हिरण्यकेशिगृह्यसूत्रHiraṇyakeśigṛhyasūtra

Chapter 2

6 of 6 · 8 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

अथातः पुंसवनम् । (२।१)

athātaḥ puṃsavanam |

तृतीये मास्यापूर्यमाणपक्षे पुण्ये नक्षत्रे ऽग्निमुपसमाधाय व्याहृतिपर्यन्तं कृत्वा धाता ददातु नो रयिम् इति चतस्रो धात्रीर्जुहोति इमं मे वरुण तत्त्वा यामि त्वं नो ऽग्ने स त्वं नो ऽग्ने त्वमग्ने अयासि प्रजापते यदस्य कर्मणोत्परीरिचम् इति च अत्रैके जयाभ्यातानान्राष्ट्रभृत इत्युपजुह्वति यथा पुरस्तात् ब्राह्मणानन्नेन परिविष्य पुण्याहं स्वस्त्ययनमृद्धिमिति वाचयित्वा स्नातां प्रयतवस्त्रामलंकृतां ब्राह्मणसंभाषामपरेणाग्निं मण्डलागारे प्राचीमुपवेश्य वृषासि इति तस्या दक्षिणे पाणौ यवमादधाति । (२।२)

tṛtīye māsyāpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre 'gnimupasamādhāya vyāhṛtiparyantaṃ kṛtvā dhātā dadātu no rayim iti catasro dhātrīrjuhoti imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no 'gne sa tvaṃ no 'gne tvamagne ayāsi prajāpate yadasya karmaṇotparīricam iti ca atraike jayābhyātānānrāṣṭrabhṛta ityupajuhvati yathā purastāt brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāhaṃ svastyayanamṛddhimiti vācayitvā snātāṃ prayatavastrāmalaṃkṛtāṃ brāhmaṇasaṃbhāṣāmapareṇāgniṃ maṇḍalāgāre prācīmupaveśya vṛṣāsi iti tasyā dakṣiṇe pāṇau yavamādadhāti |

2.3२.३

आण्डौ स्थः इत्यभितो यवं सर्षपौ धान्यमाषौ वा । (२।३)

āṇḍau sthaḥ ityabhito yavaṃ sarṣapau dhānyamāṣau vā |

2.4२.४

श्वावृत्तत् इति दधिद्रप्सम् तदेनां प्राशयति । (२।४)

śvāvṛttat iti dadhidrapsam tadenāṃ prāśayati |

2.5२.५

आचान्ताया उदरमभिमृशति आभिष्ट्वाहं दशभिरभिमृशामि दशमास्याय सूतवै इति । (२।५)

ācāntāyā udaramabhimṛśati ābhiṣṭvāhaṃ daśabhirabhimṛśāmi daśamāsyāya sūtavai iti |

2.6२.६

न्यग्रोधशृङ्गं वा घृतेन कोशकारीं वा प्रैयङ्गवेण संयावेन यूपशकलं वोत्तरपूर्वस्याभिष्टेरग्निं वा निर्मन्थ्य मूरुमूलोपधानायै दक्षिणे नासिकाछिद्रे प्रणयेत् । (२।६)

nyagrodhaśṛṅgaṃ vā ghṛtena kośakārīṃ vā praiyaṅgaveṇa saṃyāvena yūpaśakalaṃ vottarapūrvasyābhiṣṭeragniṃ vā nirmanthya mūrumūlopadhānāyai dakṣiṇe nāsikāchidre praṇayet |

2.7२.७

यदि गर्भः स्रवेदार्द्रेणास्याः पाणिना त्रिरूर्ध्वं नाभेरुन्मार्ष्टि पराञ्चं त्वा नार्वाञ्चं त्वष्टा बध्नातु बन्धने स ऋतूनुपवेश्य दश मासो ऽवीरहा इति । (२।७)

yadi garbhaḥ sravedārdreṇāsyāḥ pāṇinā trirūrdhvaṃ nābherunmārṣṭi parāñcaṃ tvā nārvāñcaṃ tvaṣṭā badhnātu bandhane sa ṛtūnupaveśya daśa māso 'vīrahā iti |

2.8२.८

विजननकाले क्षिप्रप्रसवनम् शिरस्त उदकुम्भं निधाय पत्तस्तूर्यन्तीमथास्या उदरमभिमृशति ॥ (२।८)

vijananakāle kṣipraprasavanam śirasta udakumbhaṃ nidhāya pattastūryantīmathāsyā udaramabhimṛśati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Hiraṇyakeśigṛhyasūtra, 2