RSK, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
महारस:: शोधनगन्धं विषादिनेपालं गोदुग्धेऽथ शिलाजतु । (१।१)
mahārasa:: śodhanagandhaṃ viṣādinepālaṃ godugdhe'tha śilājatu |
गोमूत्रेण च तालाद्यं शङ्खाद्यम् अम्लतः शुचिः ॥ (१।२)
gomūtreṇa ca tālādyaṃ śaṅkhādyam amlataḥ śuciḥ ||
विष:: मारणरसेषूक्तं विषं ग्राह्यं तुल्यं टङ्कणपेषितम् । (२।१)
viṣa:: māraṇaraseṣūktaṃ viṣaṃ grāhyaṃ tulyaṃ ṭaṅkaṇapeṣitam |
तन्मृतं योगवाहि स्यात् सूताभ्रायः समं गुणैः ॥ (२।२)
tanmṛtaṃ yogavāhi syāt sūtābhrāyaḥ samaṃ guṇaiḥ ||
विष:: मन्त्रस्नीलकण्ठाख्यमन्त्रेण विषं सप्ताभिमन्त्रितम् । (३।१)
viṣa:: mantrasnīlakaṇṭhākhyamantreṇa viṣaṃ saptābhimantritam |
विष:: मेदिच्। उसेनानारसौषधैर्ये तु दुष्टा यान्तीह नो गदाः । (४।१)
viṣa:: medic. usenānārasauṣadhairye tu duṣṭā yāntīha no gadāḥ |
ते नश्यन्ति विषे दत्ते शीघ्रं वातकफोद्भवाः ॥ (४।२)
te naśyanti viṣe datte śīghraṃ vātakaphodbhavāḥ ||
विष:: मेअसुरेश्रेष्ठमध्यावरा मात्रा अष्टषट्कचतुर्यवाः । (५।१)
viṣa:: measureśreṣṭhamadhyāvarā mātrā aṣṭaṣaṭkacaturyavāḥ |
अतिमात्रं यदा भुक्तं तदाज्यटङ्कणे पिबेत् ॥ (५।२)
atimātraṃ yadā bhuktaṃ tadājyaṭaṅkaṇe pibet ||
रजनीं मेघनादं वा सर्पाक्षीं वा घृतान्विताम् । (६।१)
rajanīṃ meghanādaṃ vā sarpākṣīṃ vā ghṛtānvitām |
लिहेद्वा मधुसर्पिर्भ्यां चूर्णिताम् अर्जुनत्वचम् ॥ (६।२)
lihedvā madhusarpirbhyāṃ cūrṇitām arjunatvacam ||
न देयं क्रोधिने क्लीबे पित्तार्ते राजयक्ष्मिणि । (७।१)
na deyaṃ krodhine klībe pittārte rājayakṣmiṇi |
क्षुत्तृष्णाभ्रमघर्माध्वसेविने क्षीणरोगिणे ॥ (७।२)
kṣuttṛṣṇābhramagharmādhvasevine kṣīṇarogiṇe ||
उपविषलाङ्गलीवज्रिहेमार्कहयारिविषमुष्टिकाः । (९।१)
upaviṣalāṅgalīvajrihemārkahayāriviṣamuṣṭikāḥ |
अहिफेन:: म्य्थ्। ओरिगिन्समुद्रे मथ्यमाने तु वासुकेर्वदनाद्द्रुतः । (१०।१)
ahiphena:: myth. originsamudre mathyamāne tu vāsukervadanāddrutaḥ |
फेनौघो व्याकुलत्वाच्च फूत्कारात्पतितः क्षितौ ॥ (१०।२)
phenaugho vyākulatvācca phūtkārātpatitaḥ kṣitau ||
अहिफेन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तेनाहिफेनमाख्यातं तिक्तं संग्राहि शोषणम् । (११।१)
ahiphena:: medic. propertiestenāhiphenamākhyātaṃ tiktaṃ saṃgrāhi śoṣaṇam |
मोहकृच्छ्वासकासघ्नं सेवितं त्यक्तुमक्षमम् ॥ (११।२)
mohakṛcchvāsakāsaghnaṃ sevitaṃ tyaktumakṣamam ||
श्लेष्महृद्वातकृद् युक्त्या युक्तं तदमृतं विषम् । (१२।१)
śleṣmahṛdvātakṛd yuktyā yuktaṃ tadamṛtaṃ viṣam |
वीर्यस्तम्भकरं नृणां स्त्रीणां सौख्यप्रदायकम् ॥ (१२।२)
vīryastambhakaraṃ nṛṇāṃ strīṇāṃ saukhyapradāyakam ||
सिद्धमूली:: म्य्थ्। ओरिगिन्पुरा देवैश्च दैत्यैश्च मथितो रत्नसागरः । (१३।१)
siddhamūlī:: myth. originpurā devaiśca daityaiśca mathito ratnasāgaraḥ |
तस्मादमृतमुत्पन्नं देवैः पीतं न दानवैः ॥ (१३।२)
tasmādamṛtamutpannaṃ devaiḥ pītaṃ na dānavaiḥ ||
तस्मिन् सर्वैर्लेह्यमाने दर्भैर् जिह्वा द्विधा कृता ॥ (१४।२)
tasmin sarvairlehyamāne darbhair jihvā dvidhā kṛtā ||
सिद्धमूली:: चोलोउर्स्सा चतुर्धा सिता रक्ता पीता कृष्णा प्रसूनकैः ॥ (१५।२)
siddhamūlī:: colourssā caturdhā sitā raktā pītā kṛṣṇā prasūnakaiḥ ||
सिद्धमूली:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसाह्लादिनी बुद्धिरूपा योगे मन्त्रे च सिद्धिदा । (१६।१)
siddhamūlī:: medic. propertiesāhlādinī buddhirūpā yoge mantre ca siddhidā |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.