श्वेताश्वतरोपनिषद्Śvetāśvataropaniṣad

ŚvetāśvUp, 6

6 of 6 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

स्वभावम् एके कवयो वदन्ति कालं तथान्ये परिमुह्यमानाः । (१।१)

svabhāvam eke kavayo vadanti kālaṃ tathānye parimuhyamānāḥ |

1.2१.२

देवस्यैष महिमा तु लोके येनेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रम् ॥ (१।२)

devasyaiṣa mahimā tu loke yenedaṃ bhrāmyate brahmacakram ||

2.1२.१

येनावृतं नित्यम् इदं हि सर्वं ज्ञः कालकालो गुणी सर्वविद्यः । (२।१)

yenāvṛtaṃ nityam idaṃ hi sarvaṃ jñaḥ kālakālo guṇī sarvavidyaḥ |

2.2२.२

तेनेशितं कर्म विवर्तते ह पृथिव्याप्तेजोऽनिलखानि चिन्त्यम् ॥ (२।२)

teneśitaṃ karma vivartate ha pṛthivyāptejo'nilakhāni cintyam ||

3.1३.१

तत् कर्म कृत्वा विनिवर्त्य भूयस् तत्त्वस्य तत्त्वेन समेत्य योगम् । (३।१)

tat karma kṛtvā vinivartya bhūyas tattvasya tattvena sametya yogam |

3.2३.२

एकेन द्वाभ्यां त्रिभिर् अष्टभिर् वा कालेन चैवात्मगुणैश् च सूक्ष्मैः ॥ (३।२)

ekena dvābhyāṃ tribhir aṣṭabhir vā kālena caivātmaguṇaiś ca sūkṣmaiḥ ||

4.1४.१

आरभ्य कर्माणि गुणान्वितानि भावांश् च सर्वान् विनियोजयेद् यः । (४।१)

ārabhya karmāṇi guṇānvitāni bhāvāṃś ca sarvān viniyojayed yaḥ |

4.2४.२

तेषाम् अभावे कृतकर्मनाशः कर्मक्षये याति स तत्त्वतो ऽन्यः ॥ (४।२)

teṣām abhāve kṛtakarmanāśaḥ karmakṣaye yāti sa tattvato 'nyaḥ ||

5.1५.१

आदिः स संयोगनिमित्तहेतुः परस् त्रिकालाद् अकलो ऽपि दृष्टः । (५।१)

ādiḥ sa saṃyoganimittahetuḥ paras trikālād akalo 'pi dṛṣṭaḥ |

5.2५.२

तं विश्वरूपं भवभूतम् ईड्यं देवं स्वचित्तस्थम् उपास्य पूर्वम् ॥ (५।२)

taṃ viśvarūpaṃ bhavabhūtam īḍyaṃ devaṃ svacittastham upāsya pūrvam ||

6.1६.१

स वृक्षकालाकृतिभिः परो ऽन्यो यस्मात् प्रपञ्चः परिवर्तते ऽयं । (६।१)

sa vṛkṣakālākṛtibhiḥ paro 'nyo yasmāt prapañcaḥ parivartate 'yaṃ |

6.2६.२

धर्मावहं पापनुदं भगेशं ज्ञात्वात्मस्थम् अमृतं विश्वधाम ॥ (६।२)

dharmāvahaṃ pāpanudaṃ bhageśaṃ jñātvātmastham amṛtaṃ viśvadhāma ||

7.1७.१

तम् ईश्वराणां परमं महेश्वरं तं देवतानां परमं च दैवतं । (७।१)

tam īśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivataṃ |

7.2७.२

पतिं पतीनां परमं परस्ताद् विदाम देवं भुवनेशम् ईड्यम् ॥ (७।२)

patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastād vidāma devaṃ bhuvaneśam īḍyam ||

8.1८.१

न तस्य कार्यं करणं च विद्यते न तत्समश् चाभ्यधिकश् च दृश्यते । (८।१)

na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate na tatsamaś cābhyadhikaś ca dṛśyate |

8.2८.२

परास्य शक्तिर् विविधैव श्रूयते स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च ॥ (८।२)

parāsya śaktir vividhaiva śrūyate svābhāvikī jñānabalakriyā ca ||

9.1९.१

न तस्य कश्चित् पतिर् अस्ति लोके न चेशिता नैव च तस्य लिङ्गं । (९।१)

na tasya kaścit patir asti loke na ceśitā naiva ca tasya liṅgaṃ |

9.2९.२

स कारणं करणाधिपाधिपो न चास्य कश्चिज् जनिता न चाधिपः ॥ (९।२)

sa kāraṇaṃ karaṇādhipādhipo na cāsya kaścij janitā na cādhipaḥ ||

10.1१०.१

यस् तन्तुनाभ इव तन्तुभिः प्रधानजैः स्वभावतः । (१०।१)

yas tantunābha iva tantubhiḥ pradhānajaiḥ svabhāvataḥ |

10.2१०.२

देव एकः स्वम् आवृणोति स नो दधाद् ब्रह्माप्ययम् ॥ (१०।२)

deva ekaḥ svam āvṛṇoti sa no dadhād brahmāpyayam ||

11.1११.१

एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा । (११।१)

eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā |

11.2११.२

कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः साक्षी चेता केवलो निर्गुणश् च ॥ (११।२)

karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ sākṣī cetā kevalo nirguṇaś ca ||

12.1१२.१

एको वशी निष्क्रियाणां बहूणाम् एकं बीजं बहुधा यः करोति । (१२।१)

eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūṇām ekaṃ bījaṃ bahudhā yaḥ karoti |

12.2१२.२

तम् आत्मस्थं ये ऽनुपश्यन्ति धीरास् तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषां ॥ (१२।२)

tam ātmasthaṃ ye 'nupaśyanti dhīrās teṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣāṃ ||

13.1१३.१

नित्यो नित्यानां चेतनश् चेतनानाम् एको बहूनां यो विदधाति कामान् । (१३।१)

nityo nityānāṃ cetanaś cetanānām eko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān |

13.2१३.२

तत् कारणं सांख्ययोगाधिगम्यं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ (१३।२)

tat kāraṇaṃ sāṃkhyayogādhigamyaṃ jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ ||

14.1१४.१

न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतो ऽयम् अग्निः । (१४।१)

na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ nemā vidyuto bhānti kuto 'yam agniḥ |

14.2१४.२

तम् एव भान्तम् अनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वम् इदं विभाति ॥ (१४।२)

tam eva bhāntam anubhāti sarvaṃ tasya bhāsā sarvam idaṃ vibhāti ||

15.1१५.१

एको हंसो भुवनस्यास्य मध्ये स एवाग्निः सलिले संनिविष्टः । (१५।१)

eko haṃso bhuvanasyāsya madhye sa evāgniḥ salile saṃniviṣṭaḥ |

15.2१५.२

तम् एव विदित्वाति मृत्युम् एति नान्यः पन्था विद्यते ऽयनाय ॥ (१५।२)

tam eva viditvāti mṛtyum eti nānyaḥ panthā vidyate 'yanāya ||

16.1१६.१

स विश्वकृद् विश्वविद् आत्मयोनिर् ज्ञः कालकालो गुणी सर्वविद्यः । (१६।१)

sa viśvakṛd viśvavid ātmayonir jñaḥ kālakālo guṇī sarvavidyaḥ |

16.2१६.२

प्रधानक्षेत्रज्ञपतिर् गुणेशः संसारमोक्षस्थितिबन्धहेतुः ॥ (१६।२)

pradhānakṣetrajñapatir guṇeśaḥ saṃsāramokṣasthitibandhahetuḥ ||

17.1१७.१

स तन्मयो ह्य् अमृत ईशसंस्थो ज्ञः सर्वगो भुवनस्यास्य गोप्ता । (१७।१)

sa tanmayo hy amṛta īśasaṃstho jñaḥ sarvago bhuvanasyāsya goptā |

17.2१७.२

स ईशे अस्य जगतो नित्यम् एव नान्यो हेतुर् विद्यत ईशनाय ॥ (१७।२)

sa īśe asya jagato nityam eva nānyo hetur vidyata īśanāya ||

18.1१८.१

यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं यो वै वेदांश् च प्रहिणोति तस्मै । (१८।१)

yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ yo vai vedāṃś ca prahiṇoti tasmai |

18.2१८.२

तं ह देवम् आत्मबुद्धिप्रकाशं मुमुक्षुर् वै शरणम् अहं प्रपद्ये ॥ (१८।२)

taṃ ha devam ātmabuddhiprakāśaṃ mumukṣur vai śaraṇam ahaṃ prapadye ||

19.1१९.१

निष्कलं निष्क्रियं शान्तं निरवद्यं निरञ्जनम् । (१९।१)

niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ niravadyaṃ nirañjanam |

19.2१९.२

अमृतस्य परं सेतुं दग्धेन्धनम् इवानलम् ॥ (१९।२)

amṛtasya paraṃ setuṃ dagdhendhanam ivānalam ||

20.1२०.१

यदा चर्मवद् आकाशं वेष्टयिष्यन्ति मानवाः । (२०।१)

yadā carmavad ākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ |

20.2२०.२

तदा देवम् अविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति ॥ (२०।२)

tadā devam avijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati ||

21.1२१.१

तपःप्रभावाद् देवप्रसादात् ब्रह्म ह श्वेताश्वतरो ऽथ विद्वान् । (२१।१)

tapaḥprabhāvād devaprasādāt brahma ha śvetāśvataro 'tha vidvān |

21.2२१.२

अत्याश्रमिभ्यः परमं पवित्रं प्रोवाच सम्यग् ऋषिसङ्घजुष्टम् ॥ (२१।२)

atyāśramibhyaḥ paramaṃ pavitraṃ provāca samyag ṛṣisaṅghajuṣṭam ||

22.1२२.१

वेदान्ते परमं गुह्यं पुराकल्पे प्रचोदितम् । (२२।१)

vedānte paramaṃ guhyaṃ purākalpe pracoditam |

22.2२२.२

नाप्रशान्ताय दातव्यं नापुत्रायाशिष्याय वा पुनः ॥ (२२।२)

nāpraśāntāya dātavyaṃ nāputrāyāśiṣyāya vā punaḥ ||

23.1२३.१

यस्य देवे परा भक्तिर् यथा देवे तथा गुरौ । (२३।१)

yasya deve parā bhaktir yathā deve tathā gurau |

23.2२३.२

तस्यैते कथिता ह्य् अर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः प्रकाशन्ते महात्मनः ॥ (२३।२)

tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ prakāśante mahātmanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ŚvetāśvUp, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit