टिकनिकयात्राṬikanikayātrā

Chapter 9

9 of 9 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

व्यतिपातविष्टिवैधृतिपापग्रहलग्नवर्गदिवसेषु । (१।१)

vyatipātaviṣṭivaidhṛtipāpagrahalagnavargadivaseṣu |

1.2१.२

चौर्यावस्कन्दानृतसंग्रामासिद्धिम् आयान्ति ॥ (१।२)

cauryāvaskandānṛtasaṃgrāmāsiddhim āyānti ||

2.1२.१

हुत्वानलं नमस्कृत्य देवताः स्वस्ति वाच्य विप्रांश् च । (२।१)

hutvānalaṃ namaskṛtya devatāḥ svasti vācya viprāṃś ca |

2.2२.२

ध्यायन् दिगीशम् अविलम्बितं व्रजेद् भूपतिः सुमनाः ॥ (२।२)

dhyāyan digīśam avilambitaṃ vrajed bhūpatiḥ sumanāḥ ||

3.1३.१

कार्यवशात् स्वयम् अगमं भूभर्तुः केचिद् आहुर् आचार्याः । (३।१)

kāryavaśāt svayam agamaṃ bhūbhartuḥ kecid āhur ācāryāḥ |

3.2३.२

छत्त्रायुधाद्यम् इष्टं वैजयिकं निर्गमे कुर्यात् ॥ (३।२)

chattrāyudhādyam iṣṭaṃ vaijayikaṃ nirgame kuryāt ||

4.1४.१

नाकालवर्षवित्स्तनिते ष्ठिष्टकथञ्चिद् अपि मानम् । (४।१)

nākālavarṣavitstanite ṣṭhiṣṭakathañcid api mānam |

4.2४.२

आ सप्ताहाद् दिव्यान्तरिक्षभौमैस् तथोत्पातैः ॥ (४।२)

ā saptāhād divyāntarikṣabhaumais tathotpātaiḥ ||

5.1५.१

दक्षिणपार्श्वस्पन्दनम् इष्टं हृदयं विहाय पृष्ठं च । (५।१)

dakṣiṇapārśvaspandanam iṣṭaṃ hṛdayaṃ vihāya pṛṣṭhaṃ ca |

5.2५.२

मनसश् चागमशुद्धिः श्लोकश् चायं मुनिभिर् उक्तः ॥ (५।२)

manasaś cāgamaśuddhiḥ ślokaś cāyaṃ munibhir uktaḥ ||

6.1६.१

शुभाशुभानि सर्वाणि निमित्तानि स्युर् एकतः । (६।१)

śubhāśubhāni sarvāṇi nimittāni syur ekataḥ |

6.2६.२

एकतश् च मनो याति तद् विशुद्धं जयावहम् ॥ (६।२)

ekataś ca mano yāti tad viśuddhaṃ jayāvaham ||

7.1७.१

आरोहति क्षितिपतौ विनयोपपन्नो यात्रानुगो ऽन्यतुरगं प्रतिहेषितश् च । (७।१)

ārohati kṣitipatau vinayopapanno yātrānugo 'nyaturagaṃ pratiheṣitaś ca |

7.2७.२

वक्त्रेण वा स्पृशति दक्षिणम् आत्मपार्श्वं यो ऽश्वः स भर्तुर् अचिरात् प्रचिनोति लक्ष्मीम् ॥ (७।२)

vaktreṇa vā spṛśati dakṣiṇam ātmapārśvaṃ yo 'śvaḥ sa bhartur acirāt pracinoti lakṣmīm ||

8.1८.१

मुहुर्मुहुर् मूत्रशकृत् करोति न ताड्यमानो ऽप्य् अनुलोमयायी । (८।१)

muhurmuhur mūtraśakṛt karoti na tāḍyamāno 'py anulomayāyī |

8.2८.२

अकार्यभीतो ऽश्रुविलोचनश् च शिवं न भर्तुस् तुरगो ऽभिधत्ते ॥ (८।२)

akāryabhīto 'śruvilocanaś ca śivaṃ na bhartus turago 'bhidhatte ||

9.1९.१

स्खलितगतिर् अकस्मात् त्रस्तकर्णो ऽतिदीनः श्वसति मृदु सुदीर्घं न्यस्तहस्तः पृथिव्याम् । (९।१)

skhalitagatir akasmāt trastakarṇo 'tidīnaḥ śvasati mṛdu sudīrghaṃ nyastahastaḥ pṛthivyām |

9.2९.२

द्रुतमुकुलितदृष्टिः स्वप्नशीलो विकोमो भयकृद् अहितभक्षी नैकशो ऽसृक्शकृत्कृत् ॥ (९।२)

drutamukulitadṛṣṭiḥ svapnaśīlo vikomo bhayakṛd ahitabhakṣī naikaśo 'sṛkśakṛtkṛt ||

10.1१०.१

वल्मीकस्थाणुगुल्मतृणतरुमथनः स्वेच्छया हृष्टदृष्टिर् यायाद् यात्रानुलोमं त्वरितपदगतिर् वक्त्रम् उन्नम्य चोच्चैः । (१०।१)

valmīkasthāṇugulmatṛṇatarumathanaḥ svecchayā hṛṣṭadṛṣṭir yāyād yātrānulomaṃ tvaritapadagatir vaktram unnamya coccaiḥ |

10.2१०.२

कक्षासन्नाहकाले जनयति सुमहच्छीकरं वृहंते वा तत्कालं वा मदाप्तौ जयकृद् अथ रदं वेष्टयन् दक्षिणं च ॥ (१०।२)

kakṣāsannāhakāle janayati sumahacchīkaraṃ vṛhaṃte vā tatkālaṃ vā madāptau jayakṛd atha radaṃ veṣṭayan dakṣiṇaṃ ca ||

11.1११.१

सिद्धार्थकादर्शपयोञ्जनानि बद्धैकपश्वामिषपूर्णकुम्भाः । (११।१)

siddhārthakādarśapayoñjanāni baddhaikapaśvāmiṣapūrṇakumbhāḥ |

12.1१२.१

दधिमधुघृतरोचनाकुमार्यो ध्वजकनकाम्बुजभद्रपीठशङ्खाः । (१२।१)

dadhimadhughṛtarocanākumāryo dhvajakanakāmbujabhadrapīṭhaśaṅkhāḥ |

12.2१२.२

सितवृषकुसुमाम्बराणि मीना द्विजगणिकाप्तजनाश् च चारुवेषाः ॥ (१२।२)

sitavṛṣakusumāmbarāṇi mīnā dvijagaṇikāptajanāś ca cāruveṣāḥ ||

13.1१३.१

ज्वलितशिखिफलाक्षतेक्षुभक्षा द्विरदमृदङ्कुशचामरायुधानि । (१३।१)

jvalitaśikhiphalākṣatekṣubhakṣā dviradamṛdaṅkuśacāmarāyudhāni |

13.2१३.२

मरकतकुरविन्दपद्मरागस्फटिकमणिप्रमुखाश् च रत्नभेदाः ॥ (१३।२)

marakatakuravindapadmarāgasphaṭikamaṇipramukhāś ca ratnabhedāḥ ||

14.1१४.१

स्वयम् अथ रचितान्य् अयत्नतो वा यदि कथितानि भवन्ति मङ्गलानि । (१४।१)

svayam atha racitāny ayatnato vā yadi kathitāni bhavanti maṅgalāni |

14.2१४.२

स जयति सकलां ततो धरित्रीं ग्रहणदृगालभनश्रुतैर् उपास्य ॥ (१४।२)

sa jayati sakalāṃ tato dharitrīṃ grahaṇadṛgālabhanaśrutair upāsya ||

15.1१५.१

कर्पासौषधकृष्णधान्यलवणक्लीबास्थितैलं वसा पङ्काङ्गारगुडाहिचर्मशकृतः क्लेशाय सव्याधिताः । (१५।१)

karpāsauṣadhakṛṣṇadhānyalavaṇaklībāsthitailaṃ vasā paṅkāṅgāraguḍāhicarmaśakṛtaḥ kleśāya savyādhitāḥ |

15.2१५.२

मत्तोन्मत्तजडीकृतान्धबधिरक्षुत्क्षामतक्रारयो मुण्डाभ्यक्तविमुक्तकेशपतिताः काषायिनश् चाशुभाः ॥ (१५।२)

mattonmattajaḍīkṛtāndhabadhirakṣutkṣāmatakrārayo muṇḍābhyaktavimuktakeśapatitāḥ kāṣāyinaś cāśubhāḥ ||

16.1१६.१

पटुपटहमृदङ्गशङ्खभेरीपणवरवं सपताकतोरणाग्रम् । (१६।१)

paṭupaṭahamṛdaṅgaśaṅkhabherīpaṇavaravaṃ sapatākatoraṇāgram |

16.2१६.२

प्रचुरकुसुमतोयशान्तरेणुं सुरभिसुवेषजनं भजेच् च मार्गम् ॥ (१६।२)

pracurakusumatoyaśāntareṇuṃ surabhisuveṣajanaṃ bhajec ca mārgam ||

17.1१७.१

यान्य् अत्र मङ्गलामङ्गलानि निर्गच्छतां प्रदिष्टानि । (१७।१)

yāny atra maṅgalāmaṅgalāni nirgacchatāṃ pradiṣṭāni |

17.2१७.२

स्वप्नेष्व् अपि तानि शुभाशुभानि विड्लेपनं धन्यम् ॥ (१७।२)

svapneṣv api tāni śubhāśubhāni viḍlepanaṃ dhanyam ||

18.1१८.१

मृदुर् अनुकूलः स्निग्धपवनः तद्वद् वीनाश् च शस्यन्ते । (१८।१)

mṛdur anukūlaḥ snigdhapavanaḥ tadvad vīnāś ca śasyante |

18.2१८.२

ललाटं धनुर् अथेन्द्रंन शुभदम् अन्यत्र शस्तंफलम् ॥ (१८।२)

lalāṭaṃ dhanur athendraṃna śubhadam anyatra śastaṃphalam ||

19.1१९.१

पुन्नामानछुछुगृहगोधिकपिंगला शिवा श्यामा । (१९।१)

punnāmānachuchugṛhagodhikapiṃgalā śivā śyāmā |

19.2१९.२

कोकिलशूकरिकारलाप्रस्थाने वामतः शस्ताः ॥ (१९।२)

kokilaśūkarikāralāprasthāne vāmataḥ śastāḥ ||

20.1२०.१

स्त्रीसंज्ञा भासभषकपिञ्जलाप्लवकम्बुकिंत्सका । (२०।१)

strīsaṃjñā bhāsabhaṣakapiñjalāplavakambukiṃtsakā |

20.2२०.२

शिखिश्रीकष्ठपयीकरुरुश्येनाश् च दक्षिणाङ्ग ॥ (२०।२)

śikhiśrīkaṣṭhapayīkaruruśyenāś ca dakṣiṇāṅga ||

21.1२१.१

भारद्वाजमयूचापनकुलावलोकनं धन्यः । (२१।१)

bhāradvājamayūcāpanakulāvalokanaṃ dhanyaḥ |

21.2२१.२

गोधाहिरपजाहकसरटाशशानाम् अनिष्टफलम् ॥ (२१।२)

godhāhirapajāhakasaraṭāśaśānām aniṣṭaphalam ||

22.1२२.१

कीर्तनम् इष्टं चाषकशशगोधाहिसूकरजातीनाम् । (२२।१)

kīrtanam iṣṭaṃ cāṣakaśaśagodhāhisūkarajātīnām |

22.2२२.२

रुतदर्शनं त्व् अधन्यं विपरीतं वानरर्क्षानाम् ॥ (२२।२)

rutadarśanaṃ tv adhanyaṃ viparītaṃ vānararkṣānām ||

23.1२३.१

मृगविहगा शस्यन्ते प्रदक्षिणं विषमसंख्यया च मृगाः । (२३।१)

mṛgavihagā śasyante pradakṣiṇaṃ viṣamasaṃkhyayā ca mṛgāḥ |

23.2२३.२

नृपदर्शने गमणवत् तद्विपरीता प्रवेशे तु ॥ (२३।२)

nṛpadarśane gamaṇavat tadviparītā praveśe tu ||

24.1२४.१

आक्षेपशीलः पुरुषाविधायी विरक्तभृत्यः परदारगामी । (२४।१)

ākṣepaśīlaḥ puruṣāvidhāyī viraktabhṛtyaḥ paradāragāmī |

24.2२४.२

लुब्धो ऽसहायो व्यसनी कृतघ्नः स्थितिप्रभेत्ता करशीर्णराष्ट्रः ॥ (२४।२)

lubdho 'sahāyo vyasanī kṛtaghnaḥ sthitiprabhettā karaśīrṇarāṣṭraḥ ||

25.1२५.१

विस्रम्भहा क्रोधवशे नृशंसे क्षुद्रा प्रमादी न बहुश्रुताश् च । (२५।१)

visrambhahā krodhavaśe nṛśaṃse kṣudrā pramādī na bahuśrutāś ca |

25.2२५.२

दिव्यान्तरिक्षक्षितिजैर् विकारैर् निपीडितः स दैवहीनः ॥ (२५।२)

divyāntarikṣakṣitijair vikārair nipīḍitaḥ sa daivahīnaḥ ||

26.1२६.१

अतो विपर्यस्तगुणेन राज्ञा तादृग्विधो ऽरिस् त्व् अभियुक्तमात्रः । (२६।१)

ato viparyastaguṇena rājñā tādṛgvidho 'ris tv abhiyuktamātraḥ |

26.2२६.२

तरुर् घुणैर् जग्ध इवात्तकार्यो महान् अपि क्षिप्रम् उपैति भङ्गाः ॥ (२६।२)

tarur ghuṇair jagdha ivāttakāryo mahān api kṣipram upaiti bhaṅgāḥ ||

27.1२७.१

तद्विष्टप्रवरनरप्रतापहीना नीशौर्या वरवारणाश्वयोधमुखाः । (२७।१)

tadviṣṭapravaranarapratāpahīnā nīśauryā varavāraṇāśvayodhamukhāḥ |

27.2२७.२

सोत्पातप्रकृतिविपर्यायानयाता शोकार्ता रिपुबलम् आशुर् याति सेनाः ॥ (२७।२)

sotpātaprakṛtiviparyāyānayātā śokārtā ripubalam āśur yāti senāḥ ||

28.1२८.१

संग्रामे वम् अमरप्रसादा ज्येष्यामो रिपुबलम् आश्व् असंशयेन । (२८।१)

saṃgrāme vam amaraprasādā jyeṣyāmo ripubalam āśv asaṃśayena |

28.2२८.२

यस्यैवं भवति बले जनप्रवादाः स्वल्पो ऽपि प्रवरबलं निहन्ति राजा ॥ (२८।२)

yasyaivaṃ bhavati bale janapravādāḥ svalpo 'pi pravarabalaṃ nihanti rājā ||

29.1२९.१

पुरं रिपोर् भूमिपतिनिहन्याच् छत्रोर् अनिष्टग्रहदिटिविष्टिः । (२९।१)

puraṃ ripor bhūmipatinihanyāc chatror aniṣṭagrahadiṭiviṣṭiḥ |

29.2२९.२

युद्धस्य यात्रासम एव कालः कूरेषु लग्नेषु च कूटायुधः ॥ (२९।२)

yuddhasya yātrāsama eva kālaḥ kūreṣu lagneṣu ca kūṭāyudhaḥ ||

30.1३०.१

अन्तर्मुखाः पौरभयं विहंगाः प्रकारसंस्था विनिवेदयन्ति । (३०।१)

antarmukhāḥ paurabhayaṃ vihaṃgāḥ prakārasaṃsthā vinivedayanti |

30.2३०.२

आगन्तुनाशाय बहिर्मुखास् ते तुल्यं विहंगैः सरमात्मजैश् च ॥ (३०।२)

āgantunāśāya bahirmukhās te tulyaṃ vihaṃgaiḥ saramātmajaiś ca ||

31.1३१.१

केतूल्कार्कजराहुकीलककुजा बिम्बप्रविष्टा यतः सूर्येन्द्वोः परिवेषखण्डम् अथवा दृश्येत यस्यां दिशि । (३१।१)

ketūlkārkajarāhukīlakakujā bimbapraviṣṭā yataḥ sūryendvoḥ pariveṣakhaṇḍam athavā dṛśyeta yasyāṃ diśi |

31.2३१.२

क्रोष्टुश्वात्तिपिपीलिकाशशमृगधाक्षदयो वा पुरे सैन्ये वापि यतो विशन्ति हि ततः शत्रोः पुरं घातयेत् ॥ (३१।२)

kroṣṭuśvāttipipīlikāśaśamṛgadhākṣadayo vā pure sainye vāpi yato viśanti hi tataḥ śatroḥ puraṃ ghātayet ||

32.1३२.१

पातालर्क्षे राहुकेतवो पुरे ऽरेतोयोच्छित्तिः सालपातश् च कार्यः । (३२।१)

pātālarkṣe rāhuketavo pure 'retoyocchittiḥ sālapātaś ca kāryaḥ |

32.2३२.२

जामित्रस्थे भूमिजास्यांशके वा पुत्रेणेन्दोर् वीक्षिते ऽग्निः प्रदेयः ॥ (३२।२)

jāmitrasthe bhūmijāsyāṃśake vā putreṇendor vīkṣite 'gniḥ pradeyaḥ ||

33.1३३.१

परविषयपुराप्तौ साधुदेवद्विजस्वां कुलजनवनितांश् च क्ष्माधिपो नोपरुन्ध्यात् । (३३।१)

paraviṣayapurāptau sādhudevadvijasvāṃ kulajanavanitāṃś ca kṣmādhipo noparundhyāt |

33.2३३.२

विगजतुरशस्त्रानार्तभीतांश् च हन्याच् छुभतिथिदिवसर्क्षे हृष्टसैन्ये विशेत् तु ॥ (३३।२)

vigajaturaśastrānārtabhītāṃś ca hanyāc chubhatithidivasarkṣe hṛṣṭasainye viśet tu ||

34.1३४.१

दिग्दाहक्षतजरजो ऽश्मवृष्टिपातैः निर्घातक्षितिचलनादिवैकृतैश् च । (३४।१)

digdāhakṣatajarajo 'śmavṛṣṭipātaiḥ nirghātakṣiticalanādivaikṛtaiś ca |

34.2३४.२

युद्धान्ते मृगशकुनैश् च दीप्तनादैः नो भद्रं भवति जिते परि पार्थिवस्य ॥ (३४।२)

yuddhānte mṛgaśakunaiś ca dīptanādaiḥ no bhadraṃ bhavati jite pari pārthivasya ||

35.1३५.१

शुभा मृगपतत्रिणो मृदुसमीरणो दह्लादकृत ग्रहाः स्थूटामरीचयो द्विगतरेणुदिन्दलः । (३५।१)

śubhā mṛgapatatriṇo mṛdusamīraṇo dahlādakṛta grahāḥ sthūṭāmarīcayo dvigatareṇudindalaḥ |

35.2३५.२

यद् अन्यम् अपि विकृतै न विजयावसाने भवेत् तदा सुखम् अकण्टकं नृपतिर् अत्ति देशे रिपुः ॥ (३५।२)

yad anyam api vikṛtai na vijayāvasāne bhavet tadā sukham akaṇṭakaṃ nṛpatir atti deśe ripuḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Ṭikanikayātrā, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit