आदीश्वराय प्रणमामि तस्मै येनोपदिष्टा हठयोगविद्या । (१।१)

विराजते प्रोन्नतराजयोगम् आरोढुम् इच्छोर् अधिरोहिणीव ॥ (१।२)

एकदा चण्डकापालिर् गत्वा घेरण्डकुट्टिरम् । (२।१)

प्रणम्य विनयाद् भक्त्या घेरण्डं परिपृच्छति ॥ (२।२)

चण्डकापालिर् उवाच । (३।१)

घटस्थयोगं योगेश तत्त्वज्ञानस्य कारणम् । (३।२)

इदानीं श्रोतुम् इच्छामि योगेश्वर वद प्रभो ॥ (३।३)

घेरण्ड उवाच । (४।१)

साधु साधु महाबाहो यन् मां त्वं परिपृच्छसि । (४।२)

कथयामि हि ते तत्त्वं सावधानो ऽवधारय ॥ (४।३)

नास्ति मायासमः पाशो नास्ति योगात् परं बलम् । (५।१)

न हि ज्ञानात् परो बन्धुर् नाहंकारात् परो रिपुः ॥ (५।२)

अभ्यासात् कादिवर्णादेर् यथा शास्त्राणि बोधयेत् । (६।१)

तथा योगं समासाद्य तत्त्वज्ञानं च लभ्यते ॥ (६।२)

सुकृतैर् दुष्कृतैः कार्यैर् जायते प्राणिनां घटः । (७।१)

घटाद् उत्पद्यते कर्म घटयन्त्रं यथा भ्रमेत् ॥ (७।२)

ऊर्ध्वाधो भ्रमते यद्वद् घटयन्त्रं गवां वशात् । (८।१)

तद्वत् कर्मवशाज् जीवो भ्रमते जन्ममृत्युना ॥ (८।२)

आमकुम्भ इवाम्भःस्थो जीर्यमाणः सदा घटः । (९।१)

योगानलेन संदह्य घटशुद्धिं समाचरेत् ॥ (९।२)

शोधनं दृढता चैव स्थैर्यं धैर्यं च लाघवम् । (१०।१)

प्रत्यक्षं च निर्लिप्तं च घटस्थं सप्तसाधनम् ॥ (१०।२)

षट्कर्मणा शोधनं च आसनेन भवेद् दृढम् । (११।१)

मुद्रया स्थिरता चैव प्रत्याहारेण धैर्यता ॥ (११।२)

प्राणायामाल् लाघवं च ध्यानात् प्रत्यक्षम् आत्मनि । (१२।१)

समाधिना निर्लिप्तं च मुक्तिर् एव न संशयः ॥ (१२।२)

धौतिर् वस्तिस् तथा नेतिर् लौलिकी त्राटकं तथा । (१३।१)

कपालभातिश् चैतानि षट्कर्माणि समाचरेत् ॥ (१३।२)

अन्तर्धौतिर् दन्तधौतिर् हृद्धौतिर् मूलशोधनम् । (१४।१)

धौत्यश् चतुर्विधाः प्रोक्ता घटं कुर्वन्ति निर्मलम् ॥ (१४।२)

वातसारं वारिसारं वह्निसारं बहिष्कृतम् । (१५।१)

घटस्य निर्मलार्थाय ह्य् अन्तर्धौतिश् चतुर्विधा ॥ (१५।२)

काकचञ्चूवद् आस्येन पिबेद् वायुं शनैः शनैः । (१६।१)

चालयेद् उदरं पश्चाद् वर्त्मना रेचयेच् छनैः ॥ (१६।२)

वातसारं परं गोप्यं देहनिर्मलकारकम् । (१७।१)

सर्वरोगक्षयकरं देहानलविवर्धकम् ॥ (१७।२)

आ कण्ठं पूरयेद् वारि वक्त्रेण च पिबेच् छनैः । (१८।१)

चालयेद् उदरेणैव चोदराद् रेचयेद् अधः ॥ (१८।२)

वारिसारं परं गोप्यं देहनिर्मलकारकम् । (१९।१)

साधयेद् यः प्रयत्नेन देवदेहं प्रपद्यते ॥ (१९।२)

वारिसारं परां धौतिं साधयेद् यः प्रयत्नतः । (२०।१)

मलदेहं शोधयित्वा देवदेहं प्रपद्यते ॥ (२०।२)

नाभिग्रन्थिं मेरुपृष्ठे शतवारं च कारयेत् । (२१।१)

उदरामयजं त्यक्त्वा जाठराग्निं विवर्धयेत् । (२१।२)

वह्निसारम् इयं धौतिर् योगिनां योगसिद्धिदा ॥ (२१।३)

एषा धौतिः परा गोप्या न प्रकाश्या कदाचन । (२२।१)

केवलं धौतिमात्रेण देवदेहो भवेद् ध्रुवम् ॥ (२२।२)

काकीमुद्रां साधयित्वा पूरयेद् उदरं महत् । (२३।१)

धारयेद् अर्धयामं तु चालयेद् अर्धवर्त्मना । (२३।२)

एषा धौतिः परा गोप्या न प्रकाश्या कदाचन ॥ (२३।३)

नाभिमग्नजले स्थित्वा शक्तिनाडीं विमर्जयेत् । (२४।१)

कराभ्यां क्षालयेन् नाडीं यावन् मलविसर्जनम् ॥ (२४।२)

तावत् प्रक्षाल्य नाडीं च उदरे वेशयेत् पुनः । (२५।१)

इदं प्रक्षालनं गोप्यं देवानाम् अपि दुर्लभम् । (२५।२)

केवलं धौतिमात्रेण देवदेहो भवेद् ध्रुवम् ॥ (२५।३)

यामार्धं धारणाशक्तिं यावन् न साधयेन् नरः । (२६।१)

बहिष्कृतं महाधौती तावन् नैव तु जायते ॥ (२६।२)

दन्तमूलं जिह्वामूलं रन्ध्रं च कर्णयुग्मयोः । (२७।१)

कपालरन्ध्रं पञ्चेति दन्तधौतिर् विधीयते ॥ (२७।२)

खदिरेण रसेनाथ मृत्तिकया च शुद्धया । (२८।१)

मार्जयेद् दन्तमूलं च यावत् किल्बिषम् आहरेत् ॥ (२८।२)

दन्तमूलं परा धौतिर् योगिनां योगसाधने । (२९।१)

नित्यं कुर्यात् प्रभाते च दन्तरक्षाय योगवित् । (२९।२)

दन्तमूलं धारणादिकार्येषु योगिनां यतः ॥ (२९।३)

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि जिह्वाशोधनकारणम् । (३०।१)

जरामरणरोगादीन् नाशयेद् दीर्घलम्बिका ॥ (३०।२)

तर्जनीमध्यमानामा अङ्गुलित्रययोगतः । (३१।१)

वेशयेद् गलमध्ये तु मार्जयेल् लम्बिकामलम् । (३१।२)

शनैः शनैर् मार्जयित्वा कफदोषं निवारयेत् ॥ (३१।३)

मार्जयेन् नवनीतेन दोहयेच् च पुनः पुनः । (३२।१)

तदग्रं लौहयन्त्रेण कर्षयित्वा पुनः पुनः ॥ (३२।२)

नित्यं कुर्यात् प्रयत्नेन रवेर् उदयके ऽस्तके । (३३।१)

एवं कृते तु नित्ये च लम्बिका दीर्घतां गता ॥ (३३।२)

तर्जन्यङ्गुल्यग्रयोगान् मार्जयेत् कर्णरन्ध्रयोः । (३४।१)

नित्यम् अभ्यासयोगेन नादान्तरं प्रकाशनम् ॥ (३४।२)

वृद्धाङ्गुष्ठेन दक्षेण मर्दयेद् भालरन्ध्रकम् । (३५।१)

एवम् अभ्यासयोगेन कफदोषं निवारयेत् ॥ (३५।२)

नाडी निर्मलतां याति दिव्यदृष्टिः प्रजायते । (३६।१)

निद्रान्ते भोजनान्ते च दिवान्ते च दिने दिने ॥ (३६।२)

हृद्धौतिं त्रिविधां कुर्याद् दण्डवमनवाससा ॥ (३७।१)

रम्भादण्डं हरिद्दण्डं वेत्रदण्डं तथैव च । (३८।१)

हृन्मध्ये चालयित्वा तु पुनः प्रत्याहरेच् छनैः ॥ (३८।२)

कफपित्तं तथा क्लेदं रेचयेद् ऊर्ध्ववर्त्मना । (३९।१)

दण्डधौतिविधानेन हृद्रोगं नाशयेद् ध्रुवम् ॥ (३९।२)

भोजनान्ते पिबेद् वारि आ कर्णपूरितं सुधीः । (४०।१)

ऊर्ध्वदृष्टिं क्षणं कृत्वा तज् जलं वमयेत् पुनः । (४०।२)

नित्यम् अभ्यासयोगेन कफपित्तं निवारयेत् ॥ (४०।३)

एकोनविंशतिर् हस्तः पञ्चविंशति वै तथा । (४१।१)

चतुरङ्गुलविस्तारं सूक्ष्मवस्त्रं शनैर् ग्रसेत् । (४१।२)

पुनः प्रत्याहरेद् एतत् प्रोच्यते धौतिकर्मकम् ॥ (४१।३)

गुल्मज्वरप्लीहाकुष्ठकफपित्तं विनश्यति । (४२।१)

आरोग्यं बलपुष्टिश् च भवेत् तस्य दिने दिने ॥ (४२।२)

अपानक्रूरता तावद् यावन् मूलं न शोधयेत् । (४३।१)

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन मूलशोधनम् आचरेत् ॥ (४३।२)

पीतमूलस्य दण्डेन मध्यमाङ्गुलिनापि वा । (४४।१)

यत्नेन क्षालयेद् गुह्यं वारिणा च पुनः पुनः ॥ (४४।२)

वारयेत् कोष्ठकाठिन्यम् आमाजीर्णं निवारयेत् । (४५।१)

कारणं कान्तिपुष्ट्योश् च दीपनं वह्निमण्डलम् ॥ (४५।२)

जलवस्तिः शुष्कवस्तिर् वस्ती च द्विविधौ स्मृतौ । (४६।१)

जलवस्तिं जले कुर्याच् छुष्कवस्तिं क्षितौ सदा ॥ (४६।२)

नाभिमग्नजले पायुं न्यस्तवान् उत्कटासनम् । (४७।१)

आकुञ्चनं प्रकाशं च जलवस्तिं समाचरेत् ॥ (४७।२)

प्रमेहं च गुदावर्तं क्रूरवायुं निवारयेत् । (४८।१)

भवेत् स्वच्छन्ददेहश् च कामदेवसमो भवेत् ॥ (४८।२)

वस्तिं पश्चिमतानेन चालयित्वा शनैः शनैः । (४९।१)

अश्विनीमुद्रया पायुम् आकुञ्चयेत् प्रकाशयेत् ॥ (४९।२)

एवम् अभ्यासयोगेन कोष्ठदोषो न विद्यते । (५०।१)

विवर्धयेज् जाठराग्निम् आमवातं विनाशयेत् ॥ (५०।२)

वितस्तिमानं सूक्ष्मसूत्रं नासानाले प्रवेशयेत् । (५१।१)

मुखान् निर्गमयेत् पश्चात् प्रोच्यते नेतिकर्मकम् ॥ (५१।२)

साधनान् नेतिकर्मापि खेचरीसिद्धिम् आप्नुयात् । (५२।१)

कफदोषा विनश्यन्ति दिव्यदृष्टिः प्रजायते ॥ (५२।२)

अमन्दवेगं तुन्दं च भ्रामयेद् उभपार्श्वयोः । (५३।१)

सर्वरोगान् निहन्तीह देहानलविवर्धनम् ॥ (५३।२)

निमेषोन्मेषकं त्यक्त्वा सूक्ष्मलक्ष्यं निरीक्षयेत् । (५४।१)

यावद् अश्रु निपतते त्राटकं प्रोच्यते बुधैः ॥ (५४।२)

एवम् अभ्यासयोगेन शांभवी जायते ध्रुवम् । (५५।१)

न जायते नेत्ररोगः दिव्यदृष्टिप्रदायकम् ॥ (५५।२)

वामक्रमेण व्युत्क्रमेण शीत्क्रमेण विशेषतः । (५६।१)

भालभातिं त्रिधा कुर्यात् कफदोषं निवारयेत् ॥ (५६।२)

इडया पूरयेद् वायुं रेचयेत् पिङ्गला पुनः । (५७।१)

पिङ्गलया पूरयित्वा पुनश् चन्द्रेण रेचयेत् ॥ (५७।२)

पूरकं रेचकं कृत्वा वेगेन न तु चालयेत् । (५८।१)

एवम् अभ्यासयोगेन कफदोषं निवारयेत् ॥ (५८।२)

नासाभ्यां जलम् आकृष्य पुनर् वक्त्रेण रेचयेत् । (५९।१)

पायं पायं प्रकुर्वंश् चेच् छ्लेष्मदोषं निवारयेत् ॥ (५९।२)

शीत्कृत्य पीत्वा वक्त्रेण नासानालैर् विरेचयेत् । (६०।१)

एवम् अभ्यासयोगेन कामदेवसमो भवेत् ॥ (६०।२)

न जायते वार्द्धकं च ज्वरो नैव प्रजायते । (६१।१)

भवेत् स्वच्छन्ददेहश् च कफदोषं निवारयेत् ॥ (६१।२)