गृहस्थरत्नाकरGṛhastharatnākara

GṛRĀ, 3

3 of 6 · 39 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मप्राजापत्यार्षदैवाः ब्राह्मणस्य गान्धर्व्व आसुरो राज तत्र मनुः । (१।१)

brāhmaprājāpatyārṣadaivāḥ brāhmaṇasya gāndharvva āsuro rāja tatra manuḥ |

1.2१.२

आच्छाद्य चार्चयित्वा च श्रुतशीलवते स्वयम् । (१।२)

ācchādya cārcayitvā ca śrutaśīlavate svayam |

1.3१.३

आहूय दानं कन्याया ब्राह्मो धर्म्मः प्रकीर्तितः ॥ (१।३)

āhūya dānaṃ kanyāyā brāhmo dharmmaḥ prakīrtitaḥ ||

2.1२.१

आच्छाद्य वस्त्रयुगं परिधाप्य अर्चयित्वा अर्च्चनां कृत्वा । (२।१)

ācchādya vastrayugaṃ paridhāpya arcayitvā arccanāṃ kṛtvā |

2.2२.२

देवलः । (२।२)

devalaḥ |

2.3२.३

ततो विनीतां कल्याणीं कुलरूपवयोऽन्विताम् । (२।३)

tato vinītāṃ kalyāṇīṃ kularūpavayo'nvitām |

2.4२.४

अलंकृत्यार्हते दद्याद् विवाहो ब्राह्म उच्यते ॥ (२।४)

alaṃkṛtyārhate dadyād vivāho brāhma ucyate ||

3.1३.१

कल्याणीं पूर्वोक्तदोषशून्याम् । (३।१)

kalyāṇīṃ pūrvoktadoṣaśūnyām |

3.2३.२

अर्हते पूर्वोक्तगुणयुक्ताय ॥ (३।२)

arhate pūrvoktaguṇayuktāya ||

4.1४.१

व्यासः । (४।१)

vyāsaḥ |

4.2४.२

आच्छाद्यालंकृतां कृत्वा त्रिः परिक्रम्य पावकम् । (४।२)

ācchādyālaṃkṛtāṃ kṛtvā triḥ parikramya pāvakam |

4.3४.३

नामगोत्रे समुद्दिश्य दद्याद्ब्राह्मो विधिस्त्वयम् ॥ (४।३)

nāmagotre samuddiśya dadyādbrāhmo vidhistvayam ||

5.0५.०

अत्र त्रिः पावकपरिक्रमणं नामगोत्रोच्चारणयोः पाठक्रमो नाद्रियते ॥ (५।०)

atra triḥ pāvakaparikramaṇaṃ nāmagotroccāraṇayoḥ pāṭhakramo nādriyate ||

6.1६.१

संवर्तः । (६।१)

saṃvartaḥ |

6.2६.२

अलंकृत्य त्वलङ्कारैर्वराय सदृशाय वै । (६।२)

alaṃkṛtya tvalaṅkārairvarāya sadṛśāya vai |

6.3६.३

ब्राह्मेण तु विवाहेन दद्यात् कन्यां सुपूजिताम् ॥ (६।३)

brāhmeṇa tu vivāhena dadyāt kanyāṃ supūjitām ||

7.0७.०

सुपूजितां वस्त्रपुष्पचन्दनादिना ॥ (७।०)

supūjitāṃ vastrapuṣpacandanādinā ||

8.1८.१

यमः । (८।१)

yamaḥ |

8.2८.२

अद्भिर्या दीयते कन्या ब्रह्मदेयेति तां विदुः ॥ (८।२)

adbhiryā dīyate kanyā brahmadeyeti tāṃ viduḥ ||

9.0९.०

ब्रह्मदेयेति संज्ञा तत्र विवाहे जातस्य श्राद्धपङ्क्तिपावनत्वव्यवहारात् ॥ (९।०)

brahmadeyeti saṃjñā tatra vivāhe jātasya śrāddhapaṅktipāvanatvavyavahārāt ||

10.1१०.१

हारीतः । (१०।१)

hārītaḥ |

10.2१०.२

अनिन्दन्नन्यैर् अवितर्कयन् विधिवद्वस्त्रयुगं दत्त्वा सह धर्म्मं चर्यताम् इति ब्राह्मः ॥ (१०।२)

anindannanyair avitarkayan vidhivadvastrayugaṃ dattvā saha dharmmaṃ caryatām iti brāhmaḥ ||

11.0११.०

अनिन्दन् अदूषयन्न् अन्यैरवितर्कयन् इतरैः सह दूषणमशङ्कमानः ॥ (११।०)

anindan adūṣayann anyairavitarkayan itaraiḥ saha dūṣaṇamaśaṅkamānaḥ ||

12.0१२.०

विधिवत् मधुपर्कादिपुरःसरं सह धर्म्मं चर्यताम् इत्युक्त्वा यत्र विवाहे कन्यां दद्यात् स ब्राह्म इत्यर्थः ॥ (१२।०)

vidhivat madhuparkādipuraḥsaraṃ saha dharmmaṃ caryatām ityuktvā yatra vivāhe kanyāṃ dadyāt sa brāhma ityarthaḥ ||

13.1१३.१

आपस्तम्बः । (१३।१)

āpastambaḥ |

13.2१३.२

ब्राह्मे विवाहे बन्धुशीलश्रुतारोग्याणि बुद्ध्वा प्रजां सहत्वकर्म्मभ्यः प्रतिपादयेद् भुक्तिविषयेनालंकृत्य ॥ (१३।२)

brāhme vivāhe bandhuśīlaśrutārogyāṇi buddhvā prajāṃ sahatvakarmmabhyaḥ pratipādayed bhuktiviṣayenālaṃkṛtya ||

14.0१४.०

प्रजां कन्यां ॥ (१४।०)

prajāṃ kanyāṃ ||

15.0१५.०

सहत्वकर्म्मभ्य इति येषु कर्म्मस्वाधानादिषु पत्नीसहभावः श्रुतः तदर्थतया प्रतिपादयेत् दद्यात् ॥ (१५।०)

sahatvakarmmabhya iti yeṣu karmmasvādhānādiṣu patnīsahabhāvaḥ śrutaḥ tadarthatayā pratipādayet dadyāt ||

16.1१६.१

बौधायनः । (१६।१)

baudhāyanaḥ |

16.2१६.२

श्रुतशीले विज्ञाय ब्रह्मचारिणे अर्थिने दीयत इति स ब्राह्मः ॥ (१६।२)

śrutaśīle vijñāya brahmacāriṇe arthine dīyata iti sa brāhmaḥ ||

17.0१७.०

ब्रह्मचारिणे असंजातस्त्रीसङ्गमाय इति लक्ष्मीधरः ॥ (१७।०)

brahmacāriṇe asaṃjātastrīsaṅgamāya iti lakṣmīdharaḥ ||

18.0१८.०

समावर्तनानन्तरमेव दातव्येति हलायुधः ॥ (१८।०)

samāvartanānantarameva dātavyeti halāyudhaḥ ||

19.0१९.०

ब्रह्मचारिणे वेदवते इति भावः ॥ (१९।०)

brahmacāriṇe vedavate iti bhāvaḥ ||

20.0२०.०

जातपरिणीतस्त्रीसङ्गमस्य द्वितीयविवाहे विवाहाष्टकबहिर्भावापत्तेः ॥ (२०।०)

jātapariṇītastrīsaṅgamasya dvitīyavivāhe vivāhāṣṭakabahirbhāvāpatteḥ ||

21.0२१.०

अर्थिने विवाहम् ईहते ॥ (२१।०)

arthine vivāham īhate ||

22.1२२.१

शङ्खलिखितौ । (२२।१)

śaṅkhalikhitau |

22.2२२.२

तत्र सवर्णः सवर्णाय विदितो विदिताय यो नग्निकां दद्यात् । (२२।२)

tatra savarṇaḥ savarṇāya vidito viditāya yo nagnikāṃ dadyāt |

22.3२२.३

स ब्राह्मः ॥ (२२।३)

sa brāhmaḥ ||

23.0२३.०

विदितः कुलादिभिः ॥ (२३।०)

viditaḥ kulādibhiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

GṛRĀ, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit