (१८।९)

ततो मत्स्यैर् आलोचितमिह समये तावद् उपकारक एवायं लक्ष्यते । (१८।१०)

तद् अयम् एव यथाकर्तव्यं पृच्छ्यताम् । (१८।११)

तथा चोक्तम् । (१८।१२)

उपकर्त्रारिणा सन्धिर् न मित्रेणापकारिणा । (१८।१३)

उपकारापकारो हि लक्ष्यं लक्षणम् एतयोः ॥ (१८।१४)

मत्स्या ऊचुः भो बक को ऽत्र अस्माकं रक्षणोपायः । (१९।१)

बको ब्रूते अस्ति रक्षणोपायो जलाशयान्तराश्रयणम् । (१९।२)

तत्राहम् एकैकशो युष्मान् नयामि । (१९।३)

मत्स्या आहुः एवम् अस्तु । (१९।४)

ततो ऽसौ दुष्टबकस् तान् मत्स्यान् एकैकशो नीत्वा खादति । (१९।५)

अनन्तरं कुलीरस् तम् उवाच भो बक माम् अपि तत्र नय । (१९।६)

ततो बको ऽप्य् अपूर्वकुलीरमांसार्थी सादरं तं नीत्वा स्थले धृतवान् । (१९।७)

कुलीरो ऽपि मत्स्यकण्टकाकीर्णं तं स्थलम् आलोक्याचिन्तयथा हतो ऽस्मि मन्दभाग्यः । (१९।८)

भवतु इदानीं समयोचितं व्यवहरिष्यामि । (१९।९)

यतः । (१९।१०)

तावद् भयेन भेतव्यं यावद् भयम् अनागतम् । (१९।११)

आगतं तु भयं दृष्ट्वा प्रहरत्वयम् अभीतिवत् ॥ (१९।१२)

किंच । (२०।१)

अभियुक्तो यदा पश्येन् न किंचिद् गतिम् आत्मनः । (२०।२)

युध्यमानस् तदा प्राज्ञो म्रियते रिपुणा सह ॥ (२०।३)

इत्य् आलोच्य स कुलीरकस् तस्य बकस्य ग्रीवां चिछेद । (२१।१)

अथ स बकः पञ्चत्वं गतः । (२१।२)

अतो ऽहं ब्रवीमि भक्षयित्वा बहून् मत्स्यान् इत्यादि । (२१।३)

ततश् चित्रवर्णो ऽवदच्छृणु तावन् मन्त्रिन् मयैतद् आलोचितम् । (२१।४)

अस्ति यद् अत्रावस्थितेनानेन मेघवर्णेन राज्ञा यावन्ति वस्तूनि कर्पूरद्वीपस्योत्तमानि तावन्त्य् अस्माकम् उपनेतव्यानि । (२१।५)

तेनास्माभिर् महासुखेन विन्ध्याचले स्थातव्यम् । (२१।६)

दूरदर्शी विहस्याह देव । (२१।७)

अनागतवतीं चिन्तां कृत्वा यस् तु प्रहृष्यति । (२१।८)

स तिरस्कारम् आप्नोति भग्नभाण्डो द्विजो यथा ॥ (२१।९)

राजाह कथम् एतत् । (२२।१)

मन्त्री कथयति । (२२।२)

अस्ति देवीकोटनाम्नि नगरे देवशर्मा नाम ब्राह्मणः । (२२।३)

तेन महाविषुवत्सङ्क्रान्त्यां सक्तुपूर्णशराव एकः प्राप्तः । (२२।४)

ततस् तम् आदायासौ कुम्भकारस्य भाण्डपूर्णमण्डपैकदेशे रौद्रेणाकुलितः सुप्तः । (२२।५)

ततः सक्तुरक्षार्थं हस्ते दण्डम् एकम् आदायाचिन्तयद् अद्याहं सक्तुशरावं विक्रीय दश कपर्दकान् प्राप्स्यामि तदात्रैव तैः कपर्दकैर् घटशरावादिकम् उपक्रीयानेकधा वृद्धैस् तद्धनैः पुनः पुनः पूर्गवस्त्रादिम् उपक्रीय विक्रीय लक्षसङ्ख्यानि धनानि कृत्वा विवाहचतुष्टयं करिष्यामि । (२२।६)

अनन्तरं तासु स्वपत्नीषु या रूपयौवनवती तस्याम् अधिकानुरागं करिष्यामि । (२२।७)

सपत्न्यो यदा द्वन्द्वं करिष्यामि तदा कोपाकुलो ऽहं ताः सर्वा लगुडेन ताडयिष्यामीत्य् अभिधाय तेन लगुडः प्रक्षिप्तः । (२२।८)

तेन सक्तुशरावश् चूर्णितो भाण्डानि च बहूनि भग्नानि । (२२।९)

ततस् तेन शब्देनागतेन कुम्भकारेण तथाविधानि भाण्डान्य् अवलोक्य ब्राह्मणस् तिरस्कृतो मण्डपाद् बहिष्कृतश् च । (२२।१०)

अतो ऽहं ब्रवीमि अनागतवतीं चिन्ताम् इत्यादि । (२२।११)

ततो राजा रहसि गृध्रम् उवाच तात यथा कर्तव्यं तथोपदिश । (२२।१२)

गृध्रो ब्रूते । (२२।१३)

मदोद्धतस्य नृपतेः प्रकीर्णस्येव दन्तिनः । (२२।१४)

गच्छन्त्य् उन्मार्गयातस्य नेतारः खलु वाच्यताम् ॥ (२२।१५)

शृणु देव किम् अस्माभिर् बलदर्पाद् दुर्गं भग्नम् उत तव प्रतापाधिष्ठितेनोपायेन । (२३।१)

राजाह भवताम् उपायेन । (२३।२)

गृध्रो ब्रूते यद्य् अस्मद्वचनं क्रियते तदा स्वदेशे गम्यताम् । (२३।३)

अन्यथा वर्षाकाले प्राप्ते पुनस् तुल्यबलेन विग्रहे सत्य् अस्माकं परभूमिष्ठानां स्वदेशगमनम् अपि दुर्लभं भविष्यति । (२३।४)

तत्सुखशोभार्थं संधाय गम्यताम् । (२३।५)

दुर्गं भग्नं कीर्तिश् च लब्धेव । (२३।६)

मम संमतं तावद् एतत् । (२३।७)

यतः । (२३।८)

यो हि धर्मं पुरस्कृत्य हित्वा भर्तुः प्रियाप्रिये । (२३।९)

अप्रियाण्य् आह पथ्यानि तेन राजा सहायवान् ॥ (२३।१०)

अन्यच् च । (२४।१)

सुहृद्बलं तथा राज्यम् आत्मानं कीर्तिम् एव च । (२४।२)

युधि सन्देहदोलास्थं को हि कुर्याद् अबालिशः ॥ (२४।३)

अपरं च । (२५।१)

सन्धिम् इच्छेत् समेनापि संदिग्धो विजयो युधि । (२५।२)

नहि संशयितं कुर्याद् इत्य् उवाच बृहस्पतिः ॥ (२५।३)

अपि च । (२६।१)

युद्धे विनाशो भवति कदाचिद् उभयोर् अपि । (२६।२)

सुन्दोपसुन्दाव् अन्योन्यं नष्टौ तुल्यबलौ न किम् ॥ (२६।३)

राजोवाच कथम् एतत् । (२७।१)

मन्त्री कथयति । (२७।२)

