अथ प्रतिज्ञाहेत्वादिहीनं दुष्टं च वर्ण्यते । (१।१)

समासेन यथान्यायं तन्मात्रार्थप्रतीतये ॥ (१।२)

प्रायेण दुर्बोधतया शास्त्राद् बिभ्यत्यमेधसः । (२।१)

तदुपच्छन्दनायैष हेतुन्यायलवोच्चयः ॥ (२।२)

स्वादुकाव्यरसोन्मिश्रं शास्त्रमप्युपयुञ्जते । (३।१)

प्रथमालीढमधवः पिबन्ति कटु भेषजम् ॥ (३।२)

न स शब्दो न तद्वाच्यं न स न्यायो न सा कला । (४।१)

जायते यन्न काव्याङ्गमहो भारो महान् कवेः ॥ (४।२)

सत्त्वादयः प्रमाणाभ्यां प्रत्यक्षमनुमा च ते । (५।१)

असाधारणसामान्यविषयत्वं तयोः किल ॥ (५।२)

प्रत्यक्षं कल्पनापोढं ततो ऽर्थादिति केचन । (६।१)

कल्पनां नाम जात्यादियोजनां प्रतिजानते ॥ (६।२)

समारोपः किलैतावान् सदर्थालम्बनं च तत् । (७।१)

जात्याद्यपोहे वृत्तिः क्व क्व विशेषः कुतश्च सः ॥ (७।२)

तदपोहेषु च तथा सिद्धा सा बुद्धिगोचरा । (८।१)

अवस्तुकं चेद्वितथं प्रत्यक्षं तत्त्ववृत्ति हि ॥ (८।२)

ग्राह्यग्राहकभेदेन विज्ञानांशो मतो यदि । (९।१)

विज्ञानमत्र सादृश्याद्विशेषो ऽस्य विकल्पना ॥ (९।२)

अर्थादेवेति रूपादेस्तत एवेति नान्यतः । (१०।१)

अन्यथा घटविज्ञानमन्येन व्यपदिश्यते ॥ (१०।२)

त्रिरूपाल्लिङ्गतो ज्ञानमनुमानं च केचन । (११।१)

तद्विदो नान्तरीयार्थदर्शनं चापरं विदुः ॥ (११।२)

विविधास्पदधर्मेण धर्मीकृतविशेषणः । (१२।१)

पक्षस्तस्य च निर्देशः प्रतिज्ञेत्यभिधीयते ॥ (१२।२)

तदर्थहेतुसिद्धान्तसर्वागमविरोधिनी । (१३।१)

विरुद्धधर्मा प्रत्यक्षबाधिनी चेति दुष्यति ॥ (१३।२)

तयैव हि तदर्थस्य विरोधकरणं यथा । (१४।१)

यतिर्मम पिता बाल्यात् सूनुर्यस्याहम् औरसः ॥ (१४।२)

अस्त्यात्मा प्रकृतिर्वेति ज्ञेया हेत्वपवादिनी । (१५।१)

धर्मिणो ऽस्याप्रसिद्धत्वात् तद्धर्मोऽपि न सेत्स्यति ॥ (१५।२)

शाश्वतोऽशाश्वतो वेति प्रसिद्धे धर्मिणि ध्वनौ । (१६।१)

जायते भेदविषयो विवादो वादिनोर्मिथः ॥ (१६।२)

स्वसिद्धान्तविरोधित्वाद्विज्ञेया तद्विरोधिनी । (१७।१)

कणभक्षो यथा शब्दमाचक्षीताविनश्वरम् ॥ (१७।२)

सर्वशास्त्रविरुद्धत्वात्सर्वागमविरोधिनी । (१८।१)

यथा शुचिस्तनुः स्त्रैणी तत्प्रमाणानि सन्ति वा ॥ (१८।२)

आ कुमारम् असंदिग्धधर्माहितविशेषणा । (१९।१)

