ToḍalT, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
शम्भुनाथार्चनं देव श्रोतुम् इच्छामि साम्प्रतम् ॥ (१।३)
śambhunāthārcanaṃ deva śrotum icchāmi sāmpratam ||
शृणु पार्वति वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । (२।२)
śṛṇu pārvati vakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
अस्य मन्त्रस्य माहात्म्यम् ऊर्ध्वाम्नाये मयोदितम् ॥ (३।२)
asya mantrasya māhātmyam ūrdhvāmnāye mayoditam ||
नमस्कारं समुद्धृत्य वान्तं नेत्रविभूषितम् । (४।१)
namaskāraṃ samuddhṛtya vāntaṃ netravibhūṣitam |
अयं पञ्चाक्षरो मन्त्रः पञ्चाम्नायफलप्रदः । (५।१)
ayaṃ pañcākṣaro mantraḥ pañcāmnāyaphalapradaḥ |
प्रासादाख्यं समुद्धृत्य अर्धनारीश्वराय च । (६।१)
prāsādākhyaṃ samuddhṛtya ardhanārīśvarāya ca |
पुनः प्रासादमुद्धृत्य मन्त्रं परमगोपनम् ॥ (६।२)
punaḥ prāsādamuddhṛtya mantraṃ paramagopanam ||
कण्ठे तु गरलं देवि न कलौ भावयेत् क्वचित् ॥ (७।२)
kaṇṭhe tu garalaṃ devi na kalau bhāvayet kvacit ||
यदीच्छेदात्मनो मृत्युं यदि उन्मत्तम् इच्छति । (८।१)
yadīcchedātmano mṛtyuṃ yadi unmattam icchati |
इहलोके दरिद्रः स्यान्मृते शूकरतां व्रजेत् । (१२।१)
ihaloke daridraḥ syānmṛte śūkaratāṃ vrajet |
नीलकण्ठस्य यन्मन्त्रं यदि कुर्यात् पुरस्क्रियाम् ॥ (१२।२)
nīlakaṇṭhasya yanmantraṃ yadi kuryāt puraskriyām ||
पक्षान्तरे महेशानि तस्य मृत्युर्न चान्यथा । (१३।१)
pakṣāntare maheśāni tasya mṛtyurna cānyathā |
शृणु देवि प्रवक्ष्यामि पार्थिवं शिवपूजनम् ॥ (१३।२)
śṛṇu devi pravakṣyāmi pārthivaṃ śivapūjanam ||
महेश्वराय नमस्कारं लिङ्गं निर्माय यत्नतः । (१५।१)
maheśvarāya namaskāraṃ liṅgaṃ nirmāya yatnataḥ |
शकारं बिन्दुसंयुक्तं दीर्घमुक्तं षडङ्गकम् ॥ (१६।२)
śakāraṃ bindusaṃyuktaṃ dīrghamuktaṃ ṣaḍaṅgakam ||
तस्य ध्यानं प्रवक्ष्यामि शृणुष्व सुसमाहिता । (१७।१)
tasya dhyānaṃ pravakṣyāmi śṛṇuṣva susamāhitā |
ॐ ध्यायेन्नित्यं महेशं रजतगिरिनिभं चारुचन्द्रावतंसं रत्नाकल्पोज्ज्वलाङ्गं परशुमृगवराभीतिहस्तं प्रसन्नम् । (१७।२)
oṃ dhyāyennityaṃ maheśaṃ rajatagirinibhaṃ cārucandrāvataṃsaṃ ratnākalpojjvalāṅgaṃ paraśumṛgavarābhītihastaṃ prasannam |
पद्मासीनं समन्तात् स्तुतम् अमरगणैर् व्याघ्रकृत्तिं वसानं विश्वाद्यं विश्वबीजं निखिलभयहरं पञ्चवक्त्रं त्रिनेत्रम् ॥ (१७।३)
padmāsīnaṃ samantāt stutam amaragaṇair vyāghrakṛttiṃ vasānaṃ viśvādyaṃ viśvabījaṃ nikhilabhayaharaṃ pañcavaktraṃ trinetram ||
पुष्पं शिरसि संधार्य मानसैः पूजनं चरेत् । (१८।१)
puṣpaṃ śirasi saṃdhārya mānasaiḥ pūjanaṃ caret |
पुनर्ध्यात्वा महेशानि शिवे पुष्पं निधाय च ॥ (१८।२)
punardhyātvā maheśāni śive puṣpaṃ nidhāya ca ||
पिनाकधृगिति चोच्चार्य इहागच्छ द्वयं वदेत् । (१९।१)
pinākadhṛgiti coccārya ihāgaccha dvayaṃ vadet |
इह तिष्ठ ततो द्वंद्वं संनिधेहि द्वयम् इह ॥ (१९।२)
iha tiṣṭha tato dvaṃdvaṃ saṃnidhehi dvayam iha ||
इह सन्नि ततो रुद्धस्वशब्दं च ततो वदेत् । (२०।१)
iha sanni tato ruddhasvaśabdaṃ ca tato vadet |
यावत् पूजां समुच्चार्य ततश्चैवं करोम्यहम् ॥ (२०।२)
yāvat pūjāṃ samuccārya tataścaivaṃ karomyaham ||
स्नानीयं च पशुपतिं ङेयुक्तं च नमश्चरेत् । (२१।१)
snānīyaṃ ca paśupatiṃ ṅeyuktaṃ ca namaścaret |
वेदाद्यं योजयेद्देवि ब्राह्मणः साधकोत्तमः ॥ (२१।२)
vedādyaṃ yojayeddevi brāhmaṇaḥ sādhakottamaḥ ||
नमस्कारं समुच्चार्य सर्वं दद्याद् विचक्षणः ॥ (२२।२)
namaskāraṃ samuccārya sarvaṃ dadyād vicakṣaṇaḥ ||
पूजयित्वा महेशानि चाष्टमूर्तिं प्रपूजयेत् । (२३।१)
pūjayitvā maheśāni cāṣṭamūrtiṃ prapūjayet |
शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः ॥ (२३।२)
śarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśoḥ patiḥ ||
क्षितिं जलं तथा चाग्निं वायुं चाकाशमेव च ॥ (२४।२)
kṣitiṃ jalaṃ tathā cāgniṃ vāyuṃ cākāśameva ca ||
सर्वत्र ङेयुतं कृत्वा पूजयेत् साधकोत्तमः ॥ (२५।२)
sarvatra ṅeyutaṃ kṛtvā pūjayet sādhakottamaḥ ||
मूर्तयोऽष्टौ शिवस्यैताः पूर्वादिक्रमयोगतः ॥ (२६।२)
mūrtayo'ṣṭau śivasyaitāḥ pūrvādikramayogataḥ ||
आग्नेय्यान्ताः प्रपूज्याथ विद्यां लिङ्गिशिवं यजेत् । (२७।१)
āgneyyāntāḥ prapūjyātha vidyāṃ liṅgiśivaṃ yajet |
अष्टोत्तरसहस्रं वा शतं वा प्रजपेत्ततः ॥ (२७।२)
aṣṭottarasahasraṃ vā śataṃ vā prajapettataḥ ||
गुह्यातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् । (२८।१)
guhyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam |
सिद्धिर्भवतु मे देव त्वत्प्रसादान्महेश्वर ॥ (२८।२)
siddhirbhavatu me deva tvatprasādānmaheśvara ||
मुखवाद्यं ततः कृत्वा चाष्टाङ्गं प्रणमेत् सुधीः ॥ (२९।२)
mukhavādyaṃ tataḥ kṛtvā cāṣṭāṅgaṃ praṇamet sudhīḥ ||
एवं पूजा प्रकर्तव्या शक्तिमन्त्रान् यजेद् यदि ॥ (३०।२)
evaṃ pūjā prakartavyā śaktimantrān yajed yadi ||
