तत्र प्रमाणाभासजं ज्ञानं मिथ्याज्ञानम् उक्तं संशयविपर्ययादिलक्षणम् ॥ (१।०)

शास्त्रान्तरेभ्योऽपि तर्हि संशयादिनिवृत्तेर् अविशेषप्रसङ्ग इति चेन् न शास्त्रान्तरप्रणेतॄणाम् अपि विपर्ययानिवृत्तिप्रतिपादनाद् आचार्यवैशेष्यप्रकरणे ॥ (२।०)

तन्न शास्त्रान्तरेभ्योऽपि संशयादिनिवृत्तिरिति ॥ (३।०)

कामक्रोधद्वेषाः कलुषं तस्याप्यज्ञाने ऽन्तर्भावः ॥ (४।०)

कस्मात् ॥ (५।०)

अव्यक्तावस्थागमने प्रत्यनीकत्वात् ॥ (६।०)

तदिदं संशयादि कलुषं च सह बीजेन मिथ्याज्ञानम् इत्युच्यते ॥ (७।०)

द्वितीयं मलं दर्शयति अधर्मश्च इति ॥ (८।०)

पाप्मबीजं पापम् एवात्राधर्म इत्यभिप्रेतम् ॥ (९।०)

तस्य सविकारस्यैकमलत्वं विकारविकारिणोरनन्यत्वाद् इति ॥ (१०।०)

सत्य् अप्य् अज्ञानकलुषसङ्गच्युतिहेतोर् अधर्मत्वे पापाख्य एवात्राधर्मो ऽभिप्रेत इति चः सूचयति ॥ (११।०)

तृतीयं मलम् आह ॥ (१२।०)

सक्तिहेतुः इति ॥ (१३।०)

सक्तिः सङ्गः विषयासक्तिलक्षणसुखं भाष्ये सुखाभिमान इत्यनेनोक्तम् ॥ (१४।०)

तस्यैव लक्षणार्थं भाष्यम् अविवेचनमिश्रणप्रेरणलक्षणो वनगजवत् इति ॥ (१५।०)

तस्य सङ्गस्य हेतुस् तन्मयकरणं विध्यन्तरोपार्जितो धर्मः सङ्गकर इति य उक्तः सह विकारेणासौ तृतीयो मल इति ॥ (१६।०)

चतुर्थं मलम् आह ॥ (१७।०)

च्युतिस् तथा इति ॥ (१८।०)

रुद्रतत्त्वादीषच्चित्तं च्यवते विषयं न प्राप्नोति तच्चित्तच्यवनं च्युतिर् इत्युच्यते ॥ (१९।०)

तथाशब्दः समानार्थे ॥ (२०।०)

यथा मिथ्याज्ञानस्य स्वबीजेन सह मलत्वम् अधर्मसङ्गकरयोश् च सविकारेण तथा च्युतेरपि ऊष्मवद् अवस्थिताधर्माख्येन स्वबीजेन सह मलत्वम् इति ॥ (२१।०)

अत्र भाष्यविरोधान्न मिथ्याज्ञानकलुषपाप्मसङ्गच्युतयः पुरुषस्य भावाश् चित्तविद्ययोर् वा ॥ (२२।०)

नापि कलुषमिच्छाया भावः किंत्वधर्मविकारा एवैते ज्ञानेच्छाभ्यां सह क्षीरोदकवद् अभिन्ना इव गृह्यन्ते ॥ (२३।०)

तथा च सत्कार्यविचारे प्रपञ्चितमेतद् इति ॥ (२४।०)

पञ्चमं मलमाह पशुत्वम् इति ॥ (२५।०)

धर्माधर्मव्यतिरिक्तः प्रतिघातानुमेयः पुरुषगुणः पशुत्वम् ॥ (२६।०)

तस्य चतुर्दशलक्षणोपेतस्य मलत्वम् ॥ (२७।०)

तानि च लक्षणान्य् असर्वज्ञत्वादीन्य् अपतित्वान्तानि सर्वज्ञत्वादिविपर्ययेणैव व्याख्यातानीति ॥ (२८।०)

तच्चेत्थंभूतं पशुत्वं संसारस्यानादिकारणं प्रधानभूतम् इत्येवं मत्वाह मूलमिति ॥ (२९।०)

तथाहि कैवल्यगतानामन्यमलाभावे ऽपि पशुत्वादेव पुनः संसारापत्तिरिति ॥ (३०।०)

पञ्च इति न्यूनाधिकव्यवच्छेदेनोपसंहारार्थम् ॥ (३१।०)

एते इत्यवधारणार्थम् ॥ (३२।०)

एते एव संसारबन्धात्मका मला न तु शास्त्रान्तरोक्ता भोक्तृभोग्यसम्बन्धादय इत्यर्थः ॥ (३३।०)

क्व पुनरित्थंभूता मलाः प्रसिद्धा इत्याह ॥ (३४।०)

तन्त्रे साक्षान् महेश्वरप्रणीतम् अथशब्दादि शिवान्तं शास्त्रं तन्त्रं तस्मिन्नेते प्रतिपादिता इत्यर्थः ॥ (३५।०)

धर्मज्ञानादेरपि त्यज्यमानत्वाद् अधर्मादेरिव मलत्वं प्राप्तमित्याशङ्क्याह हेयाधिकारतः इति ॥ (३६।०)

येषां कर्दमादिवद्दुःखहेतुत्वं मत्वा साधकः क्षपणार्थम् अधिक्रियते त एव मला न तु येषां पुष्पादिवदनिच्छतोऽपि विनाश इत्यतो हेयाधिकाराद् अज्ञानादय एव मला इति ॥ (३७।०)

हेयाधिकारिका इति वा पाठस्तत्राप्ययम् अर्थः ॥ (३८।०)

हेयत्वेन क्षपणीयत्वेनाधिकारो योग्यतास्ति येषां ते हेयाधिकारिणस्त एव हेयाधिकारिकाः ॥ (३९।०)

स्वार्थे कप्रत्ययः ॥ (४०।०)

अधिकारशब्दाद् वा इकङ्प्रत्यये कृते हेयपदेन कर्मधारयस् तदयमर्थो यतो हेयाधिकारिका एवात्र मला विवक्षिताः ॥ (४१।०)

तस्मान्न धर्मज्ञानवैराग्यादयोऽपि मला इति ॥ (४२।०)

इत्येतत्सर्वमाख्यातं संक्षिप्याब्धिसमं मया । (४३।१)

आचार्याणां प्रसादेन ज्ञानं पञ्चार्थलक्षणम् ॥ (४३।२)

किं ज्ञातैर्बहुभिः शास्त्रैः स्वानुष्ठानापहारिभिः । (४४।१)

इदमेवोत्तमं ज्ञात्वा योगाभ्यासरतिर्भवेत् ॥ (४४।२)

कृतकृत्यं स्वमात्मानं श्रुत्वैतन्मन्यते तु यः । (४५।१)

तस्मै देयमिदं ज्ञानं नान्यस्मिन् सिद्धिमिच्छता ॥ (४५।२)

यस्तु मर्यादाहीनेभ्यो दद्यात्केनापि हेतुना । (४६।१)

स गुह्यभेदतो गच्छेत्सह शिष्यैरधोगतिम् ॥ (४६।२)

नमः सद्गुरवे तस्मै सर्वविद्यान्तगामिने । (४७।१)

सच्छ्लोकैर् अष्टभिर् येन पञ्चार्थाब्धिः प्रदर्शितः ॥ (४७।२)