प्रसिद्धधर्मेति मता श्रोत्रग्राह्यो ध्वनिर्यथा ॥ (१९।२)

प्रत्यक्षबाधिनी तेन प्रमाणेनैव बाध्यते । (२०।१)

यथा शीतोऽनलो नास्ति रूपमुष्णः क्षपाकरः ॥ (२०।२)

सन् पक्षे सदृशे सिद्धो व्यावृत्तस्तद्विपक्षतः । (२१।१)

हेतुस्त्रिलक्षणो ज्ञेयो हेत्वाभासो विपर्ययात् ॥ (२१।२)

सन् द्वयोरिति यः सिद्धः स्वपक्षपरपक्षयोः । (२२।१)

अभिन्नलक्षणः पक्षः फलभेदादयं द्विधा ॥ (२२।२)

परपक्षानुपादानं तद्वृत्तेश्चानुदाहृतौ । (२३।१)

कथमन्यतरासिद्धहेत्वाभासव्यवस्थितिः ॥ (२३।२)

साध्यधर्मानुगमतः सदृशस्तत्र यश्च सन् । (२४।१)

अन्योऽप्यसाव् एक इव सामान्यादुपचर्यते ॥ (२४।२)

विपक्षस्तद्विसदृशो व्यावृत्तस्तत्र यो ह्य् असन् । (२५।१)

इति द्वयैकानुगतिर् व्यावृत्तिर् लक्ष्मसाधुता ॥ (२५।२)

साध्यसाधनधर्माभ्यां सिद्धो दृष्टान्त उच्यते । (२६।१)

तद्विपर्ययतो वापि तदाभस्तदवृत्तितः ॥ (२६।२)

साध्येन लिङ्गानुगीतस्तदभावे च नास्तिता । (२७।१)

ख्याप्यते येन दृष्टान्तः स किलान्यैर्द्विधोच्यते ॥ (२७।२)

दूषणन्यूनताद्युक्तिर्न्यूनं हेत्वादिनात्र च । (२८।१)

तन्मूलत्वात्कथायाश्च न्यूनं नेष्टं प्रतिज्ञया ॥ (२८।२)

जातयो दूषणाभासास्ताः साधर्म्यसमाधयः । (२९।१)

तासां प्रपञ्चो बहुधा भूयस्त्वादिह नोदितः ॥ (२९।२)

अपरं वक्ष्यते न्यायलक्षणं काव्यसंश्रयम् । (३०।१)

इदं तु शास्त्रगर्भेषु काव्येष्वभिहितं यथा ॥ (३०।२)

अथ नित्याविनाभावि दृष्टं जगति कारणम् । (३१।१)

कारणं चेन् न तन्नित्यं नित्यं चेत् कारणं न तत् ॥ (३१।२)

लक्ष्मप्रयोगदोषाणां भेदेनानेकवर्त्मना । (३२।१)

संधादिसाधनं सिद्ध्यै शास्त्रेषूदितमन्यथा ॥ (३२।२)

तज्ज्ञैः काव्यप्रयोगेषु तत् प्रादुष्कृतम् अन्यथा । (३३।१)

तत्र लोकाश्रयं काव्यमागमास्तत्त्वशंसिनः ॥ (३३।२)

असिसंकाशम् आकाशं शब्दो दूरानुपात्ययम् । (३४।१)

तदेव वापि सिन्धूनामहो स्थेमा महार्चिषः ॥ (३४।२)

रूपादीनां यथा द्रव्यमाश्रयो नश्वरीति या । (३५।१)

इष्टकार्याभ्युपगमं प्रतिज्ञां प्रतिजानते ॥ (३५।२)

धर्मार्थकामकोपानां संश्रयात्सा चतुर्विधा । (३६।१)

जरामेष बिभर्मीति प्रतिज्ञाय पितुर्यथा । (३६।२)

तथैव पुरुणाभारि सा स्याद्धर्मनिबन्धनी ॥ (३६।३)

उपलप्स्ये स्वयं सीतामिति भर्तृनिदेशतः । (३७।१)

हनूमता प्रतिज्ञाय सा ज्ञातेत्यर्थसंश्रया ॥ (३७।२)

आहरिष्याम्यमुमद्य महासेनात्मजामिति । (३८।१)

कृत्वा प्रतिज्ञां वत्सेन हृतेति मदनाश्रया ॥ (३८।२)

भ्रातुर्भ्रातृव्यमुन्मथ्य पास्याम्यस्यासृगाहवे । (३९।१)

प्रतिज्ञाय यथा भीमस् तच्चकारावशो रुषा ॥ (३९।२)

कार्योऽन्यत्र प्रतिज्ञायाः प्रयोगो न कथंचन । (४०।१)

परित्यागस्य कर्तव्यो नासां चतसृणाम् अपि ॥ (४०।२)

प्रायोपवेशाय यथा प्रतिज्ञाय सुयोधनः । (४१।१)

राज्याय पुनरुत्तस्थाव् इति धर्मविरोधिनी ॥ (४१।२)

आहूतो न निवर्तेय द्यूतायेति युधिष्ठिरः । (४२।१)

कृत्वा संधां शकुनिना दिदेवेत्यर्थबाधिनी ॥ (४२।२)

अद्यारभ्य निवत्स्यामि मुनिवद् वचनादिति । (४३।१)

पितुः प्रियाय यां भीष्मश्चक्रे सा कामबाधिनी ॥ (४३।२)

अत्याजयद् यथा रामः सर्वक्षत्रवधाश्रयाम् । (४४।१)

जामदग्न्यं युधा जित्वा सा ज्ञेया कोपबाधिनी ॥ (४४।२)

अथाभ्युपगमप्राप्तिः संधाभ्युपगमाद्विना । (४५।१)

अनुक्तमपि यत्रार्थादभ्युपैति यथोच्यते ॥ (४५।२)

किमिन्द्रियद्विषा ज्ञेयं को निराकृतये ऽरिभिः । (४६।१)

को वा गत्वरमर्थिभ्यो न यच्छति धनं लघु ॥ (४६।२)

किमत्ययं तु यः क्षेपः सौकर्यं दर्शयत्यसौ । (४७।१)

हेतुस्त्रिलक्ष्मैव मतः काव्येष्वपि सुमेधसाम् ॥ (४७।२)

अन्वयव्यतिरेकौ हि केवलाव् अर्थसिद्धये । (४८।१)

यथाभितो वनाभोगमेतदस्ति महत्सरः ॥ (४८।२)

कूजनात्कुरराणां च कमलानां च सौरभात् । (४९।१)

अन्यधर्मोऽपि तत्सिद्धिं सम्बन्धेन करोत्ययम् ॥ (४९।२)

धूमादभ्रंकषात् साग्नेः प्रदेशस्यानुमामिव । (५०।१)

अपृथक्कृतसाध्योऽपि हेतुश्चात्र प्रतीयते ॥ (५०।२)

अन्वयव्यतिरेकाभ्यां विनैवार्थगतिर्यथा । (५१।१)

दीप्रदीपा निशा जज्ञे व्यपवृत्तदिवाकरा ॥ (५१।२)

हेतुप्रदीपदीपत्वमपवृत्तौ रवेरिह । (५२।१)

तस्यापि सुधियाम् इष्टा दोषाः प्रागुदितास् त्रयः ॥ (५२।२)

अज्ञानसंशयज्ञानविपर्ययकृतो यथा । (५३।१)

काशा हरन्ति हृदयममी कुसुमसौरभात् ॥ (५३।२)

अपाम् अभ्यर्णवर्तित्वादेते ज्ञेयाः शरारवः । (५४।१)

असौ शुक्लान्तनेत्रत्वाच्चकोर इति गृह्यताम् ॥ (५४।२)

तुल्यजाताव् अदृष्टत्वात् साधयत्यचकोरताम् । (५५।१)

उक्तस्यार्थस्य दृष्टान्तं प्रतिबिम्बनिदर्शनम् ॥ (५५।२)

ननूपमानमेवास्तु न हेत्वनभिधानतः । (५६।१)

साध्यसाधनयोरुक्तिरुक्तादन्यत्र नेष्यते ॥ (५६।२)

मुखं पद्ममिवेत्यत्र किं साध्यं किं च साधनम् । (५७।१)

इति प्रयोगस्य यथा कलाव् अपि भवानिह । (५७।२)

श्रेयान् वृद्धानुशिष्टत्वात् पूर्वे कार्तयुगे यथा ॥ (५७।३)

यत्र दृष्टान्तमात्रेण व्यज्येते साध्यसाधने । (५८।१)

तमाहुः शुद्धदृष्टान्तं तन्मात्राविष्कृतेर्यथा ॥ (५८।२)

भरतस्त्वं दिलीपस्त्वं त्वमेवैलः पुरूरवाः । (५९।१)

त्वमेव वीर प्रद्युम्नस्त्वमेव नरवाहनः ॥ (५९।२)

कथमेकपदेनैव व्यज्येरन्नस्य ते गुणाः । (६०।१)

इति प्रयुञ्जते सन्तः केचिद्विस्तरभीरवः ॥ (६०।२)

पदमेकं परं साधु नार्वाचीनं निबन्धनम् । (६१।१)

वैपरीत्याद्विपर्यासं कीर्तेरपि करोति तत् ॥ (६१।२)

अहृद्यमसुभिर्भेदं रसवत्त्वेऽप्यपेशलम् । (६२।१)

काव्यं कपित्थमाम्रं वत् केषांचित् सदृशं यथा ॥ (६२।२)

प्रजाजनश्रेष्ठवरिष्ठभूभृच्छिरोचिताङ्घ्रेः पृथुकीर्तिधिष्ण्य । (६३।१)

अहिघ्नपद्मस्य जलारिधाम्नस् तवैव नान्यस्य सुतस्य वृत्तम् ॥ (६३।२)

अंशुमद्भिश्च मणिभिः फलनिम्नैश्च शाखिभिः । (६४।१)

फुल्लैश्च कुसुमैरन्यैर्वाचोऽलंकुरुते यथा ॥ (६४।२)

शुभमरकतपद्मरागचित्रे सफलसपल्लवभूरिचारुवृत्ते । (६५।१)

बहुकुसुमविभूषिते स तस्थौ सुरमुनिसिद्धयुते सुमेरुपृष्ठे ॥ (६५।२)

तदेभिरङ्गैर् भूष्यन्ते भूषणोपवनस्रजः । (६६।१)

वाचां वक्रार्थशब्दोक्तिर् अलंकाराय कल्पते ॥ (६६।२)

विरुद्धपदम् अस्वर्थं बहुपूरणमाकुलम् । (६७।१)

कुर्वन्ति काव्यमपरे व्यायताभीप्सया यथा ॥ (६७।२)

एलातक्कोलनागस्फुटबकुललताचन्दनस्यन्दनाढ्यसृक्काकर्पूरचक्रागुरुमनःशिलाध्यामकाव्याप्ततीरः । (६८।१)

शङ्खव्राताकुलान्तस् तिमिमकरकुलाकीर्णवीचीप्रतानो दध्रे यस्याम्बुर् आशिःशशिकुमुदसुधाक्षीरशुद्धां सुकीर्तिम् ॥ (६८।२)

इति निगदितास्तास्ता वाचाम् अलंकृतयो मया बहुविधकृतीर्दृष्ट्वान्येषां स्वयं परितर्क्य च । (६९।१)

प्रथितवचसः सन्तोऽभिज्ञाः प्रमाणमिहापरे गुरुतरधियाम् अस्वाराधं मनोऽकृतबुद्धिभिः ॥ (६९।२)