घेरण्ड उवाच । (१।१)

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि प्रत्याहारकम् उत्तमम् । (१।२)

यस्य विज्ञानमात्रेण कामादिरिपुनाशनम् ॥ (१।३)

यतो यतो निश्चरति मनश् चञ्चलम् अस्थिरम् । (२।१)

ततस् ततो नियम्यैतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥ (२।२)

यत्र यत्र गता दृष्टिर् मनस् तत्र प्रगच्छति । (३।१)

ततः प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥ (३।२)

पुरस्कारं तिरस्कारं सुश्राव्यं वा भयानकम् । (४।१)

मनस् तस्मान् नियम्यैतद् आत्मन्येव वशं नयेत् ॥ (४।२)

शीतं वापि तथा चोष्णं यन् मनःस्पर्शयोगतः । (५।१)

तस्मात् प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥ (५।२)

सुगन्धे वापि दुर्गन्धे घ्राणेषु जायते मनः । (६।१)

तस्मात् प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥ (६।२)

मधुराम्लकतिक्तादिरसं गतं यदा मनः । (७।१)

तस्मात् प्रत्याहरेद् एतद् आत्मन्य् एव वशं नयेत् ॥ (७।२)

शब्दादिष्व् अनुरक्तानि निगृह्याक्षाणि योगवित् । (८।१)

कुर्याच् चित्तानुचारीणि प्रत्याहारपरायणः ॥ (८।२)

वश्यता परमा तेन जायते ऽतिचलात्मनाम् । (९।१)

इन्द्रियाणाम् अवश्यैस् तैर् न योगी योगसाधकः ॥ (९।२)

प्राणायामैर् दहेद् दोषान् धारणाभिश् च किल्बिषम् । (१०।१)

प्रत्याहारेण विषयान् ध्यानेनानीश्वरान् गुणान् ॥ (१०।२)

यथा पर्वतधातूनां दोषा दह्यन्ति धाम्यताम् । (११।१)

तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणनिग्रहात् ॥ (११।२)

समः समासनो भूत्वा संहृत्य चरणाव् उभौ । (१२।१)

संवृतास्यस् तथैवोरू सम्यग् विष्टभ्य चाग्रतः ॥ (१२।२)

पार्ष्णिभ्यां लिङ्गवृषणाव् अस्पृशन् प्रयतः स्थितः । (१३।१)

किंचिद् उन्नामितशिरा दन्तैर् दन्तान् न संस्पृशेत् । (१३।२)

संपश्यन् नासिकाग्रं स्वं दिशश् चानवलोकयन् ॥ (१३।३)

रजसा तमसो वृत्तिं सत्त्वेन रजसस् तथा । (१४।१)

संछाद्य निर्मले सत्त्वे स्थितो युञ्जीत योगवित् ॥ (१४।२)

इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यः प्राणादीन् मन एव च । (१५।१)

निगृह्य समवायेन प्रत्याहारम् उपक्रमेत् ॥ (१५।२)

यस् तु प्रत्याहरेत् कामान् सर्वाङ्गान् इव कच्छपः । (१६।१)

सदात्मरतिर् एकस्थः पश्यत्य् आत्मानम् आत्मनि ॥ (१६।२)

स बाह्याभ्यन्तरं शौचं निष्पाद्याकण्ठनाभितः । (१७।१)

पूरयित्वा बुधो देहं प्रत्याहारम् उपक्रमेत् ॥ (१७।२)

तथा वै योगयुक्तस्य योगिनो नियतात्मनः । (१८।१)

सर्वे दोषाः प्रणश्यन्ति स्वस्थश् चैवोपजायते ॥ (१८।२)