रससंकेतकलिकाRasasaṃketakalikā

RSK, 5

5 of 5 · 85 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

विषं व्योषं हरिद्राब्दं निम्बपत्रं विडङ्गकम् । (१।१)

viṣaṃ vyoṣaṃ haridrābdaṃ nimbapatraṃ viḍaṅgakam |

1.2१.२

गुटी छागाम्बुना बद्धा स्याज्जया योगवाहिका ॥ (१।२)

guṭī chāgāmbunā baddhā syājjayā yogavāhikā ||

2.1२.१

सूतार्कयोर्विषं गन्धं विङ्गंगाग्न्यब्दकेसरम् । (२।१)

sūtārkayorviṣaṃ gandhaṃ viṅgaṃgāgnyabdakesaram |

2.2२.२

रेणुका ग्रन्थिकं बोलं सर्वेषां द्विगुणं गुडम् ॥ (२।२)

reṇukā granthikaṃ bolaṃ sarveṣāṃ dviguṇaṃ guḍam ||

3.1३.१

कोलप्रमाणां गुटिकां भक्षयेत्प्रातरेव हि । (३।१)

kolapramāṇāṃ guṭikāṃ bhakṣayetprātareva hi |

3.2३.२

कासे श्वासे क्षये गुल्मे प्रमेहे विषमज्वरे ॥ (३।२)

kāse śvāse kṣaye gulme pramehe viṣamajvare ||

4.1४.१

शोके पाण्ड्वामये कुष्ठे ग्रहण्यर्शोभगन्दरे । (४।१)

śoke pāṇḍvāmaye kuṣṭhe grahaṇyarśobhagandare |

4.2४.२

विजयागुटिका ह्येषा रुद्रप्रोक्ताधिका गुणैः ॥ (४।२)

vijayāguṭikā hyeṣā rudraproktādhikā guṇaiḥ ||

5.1५.१

अङ्कोलाग्नी च गन्धोषणरसविषकं पित्तभाजं क्रमात् तत्सामुद्रं चार्कदुग्धैस्त्रिभिरथ पुटितं निम्बुतोयैर्विमर्द्य । (५।१)

aṅkolāgnī ca gandhoṣaṇarasaviṣakaṃ pittabhājaṃ kramāt tatsāmudraṃ cārkadugdhaistribhiratha puṭitaṃ nimbutoyairvimardya |

5.2५.२

कृत्वा गुञ्जासमानाम् इषुशररसदिग्वह्निबाणेषुदिग्भिर् दद्याच्छ्लेष्मानिलार्शो ज्वरं जठरं कफेतां वटीं शङ्कराख्याम् ॥ (५।२)

kṛtvā guñjāsamānām iṣuśararasadigvahnibāṇeṣudigbhir dadyācchleṣmānilārśo jvaraṃ jaṭharaṃ kaphetāṃ vaṭīṃ śaṅkarākhyām ||

6.1६.१

चिञ्चाक्षारपलं पटुव्रजपलं निम्बूरसैः कल्कितं तस्मिञ्छङ्खपलं प्रतप्तमसकृन्निर्वाप्य शीर्णावधिम् । (६।१)

ciñcākṣārapalaṃ paṭuvrajapalaṃ nimbūrasaiḥ kalkitaṃ tasmiñchaṅkhapalaṃ prataptamasakṛnnirvāpya śīrṇāvadhim |

6.2६.२

हिङ्गुव्योषपलं रसामृतबलीन्निक्षिप्य निष्कांशकान् बद्धा शङ्खवटी क्षयग्रहणिकागुल्मांश्च शूलं जयेत् ॥ (६।२)

hiṅguvyoṣapalaṃ rasāmṛtabalīnnikṣipya niṣkāṃśakān baddhā śaṅkhavaṭī kṣayagrahaṇikāgulmāṃśca śūlaṃ jayet ||

7.1७.१

रसं कृष्णाभया त्वक्षं वासा भार्गी क्रमोत्तरम् । (७।१)

rasaṃ kṛṣṇābhayā tvakṣaṃ vāsā bhārgī kramottaram |

7.2७.२

तत्समं खादिरं सारं बब्बूलक्वाथभावितम् ॥ (७।२)

tatsamaṃ khādiraṃ sāraṃ babbūlakvāthabhāvitam ||

8.1८.१

एकविंशतिवारांश्च मधुनाक्षमिता वटी । (८।१)

ekaviṃśativārāṃśca madhunākṣamitā vaṭī |

8.2८.२

कासं श्वासं क्षयं हिक्कां हन्त्येषा कासकर्तरी ॥ (८।२)

kāsaṃ śvāsaṃ kṣayaṃ hikkāṃ hantyeṣā kāsakartarī ||

9.1९.१

व्योषग्रन्थि वचाग्नि हिंगु जरणद्वन्द्वं विषं निम्बुकं द्रावैर् आर्द्रकैर् असेर्विमृषितं तुल्यौ मरीचोपमा । (९।१)

vyoṣagranthi vacāgni hiṃgu jaraṇadvandvaṃ viṣaṃ nimbukaṃ drāvair ārdrakair aservimṛṣitaṃ tulyau marīcopamā |

9.2९.२

वर्तिः सा विनिहन्ति शूलमखिलं सर्वाङ्गजं मारुतम् वह्निं चाशु करोति वाडवसमं सूर्यप्रभावाभिधा ॥ (९।२)

vartiḥ sā vinihanti śūlamakhilaṃ sarvāṅgajaṃ mārutam vahniṃ cāśu karoti vāḍavasamaṃ sūryaprabhāvābhidhā ||

10.1१०.१

एला सकर्पूरसिता सधात्री जातीफलं शाल्मलिगोक्षुरौ च । (१०।१)

elā sakarpūrasitā sadhātrī jātīphalaṃ śālmaligokṣurau ca |

10.2१०.२

सूतेन्द्रवङ्गायसभस्म सर्वम् एतत्समानं परिभावयेच्च ॥ (१०।२)

sūtendravaṅgāyasabhasma sarvam etatsamānaṃ paribhāvayecca ||

11.1११.१

गुडूचिका शाल्मलिका कषायैर् निष्कार्धमाना मधुना ततश्च । (११।१)

guḍūcikā śālmalikā kaṣāyair niṣkārdhamānā madhunā tataśca |

11.2११.२

बद्धा गुटी चन्द्रकलेति संज्ञा मेहेषु सर्वेषु नियोजनीया ॥ (११।२)

baddhā guṭī candrakaleti saṃjñā meheṣu sarveṣu niyojanīyā ||

12.1१२.१

हिङ्गुलं च चतुर्जातं लवङ्गौषधचन्दनम् । (१२।१)

hiṅgulaṃ ca caturjātaṃ lavaṅgauṣadhacandanam |

12.2१२.२

जातिजं केसरं कृष्णा त्वाकल्लमहिफेनकम् ॥ (१२।२)

jātijaṃ kesaraṃ kṛṣṇā tvākallamahiphenakam ||

13.1१३.१

कस्तूरीन्दुसमं सर्वं तत्समे विजयासिते । (१३।१)

kastūrīndusamaṃ sarvaṃ tatsame vijayāsite |

13.2१३.२

क्षौद्रैः कोलमिता कार्या गुटी भोगपुरन्दरी ॥ (१३।२)

kṣaudraiḥ kolamitā kāryā guṭī bhogapurandarī ||

14.1१४.१

शुक्रस्तम्भकरी ह्येषा बलमांसविवर्धिनी । (१४।१)

śukrastambhakarī hyeṣā balamāṃsavivardhinī |

14.2१४.२

नरश्चटकवद् गच्छेच्छतवारं स्थिरेन्द्रियः ॥ (१४।२)

naraścaṭakavad gacchecchatavāraṃ sthirendriyaḥ ||

15.1१५.१

वङ्गं कासीसकं कृष्णा गुञ्जातुल्यार्द्रकाम्बुना । (१५।१)

vaṅgaṃ kāsīsakaṃ kṛṣṇā guñjātulyārdrakāmbunā |

15.2१५.२

कफवातामयं हन्ति गुटी नागार्जुनाभिधा ॥ (१५।२)

kaphavātāmayaṃ hanti guṭī nāgārjunābhidhā ||

16.1१६.१

त्रिफला विडङ्गसोमाभल्लातकवह्निविश्वानाम् । (१६।१)

