RājMār zu YS, 3, 43.1
Select a line for its word-by-word analysis.
शरीराद् बहिर् या मनसः शरीरनैरपेक्ष्येण वृत्तिः सा महाविदेहा नाम विगतशरीराहंकारदार्ढ्यद्वारेणोच्यते ॥ (१।०)
śarīrād bahir yā manasaḥ śarīranairapekṣyeṇa vṛttiḥ sā mahāvidehā nāma vigataśarīrāhaṃkāradārḍhyadvāreṇocyate ||
ततः तस्यां कृतात् संयमात् प्रकाशावरणक्षयः सात्त्विकस्य चित्तस्य यः प्रकाशस् तस्य यदावरणं क्लेशकर्मादि तस्य क्षयः प्रविलयो भवति ॥ (२।०)
tataḥ tasyāṃ kṛtāt saṃyamāt prakāśāvaraṇakṣayaḥ sāttvikasya cittasya yaḥ prakāśas tasya yadāvaraṇaṃ kleśakarmādi tasya kṣayaḥ pravilayo bhavati ||
शरीराहंकारे सति या मनसो बहिर्वृत्तिः सा कल्पितेत्युच्यते ॥ (४।०)
śarīrāhaṃkāre sati yā manaso bahirvṛttiḥ sā kalpitetyucyate ||
यदा पुनः शरीराहंकारभावं परित्यज्य स्वातन्त्रेण मनसो वृत्तिः सा अकल्पिता तस्यां संयमात् योगिनः सर्वे चित्तमलाः क्षीयन्ते ॥ (५।०)
yadā punaḥ śarīrāhaṃkārabhāvaṃ parityajya svātantreṇa manaso vṛttiḥ sā akalpitā tasyāṃ saṃyamāt yoginaḥ sarve cittamalāḥ kṣīyante ||
तदेवं पूर्वान्तविषया अपरान्तविषया मध्यभावाश्च सिद्धीः प्रतिपाद्यानन्तरं भुवनज्ञानादिरूपा बाह्याः कायव्यूहादिरूपा आभ्यन्तराः परिकर्मनिष्पन्नभूताश् च मैत्र्यादिषु बलानि इत्येवमाद्याः समाध्युपयोगिनीश् चान्तःकरणबहिःकरणलक्षणेन्द्रियभावाः प्राणादिवायुभावाश् च सिद्धीश् चित्तदार्ढ्याय समाधेः समाश्वासोत्पत्तये प्रतिपाद्य इदानीं स्वदर्शनोपयोगिसबीजनिर्बीजसमाधिसिद्धये विविधोपायप्रदर्शनायाह ॥ (६।१)
tadevaṃ pūrvāntaviṣayā aparāntaviṣayā madhyabhāvāśca siddhīḥ pratipādyānantaraṃ bhuvanajñānādirūpā bāhyāḥ kāyavyūhādirūpā ābhyantarāḥ parikarmaniṣpannabhūtāś ca maitryādiṣu balāni ityevamādyāḥ samādhyupayoginīś cāntaḥkaraṇabahiḥkaraṇalakṣaṇendriyabhāvāḥ prāṇādivāyubhāvāś ca siddhīś cittadārḍhyāya samādheḥ samāśvāsotpattaye pratipādya idānīṃ svadarśanopayogisabījanirbījasamādhisiddhaye vividhopāyapradarśanāyāha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.