हिरण्यकेशिगृह्यसूत्रHiraṇyakeśigṛhyasūtra

Chapter 1, 23

4 of 6 · 31 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

तां ततः प्रवाहयन्ति प्र वा हारयन्ति ॥ (१।१)

tāṃ tataḥ pravāhayanti pra vā hārayanti ||

2.1२.१

समोप्यैतम् अग्निम् अनुहरन्ति ॥ (२।१)

samopyaitam agnim anuharanti ||

3.1३.१

नित्यो धार्यः ॥ (३।१)

nityo dhāryaḥ ||

4.1४.१

अनुगतो मन्थ्यः श्रोत्रियागाराद् वाहार्यः ॥ (४।१)

anugato manthyaḥ śrotriyāgārād vāhāryaḥ ||

5.1५.१

उपवासश् चानुगते भार्यायाः पत्युर् वा ॥ (५।१)

upavāsaś cānugate bhāryāyāḥ patyur vā ||

6.1६.१

आगारं प्राप्याथैनां संशास्ति । (६।१)

āgāraṃ prāpyāthaināṃ saṃśāsti |

6.2६.२

दक्षिणं पादम् अग्रेति हर देहलिं माधिष्ठाः । (६।२)

dakṣiṇaṃ pādam agreti hara dehaliṃ mādhiṣṭhāḥ |

6.3६.३

इति ॥ (६।३)

iti ||

7.1७.१

पूर्वार्धे शालायां न्युप्योपसमादधाति ॥ (७।१)

pūrvārdhe śālāyāṃ nyupyopasamādadhāti ||

8.1८.१

अपरेणाग्निं लोहितम् आनडुहं चर्म प्राचीनग्रीवम् उत्तरलोमास्तृणाति ॥ (८।१)

apareṇāgniṃ lohitam ānaḍuhaṃ carma prācīnagrīvam uttaralomāstṛṇāti ||

9.1९.१

तस्मिन् प्राङ्मुखाव् उदङ्मुखौ वोपविशतः । (९।१)

tasmin prāṅmukhāv udaṅmukhau vopaviśataḥ |

9.2९.२

पश्चात् पतिं भार्योपविशति । (९।२)

paścāt patiṃ bhāryopaviśati |

9.3९.३

इह गावो निषीदन्त्व् इहाश्वा इह पूरुषाः । (९।३)

iha gāvo niṣīdantv ihāśvā iha pūruṣāḥ |

9.4९.४

इहो सहस्रदक्षिणोपि पूषा निषीदतु । (९।४)

iho sahasradakṣiṇopi pūṣā niṣīdatu |

9.5९.५

इति ॥ (९।५)

iti ||

10.1१०.१

वाचंनियमाव् आसाते आ नक्षत्राणाम् उदयात् ॥ (१०।१)

vācaṃniyamāv āsāte ā nakṣatrāṇām udayāt ||

11.1११.१

उदितेषु नक्षत्रेषु प्राचीम् उदीचीं वा दिशम् उपनिष्क्रम्य । (११।१)

uditeṣu nakṣatreṣu prācīm udīcīṃ vā diśam upaniṣkramya |

11.2११.२

देवीः षड् उर्वीः । (११।२)

devīḥ ṣaḍ urvīḥ |

11.3११.३

इति दिश उपतिष्ठते ॥ (११।३)

iti diśa upatiṣṭhate ||

12.1१२.१

मा हास्महि प्रजया । (१२।१)

mā hāsmahi prajayā |

12.2१२.२

इति नक्षत्राणि ॥ (१२।२)

iti nakṣatrāṇi ||

13.1१३.१

मा रधाम द्विषते सोम राजन् । (१३।१)

mā radhāma dviṣate soma rājan |

13.2१३.२

इति चन्द्रमसम् ॥ (१३।२)

iti candramasam ||

14.1१४.१

सप्तर्षयः प्रथमां कृत्तिकानाम् अरुन्धतीं ये ध्रुवतां ह निन्युः । (१४।१)

saptarṣayaḥ prathamāṃ kṛttikānām arundhatīṃ ye dhruvatāṃ ha ninyuḥ |

14.2१४.२

षट्कृत्तिकामुख्ययोगं वहन्तीयम् अस्माकं भ्राजत्व् अष्टमी । (१४।२)

ṣaṭkṛttikāmukhyayogaṃ vahantīyam asmākaṃ bhrājatv aṣṭamī |

14.3१४.३

इति सप्तर्षीन् उपस्थाय ध्रुवम् उपतिष्ठते । (१४।३)

iti saptarṣīn upasthāya dhruvam upatiṣṭhate |

14.4१४.४

ध्रुवक्षितिर् ध्रुवयोर् निध्रुवम् असि ध्रुवत स्थितम् । (१४।४)

dhruvakṣitir dhruvayor nidhruvam asi dhruvata sthitam |

14.5१४.५

त्वं नक्षत्राणां मेथ्य् असि स मा पाहि पृतन्यतः । (१४।५)

tvaṃ nakṣatrāṇāṃ methy asi sa mā pāhi pṛtanyataḥ |

14.6१४.६

नमो ब्रह्मणे ध्रुवायाच्युतायास्तु नमो ब्रह्मणः पुत्राय प्रजापतये नमो ब्रह्मणः पुत्रेभ्यो देवेभ्यस् त्रयस्त्रिंशेभ्यो नमो ब्रह्मणः पुत्रपौत्रेभ्यो ऽङ्गिरोभ्यः । (१४।६)

namo brahmaṇe dhruvāyācyutāyāstu namo brahmaṇaḥ putrāya prajāpataye namo brahmaṇaḥ putrebhyo devebhyas trayastriṃśebhyo namo brahmaṇaḥ putrapautrebhyo 'ṅgirobhyaḥ |

14.7१४.७

यस् त्वा ध्रुवम् अच्युतं सपुत्रं सपौत्रं ब्रह्म वेद ध्रुवा अस्मिन् पुत्राः पौत्रा भवन्ति । (१४।७)

yas tvā dhruvam acyutaṃ saputraṃ sapautraṃ brahma veda dhruvā asmin putrāḥ pautrā bhavanti |

14.8१४.८

प्रेष्यान्तेवासिनो वसनं कम्बलानि कंसं हिरण्यं स्त्रियो राजानो ऽन्नम् अभयम् आयुः कीर्तिर् वर्चो यशो बलं ब्रह्मवर्चसम् अन्नाद्यम् इत्य् एतानि मयि सर्वाणि ध्रुवाण्य् अच्युतानि सन्तु ॥ (१४।८)

preṣyāntevāsino vasanaṃ kambalāni kaṃsaṃ hiraṇyaṃ striyo rājāno 'nnam abhayam āyuḥ kīrtir varco yaśo balaṃ brahmavarcasam annādyam ity etāni mayi sarvāṇi dhruvāṇy acyutāni santu ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Hiraṇyakeśigṛhyasūtra, 1, 23

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit