खादिरगृह्यसूत्रKhādiragṛhyasūtra
KhGṛS, 2, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
जननाज् ज्यौत्स्ने तृतीये तृतीयायां प्रातः स्नाप्य कुमारम् अस्तमिते अस्तमिते शान्तासु दिक्षु पिता चन्द्रमसम् उपतिष्ठेत् उपतिष्ठेत् प्राञ्जलिः ॥ (१।०)
jananāj jyautsne tṛtīye tṛtīyāyāṃ prātaḥ snāpya kumāram astamite astamite śāntāsu dikṣu pitā candramasam upatiṣṭhet upatiṣṭhet prāñjaliḥ ||
यत् ते ते सुसीम इति तिसृभिर् उपस्थायोदञ्चं उपस्थायोदञ्चं उपस्थायोदञ्चं उपस्थायोदञ्चं मात्रे प्रदाय यद् अद अद इत्य् अपाम् अपाम् अञ्जलिम् अञ्जलिम् अवसिञ्चेत् ॥ (४।०)
yat te te susīma iti tisṛbhir upasthāyodañcaṃ upasthāyodañcaṃ upasthāyodañcaṃ upasthāyodañcaṃ mātre pradāya yad ada ada ity apām apām añjalim añjalim avasiñcet ||
जननाद् ऊर्ध्वं ऊर्ध्वं दशरात्राच् छतरात्रात् संवत्सराद् वा नाम कुर्यात् ॥ (६।०)
jananād ūrdhvaṃ ūrdhvaṃ daśarātrāc chatarātrāt saṃvatsarād vā nāma kuryāt ||
स्नाप्य कुमारं करिष्यत उपविष्टस्य शुचिनाच्छाद्य माता प्रयच्छेद् उदक्शिरसम् ॥ (७।०)
snāpya kumāraṃ kariṣyata upaviṣṭasya śucinācchādya mātā prayacched udakśirasam ||
हुत्वा कोऽसीति तस्य मुख्यान् प्राणान् अभिमृशेत् ॥ (९।०)
hutvā ko'sīti tasya mukhyān prāṇān abhimṛśet ||
असाव् इति इति नाम कुर्यात् तद् तद् एव एव मन्त्रान्ते ॥ (१०।०)
asāv iti iti nāma kuryāt tad tad eva eva mantrānte ||
विप्रोष्यङ्गाद् अङ्गाद् अङ्गाद् इति इति पुत्रस्य मूर्धानं परिगृह्णीयात् ॥ (१३।०)
viproṣyaṅgād aṅgād aṅgād iti iti putrasya mūrdhānaṃ parigṛhṇīyāt ||
तत्र नापित उष्णोदकम् आदर्शः आदर्शः क्षुरो वौदुम्बरः पिञ्जूल्य इति दक्षिणतः ॥ (१७।०)
tatra nāpita uṣṇodakam ādarśaḥ ādarśaḥ kṣuro vaudumbaraḥ piñjūlya iti dakṣiṇataḥ ||
आनडुहो गोमयः कृसरस् स्थालीपाको स्थालीपाको वृथापक्व इत्य् उत्तरतः ॥ (१८।०)
ānaḍuho gomayaḥ kṛsaras sthālīpāko sthālīpāko vṛthāpakva ity uttarataḥ ||
हुत्वा ऽयम् आगाद् आगाद् इति इति नापितं प्रेक्षेत् सवितारं सवितारं ध्यायन् ॥ (२०।०)
hutvā 'yam āgād āgād iti iti nāpitaṃ prekṣet savitāraṃ savitāraṃ dhyāyan ||
उष्णेनेत्य् उष्णोदकं उष्णोदकं उष्णोदकं उष्णोदकं प्रेक्षेद् वायुं वायुं ध्यायन् ॥ (२१।०)
uṣṇenety uṣṇodakaṃ uṣṇodakaṃ uṣṇodakaṃ uṣṇodakaṃ prekṣed vāyuṃ vāyuṃ dhyāyan ||
विष्णोर् इत्य् इत्य् आदर्शं आदर्शं प्रेक्षेद् औदुम्बरं औदुम्बरं वा ॥ (२३।०)
viṣṇor ity ity ādarśaṃ ādarśaṃ prekṣed audumbaraṃ audumbaraṃ vā ||
ओषध इति दर्भपिञ्जूलीस् सप्तोर्ध्वाग्रा सप्तोर्ध्वाग्रा सप्तोर्ध्वाग्रा सप्तोर्ध्वाग्रा सप्तोर्ध्वाग्रा सप्तोर्ध्वाग्रा अभिनिधाय ॥ (२४।०)
oṣadha iti darbhapiñjūlīs saptordhvāgrā saptordhvāgrā saptordhvāgrā saptordhvāgrā saptordhvāgrā saptordhvāgrā abhinidhāya ||
स्वधित इत्य् आदर्शेन आदर्शेन क्षुरेणौदुम्बरेण वा ॥ (२५।०)
svadhita ity ādarśena ādarśena kṣureṇaudumbareṇa vā ||
येन पूषेति दक्षिणतस् त्रिः त्रिः प्राञ्चं प्रोहेत् ॥ (२६।०)
yena pūṣeti dakṣiṇatas triḥ triḥ prāñcaṃ prohet ||
सकृद् आयसेन आयसेन प्रच्छिद्यानडुहे गोमये केशान् कुर्यात् ॥ (२७।०)
sakṛd āyasena āyasena pracchidyānaḍuhe gomaye keśān kuryāt ||
उन्दनप्रभृत्य् उन्दनप्रभृत्य् उन्दनप्रभृत्य् उन्दनप्रभृत्य् एवं एवं पश्चाद् उत्तरतश् उत्तरतश् च ॥ (२८।०)
undanaprabhṛty undanaprabhṛty undanaprabhṛty undanaprabhṛty evaṃ evaṃ paścād uttarataś uttarataś ca ||
त्र्यायुषम् इति इति पुत्रस्य मूर्धानं परिगृह्य जपेत् ॥ (२९।०)
tryāyuṣam iti iti putrasya mūrdhānaṃ parigṛhya japet ||
उदङ्ङुउत्सृप्य कुशलीकारयेद् कुशलीकारयेद् यथागोत्रकुलकल्पम् ॥ (३०।०)
udaṅṅuutsṛpya kuśalīkārayed kuśalīkārayed yathāgotrakulakalpam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.