षड्कर्मन्षट्कर्माणि पूर्वोक्तानि यजनादीनि सन्ध्यादीनि च ॥ (१।०)

तैः सहितो विप्रः शुश्रूषकैः शूद्रैः कृषिं कारयेत् ॥ (२।०)

न च याजनादीनां जीवनहेतुत्वात् किम् अनया कृष्या इति वाच्यम् ॥ (३।०)

कलौ जीवनपर्याप्ततया याजनादीनां दुर्लभत्वात् ॥ (४।०)

यत् तु मनुनोक्तम् । (५।१)

वैश्यवृत्त्यापि जीवंस्तु ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । (५।२)

हिंसाप्रायां पराधीनां कृषिं यत्नेन वर्जयेत् ॥ (५।३)

कृषिं साध्विति मन्यन्ते सा वृत्तिः सद्विगर्हिता । (६।१)

भूमिं भूमिशयांश्चैव हन्ति काष्ठम् अयोमुखम् ॥ (६।२)

इति ॥ (७।०)

तत् स्वयंकृताभिप्रायम् ॥ (८।०)

अन्यथा मनोः स्ववचनविरोधात् ॥ (९।०)

यतः तेनैव कृषिरभ्युपगता । (१०।१)

उभाभ्याम् अप्यजीवंस्तु कथं स्यादिति चेद्भवेत् । (१०।२)

कृषिगोरक्षम् आस्थाय जीवेद्वैश्यस्य जीविकाम् ॥ (१०।३)

इति ॥ (११।०)

ननु कूर्मपुराणे स्वयंकृता कृषिरभ्युपगता । (१२।१)

स्वयं वा कर्षणं कुर्याद्वाणिज्यं वा कुसीदकम् । (१२।२)

कष्टा पापीयसी वृत्तिः कुसीदं तद्विवर्जयेत् ॥ (१२।३)

इति ॥ (१३।०)

तन्न ॥ (१४।०)

अस्य वचनस्य कुसीदनिन्दापरत्वात् ॥ (१५।०)

अत एव नारदः । (१६।१)

आपत्स्व् अपि च कष्टासु ब्राह्मणस्य न वार्द्धुषम् ॥ (१६।२)

इति ॥ (१७।०)

ननु बृहस्पतिः स्वयंकर्तृकां कृषिम् अङ्गीचकार । (१८।१)

कुसीदकृषिवाणिज्यं प्रकुर्वीतास्वयंकृतम् । (१८।२)

आपत्काले स्वयं कुर्वन्नैनसा युज्यते द्विजः ॥ (१८।३)

इति ॥ (१९।०)

बाढम् ॥ (२०।०)

कारयितुमप्यशक्तस्य तत्कर्तृत्वम् ॥ (२१।०)

आपत्काले इति विशेषितत्वात् ॥ (२२।०)

ननु कारयितृत्वम् अप्यापद्विषयम् एव ॥ (२३।०)

कृषेर्वैश्यधर्मत्वात् विप्रस्य याजनादीनामेव मुख्यजीवनहेतुत्वात् ॥ (२४।०)

एवं तर्ह्यापत्तारतम्येन व्यवस्थास्तु ॥ (२५।०)

अल्पापदि कारयितृत्वं अत्यन्तापदि कर्तृत्वमिति ॥ (२६।०)

अथवा युगभेदेन व्यवस्थाप्यताम् ॥ (२७।०)

युगान्तरेषु कारयितृत्वमापद्धर्मः कलौ मुख्यधर्मः ॥ (२८।०)

प्राधान्येनोपक्रम्य प्रतिपादनात् ॥ (२९।०)

तत्र कृषौ हलस्य एकस्य बलीवर्दसंख्यानियमम् आह हारीतः । (३०।१)

अष्टागवं धर्म्यहलं षड्गवं जीवितार्थिनाम् । (३०।२)

चतुर्गवं नृशंसानां द्विगवं ब्रह्मघातिनाम् ॥ (३०।३)

इति ॥ (३१।०)

तत्रान्त्यौ पक्षौ हेयौ इतरावपि क्रमेण मुख्यानुकल्पौ द्रष्टव्यौ ॥ (३२।०)

कृषौ वर्ज्यान् बलीवर्दानाह ॥ (३३।१)