निरुक्तNirukta

Chapter 1, 5

5 of 7 · 24 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

वायुर् वा त्वा मनुर् वा त्वा इति ॥ (१।०)

vāyur vā tvā manur vā tvā iti ||

2.0२.०

अह इति च ह इति च विनिग्रहार्थीयौ पूर्वेन सम्प्रयुज्येते ॥ (२।०)

aha iti ca ha iti ca vinigrahārthīyau pūrvena samprayujyete ||

3.0३.०

अयम् अहेदं करोत्वयम् इदम् इदं ह करिष्यतीदं न करिष्यतीति ॥ (३।०)

ayam ahedaṃ karotvayam idam idaṃ ha kariṣyatīdaṃ na kariṣyatīti ||

4.0४.०

अथाप्युकारैतस्मिन्न् एवार्थ उत्तरेण ॥ (४।०)

athāpyukāraitasminn evārtha uttareṇa ||

5.0५.०

मृषा इमे वदन्ति सत्यम् उ ते वदन्तीति ॥ (५।०)

mṛṣā ime vadanti satyam u te vadantīti ||

6.0६.०

अथापि पदपूरणः ॥ (६।०)

athāpi padapūraṇaḥ ||

7.0७.०

इदम् उ तद् उ ॥ (७।०)

idam u tad u ||

8.0८.०

हीत्येषो ऽनेककर्मा ॥ (८।०)

hītyeṣo 'nekakarmā ||

9.0९.०

इदं हि करिष्यतीति हेत्वपदेशे ॥ (९।०)

idaṃ hi kariṣyatīti hetvapadeśe ||

10.0१०.०

कथं हि करिष्यतीत्यनुपृष्टे ॥ (१०।०)

kathaṃ hi kariṣyatītyanupṛṣṭe ||

11.0११.०

कथं हि व्याकरिष्यतीत्यसूयायाम् ॥ (११।०)

kathaṃ hi vyākariṣyatītyasūyāyām ||

12.0१२.०

किल इति विद्याप्रकर्षे एवं किल इति ॥ (१२।०)

kila iti vidyāprakarṣe evaṃ kila iti ||

13.0१३.०

अथापि न ननु इत्येताभ्यां सम्प्रयुज्यते अनुपृष्टे ॥ (१३।०)

athāpi na nanu ityetābhyāṃ samprayujyate anupṛṣṭe ||

14.0१४.०

न किलैवं ननु किलैवम् ॥ (१४।०)

na kilaivaṃ nanu kilaivam ||

15.0१५.०

मा इति प्रतिषेधे मा कार्षीर् मा हार्षीरिति च ॥ (१५।०)

mā iti pratiṣedhe mā kārṣīr mā hārṣīriti ca ||

16.0१६.०

खल्विति च खलु कृत्वा खलु कृतम् ॥ (१६।०)

khalviti ca khalu kṛtvā khalu kṛtam ||

17.0१७.०

अथापि पदपूरण एवं खलु तद् बभूवेति ॥ (१७।०)

athāpi padapūraṇa evaṃ khalu tad babhūveti ||

18.0१८.०

शश्वद् इति विचिकित्सार्थीयो भाषायाम् ॥ (१८।०)

śaśvad iti vicikitsārthīyo bhāṣāyām ||

19.0१९.०

शश्वद् एवम् इत्यनुपृष्टे ॥ (१९।०)

śaśvad evam ityanupṛṣṭe ||

20.0२०.०

एवं शश्वद् इत्यस्वयं पृष्टे ॥ (२०।०)

evaṃ śaśvad ityasvayaṃ pṛṣṭe ||

21.0२१.०

नूनम् इति विचिकित्सार्थीयो भाषायाम् ॥ (२१।०)

nūnam iti vicikitsārthīyo bhāṣāyām ||

22.0२२.०

उभयम् अन्वध्यायं विचिकित्सार्थीयश्च पदपूरणश्च ॥ (२२।०)

ubhayam anvadhyāyaṃ vicikitsārthīyaśca padapūraṇaśca ||

23.0२३.०

अगस्त्य इन्द्राय हविर् निरूप्य मरुद्भ्यः संप्रदित्सांचकार ॥ (२३।०)

agastya indrāya havir nirūpya marudbhyaḥ saṃpraditsāṃcakāra ||

24.0२४.०

स इन्द्र एत्य परिदेवयांचक्रे ॥ (२४।०)

sa indra etya paridevayāṃcakre ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

Nirukta, 1, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit