ग्रहणधारणोहापोहविज्ञानवचनक्रियायथान्यायाभिनिवेशानां वास इति संज्ञा तान्त्रिकी शिष्टैः कृता ॥ (१।०)

तत्र सकृदुच्चारितवाक्यस्य सम्यगर्थप्रतिपत्तिसामर्थ्यं ग्रहणम् ॥ (२।०)

गृहीतस्य चिरकालव्यवधानेऽपि स्मरणसामर्थ्यं धारणम् ॥ (३।०)

एकदेशश्रवणात् तन्न्यायेनापूर्वार्थप्रतिपत्तिसामर्थ्यमूहः ॥ (४।०)

आचार्यदेशीयैरुक्तार्थानां युक्तायुक्तप्रविभागेन प्रतिपत्तित्यागसामर्थ्यम् अपोहः ॥ (५।०)

श्रुतस्यार्थस्यानेकधाविचारणे परप्रतिपादने च सामर्थ्यं विज्ञानम् ॥ (६।०)

व्याहतपुनरुक्तादिदोषरहितं वाक्यं वचनम् ॥ (७।०)

निर्दुष्टशब्दोच्चारणेनाचार्यं परितोषयतो मिथ्याज्ञानमलनिवृत्तौ विद्याभिव्यक्तिर् भवति ॥ (८।०)

तथोत्थानप्रत्युत्थानादिका गुरौ परिचर्या क्रियेत्युक्ता ॥ (९।०)

युक्त्यापि पूर्वोत्तराविरुद्धशास्त्रार्थपर्यालोचने तदर्थानुष्ठानार्थमतियत्नो यथा न्यायाभिनिवेशः ॥ (१०।०)

तथा चोक्तम् । (११।१)

पूर्वोत्तराविरोधेन वाक्यार्थं ह्य् अविचालितम् । (११।२)

यस्तर्केणानुसंधत्ते स धर्मं वेद नेतरः ॥ (११।३)

धर्मस्योपायः चर्या ॥ (१२।०)

भस्मस्नानादिर् मूढान्तः क्रियासमूहश्चर्येत्युच्यते ॥ (१३।०)

सा च त्र्यङ्गा दानयागतापाङ्गेति ॥ (१४।०)

पञ्चसु पवित्रेष्वावर्त्यमानेषु दशभिर्नमस्कारैः परमेश्वरायात्मसमर्पणं दानम् ॥ (१५।०)

तदेवातिदानम् अनावृत्तिफलत्वात् ॥ (१६।०)

अन्यत्तु कुदानम् आवृत्तिफलत्वाद् इति ॥ (१७।०)

परमेश्वरनियोगाभिसंधिना भस्मस्नानादिक्रियाणां यथाविहितकरणं यागः ॥ (१८।०)

स एवातियागो ऽन्यस्तु कुयागः पूर्वोक्तहेतुद्वयात् ॥ (१९।०)

स्वविध्यभिनिविष्टस्यैव त्रिविधदुःखोपनिपाते सति अनुपायतः प्रतीकारमकुर्वतः सहिष्णुत्वं तापः ॥ (२०।०)

स एवातितापोऽन्यत्तु कुताप इति ॥ (२१।०)

सा त्र्यङ्गापि चर्या द्विविधा व्रतं द्वाराणि चेति ॥ (२२।०)

तत्र स्नानशयनोपहारजपप्रदक्षिणानि व्रतम् धर्मनिष्पत्त्यधर्मोच्छेदार्थं प्राधान्येन क्रियमाणत्वात् ॥ (२३।०)

द्वाराणि तु क्राथनस्पन्दनमन्दनशृङ्गारणापितत्करणापि तद्भाषणानि ॥ (२४।०)

अपमानपरिभवपरिवादनिष्पादनद्वारेण पूर्वोत्पन्नयोर् धर्माधर्मयोर् आयव्ययनिमित्तत्वादिति क्रमः स्वरूपं चैषां भाष्य एव प्रपञ्चितम् ॥ (२५।०)