पुरा दैत्यौ सहोदरौ सुन्दोपसुन्दनामानौ महता कायक्लेशेन त्रैलोक्यराज्यकामनया चिराच् चन्द्रशेखरम् आराधितवन्तौ । (२७।३)

ततस् तयोर् भगवान् परितुष्टः सन् वरं वरयतम् इत्य् उवाच । (२७।४)

अनन्तरं तयोः कण्ठाधिष्ठितायाः सरस्वत्याः प्रभावात् ताव् अन्यद् वक्तुकामाव् अन्यदभिहितवन्तौ यद्य् आवयोर् भवान् परितुष्टस् तदा स्वप्रियां पार्वतीं परमेश्वरो ददातु । (२७।५)

अथ भगवता क्रुद्धेन वरदानस्यावश्यकतया विचारमूढयोः पार्वती प्रदत्ता । (२७।६)

ततस् तस्या रूपलावण्यलुब्धाभ्यां जगद्घातिभ्यां मससोत्सुकाभ्यां पापतिमिराभ्याम् ममेत्य् अन्योन्यं कलहायमानाभ्यां प्रमाणपुरुषः कश्चित् पृच्छ्यताम् इति मतौ कृतायां स एव भट्टारको वृद्धद्विजरूपः समागत्य तत्रोपस्थितः । (२७।७)

अनन्तरम् आवाभ्याम् इयं स्वबललब्धा कस्येयम् आवयोर् भवति इति ब्राह्मणम् अपृच्छताम् । (२७।८)

ब्राह्मणो ब्रूते । (२७।९)

ज्ञानश्रेष्ठो द्विजः पूज्यः क्षत्रियो बलवान् अपि । (२७।१०)

धनधान्याधिको वैश्यः शूद्रस् तु द्विजसेवया ॥ (२७।११)

तद् युवां क्षात्रधर्मानुगौ । (२८।१)

युद्ध एव युवयोर् नियम इत्य् अभिहिते सति साधूक्तम् अनेनेति कृत्वान्योन्यतुल्यवीर्यौ समकालम् अन्योन्यघातेन विनाशम् उपागतौ । (२८।२)

अतो ऽहं ब्रवीमि सन्धिम् इच्छेत् समेनापि इत्यादि । (२८।३)

राजाह तत् प्राग् एव किं नेदम् उपदिष्टं भवद्भिः । (२८।४)

मन्त्री ब्रूते तदा मद्वचनं किम् अवसानपर्यन्तं श्रुतं भवद्भिः तदापि मम संमत्या नायं विग्रहारम्भः । (२८।५)

यतः साधुगुणयुक्तो ऽयं हिरण्यगर्भो न विग्राह्यः । (२८।६)

तथा चोक्तम् । (२८।७)

सत्यार्थौ धार्मिको ऽनार्यो भ्रातृसङ्घातवान् बली । (२८।८)

अनेकयुद्धविजयी संधेयाः सप्त कीर्तिताः ॥ (२८।९)

सत्यो ऽनुपालयन् सत्यं संधितो नैति विक्रियाम् । (२९।१)

प्राणबाधेऽपि सुव्यक्तम् आर्यो नायात्य् अनार्थताम् ॥ (२९।२)

धार्मिकस्याभियुक्तस्य सर्व एव हि युध्यते । (३०।१)

प्रजानुरागाद् धर्माच् च दुःखोच्छेद्यो हि धार्मिकः ॥ (३०।२)

सन्धिः कार्यो ऽप्य् अनार्येण विनाशे समुपस्थिते । (३१।१)

विना तस्याश्रयेणार्यो न कुर्यात् कालयापनम् ॥ (३१।२)

संहतत्वाद् यथा वेणुर् निविडैः कण्टकैर् वृतः । (३२।१)

न शक्यते समुच्छेत्तुं भ्रातृसङ्घातवांस् तथा ॥ (३२।२)

बलिना सह योद्धव्यम् इति नास्ति निदर्शनम् । (३३।१)

प्रतिवातं न हि घनः कदाचिद् उपसर्पति ॥ (३३।२)

जमदग्नेः सुतस्येव सर्वः सर्वत्र सर्वदा । (३४।१)

अनेकयुद्धजयिनः प्रतापाद् एव भज्यते ॥ (३४।२)

अनेकयुद्धविजयी सन्धानं यस्य गच्छति । (३५।१)

तत्प्रतापेन तस्याशु वशम् आयान्ति शत्रवः ॥ (३५।२)

तत्र तावद् बहुभिर् गुणैर् उपेतः संधेयो ऽयं राजा । (३६।१)

चक्रवाको ऽवदत्प्रणिधे सर्वम् अवगतम् । (३६।२)

व्रज । (३६।३)

पुनर् आगमिष्यसि । (३६।४)

अथ राजा हिरण्यगर्भश् चक्रवाकं पृष्टवान् मन्त्रिन् असंधेयाः कति तान् श्रोतुम् इच्छामि । (३६।५)

मन्त्री ब्रूते देव कथयामि । (३६।६)

शृणु । (३६।७)

बालो वृद्धो दीर्घरोगी तथाज्ञातिबहिष्कृतः । (३६।८)

भीरुको भीरुकजनो लुब्धो लुब्धजनस् तथा ॥ (३६।९)

विरक्तप्रकृतिश् चैव विषयेष्व् अतिसक्तिमान् । (३७।१)

अनेकचित्तमन्त्रस् तु देवब्राह्मणनिन्दकः ॥ (३७।२)

दैवोपहतकश् चैव तथा दैवपरायणः । (३८।१)

दुर्भिक्षव्यसनोपेतो बलव्यसनसङ्कुलः ॥ (३८।२)

अदेशस्थो बहुरिपुर् युक्तः कालेन यश् च न । (३९।१)

सत्यधर्मव्यपेतश् च विंशतिः पुरुषा अमी ॥ (३९।२)

एतैः सन्धिं न कुर्वीत विगृह्णीयात् तु केवलम् । (४०।१)

एते विगृह्यमाणा हि क्षिप्रं यान्ति रिपोर् वशम् ॥ (४०।२)

बालस्याल्पप्रभावत्वान् न लोको योद्धुम् इच्छति । (४१।१)

युद्धायुद्धफलं यस्माज् ज्ञातुं शक्तो न बालिशः ॥ (४१।२)

उत्साहशक्तिहीनत्वाद् वृद्धो दीर्घामयस् तथा । (४२।१)

स्वैर् एव परिभूयेते द्वाव् अप्य् एताव् असंशयम् ॥ (४२।२)

सुखच्छेद्यो हि भवति सर्वज्ञातिबहिष्कृतः । (४३।१)

त एवैनं विनिघ्नन्ति ज्ञातयस् त्व् आत्मसात्कृताः ॥ (४३।२)

भीरुर् युद्धपरित्यागात् स्वयम् एव प्रणश्यति । (४४।१)

तथैव भीरुपुरुषः सङ्ग्रामे तैर् विमुच्यते ॥ (४४।२)

लुब्धस्यासंविभागित्वान् न युध्यन्तेऽनुजीविनः । (४५।१)

लुब्धानुजीवी तैर् एव दानभिन्नैर् निहन्यते ॥ (४५।२)

संत्यज्यते प्रकृतिभिर् विरक्तप्रकृतिर् युधि । (४६।१)

सुखाभियोज्यो भवति विषये ऽतिसक्तिमान् ॥ (४६।२)

अनेकचित्तमन्त्रस् तु द्वेष्यो भवति मन्त्रिणाम् । (४७।१)

अनवस्थितचित्तत्वात् कर्यतः स उपेक्ष्यते ॥ (४७।२)

सदाधर्मबलीयस्त्वाद् देवब्राह्मणनिन्दकः । (४८।१)

विशीर्यते स्वयं ह्य् एष दैवोपहतकस् तथा ॥ (४८।२)

सम्पत्तेश् च विपत्तेश् च दैवम् एव हि कारणम् । (४९।१)

इति दैवपरो ध्यायन्न् आत्मना न विचेष्टते ॥ (४९।२)

दुर्भिक्षव्यसनी चैव स्वयम् एव विषीदति । (५०।१)

बलव्यसनसक्तस्य योद्धुं शक्तिर् न जायते ॥ (५०।२)

अदेशस्थो हि रिपुणा स्वल्पकेनापि हन्यते । (५१।१)

ग्राहो ऽल्पीयान् अपि जले जलेन्द्रम् अपि कर्षति ॥ (५१।२)

बहुशत्रुस् तु संत्रस्तः श्येनमध्ये कपोतवत् । (५२।१)

येनैव गच्छति पथा तेनैवाशु विपद्यते ॥ (५२।२)

अकालयुक्तसैन्यस् तु हन्यते कालयोधिना । (५३।१)

कौशिकेन हतज्योतिर्निशीथ इव वायसः ॥ (५३।२)

सत्यधर्मव्यपेतेन संदध्यान् न कदाचन । (५४।१)

स संधितो ऽप्य् असाधुत्वाद् अचिराद् याति विक्रियाम् ॥ (५४।२)

अपरम् अपि कथयामि सन्धिविग्रहयानासनसंश्रयद्वैधीभावाः षाड्गुण्यम् । (५५।१)

कर्मणाम् आरम्भोपायः । (५५।२)

पुरुषद्रव्यसम्पत् । (५५।३)

देशकाविभागः । (५५।४)

विनिपातप्रतीकारः । (५५।५)

कार्यसिद्धिश् चेति पञ्चाङ्गो मन्त्रः । (५५।६)

सामदानभेददण्डाश् चत्वार उपायाः । (५५।७)

उत्साहशक्तिः मन्त्रशक्तिः प्रभुशक्तिश् चेति शक्तित्रयम् । (५५।८)

एतत् सर्वम् आलोच्य नित्यं विजिगीषवो भवन्ति महान्तः । (५५।९)

यतः । (५५।१०)

या हि प्राणपरित्यागमूल्येनापि न लभ्यते । (५५।११)

सा श्रीर् नीतिविदं पश्य चञ्चलापि प्रधावति ॥ (५५।१२)

यथा चोक्तम् । (५६।१)

वित्तं सदा यस्य समं विभक्तं गूढश् चरः संनिभृतश् च मन्त्रः । (५६।२)

न चाप्रियं प्राणिषु यो ब्रवीति स सागरान्तां पृथिवीं प्रशास्ति ॥ (५६।३)

किन्तु देव यद्यपि महामन्त्रिणा गृध्रेण सन्धानम् उपन्यस्तं तथापि तेन राज्ञा सम्प्रति भूतजयदर्पान् न मन्तव्यम् । (५७।१)

देव तद् एवं क्रियतां । (५७।२)

सिंहलद्वीपस्य महाबलो नाम सारसो राजास्मन्मित्रं जम्बुद्वीपे कोपं जनयतु । (५७।३)

यतः । (५७।४)

सुगुप्तिम् आधाय सुसंहतेन बलेन वीरो विचरन्न् अरातिम् । (५७।५)

संतापयेद् येन समं सुतप्तस्तप्तेन सन्धानम् उपैति तप्तः ॥ (५७।६)

राज्ञा एवम् अस्त्व् इति निगद्य विचित्रनामा बकः सुगुप्तलेखं दत्त्वा सिंहलद्वीपं प्रहितः । (५८।१)

अथ प्रणिधिः पुनर् आगत्योवाच देव श्रूयतां तावत् तत्रत्यप्रस्तावः । (५८।२)

एवं तत्र गृध्रेणोक्तं देव मेघवर्णस् तत्र चिरम् उषितः । (५८।३)

स वेत्ति किं संधेयगुणयुक्तो हिरण्यगर्भो राजा न वा इति । (५८।४)

ततो ऽसौ मेघवर्णश् चित्रवर्णेन राज्ञा समाहूय पृष्टः वायस कीदृशो हिरण्यगर्भो राजा चक्रवाको मन्त्री वा कीदृशः । (५८।५)

वायस उवाच देव स हिरण्यगर्भो राजा युधिष्ठिरसमो महाशयः सत्यवाक् । (५८।६)

चक्रवाकसमो मन्त्री न क्वाप्य् अवलोक्यते । (५८।७)

राजाह यद्य् एवं तदा कथम् असौ त्वया वञ्चितः । (५८।८)

विहस्य मेघवर्णः प्राह देव । (५८।९)

विश्वासप्रतिपन्नानां वञ्चने का विदग्धता । (५८।१०)

अङ्कम् आरुह्य सुप्तं हि हत्वा किं नाम पौरुषम् ॥ (५८।११)

शृणु देव तेन मन्त्रिणाहं प्रथमदर्शने एवं विज्ञातः किन्तु महाशयो ऽसौ राजा तेन मया विप्रलब्धः । (५९।१)

तथा चोक्तम् । (५९।२)

आत्मौपम्येन यो वेत्ति दुर्जनं सत्यवादिनम् । (५९।३)

स तथा वञ्च्यते धूर्तैर् ब्राह्मणाश् छागतो यथा ॥ (५९।४)

राजोवाच कथम् एतत् । (६०।१)

मेघवर्णः कथयति । (६०।२)

अस्ति गौतमस्यारण्ये प्रस्तुतयज्ञः कश्चिद् ब्राह्मणः । (६०।३)

स च यज्ञार्थं ग्रामान्तराच्छागम् उपक्रीय स्कन्धे नीत्वा गच्छ धूर्तत्रयेणावलोकितः । (६०।४)

ततस् ते धूर्ताः यद्य् एष छागः केनाप्य् उपायेन लभ्यते तदा मतिप्रकर्षो भवतीति समालोच्य वृक्षत्रयतले क्रोशान्तरेण तस्य ब्राह्मणस्यागमनं प्रतीक्ष्य पथि स्थिताः । (६०।५)

तत्रैकेन धूर्तेन गच्छन् स ब्राह्मणो ऽभिहितः भो ब्राह्मण किम् इति त्वया कुक्कुरः स्कन्धेनोह्यते । (६०।६)

विप्रेणोक्तं नायं श्वा किन्तु यज्ञच्छागः । (६०।७)

अथान्तरस्थितेनान्येन धूर्तेन तथैवोक्तम् । (६०।८)

तद् आकर्ण्य ब्राह्मणश् छागं भूमौ निधाय मुहुर् निरीक्ष्य पुनः स्कन्धे कृत्वा दोलायमानमतिश् चलितः । (६०।९)

यतः । (६०।१०)

मतिर् दोलायते सत्यं सताम् अपि खलोक्तिभिः । (६०।११)

ताभिर् विश्वासितश् चासौ म्रियते चित्रकर्णवत् ॥ (६०।१२)

राजाह कथम् एतत् । (६१।१)

स कथयति । (६१।२)

अस्ति कस्मिंश्चिद् वनोद्देशे मदोत्कटो नाम सिंहः । (६१।३)

तस्य सेवकास् त्रयः काको व्याघ्रो जम्बुकश् च । (६१।४)

