प्रणम्य सार्वं सर्वज्ञं मनोवाक्कायकर्मभिः । (१।१)

काव्यालंकार इत्येष यथाबुद्धि विधास्यते ॥ (१।२)

धर्मार्थकाममोक्षेषु वैचक्षण्यं कलासु च । (२।१)

प्रीतिं करोति कीर्तिं च साधुकाव्यनिबन्धनम् ॥ (२।२)

अधनस्येव दातृत्वं क्लीबस्येवास्त्रकौशलम् । (३।१)

अज्ञस्येव प्रगल्भत्वम् अकवेः शास्त्रवेदनम् ॥ (३।२)

विनयेन विना का श्रीः का निशा शशिना विना । (४।१)

रहिता सत्कवित्वेन कीदृशी वाग्विदग्धता ॥ (४।२)

गुरूपदेशादध्येतुं शास्त्रं जडधियो ऽप्यलम् । (५।१)

काव्यं तु जायते जातु कस्यचित् प्रतिभावतः ॥ (५।२)

उपेयुषामपि दिवं संनिबन्धविधायिनाम् । (६।१)

आस्त एव निरातङ्कं कान्तं काव्यमयं वपुः ॥ (६।२)

रुणद्धि रोदसी चास्य यावत् कीर्तिर् अनश्वरी । (७।१)

तावत् किलायम् अध्यास्ते सुकृती वैबुधं पदम् ॥ (७।२)

अतो ऽभिवाञ्छता कीर्तिं स्थेयसीम् आ भुवः स्थितेः । (८।१)

यत्नो विदितवेद्येन विधेयः काव्यलक्षणः ॥ (८।२)

शब्दश्छन्दोऽभिधानार्था इतिहासाश्रयाः कथाः । (९।१)

लोको युक्तिः कलाश्चेति मन्तव्याः काव्ययैर्वशी ॥ (९।२)

शब्दाभिधेये विज्ञाय कृत्वा तद्विदुपासनाम् । (१०।१)

विलोक्यान्यनिबन्धांश्च कार्यः काव्यक्रियादरः ॥ (१०।२)

सर्वथा पदमप्येकं न निगाद्यम् अवद्यवत् । (११।१)

विलक्ष्मणा हि काव्येन दुःसुतेनेव निन्द्यते ॥ (११।२)

अकवित्वमधर्माय व्याधये दण्डनाय वा । (१२।१)

कुकवित्वं पुनः साक्षान्मृतिमाहुर्मनीषिणः ॥ (१२।२)

रूपकादिरलंकारस् तस्यान्यैर् बहुधोदितः । (१३।१)

न कान्तमपि निर्भूषं विभाति वनितामुखम् ॥ (१३।२)

रूपकादिम् अलंकारं बाह्यमाचक्षते परे । (१४।१)

सुपां तिङां च व्युत्पत्तिं वाचां वाञ्छन्त्यलंकृतिम् ॥ (१४।२)

तदेतदाहुः सौशब्द्यं नार्थव्युत्पत्तिरीदृशी । (१५।१)

शब्दाभिधेयालंकारभेदाद् इष्टं द्वयं तु नः ॥ (१५।२)

शब्दार्थौ सहितौ काव्यं गद्यं पद्यं च तद्द्विधा । (१६।१)

संस्कृतं प्राकृतं चान्यदपभ्रंश इति त्रिधा ॥ (१६।२)

वृत्तदेवादिचरितशंसि चोत्पाद्यवस्तु च । (१७।१)

कलाशास्त्राश्रयं चेति चतुर्धा भिद्यते पुनः ॥ (१७।२)

सर्गबन्धो ऽभिनेयार्थं तथैवाख्यायिकाकथे । (१८।१)

अनिबद्धं च काव्यादि तत्पुनः पञ्चधोच्यते ॥ (१८।२)

सर्गबन्धो महाकाव्यं महतां च महच्च यत् । (१९।१)

अग्राम्यशब्दमर्थ्यं च सालंकारं सदाश्रयम् ॥ (१९।२)

मन्त्रदूतप्रयाणाजिनायकाभ्युदयैश्च यत् । (२०।१)

पञ्चभिः संधिभिर्युक्तं नातिव्याख्येयम् ऋद्धिमत् ॥ (२०।२)

चतुर्वर्गाभिधानेऽपि भूयसार्थोपदेशकृत् । (२१।१)

युक्तं लोकस्वभावेन रसैश्च सकलैः पृथक् ॥ (२१।२)

नायकं प्रागुपन्यस्य वंशवीर्यश्रुतादिभिः । (२२।१)

न तस्यैव वधं ब्रूयाद् अन्योत्कर्षाभिधित्सया ॥ (२२।२)

यदि काव्यशरीरस्य न स व्यापितयेष्यते । (२३।१)

न चाभ्युदयभाक्तस्य मुधादौ ग्रहणस्तवौ ॥ (२३।२)

नाटकं द्विपदीशम्यारासकस्कन्धकादि यत् । (२४।१)

उक्तं तदभिनेयार्थमुक्तो ऽन्यैस्तस्य विस्तरः ॥ (२४।२)

प्रकृतानाकुलश्रव्यशब्दार्थपदवृत्तिना । (२५।१)

गद्येन युक्तोदात्तार्था सोच्छ्वासाख्यायिका मता ॥ (२५।२)

वृत्तम् आख्यायते तस्यां नायकेन स्वचेष्टितम् । (२६।१)

वक्त्रं चापरवक्त्रं च काले भाव्यार्थशंसि च ॥ (२६।२)

कवेरभिप्रायकृतैः कथानैः कैश्चिदङ्किता । (२७।१)

कन्याहरणसंग्रामविप्रलम्भोदयान्विता ॥ (२७।२)

न वक्त्रापरवक्त्राभ्यां युक्ता नोच्छ्वासवत्यपि । (२८।१)

संस्कृतं संस्कृता चेष्टा कथापभ्रंशभाक्तथा ॥ (२८।२)

अन्यैः स्वचरितं तस्यां नायकेन तु नोच्यते । (२९।१)

स्वगुणाविष्कृतिं कुर्यादभिजातः कथं जनः ॥ (२९।२)

अनिबद्धं पुनर्गाथाश्लोकमात्रादि तत् पुनः । (३०।१)

युक्तं वक्रस्वभावोक्त्या सर्वमेवैतदिष्यते ॥ (३०।२)

वैदर्भमन्यद् अस्तीति मन्यन्ते सुधियो ऽपरे । (३१।१)

तदेव च किल ज्यायः सदर्थमपि नापरम् ॥ (३१।२)

गौडीयमिदमेतत्तु वैदर्भमिति किं पृथक् । (३२।१)

गतानुगतिकन्यायान्नानाख्येयम् अमेधसाम् ॥ (३२।२)

ननु चाश्मकवंशादि वैदर्भमिति कथ्यते । (३३।१)

कामं तथास्तु प्रायेण संज्ञेच्छातो विधीयते ॥ (३३।२)

अपुष्टार्थम् अवक्रोक्ति प्रसन्नमृजु कोमलम् । (३४।१)

भिन्नं गेयमिवेदं तु केवलं श्रुतिपेशलम् ॥ (३४।२)

अलंकारवद् अग्राम्यमर्थ्यं न्याय्यमनाकुलम् । (३५।१)

गौडीयमपि साधीयो वैदर्भमिति नान्यथा ॥ (३५।२)

न नितान्तादिमात्रेण जायते चारुता गिराम् । (३६।१)

वक्राभिधेयशब्दोक्तिर् इष्टा वाचाम् अलंकृतिः ॥ (३६।२)

नेयार्थं क्लिष्टम् अन्यार्थम् अवाचकम् अयुक्तिमत् । (३७।१)

गूढशब्दाभिधानं च कवयो न प्रयुञ्जते ॥ (३७।२)

नेयार्थं नीयते युक्तो यस्यार्थः कृतिभिर्बलात् । (३८।१)

शब्दन्यायानुपारूढः कथंचित् स्वाभिसंधिना ॥ (३८।२)

मायेव भद्रेति यथा सा चासाध्वी प्रकल्पना । (३९।१)

वेणुकादेरिति च तान्नियन्ति वचनाद्विना ॥ (३९।२)

क्लिष्टं व्यवहितं विद्यादन्यार्थविगमे यथा । (४०।१)

विजह्रुस्तस्य ताः शोकं क्रीडायां विकृतं च तत् ॥ (४०।२)

हिमापहामित्रधरैर् व्याप्तं व्योमेत्यवाचकम् । (४१।१)

साक्षाद् अरूढं वाच्ये ऽर्थे नाभिधानं प्रतीयते ॥ (४१।२)

अयुक्तिमद्यथा दूता जलभृन्मारुतेन्दवः । (४२।१)

तथा भ्रमरहारीतचक्रवाकशुकादयः ॥ (४२।२)

अवाचो व्यक्तवाचश्च दूरदेशविचारिणः । (४३।१)

कथं दूत्यं प्रपद्येरन्निति युक्त्या न युज्यते ॥ (४३।२)

यदि चोत्कण्ठया यत्तदुन्मत्त इव भाषते । (४४।१)

तथा भवतु भूम्नेदं सुमेधोभिः प्रयुज्यते ॥ (४४।२)

गूढशब्दाभिधानं च न प्रयोज्यं कथंचन । (४५।१)

सुधियामपि नैवेदमुपकाराय कल्पते ॥ (४५।२)

असितर्तितुगद्रिच्छित् स्वःक्षितां पतिर् अद्विदृक् । (४६।१)

अमिद्भिः शुभ्रदृग्दृष्टैर्द्विषो जेघ्नीयिषीष्ट वः ॥ (४६।२)

श्रुतिदुष्टार्थदुष्टे च कल्पनादुष्टम् इत्यपि । (४७।१)

श्रुतिकष्टं तथैवाहुर्वाचां दोषं चतुर्विधम् ॥ (४७।२)

विड्वर्चोविष्ठितक्लिन्नछिन्नवान्तप्रवृत्तयः । (४८।१)

प्रचारधर्षितोद्गारविसर्गहदयन्त्रिताः ॥ (४८।२)

हिरण्यरेताः सम्बाधः पेलवोपस्थिताण्डजाः । (४९।१)

वाक्काटवादयश्चेति श्रुतिदुष्टा मता गिरः ॥ (४९।२)

अर्थदुष्टं पुनर्ज्ञेयं यत्रोक्ते जायते मतिः । (५०।१)

असभ्यवस्तुविषया शब्दैस्तद्वाचिभिर्यथा ॥ (५०।२)

हन्तुमेव प्रवृत्तस्य स्तब्धस्य विवरैषिणः । (५१।१)

पतनं जायतेऽवश्यं कृच्छ्रेण पुनरुन्नतिः ॥ (५१।२)

पदद्वयस्य संधाने यदनिष्टं प्रकल्पते । (५२।१)

तदाहुः कल्पनादुष्टं सशौर्याभरणो यथा ॥ (५२।२)

यथाजिह्लददित्यादि श्रुतिकष्टं च तद्विदुः । (५३।१)

न तदिच्छन्ति कृतिनो गण्डमप्यपरे किल ॥ (५३।२)

संनिवेशविशेषात्तु दुरुक्तमपि शोभते । (५४।१)

नीलं पलाशमाबद्धमन्तराले स्रजामिव ॥ (५४।२)

किंचिदाश्रयसौन्दर्याद् धत्ते शोभामसाध्वपि । (५५।१)

कान्ताविलोचनन्यस्तं मलीमसमिवाञ्जनम् ॥ (५५।२)

आपाण्डुगण्डमेतत्ते वदनं वनजेक्षणे । (५६।१)

सङ्गमात्पाण्डुशब्दस्य गण्डः साधु यथोदितम् ॥ (५६।२)

अनयान्यदपि ज्ञेयं दिशा युक्तम् असाध्वपि । (५७।१)

यथा विक्लिन्नगण्डानां करिणां मदवारिभिः ॥ (५७।२)

मदक्लिन्नकपोलानां द्विरदानां चतुःशती । (५८।१)

यथा तद्वद् असाधीयः साधीयश्च प्रयोजयेत् ॥ (५८।२)

एतद् ग्राह्यं सुरभि कुसुमं ग्राम्यमेतन्निधेयं धत्ते शोभां विरचितमिदं स्थानमस्यैतदस्य । (५९।१)

मालाकारो रचयति यथा साधु विज्ञाय मालां योज्यं काव्येष्ववहितधिया तद्वद् एवाभिधानम् ॥ (५९।२)