हिरण्यकेशिगृह्यसूत्रHiraṇyakeśigṛhyasūtra
Chapter 1, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
ताभ्याम् अनुज्ञातो भार्याम् उपयच्छेत् सजातां नग्निकां ब्रह्मचारिणीम् असगोत्राम् ॥ (२।१)
tābhyām anujñāto bhāryām upayacchet sajātāṃ nagnikāṃ brahmacāriṇīm asagotrām ||
अह्नः पञ्चसु कालेषु प्रातः संगवे मध्यंदिने ऽपराह्णे सायं वैतेषु यत्कारी स्यात् पुण्याह एव कुरुते ॥ (३।१)
ahnaḥ pañcasu kāleṣu prātaḥ saṃgave madhyaṃdine 'parāhṇe sāyaṃ vaiteṣu yatkārī syāt puṇyāha eva kurute ||
अग्निम् उपसमाधाय परिधानान्तं कृत्वा वधूम् आनीयमानां समीक्षते । (४।१)
agnim upasamādhāya paridhānāntaṃ kṛtvā vadhūm ānīyamānāṃ samīkṣate |
आचान्तसमन्वारब्धायां परिषिञ्चति यथा पुरस्तात् ॥ (६।१)
ācāntasamanvārabdhāyāṃ pariṣiñcati yathā purastāt ||
अग्निर् ऐतु प्रथमो देवतानां सो ऽस्यै प्रजां मुञ्चतु मृत्युपाशात् । (७।२)
agnir aitu prathamo devatānāṃ so 'syai prajāṃ muñcatu mṛtyupāśāt |
तद् अयं राजा वरुणो ऽनुमन्यतां यथेयं स्त्री पौत्रम् अघं न रोदात् । (७।३)
tad ayaṃ rājā varuṇo 'numanyatāṃ yatheyaṃ strī pautram aghaṃ na rodāt |
इमाम् अग्निस् त्रायतां गार्हपत्यः प्रजाम् अस्यै नयतु दीर्घम् आयुः । (७।५)
imām agnis trāyatāṃ gārhapatyaḥ prajām asyai nayatu dīrgham āyuḥ |
अशून्योपस्था जीवताम् अस्तु माता पौत्रम् आनन्दम् अभिप्रबुध्यताम् इयम् । (७।६)
aśūnyopasthā jīvatām astu mātā pautram ānandam abhiprabudhyatām iyam |
मा ते गृहे निशि घोष उत्थाद् अन्यत्र त्वद् रुदत्यः संविशन्तु । (७।८)
mā te gṛhe niśi ghoṣa utthād anyatra tvad rudatyaḥ saṃviśantu |
मा त्वं विकेश्य् उर आवधिष्ठा जीवपत्नी पतिलोके विराज प्रजां पश्यन्ती सुमनस्यमानाम् । (७।९)
mā tvaṃ vikeśy ura āvadhiṣṭhā jīvapatnī patiloke virāja prajāṃ paśyantī sumanasyamānām |
द्यौस् ते पृष्ठं रक्षतु वायुर् ऊरू अश्विनौ च स्तनं धयतस् ते पुत्रान् सविताभिरक्षतु । (७।११)
dyaus te pṛṣṭhaṃ rakṣatu vāyur ūrū aśvinau ca stanaṃ dhayatas te putrān savitābhirakṣatu |
आ वाससः परिधानाद् बृहस्पतिर् विश्वे देवा अभिरक्षन्तु पश्चात् । (७।१२)
ā vāsasaḥ paridhānād bṛhaspatir viśve devā abhirakṣantu paścāt |
अप्रजस्तां पौत्रमृत्युं पाप्मानम् उत वाघम् । (७।१४)
aprajastāṃ pautramṛtyuṃ pāpmānam uta vāgham |
शीर्ष्णः स्रजम् इवोन्मुच्य द्विषद्भ्यः प्रतिमुञ्चामि पापम् । (७।१५)
śīrṣṇaḥ srajam ivonmucya dviṣadbhyaḥ pratimuñcāmi pāpam |
देवकृतं ब्राह्मणं कल्पमानं तेन हन्मि योनिषदः पिशाचान् । (७।१७)
devakṛtaṃ brāhmaṇaṃ kalpamānaṃ tena hanmi yoniṣadaḥ piśācān |
क्रव्यादो मृत्यून् अधरान् पादयामि दीर्घम् आयुस् तव जीवन्तु पुत्राः । (७।१८)
kravyādo mṛtyūn adharān pādayāmi dīrgham āyus tava jīvantu putrāḥ |
आतिष्ठेमम् अश्मानम् अश्मेव त्वं स्थिरा भव । (८।८)
ātiṣṭhemam aśmānam aśmeva tvaṃ sthirā bhava |
अपरेणाग्निं द्वयान् दर्भान् पूर्वापरान् उदगग्रान् संस्तीर्य तेषु पूर्वापराव् अवतिष्ठेते ॥ (९।१)
apareṇāgniṃ dvayān darbhān pūrvāparān udagagrān saṃstīrya teṣu pūrvāparāv avatiṣṭhete ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.