अथ तैर् भ्रमद्भिः सार्थभ्रष्टः कश्चिद् उष्ट्रो दृष्टः । (६१।५)

पृष्टश् च कुतो भवान् आगतः सार्थाद् भ्रष्टः । (६१।६)

स चात्मवृत्तान्तम् अकथयत् । (६१।७)

ततस् तैर् नीत्वा सिंहायासौ समर्पितः । (६१।८)

तेन चाभयवाचं दत्त्वा चित्रकर्ण इति नाम कृत्वा स्थापितः । (६१।९)

अथ कदाचित् सिंहस्य शरीरवैकल्याद् भूरिवृष्टिकारणाच् चाहारम् अलभमानास् ते व्यग्रा बभूवुः । (६१।१०)

ततस् तैर् आलोचितम् । (६१।११)

चित्रकर्णम् एव यथा स्वामी व्यापादयति तथानुष्ठीयताम् । (६१।१२)

किम् अनेन कण्टकभुजास्माकम् । (६१।१३)

व्याघ्र उवाच स्वामिनाभयवाचं दत्त्वानुगृहीतो ऽयं तत् कथम् एवं सम्भवति । (६१।१४)

काको ब्रूते इह समये परिक्षीणः स्वामी पापम् अपि करिष्यति । (६१।१५)

यतः । (६१।१६)

त्यजेत् क्षुधार्ता महिला स्वपुत्रं खादेत् क्षुधार्ता भुजगी स्वमण्डम् । (६१।१७)

बुभुक्षितः किं न करोति पापं क्षीणा नरा निष्करुणा भवन्ति ॥ (६१।१८)

अन्यच् च । (६२।१)

मत्तः प्रमत्तश् चोन्मत्तः श्रान्तः क्रुद्धो बुभुक्षितः । (६२।२)

लुब्धो भीरुस् त्वरायुक्तः कामुकश् च न धर्मवित् ॥ (६२।३)

इति संचिन्त्य सर्वे सिंहान्तिकं जग्मुः । (६३।१)

सिंहेनोक्तमाहारार्थं किंचित् प्राप्तम् । (६३।२)

तैर् उक्तम् देव यत्नाद् अपि प्राप्तं किंचित् । (६३।३)

सिंहेनोक्तं को ऽधुना जीवनोपायः । (६३।४)

काको वदति देव स्वाधीनाहारपरित्यागात् सर्वनाशो ऽयम् उपस्थितः । (६३।५)

सिंहेनोक्तमत्राहारः कः स्वाधीनः । (६३।६)

काकः कर्णे कथयति चित्रकर्ण इति । (६३।७)

सिंहो भूमिं स्पृष्ट्वा कर्णौ स्पृशति । (६३।८)

अब्रवीच् चाभयवाचं दत्त्वा धृतो ऽयम् अस्माभिः । (६३।९)

तत् कथम् एवं सम्भवति तथा हि । (६३।१०)

न भूतदानं न सुवर्णदानं न गोप्रदानं न तथान्नदानम् । (६३।११)

यथा वदन्तीह महाप्रदानं सर्वेषु दानेष्व् अभयप्रदानम् ॥ (६३।१२)

अन्यच् च । (६४।१)

सर्वकामसमृद्धस्य अश्वमेधस्य यत् फलम् । (६४।२)

तत्फलं लभते सम्यग् रक्षिते शरणागते ॥ (६४।३)

काको ब्रूते नासौ स्वामिना व्यापादयितव्यः । (६५।१)

किन्त्व् अस्माभिर् एव तथा कर्तव्यं यथासौ स्वदेहदानम् अङ्गीकरोति । (६५।२)

सिंहस् तच्छ्रुत्वा तूष्णीं स्थितः । (६५।३)

ततो ऽसौ लब्धावकाशः कूटं कृत्वा सर्वान् आदाय सिंहान्तिकं गतः । (६५।४)

अथ काकेनोक्तं देव यत्नाद् अप्य् आहारो न प्राप्तः । (६५।५)

अनेकोपवासक्लिष्टश् च स्वामी । (६५।६)

तद् इदानीं मदीयमांसम् उपभुज्यताम् । (६५।७)

यतः । (६५।८)

स्वामिमूला भवन्त्य् एव सर्वाः प्रकृतयः खलु । (६५।९)

समूलेष्व् अपि वृक्षेषु प्रयत्नः सफलो नृणाम् ॥ (६५।१०)

सिंहेनोक्तं भद्र वरं प्राणपरित्यागो न पुनर् ईदृशे कर्मणि प्रवृत्तिः । (६६।१)

जम्बुकेनापि तथोक्तम् । (६६।२)

ततः सिंहेनोक्तं मैवम् । (६६।३)

अथ व्याघ्रेणोक्तं मद्देहेन जीवतु स्वामी । (६६।४)

सिंहेनोक्तं न कदाचिद् एवम् उचितम् । (६६।५)

अथ चित्रकर्णो ऽपि जातविश्वासस् तथैवात्मदेहदानम् आह ततस् तद्वचनात् तेन व्याघ्रेणासौ कुक्षिं विदार्य व्यापादितः । (६६।६)

सर्वैर् भक्षितश् च । (६६।७)

अतो ऽहं ब्रवीमि मतिर् दोलायते सत्यम् इत्यादि । (६६।८)

ततस् तृतीयधूर्तवचनं श्रुत्वा स्वमतिभ्रमं निश्चित्य छागं त्यक्त्वा ब्राह्मणः स्नात्वा गृहं ययौ । (६६।९)

छागश् च तैर् धूर्तैर् नीत्वा भक्षितः । (६६।१०)

अतो ऽहं ब्रवीम्यात्मौपम्येन यो वेत्तीत्यादि । (६६।११)

राजाह मेघवर्ण कथं शत्रुमध्ये त्वया सुचिरम् उषितम् कथं वा तेषाम् अनुनयः कृतः । (६६।१२)

मेघवर्ण उवाच देव स्वामिकार्यार्थितया स्वप्रयोजनवशाद् वा किं किं न क्रियते पश्य । (६६।१३)

लोको वहति किं राजन् न मूर्ध्ना दग्धुम् इन्धनम् । (६६।१४)

क्षालयन्त्य् अपि वृक्षाङ्घ्रिं नदीवेला निकृन्तति ॥ (६६।१५)

तथा चोक्तम् । (६७।१)

स्कन्धेनापि वहेच्छत्रून् कार्यम् आसाद्य बुद्धिमान् । (६७।२)

यथा वृद्धेन सर्पेण मण्डूका विनिपातिताः ॥ (६७।३)

राजाह कथम् एतत् । (६८।१)

मेघवर्णः कथयति । (६८।२)

अस्ति जीर्णोद्याने मन्दविषो नाम सर्पः । (६८।३)

सो ऽतिजीर्णतया स्वाहारम् अप्य् अन्वेष्टुम् अक्षमः सरस्तीरे पतित्वा स्थितः । (६८।४)

ततो दूराद् एव केनचिन् मण्डूकेन दृष्टः पृष्टश् च किम् इति त्वाम् आहारं नान्विष्यति । (६८।५)

सर्पो ऽवदद् गच्छ भद्र किं ते मम मन्दभाग्यस्य वृत्तान्तप्रश्नेन ततः संजातकौतुकः स च भेकः सर्वथा कथ्यताम् इत्य् आह । (६८।६)

सर्पो ऽप्य् आह भद्र पुरवासिनः श्रोत्रियस्य कौण्डिन्यस्य पुत्रो विंशतिवर्षदेशीयः सर्वगुणसम्पन्नो दुर्दैवान् मया नृशंसेन दष्टः । (६८।७)

ततस् तं सुशीलनामानं पुत्रं मृतम् अवलोक्य शोकेन मूर्छितः कौण्डिन्यः पृथिव्यां लुलोठ । (६८।८)

अनन्तरं ब्रह्मपुरवासिनः सर्वे बान्धवास् तत्रागत्योपविष्टाः । (६८।९)

तथा चोक्तम् । (६८।१०)

उत्सवे व्यसने युद्धे दुर्भिक्षे राष्ट्रविप्लवे । (६८।११)

राजद्वारे श्मशाने च यस् तिष्ठति स बान्धवः ॥ (६८।१२)

तत्र कपिलो नाम स्नातको ऽवदद् अरे कौण्डिन्य मूढो ऽसि येनैवं विलपसि । (६९।१)

शृणु । (६९।२)

क्रोडीकरोति प्रथमं यदा जातम् अनित्यता । (६९।३)

धात्रीव जननी पश्चात् तदा शोकस्य कः क्रमः ॥ (६९।४)

तथा च । (७०।१)

क्व गताः पृथिवीपालाः ससैन्यबलवाहनाः । (७०।२)

वियोगसाक्षिणी येषां भूमिर् अद्यापि तिष्ठति ॥ (७०।३)

तथा च । (७१।१)

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर् ध्रुवं जन्म मृतस्य च । (७१।२)

अद्य वाब्दशतान्ते वा मृत्युर् वै प्राणिनां ध्रुवः ॥ (७१।३)

अपरं च । (७२।१)

कायः संनिहितापायः सम्पदः पदम् आपदाम् । (७२।२)

समागमाः सापगमाः सर्वम् उत्पादि भङ्गुरम् ॥ (७२।३)

प्रतिक्षणम् अयं कायः क्षीयमाणो न लक्ष्यते । (७३।१)

आमकुम्भ इवाम्भःस्थो विशीर्णः सन् विभाष्यते ॥ (७३।२)

आसन्नतरताम् एति मृत्युर् जन्तोर् दिने दिने । (७४।१)

आघातं नीयमानस्य वध्यस्येव पदे पदे ॥ (७४।२)

यतः । (७५।१)

अनित्यं यौवनं रूपं जीवितं द्रव्यसञ्चयः । (७५।२)

ऐश्वर्यं प्रियसंवासो मुह्येत् तत्र न पण्डितः ॥ (७५।३)

यथा काष्ठं च काष्ठं च समेयातां महोदधौ । (७६।१)

समेत्य च व्यपेयातां तद्वद् भूतसमागमः ॥ (७६।२)

यथा हि पथिकः कश्चिच् छायाम् आश्रित्य तिष्ठति । (७७।१)

विश्रम्य च पुनर् गच्छेत् तद्वद् भूतसमागमः ॥ (७७।२)

अन्यच् च । (७८।१)

पञ्चभिर् निर्मिते देहे पञ्चत्वं च पुनर् गते । (७८।२)

स्वां स्वां योनिम् अनुप्राप्ते तत्र का परिदेवना ॥ (७८।३)

यावतः कुरुते जन्तुः सम्बन्धान् मनसः प्रियान् । (७९।१)

तावन्तो ऽस्य निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥ (७९।२)

नायम् अत्यन्तसंवासो लभ्यते येन केनचित् । (८०।१)

अपि स्वेन शरीरेण किम् उतान्येन केनचित् ॥ (८०।२)

अपि च । (८१।१)

संयोगो हि वियोगस्य संसूचयति सम्भवम् । (८१।२)

अनतिक्रमणीयस्य जन्म मृत्योर् इवागमम् ॥ (८१।३)

आपातरमणीयानां संयोगानां प्रियैः सह । (८२।१)

अपथ्यानाम् इवान्नानां परिणामो हि दारुणः ॥ (८२।२)

अपरं च । (८३।१)

व्रजन्ति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितां यथा । (८३।२)

आयुर् आदाय मर्त्यानां तथा रात्र्यहनी सदा ॥ (८३।३)

सुखास्वादपरो यस् तु संसारे सत्समागमः । (८४।१)

स वियोगावसानत्वाद् दुःखानां धुरि युज्यते ॥ (८४।२)

अत एव हि नेच्छन्ति साधवः सत्समागमम् । (८५।१)

यद्वियोगासिलूनस्य मनसो नास्ति भेषजम् ॥ (८५।२)

सुकृतान्य् अपि कर्माणि राजभिः सगरादिभिः । (८६।१)

अथ तान्य् एव कर्माणि ते चापि प्रलयं गताः ॥ (८६।२)

संचिन्त्य संचिन्त्य तम् उग्रदण्डं मृत्युं मनुष्यस्य विचक्षणस्य । (८७।१)

वर्षाम्बुसिक्ता इव चर्मबन्धाः सर्वे प्रयत्नाः शिथिलीभवन्ति ॥ (८७।२)

याम् एव रात्रिं प्रथमाम् उपैति गर्भे निवासं नरवीर लोकः । (८८।१)

ततः प्रभृत्य् अस्खलितप्रयाणः स प्रत्यहं मृत्युसमीपम् एति ॥ (८८।२)

अज्ञानं कारणं न स्याद् वियोगो यदि कारणम् । (८९।१)

शोको दिनेषु गच्छत्सु वर्धताम् अपयाति किम् ॥ (८९।२)

तद् भद्र तद् आत्मानम् अनुसंधेहि । (९०।१)

शोकचर्चां च परिहर यतः । (९०।२)

अकाण्डपातजातानाम् अस्त्राणां मर्मभेदिनाम् । (९०।३)

गाढशोकप्रहाराणाम् अचिन्तैव महौषधम् ॥ (९०।४)

ततस् तद्वचनं निशम्य प्रबुद्ध इव कौण्डिन्य उत्थायाब्रवीत् । (९१।१)

तद् अलम् इदानीं गृहनरकवासेन वनम् एव गच्छामि । (९१।२)

कपिलः पुनर् आह । (९१।३)

वनेऽपि दोषाः प्रभवन्ति रागिणां गृहेऽपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस् तपः । (९१।४)

अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते त्रिवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम् ॥ (९१।५)

यतः । (९२।१)

दुःखितो ऽपि चरेद् धर्मं यत्र कुत्राश्रमे रतः । (९२।२)

समः सर्वेषु भूतेषु न लिङ्गं धर्मकारणम् ॥ (९२।३)

उक्तं च । (९३।१)

वृत्त्यर्थं भोजनं येषां सन्तानार्थं च मैथुनम् । (९३।२)

वाक् सत्यवचनार्थाय दुर्गाण्य् अपि तरन्ति ते ॥ (९३।३)

तथा हि । (९४।१)

आत्मा नदी संयमपुण्यतीर्था सत्योदका शीलतटा दयोर्मिः । (९४।२)

तत्राभिषेकं कुरु पाण्डुपुत्र न वारिणा शुष्यति चान्तरात्मा ॥ (९४।३)

विशेषतश् च । (९५।१)

जन्ममृत्युजराव्याधिवेदनाभिर् उपद्रुतम् । (९५।२)

संसारम् इमम् उत्पन्नम् असारं त्यजतः सुखम् ॥ (९५।३)

यतः । (९६।१)

दुःखम् एवास्ति न सुखं यस्मात् तद् उपलक्ष्यते । (९६।२)

दुःखार्तस्य प्रतीकारे सुखसंज्ञा विधीयते ॥ (९६।३)

कौण्डिन्यो ब्रूते एवम् एव । (९७।१)

ततो ऽहं तेन शोकाकुलेन ब्राह्मणेन शप्तो यद् अद्यारभ्य मण्डूकानां वाहनं भविष्यतीति । (९७।२)

कपिलो ब्रूते सम्प्रत्य् उपदेशासहिष्णुर् भवान् । (९७।३)

शोकाविष्टं ते हृदयम् । (९७।४)

तथापि कार्यं शृणु । (९७।५)

सङ्गः सर्वात्मना त्याज्यः स चेत् त्यक्तुं न शक्यते । (९७।६)

स सद्भिः सह कर्तव्यः सतां सङ्गो हि भेषजम् ॥ (९७।७)

अन्यच् च । (९८।१)

कामः सर्वात्मना हेयः स चेद्धातुं न शक्यते । (९८।२)

स्वभार्यां प्रति कर्तव्यः सैव तस्य हि भेषजम् ॥ (९८।३)

एतच्छ्रुत्वा स कौण्डिन्यः कपिलोपदेशामृतप्रशान्तशोकानलो यथाविधि दण्डग्रहणं कृतवान् । (९९।१)

अतो ब्राह्मणशापान् मण्डूकान् वोढुम् अत्र तिष्ठामि । (९९।२)

अनन्तरं तेन मण्डूकेन गत्वा मण्डूकनाथस्य जालपादनाम्नो ऽग्रे तत् कथितम् । (९९।३)

ततो ऽसाव् आगत्य मण्डूकनाथस् तस्य सर्पस्य पृष्ठम् आरूढवान् । (९९।४)

स च सर्पस् तं पृष्ठे कृत्वा चित्रपदक्रमं बभ्राम । (९९।५)

परेद्युश् चलितुम् असमर्थं तं मण्डूकनाथम् अवदत्किम् अद्य भवान् मन्दगतिः । (९९।६)

सर्पो ब्रूते देव आहारविरहाद् असमर्थो ऽस्मि । (९९।७)

मण्डूकनाथो ऽवदद् अस्मदाज्ञया मण्डूकान् भक्षय । (९९।८)

ततः गृहीतो ऽयं महाप्रसाद इत्य् उक्त्वा क्रमशो मण्डूकान् खादितवान् । (९९।९)

अथ निर्मण्डूकं सरो विलोक्य मण्डूकनाथो ऽपि तेन खादितः । (९९।१०)

अतो ऽहं ब्रवीमि स्कन्धेनापि वहेच्छत्रून् इत्यादि । (९९।११)

देव यात्व् इदानीं पुरावृत्ताख्यानकथनं सर्वथा संधेयो ऽयं हिरण्यगर्भराजा संधीयताम् इति मे मतिः । (९९।१२)

राजोवाच को ऽयं भवतो विचारः यतो जितस् तावद् अयम् अस्माभिः । (९९।१३)

ततो यद्य् अस्मत्सेवया वसति तद् आस्ताम् । (९९।१४)

नो चेद् विगृह्यताम् । (९९।१५)

अत्रान्तरे जम्बूद्वीपाद् आगत्य शुकेनोक्तं देव सिंहलद्वीपस्य सारसो राजा सम्प्रति जम्बूद्वीपम् आक्रम्यावतिष्ठते । (९९।१६)

राजा ससम्भ्रमं ब्रूते किं किम् । (९९।१७)

शुकः पूर्वोक्तं कथयति । (९९।१८)

गृध्रः स्वगतम् उवाच साधु रे चक्रवाक मन्त्रिन् साधु । (९९।१९)

राजा सकोपम् आह आस्तां तावद् अयं गत्वा तम् एव समूलम् उन्मूलयामि । (९९।२०)

दूरदर्शी विहस्याह । (९९।२१)

न शरन्मेघवत् कार्यं वृथैव घनगर्जितम् । (९९।२२)

परस्यार्थम् अनर्थं वा प्रकाशयति नो महान् ॥ (९९।२३)

अपरं च । (१००।१)

एकदा न विगृह्णीयाद् बहून् राजाभिघातिनः । (१००।२)

सदर्पो ऽप्य् उरगः कीटैर् बहुभिर् नाश्यते ध्रुवम् ॥ (१००।३)

देव किम् इतो विना सन्धानं गमनम् अस्ति यतस् तदास्माकं पश्चात् प्रकोपो ऽनेन कर्तव्यः । (१०१।१)

अपरं च । (१०१।२)

यो ऽर्थतत्त्वम् अविज्ञाय क्रोधस्यैव वशं गतः । (१०१।३)

स तथा तप्यते मूढो ब्राह्मणो नकुलाद् यथा ॥ (१०१।४)

राजाह कथम् एतत् । (१०२।१)

दूरदर्शी कथयति । (१०२।२)

अस्त्य् उज्जयिन्यां माधवो नाम विप्रः । (१०२।३)

तस्य ब्राह्मणी प्रसूता बालापत्यस्य रक्षार्थं ब्राह्मणम् अवस्थाप्य स्थातुं गता । (१०२।४)

अथ ब्राह्मणाय राज्ञः पार्वणश्राद्धं दातुम् आह्वानम् आगतम् । (१०२।५)

तच्छ्रुत्वा ब्राह्मणो ऽपि सहजदारिद्र्याद् अचिन्तयद् यदि सत्वरं न गच्छामि तदान्या कश्चिच्छ्रुत्वा श्राद्धं ग्रहीष्यति । (१०२।६)

यतः । (१०२।७)

आदेयस्य प्रदेयस्य कर्तव्यस्य च कर्मणः । (१०२।८)

क्षिप्रम् अक्रियमाणस्य कालः पिबति तद्रसम् ॥ (१०२।९)

किन्तु बालकस्यात्र रक्षको नास्ति । (१०३।१)

तत् किं करोमि यातु चिरकालपालितम् इमं नकुलं पुत्रनिर्विशेषं बालकरक्षायां व्यवस्थाप्य गच्छामि । (१०३।२)

तथा कृत्वा गतः । (१०३।३)

ततस् तेन नकुलेन बालकसमीपम् आगच्छन् कृष्णसर्पो दृष्टो व्यापाद्य कोपात् खण्डं खण्डं कृत्वा भक्षितश् च । (१०३।४)

ततो ऽसौ नकुलो ब्राह्मणम् आयान्तम् अवलोक्य रक्तविलिप्तमुखपदः सत्वरम् उपगम्य तच्चरणयोर् लुलोठ । (१०३।५)

ततः स विप्रस् तथाविधं दृष्ट्वा मम बालको ऽनेन खादित इत्य् अवधार्य नकुलः व्यापादितवान् । (१०३।६)

अनन्तरं यावद् उपसृत्यापत्यं पश्यति ब्राह्मणस् तावद् बालकः सुस्थः स्वपिति सर्पश् च व्यापादितस् तिष्ठति । (१०३।७)

ततस् तम् उपकारकं नकुलं निरीक्ष्य भावितचेताः स ब्राह्मणः परं विषादम् अगमत् । (१०३।८)

अतो ऽहं ब्रवीमि यो ऽर्थतत्त्वम् अविज्ञाय इत्यादि । (१०३।९)

अपरं च । (१०३।१०)

कामः क्रोधस् तथा लोभो हर्षो मानो मदस् तथा । (१०३।११)

षड्वर्गम् उत्सृजेद् एनं तस्मिंस् त्यक्ते सुखी नृपः ॥ (१०३।१२)

राजाह मन्त्रिन् एष ते निश्चयः । (१०४।१)

मन्त्री ब्रूते एवम् एव । (१०४।२)

यतः । (१०४।३)

स्मृतिस् तत्परतार्थेषु वितर्को ज्ञाननिश्चयः । (१०४।४)

दृढता मन्त्रगुप्तिश् च मन्त्रिणः परमो गुणः ॥ (१०४।५)

तथा च । (१०५।१)

सहसा विदधीत न क्रियाम् अविवेकः परमापदां पदम् । (१०५।२)

वृणुते हि विमृश्य कारिणं गुणलुब्धाः स्वयम् एव सम्पदः ॥ (१०५।३)

तद् देव यदीदानीम् अस्मद्वचनं क्रियते तदा संधाय गम्यताम् । (१०६।१)

यतः । (१०६।२)

यद्यप्य् उपायाश् चत्वारो निर्दिष्टाः साध्यसाधने । (१०६।३)

सङ्ख्यामात्रं फलं तेषां सिद्धिः साम्नि व्यवस्थिता ॥ (१०६।४)

राजाह कथम् एवं सत्वरं संभाव्यते । (१०७।१)

मन्त्री ब्रूते देव सत्वरं भविष्यति । (१०७।२)

यतः । (१०७।३)

मृद्घटवत् सुखभेद्यो दुःसंधानश् च दुर्जनो भवति । (१०७।४)

सुजनस् तु कनकघटवद्दुर्भेद्यश् चाशु संधेयः ॥ (१०७।५)

अज्ञः सुखम् आराध्यः सुखतरम् आराध्यते विशेषज्ञः । (१०८।१)

ज्ञानलवदुर्विदग्धं ब्रह्मापि नरं न रञ्जयति ॥ (१०८।२)

कर्मानुमेयाः सर्वत्र परोक्षगुणवृत्तयः । (१०९।१)

तस्मात् परोक्षवृत्तीनां फलैः कर्म विभावयेत् ॥ (१०९।२)

राजाह अलम् उत्तरोत्तरेण यथाभिप्रेतम् अनुष्ठीयताम् । (११०।१)

एतन् मन्त्रयित्वा गृध्रो महामन्त्रीतत्र यथार्हं कर्तव्यम् इत्य् उक्त्वा दुर्गाभ्यन्तरं चलितः । (११०।२)

ततः प्रणिधिबकेनागत्य राज्ञी हिरण्यगर्भस्य निवेदितं देव संधिकर्तुं महामन्त्री गृध्रो ऽस्मत्समीपम् आगच्छति । (११०।३)

राजहंसो ब्रूते मन्त्रिन् पुनर् अभिसंधिना केनचिद् अत्रागमनम् । (११०।४)

सर्वज्ञो विहस्याह देव न शङ्कास्पदम् एतत् । (११०।५)

यतो ऽसौ महाशयो दूरदर्शी । (११०।६)

अथवा स्थितिर् इयं मन्दमतीनां कदाचिच्छङ्कैव न क्रियते कदाचित् सर्वत्र शङ्का । (११०।७)

तथा हि । (११०।८)

सरसि बहुशस् ताराछायेक्षणात् परिवञ्चितः कुमुदविटपान्वेषी हंसो निशास्वविचक्षणः । (११०।९)

न दशति पुनस् ताराशङ्की दिवापि सितोत्पलं कुहुकचकितो लोकः सत्येऽप्य् अपायम् अपेक्षते ॥ (११०।१०)

दुर्जनदूषितमनसः सुजनेष्व् अपि नास्ति विश्वासः । (१११।१)

बालः पायसदग्धो दध्य् अपि फूत्कृत्य भक्षयति ॥ (१११।२)

तद् देव यथाशक्ति तत्पूजार्थं रत्नोपहारादिसामग्री सुसज्जीक्रियताम् । (११२।१)

तथानुष्ठिते सति स गृध्रो दुर्गद्वाराच् चक्रवाकेणोपगम्य सत्कृत्यानीय राजदर्शनं कारितो दत्तासने चोपविष्टः । (११२।२)

चक्रवाक उवाच मन्त्रिन् युष्मदायत्तं सर्वं स्वेच्छयोपभुज्यताम् इदं राज्यम् । (११२।३)

राजहंसो ब्रूते एवम् एव । (११२।४)

दूरदर्शी कथयत्य् एवम् एवैतत् । (११२।५)

किन्त्व् इदानीं बहुप्रपञ्चवचनं निष्प्रयोजनम् । (११२।६)

यतः । (११२।७)

लुब्धम् अर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धम् अञ्जलिकर्मणा । (११२।८)

मूर्खं छन्दानुरोधेन याथातथ्येन पण्डितम् ॥ (११२।९)

अन्यच् च । (११३।१)

सद्भावेन हरेन् मित्रं सम्भ्रमेण तु बान्धवान् । (११३।२)

स्त्रीभृत्यौ दानमानाभ्यां दाक्षिण्येनेतरान् जनान् ॥ (११३।३)

तद् इदानीं संधातुं गम्यताम् । (११४।१)

महाप्रतापश् चित्रवर्णो राजा । (११४।२)

चक्रवाको ब्रूते यथा सन्धानं कार्यम् । (११४।३)

तद् अप्य् उच्यताम् । (११४।४)

राजहंसो ब्रूते कति प्रकाराः सन्धीनां सम्भवन्ति । (११४।५)

गृध्रो ब्रूते कथयामि श्रूयताम् । (११४।६)

बलीयसाभियुक्तस् तु नृपो नान्यप्रतिक्रियः । (११४।७)

आपन्नः सन्धिम् अन्विच्छेत् कुर्वाणः कालयापनम् ॥ (११४।८)

कपाल उपहारश् च संतानः संगतस् तथा । (११५।१)

उपन्यासः प्रतीकारः संयोगः पुरुषान्तरः ॥ (११५।२)

अदृष्टनर आदिष्ट आत्मामिष उपग्रहः । (११६।१)

परिक्रयस् तथोच्छिन्नस् तथा च परदूषणः ॥ (११६।२)

स्कन्धोपनेयः सन्धिश् च षोडशः परिकीर्तितः । (११७।१)

इति षोडशकं प्राहुः सन्धिं सन्धिविचक्षणाः ॥ (११७।२)

कपालसन्धिर् विज्ञेयः केवलं समसन्धिकः । (११८।१)

सम्प्रदानाद् भवति य उपहारः स उच्यते ॥ (११८।२)

सन्तानसन्धिर् विज्ञेयो दारिकादानपूर्वकः । (११९।१)

सद्भिस् तु संगतः सन्धिर् मैत्रीपूर्व उदाहृतः ॥ (११९।२)

यावद् आयुःप्रमाणस् तु समानार्थप्रयोजनः । (१२०।१)

सम्पत्तौ वा विपत्तौ वा कारणैर् यो न भिद्यते ॥ (१२०।२)

सङ्गतः सन्धिर् एवायं प्रकृष्टत्वात् सुवर्णवत् । (१२१।१)

तथान्यैः सन्धिकुशलैः काञ्चनः समुदाहृतः ॥ (१२१।२)

आत्मकार्यस्य सिद्धिं तु समुद्दिश्य क्रियेत यः । (१२२।१)

स उपन्यासकुशलैर् उपन्यास उदाहृतः ॥ (१२२।२)

मयास्योपकृतं पूर्वं ममाप्य् एष करिष्यति । (१२३।१)

इति यः क्रियते सन्धिः प्रतीकारः स उच्यते ॥ (१२३।२)

उपकारं करोम्य् अस्य ममाप्य् एष करिष्यति । (१२४।१)

अयं चापि प्रतीकारो रामसुग्रीवयोर् इव ॥ (१२४।२)

एकार्थां सम्यग् उद्दिश्य यात्रां यत्र हि गच्छतः । (१२५।१)

सुसंहितप्रयाणस् तु सन्धिः संयोग उच्यते ॥ (१२५।२)

आवयोर् योधमुख्याभ्यां मदर्थः साध्यताम् इति । (१२६।१)

यस्मिन् पणः प्रक्रियते स सन्धिः पुरुषान्तरः ॥ (१२६।२)

त्वयैकेन मदीयो ऽर्थः सम्प्रसाध्यस् त्व् असाव् इति । (१२७।१)

यत्र शत्रुः पणं कुर्यात् सो ऽदृष्टपुरुषः स्मृतः ॥ (१२७।२)

यत्र भूम्येकदेशेन पणेन रिपुर् ऊर्जितः । (१२८।१)

संधीयते सन्धिविद्भिः स चादिष्ट उदाहृतः ॥ (१२८।२)

स्वसैन्येन तु सन्धानम् आत्मादिष्ट उदाहृतः । (१२९।१)

क्रियते प्राणरक्षार्थं सर्वदानाद् उपग्रहः ॥ (१२९।२)

कोशांशेनार्धकोशेन सर्वकोशेन वा पुनः । (१३०।१)

शिष्टस्य प्रतिरक्षार्थं परिक्रय उदाहृतः ॥ (१३०।२)

भुवां सारवतीनां तु दानाद् उच्छिन्न उच्यते । (१३१।१)

भूम्युत्थफलदानेन सर्वेण परभूषणः ॥ (१३१।२)

परिच्छिन्नं फलं यत्र प्रतिस्कन्धेन दीयते । (१३२।१)

स्कन्धोपनेयं तं प्राहुः सन्धिं सन्धिविचक्षणाः ॥ (१३२।२)

परस्परोपकारस् तु मैत्री सम्बन्धकस् तथा । (१३३।१)

उपहारश् च विज्ञेयाश् चत्वारश् चैव सन्धयः ॥ (१३३।२)

एक एवोपहारस् तु सन्धिर् एतन् मतं हि नः । (१३४।१)

उपहारस्य भेदास् तु सर्वेऽन्ये मैत्रवर्जिताः ॥ (१३४।२)

अभियोक्ता बली यस्माद् अलब्ध्वा न निवर्तते । (१३५।१)

उपहाराद् ऋते तस्मात् संधिर् अन्यो न विद्यते ॥ (१३५।२)

राजाह भवन्तो महान्तः पण्डिताश् च । (१३६।१)

तद् अत्रास्माकं यथाकार्यम् उपदिश्यताम् । (१३६।२)

दूरदर्शी ब्रूते आः किम् एवम् उच्यते । (१३६।३)

आधिव्याधिपरीतापाद् अद्य श्वो वा विनाशिने । (१३६।४)

को हि नाम शरीराय धर्मापेतं समाचरेत् ॥ (१३६।५)

जलान्तश् चन्द्रचपलं जीवितं खलु देहिनाम् । (१३७।१)

तथाविधम् इति ज्ञात्वा शश्वत्कल्याणम् आचरेत् ॥ (१३७।२)

वाताभ्रविभ्रमम् इदं वसुधाधिपत्यम् आपातमात्रमधुरो विषयोपभोगः । (१३८।१)

प्राणास् तृणाग्रजलबिन्दुसमानलोला धर्मः सखा परम् अहो परलोकयाने ॥ (१३८।२)

मृगतृष्णासमं वीक्ष्य संसारं क्षणभङ्गुरम् । (१३९।१)

सज्जनैः संगतं कुर्याद् धर्माय च सुखाय च ॥ (१३९।२)

तन् मम संमतेन तद् एव क्रियताम् । (१४०।१)

यतः । (१४०।२)

अश्वमेधसहस्रं च सत्यं च तुलया धृतम् । (१४०।३)

अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यम् एव विशिष्यते ॥ (१४०।४)

अतः सत्याभिधानदिव्यपुरःसरम् अनयोर् भूपालयोः काञ्चनाभिधानः सन्धिर् विधीयताम् । (१४१।१)

सर्वज्ञो ब्रूते एवम् अस्तु । (१४१।२)

ततो राजहंसेन राज्ञा वस्त्रालङ्कारोपहारैः स मन्त्री दूरदर्शी पूजितः । (१४१।३)

प्रहृष्टमनाश् चक्रवाकं गृहीत्वा राज्ञो मयूरस्य संनिधानं गतः । (१४१।४)

तत्र चित्रवर्णेन राज्ञा सर्वज्ञो गृध्रवचनाद् बहुमानदानपुरःसरं सम्भाषितस् तथाविधं सन्धिं स्वीकृत्य राजहंससमीपं प्रस्थापितः । (१४१।५)

दूरदर्शी ब्रूते देव सिद्धं नः समीहितम् । (१४१।६)

इदानीं स्वस्थानम् एव विन्ध्याचलं व्यावृत्य प्रतिगम्यताम् । (१४१।७)

अथ सर्वे स्वस्थानं प्राप्य मनाभिलषितं फलं प्राप्नुवन्न् इति । (१४१।८)

विष्णुशर्मेनोक्तम् अपरं किं कथयामि तद् उच्यताम् । (१४१।९)

राजपुत्रा ऊचुः आर्य तव प्रसादात् सकलराज्यव्यवहाराङ्गं जातम् । (१४१।१०)

ततः सुखिनो भूता वयम् । (१४१।११)

विष्णुशर्मोवाच यद्यप्य् एवं तथाप्य् अपरम् अपीदम् अस्तु । (१४१।१२)

सन्धिः सर्वमहीभुजां विजयिनाम् अस्तु प्रमोदः सदा सन्तः सन्तु निरापदः सुकृतिनां कीर्तिश् चिरं वर्धताम् । (१४१।१३)

नीतिवारविलासिनीव सततं वक्षःस्थले संस्थिता वक्त्रं चुम्बतु मन्त्रिणाम् अहरहर् भूयान् महान् उत्सवः ॥ (१४१।१४)

अन्यच् चास्तु । (१४२।१)

प्रालेयाद्रेः सुतायाः प्रणयनिवसतिश् चन्द्रमौलिः स यावद् यावल् लक्ष्मीर् मुरारेर् जलद इव तडिन् मानसे विस्फुरन्ती । (१४२।२)

यावत् स्वर्णाचलो ऽयं दवदहनसमो यस्य सूर्यः स्फुलिङ्गस् तावन् नारायणेन प्रचरतु रचितः सङ्ग्रहो ऽयं कथानाम् ॥ (१४२।३)

किंच । (१४३।१)

उर्वीम् उद्दामसस्यां जनयतु विसृजन् वासवो वृष्टिम् इष्टाम् इष्टैस् त्रैविष्टपानां विदधतु विधिवत् प्रीणनं विप्रमुख्याः । (१४३।२)

आ कल्पान्तं च भूयात् स्थिरसमुपचिता संगतिः सज्जनानां निःशेषं यान्तु शान्तिं पिशुनजनगिरो दुःसहा वज्रलेपाः ॥ (१४३।३)

अपरं च । (१४४।१)

श्रीमान्धवलचन्द्रो ऽसौ जीयान् माण्डलिको रिपून् । (१४४।२)

येनायं सङ्ग्रहो यत्नाल् लेखयित्वा प्रचारितः ॥ (१४४।३)