हिरण्यकेशिगृह्यसूत्रHiraṇyakeśigṛhyasūtra
Chapter 1, 24
Select a line for its word-by-word analysis.
ध्रुवं त्वा ब्रह्म वेद ध्रुवो ऽहम् अस्मिंल् लोके ऽस्मिंश् च जनपदे भूयासम् । (१।१)
dhruvaṃ tvā brahma veda dhruvo 'ham asmiṃl loke 'smiṃś ca janapade bhūyāsam |
अच्युतं त्वा ब्रह्म वेद माहम् अस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाच् च्योषि द्विषन् मे भ्रातृव्यो ऽस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाच् च्यवताम् । (१।२)
acyutaṃ tvā brahma veda māham asmāl lokād asmāc ca janapadāc cyoṣi dviṣan me bhrātṛvyo 'smāl lokād asmāc ca janapadāc cyavatām |
अचेष्टं त्वा ब्रह्म वेद माहम् अस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाच् चेष्टिषि द्विषन् मे भ्रातृव्यो ऽस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाच् चेष्टताम् । (१।३)
aceṣṭaṃ tvā brahma veda māham asmāl lokād asmāc ca janapadāc ceṣṭiṣi dviṣan me bhrātṛvyo 'smāl lokād asmāc ca janapadāc ceṣṭatām |
अव्यथमानं त्वा ब्रह्म वेद माहम् अस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाद् व्यथिषि द्विषन् मे भ्रातृव्यो ऽस्माल् लोकाद् अस्माच् च जनपदाद् व्यथताम् । (१।४)
avyathamānaṃ tvā brahma veda māham asmāl lokād asmāc ca janapadād vyathiṣi dviṣan me bhrātṛvyo 'smāl lokād asmāc ca janapadād vyathatām |
नभ्यं त्वा सर्वस्य वेद नभ्यम् अहम् अस्य जनपदस्य भूयासम् । (१।५)
nabhyaṃ tvā sarvasya veda nabhyam aham asya janapadasya bhūyāsam |
मध्यं त्वा सर्वस्य वेद मध्यम् अहम् अस्य जनपदस्य भूयासम् । (१।६)
madhyaṃ tvā sarvasya veda madhyam aham asya janapadasya bhūyāsam |
तन्तिं त्वा सर्वस्य वेद तन्तिर् अहम् अस्य जनपदस्य भूयासम् । (१।७)
tantiṃ tvā sarvasya veda tantir aham asya janapadasya bhūyāsam |
मेथीं त्वा सर्वस्य वेद मेथ्य् अहम् अस्य जनपदस्य भूयासम् । (१।८)
methīṃ tvā sarvasya veda methy aham asya janapadasya bhūyāsam |
नाभिं त्वा सर्वस्य वेद नाभिर् अहम् अस्य जनपदस्य भूयासम् । (१।९)
nābhiṃ tvā sarvasya veda nābhir aham asya janapadasya bhūyāsam |
यथा नाभिः प्राणानां विषूवान् एवम् अहं विषूवान् । (१।१०)
yathā nābhiḥ prāṇānāṃ viṣūvān evam ahaṃ viṣūvān |
एकशतं तं पाप्मानमृच्छतु यो ऽस्मान् द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मो भूयांसि माम् एकशतात् पुण्यान्य् आगच्छन्तु । (१।११)
ekaśataṃ taṃ pāpmānamṛcchatu yo 'smān dveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmo bhūyāṃsi mām ekaśatāt puṇyāny āgacchantu |
अत्र मनोज्ञेन संभाष्यागारं प्राप्याथैनाम् आग्नेयेन स्थालीपाकेन याजयति ॥ (२।१)
atra manojñena saṃbhāṣyāgāraṃ prāpyāthainām āgneyena sthālīpākena yājayati ||
श्रपयित्वाभिघार्योद्वास्याग्नये हुत्वाग्नये स्विष्टकृते जुहोति ॥ (४।१)
śrapayitvābhighāryodvāsyāgnaye hutvāgnaye sviṣṭakṛte juhoti ||
नित्यम् अत ऊर्ध्वं पर्वस्व् आग्नेयेन स्थालीपाकेन यजते ॥ (७।१)
nityam ata ūrdhvaṃ parvasv āgneyena sthālīpākena yajate ||
नित्यं सायं प्रातर् व्रीहिभिर् यवैर् वा हस्तेनैते आहुती जुहोति । (८।१)
nityaṃ sāyaṃ prātar vrīhibhir yavair vā hastenaite āhutī juhoti |
त्रिरात्रम् अक्षारालवणाशिनाव् अधःशायिनाव् अलंकुर्वाणौ ब्रह्मचारिणौ वसतः ॥ (१०।१)
trirātram akṣārālavaṇāśināv adhaḥśāyināv alaṃkurvāṇau brahmacāriṇau vasataḥ ||
चतुर्थ्याम् अपररात्रे ऽग्निम् उपसमाधाय प्रायश्चित्तिपर्यन्तं कृत्वा नव प्रायश्चित्तीर् जुहोति ॥ (११।१)
caturthyām apararātre 'gnim upasamādhāya prāyaścittiparyantaṃ kṛtvā nava prāyaścittīr juhoti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.