प्रासादादीन् महामन्त्रान् यदि दीक्षापरो भवेत् । (३१।१)
prāsādādīn mahāmantrān yadi dīkṣāparo bhavet |
स शैव इति विख्यातः सर्वतन्त्रेश्वरो भवेत् । (३२।१)
sa śaiva iti vikhyātaḥ sarvatantreśvaro bhavet |
अथातः सम्प्रवक्ष्यामि सूत्रं परमगोपनम् ॥ (३२।२)
athātaḥ sampravakṣyāmi sūtraṃ paramagopanam ||
अष्टमूर्तिस् ततो देवि पूजयेत् साधकोत्तमः । (३४।१)
aṣṭamūrtis tato devi pūjayet sādhakottamaḥ |
स गुरुं चापि शिष्यं च शिवहत्यां प्रयच्छति ॥ (३६।२)
sa guruṃ cāpi śiṣyaṃ ca śivahatyāṃ prayacchati ||
न्यूनाधिकं महेशानि यदि चैकाक्षरं भवेत् । (३७।१)
nyūnādhikaṃ maheśāni yadi caikākṣaraṃ bhavet |
वर्णसंख्या महेशानि ब्रह्महत्या भविष्यति ॥ (३७।२)
varṇasaṃkhyā maheśāni brahmahatyā bhaviṣyati ||
अत एव स पापिष्ठः सत्यं सत्यं सुरेश्वरि । (३८।१)
ata eva sa pāpiṣṭhaḥ satyaṃ satyaṃ sureśvari |
एवं पूजां विधायादौ ततश्चान्यं प्रपूजयेत् ॥ (३८।२)
evaṃ pūjāṃ vidhāyādau tataścānyaṃ prapūjayet ||
यत् किंचिद् उपचारं हि तस्य किंचिन्निवेदयेत् ॥ (३९।२)
yat kiṃcid upacāraṃ hi tasya kiṃcinnivedayet ||
अन्यथा मूत्रवत् सर्वं गङ्गातोयं भवेद् यदि । (४०।१)
anyathā mūtravat sarvaṃ gaṅgātoyaṃ bhaved yadi |
शिवस्नानोदकं देवि मूर्ध्नि संधारयेद् यदि । (४१।१)
śivasnānodakaṃ devi mūrdhni saṃdhārayed yadi |
सत्यं सत्यं महेशानि शिवतुल्यो न संशयः ॥ (४१।२)
satyaṃ satyaṃ maheśāni śivatulyo na saṃśayaḥ ||
शिवरूपी स्वयं भूत्वा देवीपूजां समाचरेत् । (४२।१)
śivarūpī svayaṃ bhūtvā devīpūjāṃ samācaret |
शैववैष्णवदौर्गार्कगाणपत्यैन्द्रदीक्षितः ॥ (४२।२)
śaivavaiṣṇavadaurgārkagāṇapatyaindradīkṣitaḥ ||
आदौ लिङ्गं पूजयित्वा यदि चान्यत् प्रपूजयेत् । (४३।१)
ādau liṅgaṃ pūjayitvā yadi cānyat prapūjayet |
तत्फलं कोटिगुणितं सत्यं सत्यं न संशयः ॥ (४३।२)
tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ ||
अन्यदेवं पूजयित्वा शिवं पश्चाद् यजेद् यदि । (४४।१)
anyadevaṃ pūjayitvā śivaṃ paścād yajed yadi |
तस्य पूजाफलं चैव भुज्यते यक्षराक्षसैः ॥ (४४।२)
tasya pūjāphalaṃ caiva bhujyate yakṣarākṣasaiḥ ||
इति ते कथितं कान्ते तन्त्राणां सारमुत्तमम् । (४५।१)
iti te kathitaṃ kānte tantrāṇāṃ sāramuttamam |
बहु किं कथ्यते देवि भूयः किं श्रोतुमिच्छसि ॥ (४५।२)
bahu kiṃ kathyate devi bhūyaḥ kiṃ śrotumicchasi ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.