तदनुसारेण शिष्यहितार्थं मयापि लेशतः प्रदर्श्यते ॥ (२६।०)

प्रागादित्योदयात् घटिकाद्वयं पूर्वाह्णसंध्या ॥ (२७।०)

सा त्रिदेवता ॥ (२८।०)

प्रथमा ब्राह्मी मध्यमा वैष्णवी अन्त्या रौद्री ॥ (२९।०)

तत्र पूर्वसंध्ययोः शौचं कृत्वा भस्म संस्कर्तव्यम् ॥ (३०।०)

कर्तृकारकादिदोषरहितं शुक्लादिगुणयुक्तं च भस्मार्जितं शिवदक्षिणमूर्तौ मन्त्रैः संस्कृत्य प्रदक्षिणं च दत्त्वा सूर्यरूपिणं भगवन्तं लोचनत्रयेण प्रसन्नदृष्ट्या भस्म पश्यन्तं ध्यायेत् ॥ (३१।०)

तदनु चाचार्याय शिवतत्त्वानुरञ्जितदृष्टये ज्येष्ठभ्रात्रे वा निवेदयेत् ॥ (३२।०)

तदन्व् एकान्ते शुचौ प्रदेशे जन्तुस्थावरहीने पञ्च पवित्राण्यावर्तयतैव स्थेयं रौद्रसवनं यावत्ततो भगवन्तं प्रणम्य त्वदाज्ञां करोमीत्यभिसंधाय जपन्नैवापादतलमस्तकं यावत् प्रभूतेन भस्मनाङ्गं प्रत्यङ्गं च प्रयत्नातिशयेन निघृष्य निघृष्य स्नानमाचरेद् इत्येवं मध्याह्नापराह्णसंध्ययोर् अपीति ॥ (३३।०)

एतावदत्र विशिष्यते ॥ (३४।०)

मध्याह्ने प्रथमा ब्राह्मी मध्ये मस्तकोपरिस्थिते रवौ रौद्री तदन्ते वैष्णवी अर्कास्तसमयोत्तरत्र प्रथमा रौद्री तदनु वैष्णवी तदन्ते ब्राह्मी चेति ॥ (३५।०)

सर्वत्र रौद्रसवनमेव स्नानकालः ॥ (३६।०)

एवं स्नानं निर्वर्त्य जपन्न् एवायतनं गत्वा शिवं भक्त्यतिशयेन प्रणम्य स्नानं निवेद्य च शनैर्गर्भगृहं प्रविशेत् ॥ (३७।०)

तदनु मूर्तिदक्षिणे देशे जानुनी पातयित्वा हृदि चाञ्जलिं बद्ध्वा मूर्तिस्थं साक्षादिव शिवं पश्यन् यद्यनिवृत्तप्रत्याहारस्तदा गतमात्र एव हसितं कुर्यादित्येके ॥ (३८।०)

वयं तु पश्यामोऽभिगम्य च यत्पूर्वं जपतीत्यादि भाष्यस्यार्थो यदि विचार्यते तदावश्यं गत्वा संयतात्मनोत्तराभिमुखेन प्रत्याहारविशेषार्थं जप्तव्यं जप्त्वा तु शिवध्यानासक्त एवाट्टहासं पुनः पुनः कुर्यात् ॥ (३९।०)

तदनु गीतम् आरभ्य गायन्न् एवोत्तिष्ठेत् ॥ (४०।०)

ततो गीतसहितमेव नृत्यं कुर्यात् ॥ (४१।०)

तत्रादौ गीतं परिसमाप्य पश्चान्नृत्यं समापयेत् ॥ (४२।०)

तदनु पूर्वोक्तविधिनोपविश्य शिवं ध्यायन्नेव हुडुक्कारं कृत्वा नमस्कारं कुर्यात्तदनु जपमिति ॥ (४३।०)

अत्र जपनमस्कारौ मानसाव् एव नृत्यं कायिकमेव हसितगीतहुडुक्कारा वाचिका एवेति नियम इष्टः ॥ (४४।०)

तत्र दीर्घोच्छ्वासत्रयं यावद्धसितं दण्डकत्रिरावर्तनं यावद्गीतनृत्ये गम्भीरहुडुक्कारत्रयं षष्टि नमस्कारान् पञ्चपवित्राणां त्रिर् आवर्तनं कुर्यादित्याह भगवानाचार्यः स्वामी मम येनाहमज्ञानार्णवादुत्तारितः ॥ (४५।०)

टीकाकारास्तु सर्वम् आ परितोषात् कर्तव्यमित्येवं प्रतिपन्नाः ॥ (४६।०)

तदेवं निर्वर्त्योपहारं ध्यायन्नीशं हसितगीतनृत्यहुडुक्कारनमस्कारजप्यैः षडङ्गोपहारं भगवन्महादेव युष्मदनुज्ञया निर्वर्तितवान् अहम् अवभृथस्नानं च करिष्यामीत्येवं निवेदयेत् ॥ (४७।०)

ततो निष्क्रम्येशं प्रणम्य प्रणामान्तं प्रदक्षिणत्रयं जपन्न् एव शनैः कुर्यात् ॥ (४८।०)

ततोऽवभृथस्नानं कृत्वा भगवंल्लकुलीशादीन् राशीकरान्तांश्च तीर्थकराननुक्रमेण यथावद्भक्त्या नमस्कुर्यात् तदनु प्रदक्षिणमेकमिति ॥ (४९।०)

अन्यदा तु यावदिच्छं प्रदक्षिणं जपन्न् एव कुर्यात् पञ्चमन्त्रजपस्तु केवलोऽपि धर्महेतुर् इति ॥ (५०।०)

अथायतनसंधिनं देशं दिवा परिगृहीतस्थावरादिदोषवर्जितत्वेन सुपरीक्षितं संध्यावसाने वस्त्रान्तादिमृदुपवित्रेण विवेच्य भस्मनैव शुचिं कुर्यात् ॥ (५१।०)

तदनु तत्रोपविश्य विध्यभिनिविष्टस् तावत् तिष्ठेद् यावद् अतिनिद्राभिभूतः श्रान्तश्च भवति ॥ (५२।०)

ततः पुनरुत्थाय विवेचयेत् ॥ (५३।०)

तदनु मन्त्रैः संस्कृत्य भस्म प्रभूतं प्रस्तरेत् ॥ (५४।०)

ततस्तत्र पञ्च मन्त्रानावर्तयन्नेव स्वपेत् पुनरुत्थायानेनैव विधिना स्वपेद्येनाश्वेव शुद्धिवृद्धी भवतः ॥ (५५।०)

सुप्तस्यापि प्राणात्यये चातिगतिः स्यादन्यथा विधिभ्रष्टस्य संसारापत्तिर् एवेति ॥ (५६।०)

एवं प्रथमावस्थायां विधिम् अनुष्ठाय यदा खलु प्राप्तज्ञानः प्रक्षीणकलुषः कृताभ्यनुज्ञश्च भवति तदावस्थान्तरं गत्वा रङ्गवदवस्थितेषु जनेषु मध्ये नटवदवस्थितो विवेच्य विवेच्य क्राथनादीनि कुर्यात् ॥ (५७।०)

तत्रासुप्तस्येव सुप्तलिङ्गप्रदर्शनं क्राथनं वाय्वभिभूतस्येव शरीरावयवानां कम्पनं स्पन्दनम् उपहतपादेन्द्रियस्येव गमनं मन्दनम् ॥ (५८।०)

यौवनसम्पन्नां स्त्रियमवलोकयन् कामुकम् इवात्मानं यैर् लिङ्गैः प्रदर्शयति तच् छृङ्गारणं कार्याकार्यविवेकशून्यस्येव लोकनिन्दितकरणम् अपि तत्करणं व्याहतापार्थकादिशब्दोच्चारणम् अपि तद् भाषणम् इति ॥ (५९।०)

न चैषां क्रमो नियम्यते ॥ (६०।०)

किंत्वपमानादिनिष्पादकत्वं येन परिभवं गच्छेद् इत्युपदेशाद् दवाग्नितुल्यत्वेनापमानादेर् इष्टतमत्वाद् इति ॥ (६१।०)

एवं तर्हि हिंसास्तेयादिकरणदुष्टशब्दोच्चारणप्रसङ्गोऽपि स्याद् अपमानादिनिष्पादकत्वाद् इति ॥ (६२।०)

नापि तत्करणापि तद्भाषणो देवाशेषक्रियाव्याप्तावहिंसाद्यविरोधज्ञापनार्थत्वात् क्राथनाद्यारम्भस्येति । (६३।१)

देवनित्यत्वे कस्तर्हि उपाय इत्याह जपध्यानम् इति ॥ (६३।२)

तत्र तृतीयचतुर्थकस्य मन्त्रस्यावर्तनं जपः ॥ (६४।०)

स द्विविधः प्रत्याहारफलः समाधिफलश्चेति ॥ (६५।०)

तत्राद्यः प्रत्याहारफलस्तन्निष्पत्तौ च क्रियमाणो जपः समाधिफल इति ॥ (६६।०)

ननु चान्यासक्तत्वे क्रियमाणो जपः संवत्सरशतेनापि न प्रत्याहारं करोत्यपि तु दोषमेव तस्य जनयतीति ॥ (६७।०)

सत्यम् एवमेतत् ॥ (६८।०)

किंतु प्रत्याहारद्वैविध्यमिहेष्टं परापरभेदात् ॥ (६९।०)

तत्रान्तःकरणपूर्वको ऽपरः ॥ (७०।०)

तत्सहितेन जपेन निर्मलीकृतं चित्तं प्रयत्ननिरपेक्षमपि ब्रह्मण्येवालातचक्रवद् अवतिष्ठते यदा तदासौ परः प्रत्याहारो जपपूर्वक एवायम् इत्युक्तः ॥ (७१।०)

स ह्य् अनेकजन्मोपार्जितं कर्म लक्षणमात्रेण दग्ध्वा ध्येयतत्त्वे चित्तं स्तम्भनिक्षिप्तायःकीलकवन् निश्चलीकरोति ॥ (७२।०)

रुद्रतत्त्वे सदृशश्चिन्ताप्रवाहो ध्यानम् ॥ (७३।०)

तद् द्विविधं जपपूर्वकं धारणापूर्वकं च ॥ (७४।०)

तत्र जपपूर्वकं प्रसङ्गेनैव पूर्वम् उक्तं धारणापूर्वकं तूच्यते ॥ (७५।०)

निरालम्बनं चित्तममूढस्य धारणम् ॥ (७६।०)

संहृतमूर्छाद्यवस्थस्यापि चित्तं वृत्तालाभान्निरालम्बनम् अस्तीति तन्निवृत्त्यर्थम् अमूढस्येत्युक्तम् ॥ (७७।०)

यो विद्यानुगृहीतया बुद्ध्या स्वं चित्तं निरालम्बनं करोति सो ऽमूढ इत्युच्यते ॥ (७८।०)

तया धारणया निर्मलीकृतं चित्तं रुद्रतत्त्वे स्थापितं सुदीर्घकालं न च्यवत इत्यनेनैव विशेषेण पूर्वध्यानापेक्षयेदं धारणासहितं ध्यानं परमित्युक्तं श्रीमद्भाष्यकृता परमयोगिना ॥ (७९।०)

यद्यप्येव दीक्षाप्रभृति चित्तं निर्मलीकर्तुं न शक्यते तथापि धानुष्कचित्रकरादिवद् अभ्यासार्थं सर्वावस्थासु यथाशक्त्या ध्यानं कर्तव्यं मृत्युकालस्यानिश्चितत्वात् ॥ (८०।०)

अन्यथा हि युद्धकाल एव अश्वदमनन्यायः स्यादिति ॥ (८१।०)

इत्थं सम्यग्विधिं ज्ञात्वा यस्तु ध्यायति शंकरम् । (८२।१)

निशादाव् अर्धरात्रे च निशान्ते चाच्युतव्रतः ॥ (८२।२)

यामं यामं तदर्घं यावच्छक्त्या दिवापि च । (८३।१)

संत्यज्यासक्तिम् अन्यत्र पश्यन्दुःखमयं भवम् ॥ (८३।२)

परं वैराग्यमास्थाय लघ्वाहारो जितेन्द्रियः । (८४।१)

उत्साहातिशयं कुर्वन् शुद्धोत्कर्षं विवर्धयन् ॥ (८४।२)

नैरन्तर्येण षण्मासं ब्रह्महत्यादिमानपि । (८५।१)

एकं संवत्सरं वापि तच्चित्तस्तन्मयो भवेत् ॥ (८५।२)

स हत्वा दुष्कृतं घोरं रागादीनां च पञ्जरम् । (८६।१)

पश्यत्येवाखिलं तत्त्वं सर्वोपाधिसमन्वितम् ॥ (८६।२)

सर्वसत्त्वाधिपं पश्यन्न् अनन्तं शिवमव्ययम् । (८७।१)

यो न पाशुपतादन्यैर् योगीशैरपि दृश्यते ॥ (८७।२)

तं दृष्ट्वा परमैश्वर्यं लब्ध्वा स्यान्निर्भयः सदा । (८८।१)

अज्ञात्वापि विधानं यस्तेषु कालेषु सुव्रतः ॥ (८८।२)

सद्भक्त्युत्साहवैराग्यैर् नित्यं ध्यायति शंकरम् । (८९।१)

तस्यापीशः प्रसन्नस्तां सिद्धिं दद्यादनुत्तमाम् ॥ (८९।२)

यां प्राप्य त्यक्तसंसारः स्वतन्त्रः शिववद्भवेत् । (९०।१)

ध्यायन्नेव तमीशानं यदि प्राणान् विमुञ्चति ॥ (९०।२)

तस्य देहान्तकाले वै दद्यादीशः परां गतिम् । (९१।१)

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चात्युग्रतपश्चराः ॥ (९१।२)

क्षित्यादीनां च दातारो यज्ञानुष्ठायिनश्च ये । (९२।१)

संवत्सरसहस्रेण यां सिद्धिं प्राप्नुवन्ति ते ॥ (९२।२)

तां प्राप्नोत्यर्धयामेन जपध्याने रतो यतिः । (९३।१)

ज्ञात्वैवं योगमाहात्म्यं देहादेः स्थित्यनिश्चयम् ॥ (९३।२)

दुःखार्णवं च संसारं न कुर्यादन्यथा मतिम् । (९४।१)

शरीरं ध्रियते यावद्यावद्बुद्धिर्न हीयते ॥ (९४।२)

तावद्ध्यानं जपं चैव यावच्छक्त्या समभ्यसेत् । (९५।१)

इष्टं द्रव्यं यथा नष्टं कश्चिद्ध्यायत्यहर्निशम् । (९५।२)

तद्वद्वागाद्यसंसृष्टं शिवं ध्यायेद् अनालसः ॥ (९५।३)

विवक्षोर् वाग्विशुद्धः प्राग् यद्वच्चेतसि भासते । (९६।१)

तद्वत्तं प्रणिधानेन दिवा रात्रौ च चिन्तयेत् ॥ (९६।२)

गुणैर्धर्मैर्विशिष्टं वा भावयित्वाशु निश्चितः । (९७।१)

पश्चात्तं केवलं ध्यायेद्बुद्ध्या कृत्वा पृथक्ततः ॥ (९७।२)

इत्येतत् पाशुपतयोगविधानं परमोत्तमं सुरैरपि अलभ्यं परमगुह्यम् आ परमेश्वराद् गुरुपारम्पर्योपदेशैकसमधिगम्यं स्वल्पप्रज्ञानाम् अनुग्रहार्थं व्यक्तम् एवोपन्यस्तम् ॥ (९८।०)

यस्त्वेवं न श्रद्दधात्यपरीक्षितेभ्यो वा ददाति तस्य ब्रह्महत्यादिभ्यो ऽपि गरीयः पातकं स्याद् इत्यतः शिष्यपरीक्षायां श्रद्धायां च यत्नः कर्तव्य इति ॥ (९९।०)

स्थितेर् उपायमाह ॥ (१००।०)

सदारुद्रस्मृतिस् तथा इति ॥ (१०१।०)

देवनित्यत्वमेव सदास्मृतिर् इत्य् उच्यते ॥ (१०२।०)

स्थितिं प्रत्युपायत्वप्रतिपादनार्थं संज्ञान्तराभिधानम् इति ॥ (१०३।०)

तथाशब्दः समानार्थः ॥ (१०४।०)

यथा देवनित्यत्वं प्रत्यध्ययनध्यानयोरेवोपायत्वं धर्मं च प्रति चर्याया एव तदनुग्राहकत्वेनानुस्नानादियमयन्त्रणादिर् अप्युपायत्वम् उपचर्यते तथा स्थितिं प्रति स्मृतिरेव प्राधान्येनोपायस् तदनुग्राहकत्वेनेन्द्रियजयो ऽप्युपायत्वेनोक्त इत्यतो नेन्द्रियजयाद् इत्यनेन विरोधः ॥ (१०५।०)

सङ्गादिनिवृत्तेरुपायान्तरमिन्द्रियजय इत्येके ॥ (१०६।०)

तन्न पञ्चोपायत्वविरोधात् त्यागादानसूत्रभाष्यविरोधाच् च ॥ (१०७।०)

देवनित्यत्वेन्द्रियजययोर् अभेद इत्यन्ये ऽपि ॥ (१०८।०)

तदपि न ॥ (१०९।०)

लक्षणभेदादीन्द्रियोत्सर्गग्रहयोः प्रभुत्वम् इन्द्रियजयः ॥ (११०।०)

देवे भावाभ्यासतरत्वं देवनित्यत्वमिति ॥ (१११।०)

सिद्धेस्तर्ह्युपायो वाच्य इत्यत आह ॥ (११२।०)

प्रसादश् चैव इति ॥ (११३।०)

कारणस्य स्वगुणदित्सा प्रसाद इत्युच्यते ॥ (११४।०)

चशब्दो न्यूनाधिकव्यवच्छेदसूचकः ॥ (११५।०)

एवशब्दः प्रसादस्यान्यानपेक्षत्वम् अवधारयति ॥ (११६।०)

लाभानामुपाया इत्येतद् गम्यमानार्थस्याप्यभिधानं शास्त्रान्तरोक्तानां मोक्षोपायानाम् अनुपायत्वज्ञापनार्थम् ॥ (११७।०)

पञ्च इत्युपसंहारार्थम् ॥ (११८।०)

निश्चिता इत्याप्तैर्दृष्टा इत्यर्थः ॥ (११९।०)

अथ किमेतैरुपायैः पञ्चलाभा एव प्राप्तव्या इति न किं तर्हि मलाश्च पञ्च क्षपणीयाः ॥ (१२०।०)

के पुनस्ते इत्याह ॥ (१२१।०)