श्वेताश्वतरोपनिषद्Śvetāśvataropaniṣad
ŚvetāśvUp, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
युञ्जानः प्रथमं मनस् तत्त्वाय सविता धियः । (१।१)
yuñjānaḥ prathamaṃ manas tattvāya savitā dhiyaḥ |
अग्नेर् ज्योतिर् निचाय्य पृथिव्या अध्याभरत् ॥ (१।२)
agner jyotir nicāyya pṛthivyā adhyābharat ||
युक्त्वाय मनसा देवान् सुवर् यतो धिया दिवं । (३।१)
yuktvāya manasā devān suvar yato dhiyā divaṃ |
बृहज् ज्योतिः करिष्यतः सविता प्रसुवाति तान् ॥ (३।२)
bṛhaj jyotiḥ kariṣyataḥ savitā prasuvāti tān ||
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः । (४।१)
yuñjate mana uta yuñjate dhiyo viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ |
वि होत्रा दधे वयुनाविद् एक इन् मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः ॥ (४।२)
vi hotrā dadhe vayunāvid eka in mahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ ||
युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर् वि श्लोक एतु पथ्येव सूरेः । (५।१)
yuje vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhir vi śloka etu pathyeva sūreḥ |
शृण्वन्ति विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये धामानि दिव्यानि तस्थुः ॥ (५।२)
śṛṇvanti viśve amṛtasya putrā ā ye dhāmāni divyāni tasthuḥ ||
अग्निर् यत्राभिमथ्यते वायुर् यत्राधिरुध्यते । (६।१)
agnir yatrābhimathyate vāyur yatrādhirudhyate |
तत्र योनिं कृणवसे नहि ते पूर्तम् अक्षिपत् ॥ (७।२)
tatra yoniṃ kṛṇavase nahi te pūrtam akṣipat ||
त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरं हृदीन्द्रियाणि मनसा संनिवेश्य । (८।१)
trirunnataṃ sthāpya samaṃ śarīraṃ hṛdīndriyāṇi manasā saṃniveśya |
ब्रह्मोडुपेन प्रतरेत विद्वान् स्रोतांसि सर्वाणि भयावहानि ॥ (८।२)
brahmoḍupena pratareta vidvān srotāṃsi sarvāṇi bhayāvahāni ||
प्राणान् प्रपीड्येह स युक्तचेष्टः क्षीणे प्राणे नासिकयोच्छ्वसीत । (९।१)
prāṇān prapīḍyeha sa yuktaceṣṭaḥ kṣīṇe prāṇe nāsikayocchvasīta |
दुष्टाश्वयुक्तम् इव वाहम् एनं विद्वान् मनो धारयेताप्रमत्तः ॥ (९।२)
duṣṭāśvayuktam iva vāham enaṃ vidvān mano dhārayetāpramattaḥ ||
समे शुचौ शर्करावह्निवालुकाविवर्जिते शब्दजलाश्रयादिभिः । (१०।१)
same śucau śarkarāvahnivālukāvivarjite śabdajalāśrayādibhiḥ |
मनोऽनुकूले न तु चक्षुपीडने गुहानिवाताश्रयणे प्रयोजयेत् ॥ (१०।२)
mano'nukūle na tu cakṣupīḍane guhānivātāśrayaṇe prayojayet ||
नीहारधूमार्कानलानिलानां खद्योतविद्युत्स्फटिकाशशीनाम् । (११।१)
nīhāradhūmārkānalānilānāṃ khadyotavidyutsphaṭikāśaśīnām |
एतानि रूपाणि पुरःसराणि ब्रह्मण्य् अभिव्यक्तिकराणि योगे ॥ (११।२)
etāni rūpāṇi puraḥsarāṇi brahmaṇy abhivyaktikarāṇi yoge ||
पृथ्व्यप्तेजोऽनिलखे समुत्थिते पञ्चात्मके योगगुणे प्रवृत्ते । (१२।१)
pṛthvyaptejo'nilakhe samutthite pañcātmake yogaguṇe pravṛtte |
न तस्य रोगो न जरा न मृत्युः प्राप्तस्य योगाग्निमयं शरीरम् ॥ (१२।२)
na tasya rogo na jarā na mṛtyuḥ prāptasya yogāgnimayaṃ śarīram ||
लघुत्वम् आरोग्यम् अलोलुपत्वं वर्णप्रसादः स्वरसौष्ठवं च । (१३।१)
laghutvam ārogyam alolupatvaṃ varṇaprasādaḥ svarasauṣṭhavaṃ ca |
गन्धः शुभो मूत्रपुरीषम् अल्पं योगप्रवृत्तिं प्रथमां वदन्ति ॥ (१३।२)
gandhaḥ śubho mūtrapurīṣam alpaṃ yogapravṛttiṃ prathamāṃ vadanti ||
यथैव बिम्बं मृदयोपलिप्तं तेजोमयं भ्राजते तत् सुधौतम् । (१४।१)
yathaiva bimbaṃ mṛdayopaliptaṃ tejomayaṃ bhrājate tat sudhautam |
तद् वात्मतत्त्वं प्रसमीक्ष्य देही एकः कृतार्थो भवते वीतशोकः ॥ (१४।२)
tad vātmatattvaṃ prasamīkṣya dehī ekaḥ kṛtārtho bhavate vītaśokaḥ ||
यद् आत्मतत्त्वेन तु ब्रह्मतत्त्वं दीपोपमेनेह युक्तः प्रपश्येत् । (१५।१)
yad ātmatattvena tu brahmatattvaṃ dīpopameneha yuktaḥ prapaśyet |
अजं ध्रुवं सर्वतत्त्वैर् विशुद्धं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ (१५।२)
ajaṃ dhruvaṃ sarvatattvair viśuddhaṃ jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ ||
एष ह देवः प्रदिशो ऽनु सर्वाः पूर्वो ह जातः स उ गर्भे अन्तः । (१६।१)
eṣa ha devaḥ pradiśo 'nu sarvāḥ pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe antaḥ |
स एव जातः स जनिष्यमानः प्रत्यङ्जनास् तिष्ठति सर्वतोमुखः ॥ (१६।२)
sa eva jātaḥ sa janiṣyamānaḥ pratyaṅjanās tiṣṭhati sarvatomukhaḥ ||
यो देवो ऽग्नौ यो ऽप्सु यो विश्वं भुवनम् आविवेश । (१७।१)
yo devo 'gnau yo 'psu yo viśvaṃ bhuvanam āviveśa |
य ओषधीषु यो वनस्पतीषु तस्मै देवाय नमो नमः ॥ (१७।२)
ya oṣadhīṣu yo vanaspatīṣu tasmai devāya namo namaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.