triphalā viḍaṅgasomābhallātakavahniviśvānām |

16.2१६.२

अष्टौ शुक्लवचाया भागाः स्युः सद्विषस्यैकः । (१६।२)

aṣṭau śuklavacāyā bhāgāḥ syuḥ sadviṣasyaikaḥ |

16.3१६.३

एतत्सर्वं गोजलपिष्टं वटिकास्तु चणकाभाः । (१६।३)

etatsarvaṃ gojalapiṣṭaṃ vaṭikāstu caṇakābhāḥ |

16.4१६.४

छायाशुष्का देया त्रिद्व्येकचतुःक्रमाद् विज्ञैः ॥ (१६।४)

chāyāśuṣkā deyā tridvyekacatuḥkramād vijñaiḥ ||

17.1१७.१

सार्पविसूचिगदार्ते दुष्टाजीर्णहते त्रिदोषेऽपि । (१७।१)

sārpavisūcigadārte duṣṭājīrṇahate tridoṣe'pi |

17.2१७.२

सद्यो जीवति पुरुषो मृतोऽपि गुटिकाप्रभावेण ॥ (१७।२)

sadyo jīvati puruṣo mṛto'pi guṭikāprabhāveṇa ||

18.1१८.१

मूलेन पत्रेण फलेन वापि व्योषान्विता या कितवोद्भवेन । (१८।१)

mūlena patreṇa phalena vāpi vyoṣānvitā yā kitavodbhavena |

18.2१८.२

बद्धा गुटी सा सहसैव हन्ति सोन्माददोषत्रयदुष्टवातान् ॥ (१८।२)

baddhā guṭī sā sahasaiva hanti sonmādadoṣatrayaduṣṭavātān ||

19.1१९.१

कट्फलाम्बुगिलं कृष्णां हिङ्गुलं बोलटङ्कणम् । (१९।१)

kaṭphalāmbugilaṃ kṛṣṇāṃ hiṅgulaṃ bolaṭaṅkaṇam |

19.2१९.२

गुडेन गुटिका शाणमिता सा नवमेऽह्नि ॥ (१९।२)

guḍena guṭikā śāṇamitā sā navame'hni ||

20.1२०.१

उष्णोदकेन दातव्या सद्यो ऽलर्कविषापहा । (२०।१)

uṣṇodakena dātavyā sadyo 'larkaviṣāpahā |

20.2२०.२

गरभृङ्गोषणं चूर्णं साज्यं वा तद्विषापहम् ॥ (२०।२)

garabhṛṅgoṣaṇaṃ cūrṇaṃ sājyaṃ vā tadviṣāpaham ||

21.1२१.१

रसराजशुल्वगन्धकसुरतिक्तैः पीतभृङ्गमरिचैश्च । (२१।१)

rasarājaśulvagandhakasuratiktaiḥ pītabhṛṅgamaricaiśca |

21.2२१.२

ब्राह्मीद्वितयरसाढ्या गुटिकाः कार्याश्चणकाभाः ॥ (२१।२)

brāhmīdvitayarasāḍhyā guṭikāḥ kāryāścaṇakābhāḥ ||

22.1२२.१

एका देया प्रथमं त्रिदोषविकलस्य मूर्छितस्यापि । (२२।१)

ekā deyā prathamaṃ tridoṣavikalasya mūrchitasyāpi |

22.2२२.२

अन्या मुहूर्तपरतः प्रहराद् अन्यापरा नैव ॥ (२२।२)

anyā muhūrtaparataḥ praharād anyāparā naiva ||

23.1२३.१

जीवति मृतोऽपि पुरुषस् त्रिदोषजान्विततन्द्रिकायुक्तः । (२३।१)

jīvati mṛto'pi puruṣas tridoṣajānvitatandrikāyuktaḥ |

23.2२३.२

श्रीनागार्जुनगदिता गुटिका मृतसंजीवनीख्याता ॥ (२३।२)

śrīnāgārjunagaditā guṭikā mṛtasaṃjīvanīkhyātā ||

24.1२४.१

एलवालुकाभयाबोलमिन्द्रा गुग्गुलुसंयुता । (२४।१)

elavālukābhayābolamindrā guggulusaṃyutā |

24.2२४.२

स्नुहीक्षीरेण गुटिका शोथिनी ज्वरनाशिनी ॥ (२४।२)

snuhīkṣīreṇa guṭikā śothinī jvaranāśinī ||

25.1२५.१

वरा व्योषं वरं तुत्थं यष्टी वेल्लार्कवारिजम् । (२५।१)

varā vyoṣaṃ varaṃ tutthaṃ yaṣṭī vellārkavārijam |

25.2२५.२

रोध्रं रसाञ्जनं चूर्णं वर्तिः कार्या नभोऽम्बुना ॥ (२५।२)

rodhraṃ rasāñjanaṃ cūrṇaṃ vartiḥ kāryā nabho'mbunā ||

26.1२६.१

सद्योऽक्षिकोपं स्तन्येन तिमिरं रोध्रतोयतः । (२६।१)

sadyo'kṣikopaṃ stanyena timiraṃ rodhratoyataḥ |

26.2२६.२

किंशुकस्य रसाद्धन्ति बिल्लं पुष्पं च रक्तताम् ॥ (२६।२)

kiṃśukasya rasāddhanti billaṃ puṣpaṃ ca raktatām ||

27.1२७.१

पटलं वस्तमूत्रेण स्तम्भे पाटलिपतने । (२७।१)

paṭalaṃ vastamūtreṇa stambhe pāṭalipatane |

27.2२७.२

नागार्जुनेन लिखिता सर्वनेत्रामयापहा ॥ (२७।२)

nāgārjunena likhitā sarvanetrāmayāpahā ||

28.1२८.१

व्योषं वरा वरं हिङ्गु तिक्तोग्रा नक्तमालकः । (२८।१)

vyoṣaṃ varā varaṃ hiṅgu tiktogrā naktamālakaḥ |

28.2२८.२

गौरी कटु त्वजामूत्रैश् छायाशुष्का गुटीकृता ॥ (२८।२)

gaurī kaṭu tvajāmūtraiś chāyāśuṣkā guṭīkṛtā ||

29.1२९.१

अपस्मारस्मृतिभ्रंशमुन्मादं शिरसो रुजम् । (२९।१)

apasmārasmṛtibhraṃśamunmādaṃ śiraso rujam |

29.2२९.२

नक्तान्ध्यं तिमिरं हन्ति दोषं भूतादिकं भ्रमम् ॥ (२९।२)

naktāndhyaṃ timiraṃ hanti doṣaṃ bhūtādikaṃ bhramam ||

30.1३०.१

एकद्वित्रिचतुर्थाख्यं मञ्जनाज् ज्वरमेव च । (३०।१)

ekadvitricaturthākhyaṃ mañjanāj jvarameva ca |

30.2३०.२

सन्निपातं त्वचैतन्यं नाशयेत् सुप्रचेतनम् ॥ (३०।२)

sannipātaṃ tvacaitanyaṃ nāśayet supracetanam ||

31.1३१.१

सैन्धवेन युक्तं वज्रीक्षीरम् अग्निविपाचितम् । (३१।१)

saindhavena yuktaṃ vajrīkṣīram agnivipācitam |

31.2३१.२

द्विवल्लमुष्णकैः पीतं विरेकाज्ज्वरनाशनम् ॥ (३१।२)

dvivallamuṣṇakaiḥ pītaṃ virekājjvaranāśanam ||

32.1३२.१

लवणं भानुदुग्धेन सकृद्भावितमातपे । (३२।१)

lavaṇaṃ bhānudugdhena sakṛdbhāvitamātape |

32.2३२.२

गव्येन पयसा पीतं कर्षार्धं वान्तिकारकम् ॥ (३२।२)

gavyena payasā pītaṃ karṣārdhaṃ vāntikārakam ||

33.1३३.१

सूतेन्द्रं बलितालकं च कुनटी खल्वे समांशं दिनं सौवीरेण विमर्द्य तेन वसनं वर्तीकृतं लेपयेत् । (३३।१)

sūtendraṃ balitālakaṃ ca kunaṭī khalve samāṃśaṃ dinaṃ sauvīreṇa vimardya tena vasanaṃ vartīkṛtaṃ lepayet |

33.2३३.२

तैलेन प्रविलेपितं च बहुशो वह्निं ततो दीपयेत् तस्माद्यद्गलितं तु तैलमसितं तेनाङ्गलेपः कृतः ॥ (३३।२)

tailena pravilepitaṃ ca bahuśo vahniṃ tato dīpayet tasmādyadgalitaṃ tu tailamasitaṃ tenāṅgalepaḥ kṛtaḥ ||

34.1३४.१

जङ्घाबाहुकराग्रपादशिरसां कम्पानशेषाञ्जयेत् कुष्ठं तीव्रभगन्दरं व्रणगणान्रोगान्महागृध्रसीम् । (३४।१)

jaṅghābāhukarāgrapādaśirasāṃ kampānaśeṣāñjayet kuṣṭhaṃ tīvrabhagandaraṃ vraṇagaṇānrogānmahāgṛdhrasīm |

34.2३४.२

अन्यान् रोगगणांश्च वातजनितान्नाडीव्रणान्दुस्तरान् । (३४।२)

anyān rogagaṇāṃśca vātajanitānnāḍīvraṇāndustarān |

34.3३४.३

विख्यातं भुवनत्रये गदहरं वातारितैलं महत् ॥ (३४।३)

vikhyātaṃ bhuvanatraye gadaharaṃ vātāritailaṃ mahat ||

35.1३५.१

रामठं निम्बपत्राणि फेनः सागरसंभवः । (३५।१)

rāmaṭhaṃ nimbapatrāṇi phenaḥ sāgarasaṃbhavaḥ |

35.2३५.२

एतानि समभागानि तद्वद्देयं सितं विषम् ॥ (३५।२)

etāni samabhāgāni tadvaddeyaṃ sitaṃ viṣam ||

36.1३६.१

गोमूत्रेण समायुक्तं कटुतैलं विपाचयेत् । (३६।१)

gomūtreṇa samāyuktaṃ kaṭutailaṃ vipācayet |

36.2३६.२

तेनैव पूरयेत्कर्णं नरकुञ्जरवाजिनाम् ॥ (३६।२)

tenaiva pūrayetkarṇaṃ narakuñjaravājinām ||

37.1३७.१

कर्णरोगं निहन्त्याशु लेपनाच्छिरसो गदान् । (३७।१)

karṇarogaṃ nihantyāśu lepanācchiraso gadān |

37.2३७.२

नाम्ना कर्णामृतं तैलं ब्रह्मणा निर्मितं स्वयम् ॥ (३७।२)

nāmnā karṇāmṛtaṃ tailaṃ brahmaṇā nirmitaṃ svayam ||

38.1३८.१

कस्तूरीन्दुश्च बाह्लीकं नखं मांसी च सर्जकम् । (३८।१)

kastūrīnduśca bāhlīkaṃ nakhaṃ māṃsī ca sarjakam |

38.2३८.२

मुस्तागुरु सिता सर्वं क्रमवृद्धं समं पुरम् ॥ (३८।२)

mustāguru sitā sarvaṃ kramavṛddhaṃ samaṃ puram ||

39.1३९.१

स्तोकं स्तोकं क्षिपेत्तैलं दिनैकमथ कुट्टयेत् । (३९।१)

stokaṃ stokaṃ kṣipettailaṃ dinaikamatha kuṭṭayet |

39.2३९.२

वर्तिं निर्वापयेत् दीप्तां दिव्यं धूमं विमुञ्चति ॥ (३९।२)

vartiṃ nirvāpayet dīptāṃ divyaṃ dhūmaṃ vimuñcati ||

40.1४०.१

सर्वदेवप्रियः सर्वः मन्त्रसिद्धिप्रदायकः । (४०।१)

sarvadevapriyaḥ sarvaḥ mantrasiddhipradāyakaḥ |

40.2४०.२

स्नाने वस्त्रे रतागारे धूपोऽयं राजवल्लभः । (४०।२)

snāne vastre ratāgāre dhūpo'yaṃ rājavallabhaḥ |

40.3४०.३

भ्वग्नितिथिमिते वर्षे चामुण्डो योगिनीपुरे । (४०।३)

bhvagnitithimite varṣe cāmuṇḍo yoginīpure |

40.4४०.४

रससंकेतकलिकां कृतवान् इष्टसिद्धिदाम् ॥ (४०।४)

rasasaṃketakalikāṃ kṛtavān iṣṭasiddhidām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RSK, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit