रससंकेतकलिकाRasasaṃketakalikā

RSK, 3

3 of 5 · 32 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

महारस:: शोधनगन्धं विषादिनेपालं गोदुग्धेऽथ शिलाजतु । (१।१)

mahārasa:: śodhanagandhaṃ viṣādinepālaṃ godugdhe'tha śilājatu |

1.2१.२

गोमूत्रेण च तालाद्यं शङ्खाद्यम् अम्लतः शुचिः ॥ (१।२)

gomūtreṇa ca tālādyaṃ śaṅkhādyam amlataḥ śuciḥ ||

2.1२.१

विष:: मारणरसेषूक्तं विषं ग्राह्यं तुल्यं टङ्कणपेषितम् । (२।१)

viṣa:: māraṇaraseṣūktaṃ viṣaṃ grāhyaṃ tulyaṃ ṭaṅkaṇapeṣitam |

2.2२.२

तन्मृतं योगवाहि स्यात् सूताभ्रायः समं गुणैः ॥ (२।२)

tanmṛtaṃ yogavāhi syāt sūtābhrāyaḥ samaṃ guṇaiḥ ||

3.1३.१

विष:: मन्त्रस्नीलकण्ठाख्यमन्त्रेण विषं सप्ताभिमन्त्रितम् । (३।१)

viṣa:: mantrasnīlakaṇṭhākhyamantreṇa viṣaṃ saptābhimantritam |

3.2३.२

औषधे च रसे चैव दातव्यं हितमिच्छता ॥ (३।२)

auṣadhe ca rase caiva dātavyaṃ hitamicchatā ||

4.1४.१

विष:: मेदिच्। उसेनानारसौषधैर्ये तु दुष्टा यान्तीह नो गदाः । (४।१)

viṣa:: medic. usenānārasauṣadhairye tu duṣṭā yāntīha no gadāḥ |

4.2४.२

ते नश्यन्ति विषे दत्ते शीघ्रं वातकफोद्भवाः ॥ (४।२)

te naśyanti viṣe datte śīghraṃ vātakaphodbhavāḥ ||

5.1५.१

विष:: मेअसुरेश्रेष्ठमध्यावरा मात्रा अष्टषट्कचतुर्यवाः । (५।१)

viṣa:: measureśreṣṭhamadhyāvarā mātrā aṣṭaṣaṭkacaturyavāḥ |

5.2५.२

अतिमात्रं यदा भुक्तं तदाज्यटङ्कणे पिबेत् ॥ (५।२)

atimātraṃ yadā bhuktaṃ tadājyaṭaṅkaṇe pibet ||

6.1६.१

रजनीं मेघनादं वा सर्पाक्षीं वा घृतान्विताम् । (६।१)

rajanīṃ meghanādaṃ vā sarpākṣīṃ vā ghṛtānvitām |

6.2६.२

लिहेद्वा मधुसर्पिर्भ्यां चूर्णिताम् अर्जुनत्वचम् ॥ (६।२)

lihedvā madhusarpirbhyāṃ cūrṇitām arjunatvacam ||

7.1७.१

न देयं क्रोधिने क्लीबे पित्तार्ते राजयक्ष्मिणि । (७।१)

na deyaṃ krodhine klībe pittārte rājayakṣmiṇi |

7.2७.२

क्षुत्तृष्णाभ्रमघर्माध्वसेविने क्षीणरोगिणे ॥ (७।२)

kṣuttṛṣṇābhramagharmādhvasevine kṣīṇarogiṇe ||

8.1८.१

गुर्विणीबालवृद्धेषु न विषं राजमन्दिरे । (८।१)

gurviṇībālavṛddheṣu na viṣaṃ rājamandire |

8.2८.२

रसायनरते दद्याद्घृतक्षीरहिताशिने ॥ (८।२)

rasāyanarate dadyādghṛtakṣīrahitāśine ||

9.1९.१

उपविषलाङ्गलीवज्रिहेमार्कहयारिविषमुष्टिकाः । (९।१)

upaviṣalāṅgalīvajrihemārkahayāriviṣamuṣṭikāḥ |

9.2९.२

एतान्युपविषाण्याहुः यस्तानि रसकर्मणि ॥ (९।२)

etānyupaviṣāṇyāhuḥ yastāni rasakarmaṇi ||

10.1१०.१

अहिफेन:: म्य्थ्। ओरिगिन्समुद्रे मथ्यमाने तु वासुकेर्वदनाद्द्रुतः । (१०।१)

ahiphena:: myth. originsamudre mathyamāne tu vāsukervadanāddrutaḥ |

10.2१०.२

फेनौघो व्याकुलत्वाच्च फूत्कारात्पतितः क्षितौ ॥ (१०।२)

phenaugho vyākulatvācca phūtkārātpatitaḥ kṣitau ||

11.1११.१

अहिफेन:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्तेनाहिफेनमाख्यातं तिक्तं संग्राहि शोषणम् । (११।१)

ahiphena:: medic. propertiestenāhiphenamākhyātaṃ tiktaṃ saṃgrāhi śoṣaṇam |

11.2११.२

मोहकृच्छ्वासकासघ्नं सेवितं त्यक्तुमक्षमम् ॥ (११।२)

mohakṛcchvāsakāsaghnaṃ sevitaṃ tyaktumakṣamam ||

12.1१२.१

श्लेष्महृद्वातकृद् युक्त्या युक्तं तदमृतं विषम् । (१२।१)

śleṣmahṛdvātakṛd yuktyā yuktaṃ tadamṛtaṃ viṣam |

12.2१२.२

वीर्यस्तम्भकरं नृणां स्त्रीणां सौख्यप्रदायकम् ॥ (१२।२)

vīryastambhakaraṃ nṛṇāṃ strīṇāṃ saukhyapradāyakam ||

13.1१३.१

सिद्धमूली:: म्य्थ्। ओरिगिन्पुरा देवैश्च दैत्यैश्च मथितो रत्नसागरः । (१३।१)

siddhamūlī:: myth. originpurā devaiśca daityaiśca mathito ratnasāgaraḥ |

13.2१३.२

तस्मादमृतमुत्पन्नं देवैः पीतं न दानवैः ॥ (१३।२)

tasmādamṛtamutpannaṃ devaiḥ pītaṃ na dānavaiḥ ||

14.1१४.१

तदा धन्वन्तरेर्हस्तादमृतं पतितं भुवि । (१४।१)

tadā dhanvantarerhastādamṛtaṃ patitaṃ bhuvi |

14.2१४.२

तस्मिन् सर्वैर्लेह्यमाने दर्भैर् जिह्वा द्विधा कृता ॥ (१४।२)

tasmin sarvairlehyamāne darbhair jihvā dvidhā kṛtā ||

15.1१५.१

जिह्वासृग्विषसम्भूता सिद्धमूली महौषधी । (१५।१)

jihvāsṛgviṣasambhūtā siddhamūlī mahauṣadhī |

15.2१५.२

सिद्धमूली:: चोलोउर्स्सा चतुर्धा सिता रक्ता पीता कृष्णा प्रसूनकैः ॥ (१५।२)

siddhamūlī:: colourssā caturdhā sitā raktā pītā kṛṣṇā prasūnakaiḥ ||

16.1१६.१

सिद्धमूली:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसाह्लादिनी बुद्धिरूपा योगे मन्त्रे च सिद्धिदा । (१६।१)

siddhamūlī:: medic. propertiesāhlādinī buddhirūpā yoge mantre ca siddhidā |

16.2१६.२

सर्वरोगहरी कामजननी क्षुत्प्रबोधनी ॥ (१६।२)

sarvarogaharī kāmajananī kṣutprabodhanī ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RSK, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit