हिरण्यकेशिगृह्यसूत्रHiraṇyakeśigṛhyasūtra
Chapter 1, 23
Select a line for its word-by-word analysis.
दक्षिणं पादम् अग्रेति हर देहलिं माधिष्ठाः । (६।२)
dakṣiṇaṃ pādam agreti hara dehaliṃ mādhiṣṭhāḥ |
अपरेणाग्निं लोहितम् आनडुहं चर्म प्राचीनग्रीवम् उत्तरलोमास्तृणाति ॥ (८।१)
apareṇāgniṃ lohitam ānaḍuhaṃ carma prācīnagrīvam uttaralomāstṛṇāti ||
उदितेषु नक्षत्रेषु प्राचीम् उदीचीं वा दिशम् उपनिष्क्रम्य । (११।१)
uditeṣu nakṣatreṣu prācīm udīcīṃ vā diśam upaniṣkramya |
सप्तर्षयः प्रथमां कृत्तिकानाम् अरुन्धतीं ये ध्रुवतां ह निन्युः । (१४।१)
saptarṣayaḥ prathamāṃ kṛttikānām arundhatīṃ ye dhruvatāṃ ha ninyuḥ |
षट्कृत्तिकामुख्ययोगं वहन्तीयम् अस्माकं भ्राजत्व् अष्टमी । (१४।२)
ṣaṭkṛttikāmukhyayogaṃ vahantīyam asmākaṃ bhrājatv aṣṭamī |
इति सप्तर्षीन् उपस्थाय ध्रुवम् उपतिष्ठते । (१४।३)
iti saptarṣīn upasthāya dhruvam upatiṣṭhate |
ध्रुवक्षितिर् ध्रुवयोर् निध्रुवम् असि ध्रुवत स्थितम् । (१४।४)
dhruvakṣitir dhruvayor nidhruvam asi dhruvata sthitam |
त्वं नक्षत्राणां मेथ्य् असि स मा पाहि पृतन्यतः । (१४।५)
tvaṃ nakṣatrāṇāṃ methy asi sa mā pāhi pṛtanyataḥ |
नमो ब्रह्मणे ध्रुवायाच्युतायास्तु नमो ब्रह्मणः पुत्राय प्रजापतये नमो ब्रह्मणः पुत्रेभ्यो देवेभ्यस् त्रयस्त्रिंशेभ्यो नमो ब्रह्मणः पुत्रपौत्रेभ्यो ऽङ्गिरोभ्यः । (१४।६)
namo brahmaṇe dhruvāyācyutāyāstu namo brahmaṇaḥ putrāya prajāpataye namo brahmaṇaḥ putrebhyo devebhyas trayastriṃśebhyo namo brahmaṇaḥ putrapautrebhyo 'ṅgirobhyaḥ |
यस् त्वा ध्रुवम् अच्युतं सपुत्रं सपौत्रं ब्रह्म वेद ध्रुवा अस्मिन् पुत्राः पौत्रा भवन्ति । (१४।७)
yas tvā dhruvam acyutaṃ saputraṃ sapautraṃ brahma veda dhruvā asmin putrāḥ pautrā bhavanti |
प्रेष्यान्तेवासिनो वसनं कम्बलानि कंसं हिरण्यं स्त्रियो राजानो ऽन्नम् अभयम् आयुः कीर्तिर् वर्चो यशो बलं ब्रह्मवर्चसम् अन्नाद्यम् इत्य् एतानि मयि सर्वाणि ध्रुवाण्य् अच्युतानि सन्तु ॥ (१४।८)
preṣyāntevāsino vasanaṃ kambalāni kaṃsaṃ hiraṇyaṃ striyo rājāno 'nnam abhayam āyuḥ kīrtir varco yaśo balaṃ brahmavarcasam annādyam ity etāni mayi sarvāṇi dhruvāṇy acyutāni santu ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.